Εξυπνάδες

Ανοίγοντας το ραδιόφωνο του αυτοκινήτου ακούω τακτικό εκφωνητή να μιλάει για τις πανελλαδικές εξετάσεις που ξεκίνησαν σήμερα. Η περίληψη του επικριτικού μονολόγου του: ότι τα δεκατρία χρόνια υποχρεωτικής εκπαίδευσης καταλήγουν και συμπυκνώνονται σε δώδεκα ώρες (τέσσερα τρίωρα) γραπτής εξέτασης, που για κάποιους επιβραβεύει και για άλλους ματαιώνει όλη την προηγούμενη σχολική ζωή τους, κι αυτό είναι όλο. «Ὡς ἔφατ’ ἐπαΐων τις», θα μας έλεγε ο Όμηρος.

     «Ἀλλ’, ὤ ἀγαθέ», θα του απαντούσαμε στην ίδια διάλεκτο, τα χρόνια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης δεν έχουν ως κύριο σκοπό να μας εισαγάγουν σε κάποια ανώτατη σχολή. Αυτός μπορεί να είναι στόχος επιλογής του καθενός, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι υποχρεωτικός. Η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση κυρίως αποβλέπει στη σφαιρική καλλιέργεια του αυριανού πολίτη: του μεταδίδει βασικές γνώσεις, δεξιότητες και κανόνες συμπεριφοράς, ώστε να μπορέσει μεγαλώνοντας να στέκεται στα πόδια του, να καταλαβαίνει, στοιχειωδώς έστω, τον κόσμο γύρω του, να προχωρήσει στην σταδιακή αυτονόμησή του από την πατρική οικογένεια και να ενταχθεί στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, τους όρους λειτουργίας του οποίου θα έχει διδαχθεί μαζί με τα γράμματα.

     Φυσικά στους σκοπούς αυτούς εντάσσεται και ο επαγγελματικός προσανατολισμός, που όμως δεν θα πρέπει να περιορίζεται στον ‘μονόδρομο’ της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά να βοηθάει τους μαθητές να αντιλαμβάνονται έγκαιρα τις δυνατότητές τους και να στρέφονται εκεί που θα μπορούν να τις αξιοποιήσουν καλύτερα. Υπάρχουν τόσοι επαγγελματικοί κλάδοι που ζητούν ανθρώπους για να καλύψουν τις ανάγκες τους, όχι αναγκαστικά πτυχιούχους.

     Τυχόν ενστάσεις για το κατά πόσον η σημερινή υποχρεωτική εκπαίδευση εκπληρώνει τους παραπάνω στόχους είναι απόλυτα κατανοητές. Εκεί θα πρέπει να στραφεί το ενδιαφέρον πολιτείας, εκπαιδευτικών και γονέων, και όχι στο αν θα μπορούν κάποτε οι απόφοιτοι του Λυκείου να φοιτούν χωρίς εξετάσεις όπου θέλουν.  

[Δημοσιεύθηκε ελαφρά τροποποιημένη στην Καθημερινή] 

Τρία φορεία

Σε στιγμή σχόλης στέκομαι στον προθάλαμο των χειρουργείων της κλινικής περιμένοντας έναν συνάδελφο. Γύρω μου η συνηθισμένη κίνηση: χειρουργοί, αναισθησιολόγοι, νοσηλευτές, τραυματιοφορείς, καθένας στον ρόλο του, μια πολύπλοκη, πολυδιάστατη μηχανή που δουλεύει σχεδόν αδιάκοπα.

     Κι εκεί που περιμένω, περνούν μπροστά μου τρία φορεία, σχεδόν κολλητά μεταξύ τους, ένας ιδιόμορφος σιδηρόδρομος. Τρεις γυναίκες, μέσης ηλικίας, με πρόσωπα ανέκφραστα. Τίποτε δεν προδίδει το μέσα τους, τις ανησυχίες, την αγωνία, τις προσδοκίες, τα εν γένει συναισθήματά τους. Ποιο είναι το παρελθόν και η προέλευσή τους; Ποια αφορμή τις οδηγεί στο χειρουργείο; Πίσω από τις αυτόματες συρόμενες πόρτες λειτουργούν όλες οι ειδικότητες, από οφθαλμιάτρους και ορθοπεδικούς μέχρι νευρο- και καρδιοχειρουργούς. Για πού προορίζεται η καθεμία; Με τί προοπτικές θεραπείας, βελτίωσης, αποκατάστασης; Κύριος οίδε.

