Συγκρούσεις

 Εκεί που νομίζαμε ότι τα έχουμε δει όλα, έρχεται κάτι ασυνήθιστο να ακυρώσει την πεποίθησή μας αυτή, συνήθως με αρνητικό τρόπο. Έτσι μαθαίνουμε ότι ένας 76χρονος, συνεπικουρούμενος από μια 21χρονη, διαπληκτίσθηκαν με έναν 82χρονο σε σημείο που ο τελευταίος έπεσε νεκρός. Τα ακριβή αίτια του θανάτου αναμένονται· αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο καυγάς ήταν άγριος, έγινε μπροστά σε πολύ κόσμο, και η αφορμή ήταν… μια ξαπλώστρα σε παραλία! Ούτε χρήμα, ούτε τιμή, ούτε εκδίκηση, συνήθη κίνητρα σε εγκλήματα τόσο στη μυθοπλασία όσο και στην πραγματικότητα. Η αντιδικία για μια θέση στον ήλιο (ή τη σκιά) για μερικές ώρες οδήγησε έναν γέρο στο χώμα και άλλον ένα στη φυλακή. Μετά τη βία των ανηλίκων είδαμε και την βία των υπερηλίκων.

     Από κάποιες πλευρές η τελευταία μπορεί να είναι χειρότερη από την πρώτη. Σίγουρα υποδηλώνει ανωριμότητα στον χαρακτήρα και τις αντιδράσεις και έλλειψη αυτοκυριαρχίας. Δείχνει ότι ακόμη και μετά από μερικές δεκαετίες ζωής δεν έχει μάθει κανείς να αξιολογεί τις περιστάσεις και να δίνει τόπο στην οργή, για να αποφύγει τις συνέπειες. Και αυτές μπορεί να είναι σοβαρές, μια και η μεγαλύτερη ηλικία συνεπάγεται πιθανά υποκείμενα νοσήματα (ίσως άγνωστα μέχρι εκείνη τη στιγμή), γενική αδυναμία και μειωμένη αντοχή στο στρες, τόσο σωματικό όσο και ψυχικό. Ένα απλό σπρώξιμο μπορεί να οδηγήσει σε πτώση με αποτέλεσμα από ένα ‘απλό’ κάταγμα μέχρι μια θανατηφόρα εγκεφαλική κάκωση. Μια έκρηξη αδρεναλίνης πάνω στην έξαψη του θυμού μπορεί να εκτοξεύσει την αρτηριακή πίεση πάνω από τα όρια αντοχής των στεφανιαίων ή των εγκεφαλικών αγγείων. Η τάση να περιφρονεί κανείς εκείνο το αδυσώπητο προσωπικό δεδομένο – την ημερομηνία γέννησης – που καθορίζει τόσα άλλα στοιχεία της ζωής και της υγείας μας, με τρόπο που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε, ασφαλώς μπορεί να έχει δυσάρεστες επιπτώσεις. «Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε;» θα μας ρωτούσε κι εδώ ο απόστολος Παύλος [Α΄ Κορ. 6:7]. Γυρίστε την πλάτη στον καυγατζή, φανείτε ανώτεροι, αποφύγετε τη σύγκρουση, που δεν πρόκειται να βγει σε καλό σε κανέναν, ιδίως για μια πρόσκαιρη θέση στον ήλιο, που μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη θέση στον Άδη.

Το ‘εγώ’

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα που απασχολούν σήμερα όχι μόνο την Ελλάδα είναι το διογκωμένο κόστος της ενέργειας (πετρελαίου και φυσικού αερίου). Η αιτία πασίγνωστη. Όπως φάνηκε, αρκούν δυο πρόεδροι μειωμένης νοητικής επάρκειας και (κυρίως) υπερμεγέθους ‘εγώ’ για να κάνουν τον κόσμο ανάστατο. Ακόμη και αν παραβλέψουμε το ανθρώπινο τίμημα των πολέμων που έχουν προκαλέσει και συνεχίζουν να συντηρούν οι εν λόγω ‘ηγέτες’, τα καθημερινά λόγια, οι αποφάσεις και οι ενέργειές τους έχουν αποσυντονίσει την παγκόσμια οικονομία, επιβαρύνοντας εκατομμύρια άλλων ανθρώπων που δεν έχουν καμία σχέση με τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις τους. Αλλά βέβαια το ‘εγώ’ συμπιέζει και συρρικνώνει την σοφία και την σύνεση: μπροστά στην επιδίωξη του προσωπικού κέρδους και της ματαιόδοξης αυτοπροβολής, κάθε άλλη σκέψη παραμερίζεται και ξεθωριάζει. Γι’ αυτό και η Παλαιά Διαθήκη συμβουλεύει: «Ὄσω μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπεινοῦ σεαυτόν, καὶ ἔναντι Κυρίου εὑρήσεις χάριν» [Σειράχ 3:18]. Αλλά ποιος ‘μέγας’ καταδέχεται να ακούσει τέτοιες υποδείξεις;

