Ναρκισσισμός

Αν είχαμε οποιαδήποτε αμφιβολία για το ψυχολογικό προφίλ του ανθρώπου που κάθεται στο Οβάλ Γραφείο του Άσπρου Σπιτιού στην Ουάσιγκτον, μια τελευταία είδηση μας την διαλύει οριστικά. Όπως διαβάζω, μια ομοσπονδιακή επιτροπή για τις τέχνες, διορισμένη από τον ίδιο, ενέκρινε ομόφωνα την έκδοση αναμνηστικού χρυσού νομίσματος που θα φέρει τη μορφή του Αμερικανού προέδρου. Το νόμισμα, που θα εκδοθεί για τα 250 χρόνια από τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας των ΗΠΑ (που έγινε στις 4 Ιουλίου 1776), θα είναι 24 καρατίων και θα έχει διάμετρο 3 ίντσες (7,6 εκατοστά). Μια πρόχειρη μέτρηση δείχνει ότι το μέγεθος αυτό είναι αρκετό για να υποβαστάζει ένα φλιτζάνι ελληνικό καφέ. Τόση τσιγκουνιά! Δεν μπορούν να το κάνουν τουλάχιστον σε μέγεθος πιάτου; Μια φορά γίνονται τέτοια πράγματα!

     Ο μακαρίτης αγαπητός φίλος Δημήτρης, με την επαγγελματική του ιδιότητα και μακρά εμπειρία ως ψυχίατρος, είχε διαγνώσει τον εικονιζόμενο πρόεδρο με το σύνδρομο του τίτλου. Οπωσδήποτε όμως, εκτός από αυτόν, δεν θα λείψουν κι εκείνοι που θα σπεύσουν να αποκτήσουν το χρυσό πορτραίτο του, με οποιοδήποτε κόστος. Αν μη τι άλλο, θα μπορούν να το χρησιμοποιήσουν ως ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη για εγκλεισμό τους σε κάποιο ίδρυμα.

Υιοθεσίες

Η πρωτοκαθεδρία νέων και εκρηκτικών προβλημάτων στη σκηνή της δημοσιότητος δεν πρέπει να συσκοτίζει άλλα, εξίσου ακανθώδη ζητήματα που μας απασχόλησαν στο παρελθόν και τώρα βγάζουν τις παραφυάδες τους, χάρη στην… προοδευτική αντιμετώπισή τους από την κυβέρνηση και τους πρόθυμους συνεργούς της πριν δυο χρόνια. Έτσι, το συμβούλιο της επικρατείας (περιττά τα κεφαλαία) έβγαλε απόφαση με την οποία χαρακτηρίζει σύμφωνο με το Σύνταγμα τον ομόφυλο γάμο, καθώς και την υιοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια. Η απόφαση εκδόθηκε ως απάντηση σε αίτηση ακύρωσης της σχετικής νομοθεσίας που είχε προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων πριν δυο χρόνια. Είχε τονισθεί τότε από πολλές πλευρές η ανάγκη για προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών, που έχουν ανάγκη τόσο από άνδρα πατέρα και γυναίκα μητέρα για την φυσιολογική τους ψυχοκοινωνική ανάπτυξη. Εις ώτα κωφών, όπως αποδείχθηκε. Και έρχεται τώρα ένα ανώτατο δικαστήριο να βάλει σφραγίδα συνταγματικότητος σε μια φυσική και βιολογική αντινομία. Ας επαναλάβω λοιπόν το ρητορικό ερώτημα που είχε τεθεί και τότε (χωρίς να λάβει απάντηση): θα ήθελε κάποιος από τους σοφούς συμβούλους της επικρατείας να υιοθετηθεί ένα δικό του παιδί/ανήψι/εγγόνι από ομόφυλο ζευγάρι;

Εναλλακτική

Η κρίση στο Ιράν και την ευρύτερη περιοχή καλά κρατεί, και κάθε μέρα βλέπουμε να παίρνει νέες διαστάσεις. Τώρα το παγκόσμιο ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη λωρίδα της θάλασσας που φέρει το όνομα στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διακινείται το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και συναφών καυσίμων. Ο αποκλεισμός των στενών δημιουργεί έναν στραγγαλισμό στην αγορά ενέργειας, με επιπτώσεις για όλο τον κόσμο. Σε μια προσπάθεια αποτροπής του αποκλεισμού αυτού, ο πρόεδρος Τραμπ καλεί τις χώρες της Ευρώπης να τον συνδράμουν στέλνοντας πολεμικά σκάφη και άλλες δυνάμεις και απειλώντας με κυρώσεις και διάλυση του ΝΑΤΟ αν δεν υπακούσουν.