     Καθώς οι πόρτες κλείνουν πίσω από τα τρία φορεία, εγκλωβίζουν μέσα τους τις ελπίδες των ασθενών, αλλά και τις ευχές όλων μας, για μια καλή έκβαση των επεμβάσεών τους.

 

Εχθροί και 'εχθροί'

Πολώσεις συνέβαιναν σε κάθε εποχή, αλλά στις μέρες μας ίσως παίρνουν πιο χτυπητές μορφές. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο τείνουμε να κατατάσσουμε ανθρώπους, ομάδες, κόμματα και κράτη σε ‘φίλους’ και ‘εχθρούς’, βασιζόμενοι στη στάση που παίρνουν απέναντι στις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Ευρώπη, το Ισραήλ, την Τουρκία, για να απαριθμήσω μόνο τα πιο τυπικά σύγχρονα παραδείγματα. Τέτοιες δυϊστικές κατατάξεις υπακούουν στον λογικό κανόνα που λέει ότι κάποιος ή κάτι δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα Α και μη-Α: αν δεν είσαι ‘υπέρ’, είσαι ‘κατά’. Είναι όμως έτσι;

      Η τακτική αυτή αντιβαίνει σε έναν άλλο λογικό κανόνα: ότι από το μέρος δεν μπορούμε να βγάλουμε συμπέρασμα για το σύνολο. Σε κάθε σύνολο ανθρώπων υπάρχουν πρόσωπα που είναι από αντιπαθητικά έως ανοικτά εχθρικά ή εγκληματικά. Η απόρριψη και καταδίκη των προσώπων αυτών και της συμπεριφοράς τους δεν σημαίνει π.χ. αντιαμερικανισμό ή αντισημιτισμό. Ωστόσο η κατάσταση περιπλέκεται όταν τέτοιοι άνθρωποι κατέχουν ηγετικές θέσεις και παρασύρουν τους λαούς που κυβερνούν σε ‘ειδικές στρατιωτικές επιχειρήσεις’ με ανυπολόγιστες ζημίες και θύματα και με ευρύτερες συνέπειες για τον υπόλοιπο κόσμο. Όταν ένας κακόβουλος ηγέτης στρέφει τον λαό του εναντίον σου, ουσιαστικά διαχέει την έχθρα από το πρόσωπό του σε όλο τον λαό.

     Ιδανικά, θα θέλαμε να υπάρχει κάποιο παγκόσμιο όργανο που να μπορεί να πιάσει από το αυτί τους ηγέτες χωρών που μάχονται μεταξύ τους, να τους τσουγκρίσει τα κεφάλια και να τους πειθαναγκάσει να πάψουν τις εχθροπραξίες. Τέτοιο όργανο δεν υπάρχει, διότι οι ‘μεγάλοι’ του κόσμου φρόντισαν να κρατήσουν για τους εαυτούς των το δικαίωμα του βέτο και να μην έχουν κανέναν άλλο πάνω από το κεφάλι τους. Κι έτσι συμμετέχουν ή απέχουν από τους διεθνείς οργανισμούς κατά το θέλημά τους, ερμηνεύουν το δίκαιο κατά τα συμφέροντά τους, και αν κάποιοι άλλοι δεν συμφωνούν μαζί τους, δικό τους κακό, μια και αυτοί οι τελευταίοι δεν έχουν δυνατότητα επιβολής.

     Έγραψα τα παραπάνω έχοντας διαβάσει ένα ενδιαφέρον άρθρο του καθηγητή Αντ. Κλάψη με τον τίτλο ‘Χορτοφάγοι σε φεστιβάλ κρεοφαγίας’ (Καθημερινή 24/5/2026). Περιγράφει με κομψούς όρους τον νόμο της ζούγκλας, όπως ισχύει σήμερα.