Ένοχες σιωπές

Γράψαμε προ ημερών για όσα βγαίνουν στο φως με αφορμή τον θάνατο γνωστού τραγουδιστή (ας σημειώσουμε εν παρόδω ότι του αποδόθηκαν τιμές και προσκυνήματα δυσανάλογα με τον τρόπο ζωής του – μέχρι και… αγρυπνία του έγινε). Ξαφνικά επίσημοι φορείς και γραφιάδες εξανέστησαν και μας παρουσίασαν με λεπτομέρειες όσα συμβαίνουν στον χώρο της παραεπιστήμης. Απορία μου: Τόσο γρήγορα τα έμαθαν όλα ή μήπως ισχύει κι εδώ η λαϊκή ρήση ότι ο κόσμος τό 'χει τούμπανο; Κανείς από τους νυν ‘επαΐοντες’ δεν ήξερε τί γίνεται; Με τόση διαφήμιση και πελατεία δεν κινήθηκαν σε κανέναν υποψίες ή ερωτηματικά;

     Κακά τα ψέματα: Αν δεν συμβεί κάτι τραγικό, δύσκολα μπαίνει κανείς στη διαδικασία της έρευνας και της καταγγελίας. Γιατί να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά; Γιατί να μπλέξει με καταθέσεις και δικαστήρια; Άσε που μπορεί να βρεθεί κατηγορούμενος για εξύβριση και δυσφήμιση. Καλύτερα κλειστό το στόμα, να έχουμε την ησυχία μας. Μέχρι το επόμενο συμβάν. Τα ίδια γίνονται και με τις κακοποιήσεις παιδιών και με άλλες δύσοσμες υποθέσεις, όπου μετά από ένα δυσάρεστο γεγονός όλοι 'πέφτουν από τα σύννεφα' και επιδίδονται σε αποκαλύψεις και απόδοση/μετάθεση ευθυνών. Να ελπίσουμε τουλάχιστον ότι από εδώ και στο εξής οι θεσμικοί ελεγκτικοί φορείς θα αναλάβουν πιο ουσιαστικά τον ρόλο τους, ώστε να περιορισθούν οι παραεπιστημονικές αυτές δραστηριότητες;

Ψηφιακή ψυχική υγεία

 Διάβασα πριν μερικές μέρες ένα άρθρο της Γιούλης Επτακοίλη στην Καθημερινή (Έφηβοι πουδεν κατανοούν τη ζωή, 11/9). Περιγράφει έναν δεκατετράχρονο μαθητή που δεν τα πάει καλά στο σχολείο, δεν καταλαβαίνει κείμενα, δεν μπορεί να κάνει εύκολες αριθμητικές πράξεις. Είναι όμως πολύ χαρούμενος με τη τέλεια σχέση που έχει με μια πολύ καλή, όμορφη, ευγενική, γλυκομίλητη κοπέλα. Μόνο που αυτή δεν είναι φυσικό πρόσωπο αλλά ένα ψηφιακό κατασκεύασμα που ο μαθητής έχει δημιουργήσει με εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης, προγραμματισμένο σύμφωνα με τα δικά του γούστα και προτιμήσεις, και που δεν πρόκειται ποτέ να διαφωνήσει μαζί του. Όλα καλά και ρόδινα. Η αρθρογράφος μας λέει ότι σύμφωνα με μια μελέτη το 72% των εφήβων στις ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει τέτοιους ιδανικούς ‘συντρόφους’. Δεν ξέρω τι μπορεί να συμβαίνει στην Ελλάδα, αλλά είναι γνωστό ότι τέτοιες τάσεις και μόδες διαδίδονται με την ταχύτητα του κορωνοϊού.