     Θα ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία για την Ευρώπη να ορθώσει ανάστημα και να προτείνει στον πρόεδρο μια εναλλακτική λύση στο πρόβλημα: «Αντί να έρθουμε εμείς (που δεν έχουμε καμιά δουλειά στην περιοχή), γιατί δεν αποσύρεις και τα δικά σου πλοία από εκεί; Ξεκίνησες έναν πόλεμο αντίθετα με κάθε έννοια διεθνούς δικαίου, χωρίς την έγκριση των θεσμικών οργάνων της χώρας σου, και τώρα ψάχνεις για συμμάχους και άλλοθι. Ευχαριστούμε, αλλά δεν θα επαναλάβουμε τα λάθη του (όχι μακρινού) παρελθόντος». Ήδη υπήρξαν τέτοιες αντιδράσεις. Ας ελπίσουμε ότι θα έχουν συνέχεια και συνέπεια, και βεβαίως και αποτέλεσμα.   

 

Μπαρούφες

Τα πρόσωπα της δημοσιότητος έχουν – εκτός άλλων – και το ‘προνόμιο’ η κάθε λέξη και φράση τους να γίνεται αντικείμενο σχολιασμού και κριτικής, να περνάει από μύρια κόσκινα και να απασχολεί εκατοντάδες (τουλάχιστον) εργατοώρες. Μπορεί να πρόκειται για μια μπαρούφα (συγγνώμη για τον… τεχνικό όρο), αλλά τα σχόλια που προκαλεί μπορεί να πάρουν την έκταση διδακτορικής διατριβής.

     Δυο τέτοια παραδείγματα μας έδωσε η πρόσφατη ειδησεογραφία. Ελληνίδα πολιτικός, γνωστή για το αψύ ύφος της, αποκάλεσε στη διάρκεια κοινοβουλευτικής λογομαχίας τον συνομιλητή της ‘γυμνοσάλιαγκα’. Ο χαρακτηρισμός διαγράφηκε από τα πρακτικά με εντολή της προεδρευούσης, που στέρησε την Ζωή από μια διάκριση λεκτικής πρωτοτυπίας ισάξια με βραβείο Γκίνες. Ωστόσο απασχόλησε αρκετά τη δημοσιογραφία. Λίγες μέρες νωρίτερα, ένας ξένος ηθοποιός ονόματι Τιμόθεος Σαλαμέ είχε διατυπώσει μια απαξιωτική γνώμη για την όπερα και το μπαλέτο ως μορφές τέχνης. Ξεσηκώθηκαν όλοι οι σχετικοί φορείς ανά την υφήλιο, ακόμη συνεχίζουν να αναπαράγουν και να ανατέμνουν τη δήλωσή του.

     Βέβαια όσοι εκφέρουν δημόσιο λόγο οποιουδήποτε είδους και ποιότητος επιζητούν την προβολή, ακόμη και με τη μορφή αρνητικής κριτικής. Όμως, με την αναπαραγωγή του λόγου τους, απλώς τους δίνουμε ‘προστιθέμενη αξία’ την οποία αντικειμενικά δεν έχουν. Αντίθετα, η αποσιώπησή τους είναι η πρέπουσα απάντηση, και τους κοστίζει πολύ περισσότερο. Γιατί δεν την εφαρμόζουμε συχνότερα;