Αλήθεια και ΤΝ

 H Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) έχει εισβάλει ραγδαία στην καθημερινή ζωή και κάθε τόσο την βλέπουμε να ξεφυτρώνει σε νέες γωνιές. Εδώ και καιρό μαθαίναμε π.χ. για φοιτητικές (και άλλες) εργασίες που είχαν κατασκευασθεί και γραφεί με χρήση σχετικών εφαρμογών. Η ανακάλυψη αυτή οδήγησε σε ανησυχίες και συζητήσεις για το πώς μπορούν να ανιχνεύονται τέτοιες λαθροχειρίες (έχουν κατασκευασθεί αντίστοιχα ψηφιακά εργαλεία, που όμως έχουν κι αυτά τους περιορισμούς και τις ατέλειές τους). Το θέμα, απ’ όσο ξέρω, δεν έχει ακόμη λυθεί αποτελεσματικά. Όσο κι αν δεν μου αρέσει από δεοντολογικής πλευράς μια τέτοια εξέλιξη, κυνικά σκέφτομαι ότι με την πορεία του χρόνου θα συμβιβασθούμε με την πραγματικότητα αυτή. Έτσι, στο μέλλον καλός επιστήμονας δεν θα θεωρείται αυτός που κατέχει την επιστήμη του (με την παραδοσιακή έννοια) αλλά αυτός που χειρίζεται τα εργαλεία της ΤΝ με περισσότερη μαεστρία. Και ό,τι ήθελε προκύψει…

     Τελευταία ανέκυψε και άλλο συναφές θέμα. Έγινε γνωστό ότι οι νικητές ενός διεθνούς λογοτεχνικού βραβείου είχαν γράψει τα βραβευμένα διηγήματά τους με χρήση ΤΝ. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό αποδείχθηκε, σε άλλες αναφερόταν ως ισχυρή πιθανότητα. Εξάλλου, η νομπελίστρια λογοτεχνίας Όλγα Τοκάρτσουκ παραδέχθηκε ότι γράφει το επόμενο μυθιστόρημά της χρησιμοποιώντας ΤΝ, όχι απλώς για βιβλιογραφικές αναζητήσεις πληροφοριών αλλά και για την πλοκή και τη δομή του κειμένου. Φυσικά τα περιστατικά αυτά ξεσήκωσαν θύελλα συζητήσεων για το τί είναι τελικά λογοτεχνία και πόσο η αξία του τελικού προϊόντος θα πρέπει να ‘πιστώνεται’ στον άνθρωπο-συγγραφέα ή σ’ ένα ψηφιακό εργαλείο. Ανάλογος είναι και ο προβληματισμός για μεταφράσεις ξενογλώσσων κειμένων και βιβλίων από ανθρώπους-μεταφραστές ή από εφαρμογές ΤΝ.

     Δεν έχω χρησιμοποιήσει ποτέ ως τώρα τεχνητή νοημοσύνη για γράψιμο κειμένου (ας μη σπεύσω να προδικάσω το μέλλον). Με την αυξανόμενη διάδοση του νέου αυτού μέσου, θα έβαζα ένα αδρό χρονικό όριο, π.χ. το 2020, πριν από το οποίο ό,τι είχε γραφεί είχε ελάχιστη πιθανότητα να είναι ψηφιακό δημιούργημα, ενώ από εκεί και μετά η πιθανότητα αυτή διαρκώς αυξάνεται. Για τον μέσο αναγνώστη που θέλει απλώς να περάσει την ώρα του, μπορεί να μην έχει ιδιαίτερη σημασία ποιος έγραψε το μυθοπλαστικό βιβλίο που διαβάζει. Ωστόσο, η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιείται και για την επινόηση και κατασκευή ‘ειδήσεων’ και για τη έντεχνη διασπορά ‘απόψεων’ που διαμορφώνουν την κοινή γνώμη και οδηγούν σε συγκεκριμένες κοινωνικές συμπεριφορές και αντιδράσεις. Έχουμε άλλωστε ακούσει όσα λέγονται για επηρεασμό εκλογικών αποτελεσμάτων σε μια χώρα από παρεμβάσεις άλλης. Με το δεδομένο αυτό δικαιούμαστε να ρωτούμε: πόσες από τις δημοσκοπήσεις που ακούμε κάθε τόσο είναι αντικειμενικές και δεν εξυπηρετούν ανάλογες σκοπιμότητες;

     Βέβαια είναι δύσκολο, έως και αδύνατο, να επιβεβαιώνει κανείς την αλήθεια όλων των πληροφοριών που διακινούνται. Μια συνετή αντίδραση θα είναι να μη σπεύδει κανείς να αποδεχθεί αβασάνιστα οτιδήποτε αν δεν επαληθευθεί αυτό από άλλες πηγές. Για να δανεισθούμε μια φράση από τους Ψαλμούς, «ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος, πλὴν μάτην ταράσσεται» [Ψ. 38:7]. Μέσα σε μια εν πολλοίς εικονική πραγματικότητα κυκλοφορούμε, γι’ αυτό και δεν πρέπει να ταρασσόμαστε εύκολα. Ας μη ξεχνούμε ότι Ένας είναι η Αλήθεια, ενώ ο διάβολος «ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ» (του ψεύδους) [Ιωάν. 8:44]. Και όπως λέει η λαϊκή παροιμία, το ψέμα έχει κοντά ποδάρια. Ακόμη και το ψηφιακό.