     Το άρθρο κάνει τη συσχέτιση με τα πτωχά αποτελέσματα πολλών μαθητών σε εξετάσεις όπως η PISA, και συμπεραίνει ότι τα προβλήματά τους δεν είναι μόνο γνωστικά αλλά και κοινωνικά. Ο περιορισμός των σχέσεων με άλλα πρόσωπα οδηγεί σε απώλεια βασικών δεξιοτήτων όπως ο διάλογος, η αντιπαράθεση, η διαχείριση της απόρριψης και της αποτυχίας, η διαπραγμάτευση και η εύρεση κοινών θέσεων και τόπων, μ’ ένα λόγο το χτίσιμο μιας προσωπικότητας που θα μπορεί να σταθεί στα πόδια της και να αντιμετωπίσει την πραγματική ζωή. Με τις προϋποθέσεις αυτές, αν περιμένει κάποιος να συναντήσει ανθρώπους και συμπεριφορές όπως αυτές του ιδανικού ‘προσώπου’ που σχεδίασε στον υπολογιστή του, σίγουρα θα απογοητευθεί πολύ γρήγορα.

     Διαβάζοντας το κείμενο αυτό και άλλα παρόμοια, έκανα συνειρμικά και μια ακόμη προέκταση. Μήπως άραγε τα φαινόμενα βίας μεταξύ ανηλίκων ή κατά των γυναικών ή άλλων ευπαθών ατόμων ή ομάδων συνδέονται και με αυτή την ανωριμότητα που περιγράψαμε παραπάνω; Αν δεν έχω μάθει να διαλέγομαι με υπαρκτά, φυσικά πρόσωπα, να δέχομαι αντιρρήσεις, να ακούω και την άλλη άποψη, να αναθεωρώ τη δική μου και να υποχωρώ, είναι πολύ εύκολο να αντιδράσω βίαια όταν κάποιος πάει κόντρα στο θέλημά μου. Μια ματιά στα σχόλια που αναγράφονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις φραστικές αψιμαχίες που διαδραματίζονται αρκεί για να μας δώσει μια ιδέα για την ψυχολογία των ανθρώπων που κρύβονται πίσω από αυτά. Οι ψυχίατροι και ψυχολόγοι του πολύ εγγύς μέλλοντος ασφαλώς θα έχουν πολλή δουλειά στον τομέα αυτό. Άραγε δεν είναι καλύτερα να ασχοληθούμε εγκαίρως με την πρόληψη; Ή μήπως είναι ήδη αργά; 

Εκτροπές

 Ο απροσδόκητος θάνατος ενός ανθρώπου της δημοσιότητας, του τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη, σε ηλικία 54 ετών ανέδειξε κάποιες πλευρές της ‘ιατρικής’ (αναγκαία τα εισαγωγικά) όχι και τόσο φωτεινές.

     Τι μπορεί να σκεφθεί κάποιος όταν διαβάζει ότι ένα ιατρείο προσφέρει «κβαντική βιοανάδραση, ταυτοποίηση τοξικότητας, οζονοθεραπεία, υδροθεραπεία παχέος εντέρου, μικροσκοπία σκοτεινού πεδίου, προσδιορισμό θεραπευτικών αιθέριων ελαίων, επιγενετική εξέταση μαλλιών, ενδοφλέβιες φυσικές θεραπείες, αποτοξίνωση με INUSpheresis, θεραπείες πεπτιδίων, PRP προσώπου και μαλλιών, και αυτόλογη θεραπεία με βλαστοκύτταρα»; Οι περισσότεροι από τους παραπάνω όρους είναι άγνωστοι στην ορθόδοξη ιατρική, δεν διδάσκονται σε καμιά επίσημη σχολή και εμπίπτουν στη σφαίρα του τσαρλατανισμού. Και όμως, όπως φαίνεται, κόσμος και κοσμάκης καταφεύγει σε τέτοιες μεθόδους, είτε στην απελπισία του μπροστά σε μια δύσκολη πάθηση είτε για να αποτρέψει ή να μετριάσει τις συνέπειες της προϊούσης ηλικίας (π.χ. αντιγήρανση), πληρώνοντας αδρά για τις λίαν αμφίβολες αυτές τεχνικές. Κάποτε ακούγαμε για το δηλητήριο του γαλάζιου σκορπιού από την Κούβα ή για το νερό του Καματερού: με τον καιρό τα ονόματα αλλάζουν, οι ετικέτες αναβαθμίζονται, η παραεπιστήμη προοδεύει, και οι τσέπες κάποιων επιτηδείων γεμίζουν.