Κινούμενη άμμος

Η σύγκρουση Ισραήλ, ΗΠΑ και Ιράν αποδεικνύεται κάθε άλλο παρά περίπατος γι’ αυτούς που την ξεκίνησαν (όπως άλλωστε έγινε και στην περίπτωση Ρωσίας και Ουκρανίας, που έχει περάσει στο παρασκήνιο της ειδησεογραφίας). Κάθε μέρα ακούμε για μια νέα εξέλιξη, συνήθως χειρότερη από τις προηγούμενες, με τα πλήγματα και τις εχθροπραξίες να επεκτείνονται στον Λίβανο και στα Αραβικά Εμιράτα. Οι δηλώσεις των επικεφαλής υπαιτίων απλώς υπογραμμίζουν την έλλειψη λογικής που χαρακτηρίζει την όλη επιχείρηση από την έναρξή της. Η όλη κατάσταση θυμίζει ανθρώπους που έχουν πέσει μέσα σε βάλτο ή σε κινούμενη άμμο: όσο κλωτσούν για να βγουν, τόσο βαθύτερα βυθίζονται. Με τη διαφορά ότι οι ενέργειές τους έχουν συνέπειες για ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή, αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο. Κάτι που δεν τους απασχολεί ιδιαίτερα.

     Είναι κρίμα ίσως που δεν ζει πλέον ο Carlo Cipolla, Ιταλός ιστορικός της οικονομίας, που έγραψε το βιβλιαράκι ‘Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας’: θα είχε πρόχειρο υλικό για περαιτέρω μελέτη, και θα χαιρόταν που οι νόμοι του επιβεβαιώνονται στην πράξη. Παραθέτω μια χαρακτηριστική φράση του: «Μεταξύ των γραφειοκρατών, των στρατηγών, των πολιτικών και των αρχηγών κρατών είναι αρκετά εύκολο να εντοπιστούν εξαιρετικά παραδείγματα ουσιαστικά ηλιθίων ανθρώπων, των οποίων η καταστροφική δυνατότητα έχει αυξηθεί τρομακτικά λόγω της θέσης εξουσίας που κατέχουν». Δεν θα δυσκολευόταν να την εφαρμόσει στην παρούσα κατάσταση.

Παιδευτικά

 Από τα θέματα που κατόρθωσαν να παρεισφρήσουν στην επικαιρότητα των πολέμων είναι και αυτό της καθηγήτριας που στα 55 της χρόνια υπέστη θανατηφόρο αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Διαβάζοντας όσα έγιναν γνωστά, μαθαίνουμε ότι η άτυχη γυναίκα δεχόταν άγρια λεκτική εξύβριση και επιθέσεις (με μπουκάλια με νερό και γάλα) από μαθητές και μαθήτριες την ώρα της διδασκαλίας. Επίσης, ότι παραπέμφθηκε από τη διεύθυνση του σχολείου της σε υγειονομική επιτροπή για την ψυχική της υγεία διότι, λένε, δεν μπορούσε να ελέγξει την τάξη της. Και τέλος, ότι η θανούσα είχε αναφέρει γραπτώς στην υπηρεσία της τα προβλήματά της, αλλά κανένας δεν έδειξε να ενδιαφέρεται. Τώρα η εισαγγελία διέταξε έρευνα για τις ακριβείς συνθήκες και περιστάσεις ώστε να αποδοθούν ευθύνες, ενώ ο Σύλλογος Γονέων του σχολείου διαμαρτύρεται για την στοχοποίηση μαθητών και άλλων χωρίς πειστήρια και απειλεί με νομικές συνέπειες. Φωνάζει ο κλέφτης…

     Φυσικά δεν είναι το μόνο περιστατικό bullying από κατώτερους προς ανώτερους, αλλά προφανώς έπρεπε να φτάσει ο κόμπος στο χτένι, να πεθάνει άνθρωπος, για να αντιδράσει κάποιος (και να δούμε μέχρι πού θα φτάσει η αντίδραση…). Τέτοια φαινόμενα καταγγέλλονται εδώ και χρόνια, και είναι φυσική συνέπεια της ασυδοσίας και ατιμωρησίας που έχει χαρακτηρίσει την λεγόμενη Μεταπολίτευση. Το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι. Ευθύνες φέρουν οι πάντες: γονείς, μεγάλη μερίδα διδασκόντων (άλλωστε όλοι αυτοί γεννήθηκαν μέσα στην περίοδο αυτή και έτσι ‘εκπαιδεύθηκαν’), συνδικαλιστές, υπηρεσιακά στελέχη κάθε βαθμίδας, και φυσικά μαθητές, που βρίσκουν ανοιχτό το πεδίο για να εκδηλώσουν έμπρακτα την έλλειψη κάθε είδους κοινωνικής αγωγής και συμπεριφοράς. Άλλοι με την ανοχή ή την ατολμία τους να πράξουν κάτι, άλλοι με την ενεργό δράση τους, δημιουργούν ένα κλίμα που μόνο χειρότερο μπορεί να γίνεται, ενώ τα παράγωγά του διαχέονται έξω από τους τοίχους των σχολείων στην ευρύτερη κοινωνία.