     Πολλά από τα παραπάνω τα έχω ξαναγράψει. Ωστόσο, τέτοιες επαναλήψεις θα γίνονται όλο και πιο απαραίτητες με την τρέχουσα ροή των πραγμάτων.

 

Ευπιστία

 Πριν μερικές μέρες διαβάσαμε ότι με συνεργασία διωκτικών αρχών από πολλές χώρες αποκαλύφθηκε κύκλωμα που είχε αποκομίσει πάνω από 240 εκατομμύρια ευρώ πουλώντας μη εγκεκριμένα φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής για ποικίλες παθήσεις μέσω διαδικτύου. Είναι οπωσδήποτε πολύ θετικό το γεγονός ότι βρέθηκε και εξαρθρώθηκε το κύκλωμα αυτό, και φαίνεται ολοκάθαρα η σημασία της συνεργασίας (που είναι ζητούμενο σε πολλά θέματα και όχι μόνο στη δίωξη του εγκλήματος).  Παραμένει όμως το μεγάλο ερώτημα είναι αν και πόσοι ασθενείς ζημιώθηκαν (όχι μόνο οικονομικά αλλά κυρίως από πλευράς υγείας) καταναλώνοντας άγνωστης αξίας προϊόντα. Και είναι εντυπωσιακό ότι, ενώ τόσα ακούγονται για πλαστές ψηφιακές πληροφορίες και για ηλεκτρονικές απάτες, πολύς κόσμος εμπιστεύεται το διαδίκτυο και αγοράζει κυριολεκτικά ‘γουρούνι στο σακί’. Βέβαια, όταν νιώθεις να ‘πνίγεσαι’ από κάποιο σοβαρό νόσημα, πιάνεσαι και από τα μαλλιά σου, κατά την παροιμία. Δεν βλάπτει όμως να ρωτήσεις πρώτα κάποιον ειδικό.

Αγωγή

 Η διπλή τραγωδία με τα δυο 17χρονα κορίτσια δεν φεύγει εύκολα από τη σκέψη – και δεν πρέπει να φύγει χωρίς να μας προβληματίσει σοβαρά για το μεγάλο θέμα του πώς μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα. Ανάμεσα στα πολλά σχόλια που κυκλοφορούν (όχι όλα αξιόλογα) μεταφέρω ένα από κάποιον ΒΚ (Καθημερινή 16/5) που λέει κάποιες βασικές αλήθειες:

     «Όταν ήμουν εγώ παιδί, αν έκανα σκανταλιές στο σχολείο ήξερα ότι αυτό που θα αντιμετωπίσω από τούς γονείς μου στο σπίτι θα ήταν πολύ χειρότερο από την τιμωρία του δασκάλου. Υπήρχε πειθαρχία, υπήρχε σεβασμός, υπήρχαν συνέπειες για την παραβατική συμπεριφορά. Τώρα τα παιδιά μεγαλώνουν σε γυάλα, σε θερμοκοιτίδα. Τη χειρότερη συμπεριφορά να έχουν στο σχολείο, οι γονείς τους θεωρούν καθήκον τους να τα υπερασπιστούν. Μη στενοχωρηθούν, μην κλάψουν, μην τα προσβάλουν, μην πεινάσουν ούτε 10 λεπτά, μην αγχωθούν, μη δυσκολευτούν, μην αποτύχουν, μην κουραστούν, μην αναλάβουν ευθύνες, μην ενηλικιωθούν. Η ζωή και η κοινωνία τους οφείλουν τα πάντα, μόνο και μόνο γιατί γεννήθηκαν. Προσθέστε εδώ και την εικονική πραγματικότητα των κοινωνικών δικτύων. Όταν όμως ξαφνικά στα 18 έρθουν αντιμέτωπα με την πραγματική ζωή, συγκρούονται με τοίχο…

     Αυτό που κυριαρχεί στις ηλικίες των μετεφήβων -- 20κάτι -- είναι το μότο: "να μη ζοριστούμε, να περνάμε καλά"… Όσο ζούμε στο πατρικό μας και πέφτει το χαρτζιλίκι από γονείς και παππουδογιαγιάδες, μια χαρά είμαστε... Κλωτσάμε λίγο παρακάτω το τενεκεδάκι στο δρόμο, κι έχει ο Θεός…».