     Ο απόστολος Παύλος προειδοποιούσε τον Τιμόθεο ότι «ἔσται καιρὸς ὅτε… ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας τὴν ἀκοὴν ἀποστρέψουσιν, ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους ἐκτραπήσονται» [Β’ Τιμ. 4:3-4]. Αυτή η τάση προς τη μυθολογία δεν ισχύει μόνο για τα θεολογικά ζητήματα, αλλά φαίνεται ότι έχει γενικότερη εφαρμογή. Έτσι, δεν είναι καθόλου παράδοξο που οι κάθε είδους απατεώνες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για δράση, όπως γράφαμε προ ημερών.

Λεφτά υπάρχουν...

Φαίνεται ότι τα λεφτόδεντρα ευδοκιμούν σε πολλές περιοχές του κόσμου και δεν αποτελούν εγχώρια επινόηση (εκτός κι αν κάνουμε εξαγωγές και δεν το γνωρίζουμε). Μάλιστα η αμερικανική ποικιλία (προτεινόμενη επιστημονική ονομασία: Arbor pecuniarum americana) φαίνεται να είναι ιδιαίτερα καρποφόρα. Δεν εξηγείται αλλιώς το πώς ο πρόεδρος Τραμπ έταξε στους συμπολίτες του από 5000 δολάρια κατά κεφαλήν αν το κόμμα του κερδίσει τις ενδιάμεσες εκλογές σε δυο μήνες. Η σχετική ειδησεογραφία μας πληροφορεί ότι η υπόσχεση αυτή θα κοστίσει πάνω από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, σε μια εποχή που το ετήσιο δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ είναι 1,8 τρισεκατομμύρια και το δημόσιο χρέος της χώρας έχει ξεπεράσει τα 40 τρισεκατομμύρια. Ο αντιπρόεδρος έσπευσε να διευκρινίσει ότι το λεγόμενο ‘μέρισμα Τραμπ’ δεν θα αφορά στους πολύ πλούσιους. Σε κάθε περίπτωση, δεν παύει να αποτελεί μια ευρείας κλίμακος απόπειρα δωροδοκίας για εξαγορά ψήφων με θεσμικό μανδύα, μια ακόμη ευρηματική πρωτοτυπία του προέδρου που δεν βλέπει με πολλή αισιοδοξία τις επερχόμενες κάλπες. Απομένει να δούμε αν το Κογκρέσο θα εγκρίνει την γενναιοδωρία αυτή.

Γρίφος

Είναι γνωστός ο μύθος του Αισώπου για τον πατέρα με τις δυο κόρες, που η μία είχε σύζυγο κηπουρό και η άλλη κεραμοπλάστη. Η μία του ζητούσε να παρακαλάει τους θεούς για βροχή, η άλλη ήθελε λιακάδα για να στεγνώνουν τα κεραμικά, κι εκείνος έμενε με την απορία πώς να τις ικανοποιήσει.

     Θυμήθηκα την ιστορία αυτή ακούγοντας από τη μία τις καθιερωμένες εξαγγελίες του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ και από την άλλη τα (επίσης καθιερωμένα) σχόλια και κρίσεις των κομμάτων. Η μία πλευρά προτάσσει την δημοσιονομική πειθαρχία, η άλλη τις ανάγκες των πολιτών. Δεν είμαι συνήγορος κανενός κόμματος ή υπουργού, αλλά φαντάζομαι ότι η θέση του καθενός υπευθύνου για τα δημόσια οικονομικά μοιάζει με εκείνον του πατέρα. Λογικά θα πρέπει να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του κράτους και στα όρια των δυνατοτήτων του, αλλά ασφαλώς θα θέλει να δώσει και κάτι παραπάνω στον κόσμο. Ακόμη κι αυτοί που κατηγορούν και διαμαρτύρονται ξέρουν – κι ας μην το ομολογούν – ότι το ίδιο θα έκαναν κι εκείνοι αν βρίσκονταν σε ανάλογη θέση. Δυστυχώς η λύση στο πανάρχαιο πρόβλημα που θέλει «και σκύλο χορτάτο και πίτα ολάκερη» δεν έχει βρεθεί ακόμη.