     Ανάλογα έχουμε γράψει στη σελίδα αυτή και παλαιότερα, και εννοείται ότι έχουν ευρύτερη εφαρμογή και δεν κρίνουν τα συγκεκριμένα θύματα. Κοντά σ’ αυτά θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τον ανάγκη για παρουσία δίπλα στα παιδιά καταρτισμένων και υπευθύνων γονέων, που θα βλέπουν τον γονεϊκό ρόλο της αγωγής ως τον πιο σημαντικό της ζωής τους και θα τον εκτελούν με αφοσίωση και ευσυνειδησία, και με ελπίδα και προσφυγή στην πρόνοια του Θεού που θα αναπληρώνει τα ελλείποντα.

Αδελφοκτονίες

Προ ημερών το κράτος του Ισραήλ γιόρτασε τα γενέθλιά του [ΕΔΩ]: το 1948 κηρύχθηκε η ανεξαρτησία του από την Βρετανική Εντολή υπό την οποία υφίστατο η γεωγραφική περιοχή της Παλαιστίνης ως τότε. Αντιστρέφοντας τη γνωστή ρήση ‘ο θάνατός σου η ζωή μου’, θα λέγαμε ότι η γέννηση του ενός κράτους σήμανε τον ‘θάνατο’ ενός άλλου, αυτό που οι γηγενείς Παλαιστίνιοι από τότε ονομάζουν ‘Νάκμπα’ (καταστροφή): την μαζική εκτόπιση του πληθυσμού τους από την γη τους. Από τότε οι δυο λαοί βρίσκονται διαρκώς σε εμπόλεμη κατάσταση, άλλοτε ‘θερμή’ και άλλοτε υποβόσκουσα, με αμοιβαία εχθρότητα και καχυποψία. Ακόμη και όταν εμφανίζονται ‘περιστέρια’ που προσπαθούν να καλλιεργήσουν ένα κλίμα συνύπαρξης των δυο λαών, πάντα υπάρχει κάποιο ‘γεράκι’ που ακυρώνει βίαια τον επίδοξο ειρηνοποιό, όπως έγινε με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Γιτζάκ Ράμπιν που δολοφονήθηκε το 1995 από έναν φανατικό Εβραίο. O Ράμπιν είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης μαζί με τον πολιτικό του αντίπαλο Σιμόν Πέρες και τον Γιασέρ Αραφάτ, για τις ειρηνευτικές Συμφωνίες του Όσλο που είχαν υπογράψει.

     Και τώρα διαβάζω ότι οι Παλαιστίνιοι κάτοικοι της περιοχής αλ-Μπουστάν, κάτω από τα τείχη της παλιάς Ιερουσαλήμ, εξαναγκάζονται να κατεδαφίσουν τα σπίτια τους, και μάλιστα με δική τους δαπάνη, για να δημιουργηθεί ένα θεματικό πάρκο με την ονομασία ‘Κήπος των Βασιλέων’. Σίγουρα μια τέτοια ενέργεια δεν αποτελεί αμυντική στρατηγική του Ισραήλ. Αντίθετα, εγγυάται την διαιώνιση του κλίματος της αμοιβαίας έχθρας ανάμεσα σε δυο λαούς που μοιράζονται κοινούς απώτερους προγόνους. Άλλωστε, ιστορικά κάποια από τα χειρότερα εγκλήματα έχουν διαπραχθεί μεταξύ συγγενών. Τι ελπίδες επιτυχίας μπορεί να έχει η ειρήνη μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα;

Τραγικά

Δεν γνωρίζω κάτι περισσότερο από όσα κυκλοφόρησαν στις ειδήσεις για το άλμα στο κενό δυο νεαρών κοριτσιών 16 ετών που οδήγησε στον θάνατο του ενός και τον βαρύ τραυματισμό του άλλου (και ας μου συγχωρηθεί το παράδειγμα της πτώσης που ανέφερα στην προηγούμενη ανάρτηση, πριν από το συμβάν). Μια πρωτοφανής τραγωδία κοντά σε διάφορες άλλες που δυστυχώς κάθε τόσο συμβαίνουν, που θα έπρεπε να αποτελεί αφορμή εθνικού πένθους στον ίδιο βαθμό με τα Τέμπη, μια και αφορά την νέα γενιά της πατρίδας μας. Μια γενιά που με κανένα τρόπο δεν είναι ‘για πέταμα’, και που όμως στερείται την στήριξη, τη στοργή και την καθοδήγηση που είναι απαραίτητες για την σωστή ωρίμασή της. Πού θα τις βρούμε;

     «Τὴν νεότητα παιδαγώγησον» ακούμε στη Λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου. Ενώ στο οκτάηχο δοξαστικό του Εσπερινού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ζητούμε από την Παναγία να «πρεσβεύῃ διηνεκῶς περιφρουρῆσαι καὶ σῶσαι ἀπὸ πάσης προσβολῆς ἐναντίας τὴν νεολαίαν». Επειδή στην εποχή μας οι ‘ενάντιες προσβολές’ συχνά είναι πέρα από τις δυνάμεις γονέων και εκπαιδευτικών, οι προσευχές για την νεότητα θα πρέπει να είναι ‘διηνεκείς’ και από όλους.

Πληροφορία, Γνώση, Σοφία

Μου αρέσει πολύ, και επικαλούμαι συχνά, το δίστιχο του ποιητή T.S. Eliot: ‘Πού είναι η Σοφία που χάσαμε μέσα στη Γνώση; Πού είναι η Γνώση που χάσαμε μέσα στην Πληροφορία;’ Το βλέπω να ισχύει και να αποδεικνύεται σε διάφορους τομείς της καθημερινής ζωής, και έχω αναπτύξει παλαιότερα την εφαρμογή του στον χώρο της Ιατρικής [ΕΔΩ]. Ας το δούμε τώρα σε μια άλλη διάσταση.

     Ας ορίσουμε τις έννοιες. Πληροφορία είναι μια ‘σημειακή’ γνώση, τόσο ως προς τον χρόνο (μπορεί να μην ισχύει την επόμενη στιγμή) όσο και ως προς το περιεχόμενο (μπορεί να αληθεύει από μόνη της, να αποκτά όμως τελείως άλλο νόημα αν γνωρίζουμε τις ευρύτερες συνθήκες). Ένα πολύ πρόχειρο παράδειγμα. Βλέπω κάποιον να πέφτει από ψηλά: δεν μπορώ να ξέρω αν πήδησε μόνος του ή αν τον έσπρωξε κάποιος ή οτιδήποτε άλλο. Υποθέτω ότι θα σκοτωθεί, δεν το ξέρω όμως αν δεν δω τη συνέχεια (μπορεί να φοράει και αλεξίπτωτο).

     Η πληροφορία είναι στιγμιότυπο. Αν τη δούμε μέσα στο όλο πλαίσιο που συνέβη, ή αν επαληθευθεί από άλλες πληροφορίες, μπορεί να αποτελέσει Γνώση. Με άλλα λόγια, η γνώση είναι σύνολο πληροφοριών που περιγράφουν και ξεκαθαρίζουν μια κατάσταση. Στο παράδειγμα που προαναφέραμε, αν δούμε ολόκληρη τη σειρά των γεγονότων πριν και μετά την πτώση, φθάνουμε σε μια ολοκληρωμένη εικόνα τόσο ως προς την αιτία όσο και ως προς το αποτέλεσμα της πτώσης. Η γνώση γίνεται ευρύτερη όσο περισσότερες επιβεβαιωμένες πληροφορίες έχουμε, που μπορεί να μην αφορούν μόνο το συγκεκριμένο επεισόδιο αλλά να εκτείνονται και σε άλλες κατευθύνσεις.

     Και η Σοφία; Θα μπορούσαμε να την ορίσουμε ως το γινόμενο γνώσης, πείρας και λογικής κρίσης, που μπορεί να οδηγεί τις δικές μας αποφάσεις και πράξεις σε ανάλογες περιστάσεις. Έτσι, εφόσον γνωρίζω ότι η πτώση από ύψος μπορεί να είναι θανατηφόρα, είμαι προσεκτικός τόσο για τον εαυτό μου όσο και για τους άλλους γύρω μου.   