Αδέκαστη κρίση

Έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τον πόλεμο Σερβίας και Βοσνίας που ακολούθησε την διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Ολόκληρες γενιές σημερινών ανθρώπων δεν έζησαν τις τραγικές εκείνες μέρες που σημαδεύτηκαν από την μακρά πολιορκία του Σεράγεβο, τη σφαγή 8.000 ανδρών και αγοριών στη Σρεμπρένιτσα από τους Σέρβους και τους βομβαρδισμούς της Σερβίας από το ΝΑΤΟ που αποσκοπούσαν στον τερματισμό του χειρότερου πολέμου στην Ευρώπη μετά τη λήξη του 2ου Παγκοσμίου. Κι ενώ τα δραματικά γεγονότα και οι θηριωδίες της εποχής εκείνης έχουν ξεθωριάσει στη μνήμη, ήρθε ο θάνατος ενός κεντρικού πρωταγωνιστή της ιστορίας εκείνης, του Σέρβου στρατηγού Ράτκο Μλάντιτς, για να τα ξαναφέρει στο προσκήνιο. Καταδικασμένος σε ισόβια για τον ηγετικό ρόλο του στη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, ο ‘χασάπης της Βοσνίας’ πέθανε στη φυλακή, ακολουθώντας την φυσική πορεία όλων των ανθρώπων. Δυστυχώς όμως ηρωοποιήθηκε από μεγάλη μερίδα του σερβικού λαού, με επικεφαλής την πολιτική του ηγεσία, και κηδεύθηκε με στρατιωτικές τιμές και με προεξάρχοντα τον πατριάρχη Πορφύριο. Έστω και μόνο για να τηρήσει τα προσχήματα και να σεβαστεί τα θύματα της περιόδου εκείνης σε όλες τις πλευρές, το σερβικό κράτος θα έπρεπε να αποφύγει αυτή την εκδήλωση, που του προσάπτει ένα μεγάλο μελανό στίγμα στα μάτια του κόσμου. Το μόνο που θα χρειαζόταν ο εκλιπών θα ήταν ταπεινά μνημόσυνα και δεήσεις για τη συγχώρηση των εγκλημάτων του. Τώρα πλέον κι εκείνος, όπως και τα θύματά του, αναμένει την κρίση του Θεού, η οποία δεν επηρεάζεται ούτε από την ποιότητα της κατά κόσμον κηδείας ούτε από το πλήθος και τα αξιώματα των παρισταμένων.

Απάτες παλιές και νέες

Καινούργιος μήνας εδώ και μέρες, με παλιές και καινούργιες ειδήσεις. Ανάμεσα στη ‘μαυρίλα’ από πολέμους και εγκλήματα και δυστυχήματα ξεχωρίζει μια φωτεινή ακτίνα. Δυο άνθρωποι διασώθηκαν εννιά μέρες μετά την κατάχωσή τους από την φοβερή κατολίσθηση στο Νεπάλ που έχει στοιχίσει πάνω από χίλιες ζωές ως τώρα, καθώς και πολλαπλάσιους αγνοούμενους. Οι υλικές καταστροφές στην φτωχή αυτή χώρα είναι ανυπολόγιστες.

     Από την άλλη όμως, πληροφορούμαστε ότι οι τηλεαπατεώνες που μέχρι τώρα υποδύονταν λογιστές, υπαλλήλους του ΔΕΔΔΗΕ και άλλα κοινωφελή επαγγέλματα, τώρα προσποιούνται και τους αστυνομικούς που θέλουν δήθεν να παγιδεύσουν τους προηγούμενους απατεώνες. Η προφύλαξη γίνεται όλο και πιο δύσκολη απέναντι στα παράσιτα που ευδοκιμούν στη χώρα μας και βάζουν στο μάτι κυρίως ηλικιωμένους και ευάλωτους ανθρώπους, χωρίς να σημαίνει αυτό ότι όλοι οι υπόλοιποι είναι άτρωτοι. Τα μάτια και τα αυτιά μας δεκατέσσερα.

     Τέλος, καθημερινά μαθαίνουμε για νέους τρόπους με τους οποίους η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τη ζωή μας. Έτσι, ένας καθηγητής στο Μαθηματικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Πατρών απαγόρευσε τη χρήση γυαλιών από τους φοιτητές στις εξετάσεις αν αυτά δεν συνοδεύονται από ιατρική βεβαίωση για την αναγκαιότητά τους. Αιτία: η εισβολή γυαλιών με μικροσκοπικές κάμερες που συνδέονται με πηγές ΤΝ και αποτελούν τα ‘σκονάκια’ του 21^ου αιώνα. Κι εδώ απάτη, σε άλλο επίπεδο.