     Η εποχή μας είναι εποχή της Πληροφορίας: η λέξη αυτή και τα παράγωγά της είναι από τις συχνότερες που συναντούμε. Ανά πάσα στιγμή καταιγιζόμαστε από ψήγματα πληροφόρησης, που με τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα διασπείρονται σε κλάσμα δευτερολέπτου σε όλα τα σημεία του ψηφιακού ορίζοντα, χωρίς κανέναν έλεγχο γνησιότητας και ακρίβειας ή συσχέτιση με άλλα γεγονότα. Αυτές οι ιδιότητες (το πλήθος και η ταχύτητα διάδοσης) καθιστούν τις πληροφορίες αμφίβολης αξίας. Συχνά αποτελούν ψευδείς ειδήσεις (fake news) που διαδίδονται είτε ακούσια λόγω ελλιπούς ενημέρωσης (κουτσομπολιό), είτε και σκόπιμα, οπότε αποτελούν παραπληροφόρηση και προπαγάνδα (κάτι που συμβαίνει όλο και συχνότερα).

     Είναι φανερό ότι σε καμία περίπτωση οι μεμονωμένες πληροφορίες δεν αποτελούν Γνώση. Ωστόσο, συχνά φθάνουν να ‘οδηγούν’ την επικαιρότητα, προκαλώντας αντιδράσεις που μόνο ως σπασμωδικές και άτακτες μπορούν να χαρακτηρισθούν. Δυο πολύ κοινά παραδείγματα συναντούμε στις πολιτικές δημοσκοπήσεις και τα χρηματιστήρια. Οι πρώτες καταγράφουν σημειακές προτιμήσεις μιας μερίδας πολιτών και μπορεί να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία έντεχνης χειραγώγησης του κοινού προς κάποια κατεύθυνση (με το λέγε-λέγε δημιουργούν ένα ‘κλίμα’ υπέρ ή κατά και αναδεικνύουν ‘καταλληλότερους’ ηγέτες ή κόμματα). Τα δεύτερα είναι τόσο ‘ευαίσθητα’ που επηρεάζονται από κάθε ‘φύσημα’ σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, ακόμη και από τα φτερά μιας πεταλούδας, όπως λέγεται. Και εδώ υποκρύπτονται σχεδόν πάντα σκοπιμότητες: έτσι ακούμε ότι κάποιοι βγάζουν εκατομμύρια βασιζόμενοι ακριβώς σε σκόπιμες σημειακές πληροφορίες και αθέμιτες πρακτικές. 

     Οπωσδήποτε οι πληροφορίες δεν είναι καταδικαστέες στο σύνολό τους. Πολλές είναι βάσιμες και αποτελούν τα λιθάρια που θα οικοδομήσουν στη συνέχεια Γνώση. Ωστόσο δεν είναι όλες της ίδιας ποιότητος και αξίας και δεν πρέπει να γίνονται δεκτές απερίσκεπτα και να οδηγούν σε αυτόματες κινήσεις που σύντομα μπορεί να αποδεικνύονται εσφαλμένες· και όσο πιο σοβαρές είναι οι κινήσεις αυτές, τόσο πιο σοβαρά είναι και τα λάθη, έστω κι αν υπάρχουν τυχαίες εξαιρέσεις.

     Δεν είπαμε τίποτε για την Σοφία. Ίσως διότι εκεί φθάνουν λίγοι και μετρημένοι, που ζυγίζουν τις πληροφορίες και αποκτούν με τον χρόνο γνώση και πείρα και αναπτύσσουν κρίση και δεν σπεύδουν στις αποφάσεις τους, και σπάνια μετανιώνουν γι’ αυτές. Για τους πολλούς η Σοφία (θα την λέγαμε και Σύνεση) μπορεί να αποτελεί ανεπίτευκτο επίπεδο, μια και γενικά δεν διδάσκονται από το παρελθόν και επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη, ακόμη και τα ίδια εγκλήματα (μια ματιά στον κόσμο μας αρκεί για να το επιβεβαιώσει). Γι’ αυτό και ο Απόστολος Παύλος συμβουλεύει: «Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ' ὡς σοφοί…, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι» [Εφεσ. 5:15-16]. Υπάρχουν άραγε πιο πονηρές μέρες από τις δικές μας;

 

Επιστολή

 

Επαυξημένοι Αγώνες

Προ μηνών είχα γράψει κάτι για τους Επαυξημένους Αγώνες (Enhanced Games) που οργανώνονται λίαν προσεχώς στο Λας Βέγκας. Πρόκειται για αθλητικούς αγώνες όπου δεν γίνεται κανένας έλεγχος για ντοπάρισμα: οι συμμετέχοντες μπορούν να έχουν χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε ουσία ή άλλο μέσο για την ενίσχυση των φυσικών προσόντων και δυνάμεών τους. Επίσης θα πάρουν μεγάλα ποσά, όπως εξαψήφιους μισθούς, 250.000 δολάρια αν κερδίσουν μια κούρσα και ένα εκατομμύριο αν σπάσουν παγκόσμιο ρεκόρ. Όπως διαβάζω στη Guardian, η οργανωτική επιτροπή επιτρέπει την κάλυψη των αγώνων μόνο σε δημοσιογράφους που δεν έχουν επικρίνει το όλο εγχείρημα. Έτσι, απέρριψε τη συμμετοχή του Sean Ingle, διότι η Guardian στην οποία αρθρογραφεί έχει δημοσιεύσει καυστικά άρθρα για τους αγώνες αυτούς.

     Φυσικά, οι ουσίες που χρησιμοποιούνται για την σωματική ενίσχυση (αναβολικά στεροειδή, αυξητική ορμόνη, ερυθροποιητίνη κλπ.) δεν είναι καθόλου αθώες στη χρήση τους, και μάλιστα στη δοσολογία που δίνονται. Αλλά μπρος στα ρεκόρ και το συνοδό χρήμα τί είναι οι διάφορες παρενέργειες; Όταν όμως θα εκδηλωθούν αυτές (συνήθως όψιμα), το χρήμα δεν θα μπορεί να τις αποκαταστήσει, ενώ τα όποια ρεκόρ θα έχουν περάσει στην κατάψυξη της λήθης.

     Και για να μη περιοριζόμαστε στις φαρμακευτικές ενισχύσεις, διάβασα ότι και ο χρόνος κάτω των δύο ωρών στον πρόσφατο Μαραθώνιο του Λονδίνου επιτεύχθηκε με ειδικά παπούτσια που έδιναν μεγαλύτερη ώθηση στον δρομέα. Μια άλλη μορφή 'ντοπαρίσματος' που ακόμη δεν έχει τεθεί υπό κάποιον έλεγχο, όταν π.χ. στους αυτοκινητικούς αγώνες της Φόρμουλα-1 υπάρχουν αυστηροί κανόνες για το τί επιτρέπεται και τί όχι στα αυτοκίνητα από μηχανικής πλευράς.  

Μιθριδατισμός

Στις κατά καιρούς ‘ακαδημαϊκές’ εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στα εγχώρια ΑΕΙ προστέθηκε ο προχθεσινός προπηλακισμός του Αντιπρύτανη Διεθνών Σχέσεων, Εξωστρέφειας, Δια Βίου Μάθησης και Φοιτητικής Μέριμνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, καθηγητή Ιάκωβου Μιχαηλίδη (που κατέληξε στο νοσοκομείο), μέσα στο κτίριο Διοίκησης, από ομάδα κατ’ όνομα φοιτητών και φοιτητριών, υποστηριζόμενων και από μέλη ΔΕΠ, με στόχο την ακύρωση ομόφωνης απόφασης της Συγκλήτου σχετικά με τον Κανονισμό των Φοιτητικών Εστιών. Δυστυχώς, η  Ελλάδα της μεταπολίτευσης έχει υποστεί μιθριδατισμό (εθισμό σε τοξικά φαινόμενα σε σημείο που να μην αντιδρά) απέναντι στις ετσιθελικές ορέξεις συγκεκριμένων αριστερών ομάδων, που επιβάλλουν την αντικοινωνική τους συμπεριφορά όπου και όπως τους καπνίσει. Να περιμένουμε ταυτοποίηση των δραστών, οριστική διαγραφή και απόλυση από το Πανεπιστήμιο και οικονομική αποζημίωση του θύματος; Θα είναι μια στοιχειώδης ένδειξη ότι το κράτος δεν βρίσκεται σε κώμα. Αλλά τότε μπορεί να πετάξει και ο γάιδαρος.