       Θυμούμαι δυο καθηγητές στο (εξατάξιο τότε) Γυμνάσιο, που για πταίσματα ασυγκρίτως κατώτερα από αυτά που περιγράφει η άτυχη καθηγήτρια στην αναφορά της είχαν κυριολεκτικά σπάσει στο ξύλο τους δράστες μαθητές, ο ένας από τους οποίους, στην έκτη τάξη, ήταν παλαιστής και δεν έβγαλε τσιμουδιά ενώ δεχόταν απανωτά χαστούκια μέχρι που πόνεσε το χέρι του καθηγητή. Αδιανόητη μέθοδος επιβολής σήμερα, αλλά αποτελεσματική και αποτρεπτική από τυχόν επαναλήψεις του φαινομένου. Την εποχή εκείνη υπήρχε σεβασμός στην ιεραρχία, οι παραβάσεις τιμωρούνταν, και οι παραβάτες είχαν επίγνωση των σφαλμάτων τους και αποδέχονταν τις συνέπειες. Τώρα από το ένα άκρο έχουμε φτάσει στο άλλο, χωρίς να διαφαίνεται κάποια προσπάθεια βελτίωσης της κατάστασης. Περαστικά μας λοιπόν.

Σταθερή αξία

Μέσα στο καταστροφικό χάος που έχει προκαλέσει η άμυαλη σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, κάθε θετική είδηση είναι μια όαση ανακούφισης. Μια τέτοια είναι και η δεύτερη θέση του πολλαπλού Ολυμπιονίκη των κρίκων Λευτέρη Πετρούνια στο Παγκόσμιο Κύπελλο Γυμναστικής στο Μπακού, μια ακόμη μεγάλη διάκριση ανάμεσα στις τόσες που σταθερά κατακτά ο Έλληνας πρωταθλητής εδώ και τόσα χρόνια. Και μάλιστα, αν λάβει κανείς υπόψη ότι ο ‘χρυσός’ νικητής είναι μόλις 23 ετών, για τον 35άρη Λευτέρη το ασημένιο σ’ ένα απαιτητικό αγώνισμα δύναμης και ευλυγισίας ισοδυναμεί με… πλατινένιο. Άξιος πάντα!

Αίτια και αποτελέσματα

 Είναι ευτύχημα που ανάμεσα στις πολεμοχαρείς ιαχές που κατισχύουν τις μέρες αυτές υπάρχουν και πιο συνετές φωνές που εστιάζουν στα δεινά των συγκρούσεων αλλά και στα συμφέροντα που τις συδαυλίζουν. Έτσι, σήμερα στην Καθημερινή η Τασούλα Καραϊσκάκη εκθέτει κάτι που άλλοτε θεωρούσαμε επιστημονική φαντασία και τώρα το βλέπουμε στην πράξη: ότι στρατιωτικές επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακος σχεδιάζονται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), με ταχύτητα ασύλληπτη για τα δικά μας μέτρα. Το αποτέλεσμα; Με τα λόγια της αρθρογράφου, «όταν επιταχύνεται η λήψη απόφασης, η ανθρώπινη κρίση περιθωριοποιείται». Το «σπεύδε βραδέως» των αρχαίων αυτό ακριβώς επεδίωκε να προλαμβάνει. Και όπως συμβαίνει και με άλλες εφαρμογές της ΤΝ, σιγά-σιγά ο άνθρωπος χάνει τελείως την κριτική ικανότητα και αφήνει τις αποφάσεις στον αυτόματο πιλότο, με συνέπειες που δεν μπορούν να εκτιμηθούν από κανένα έξυπνο σύστημα.

     Εξάλλου, στη σελίδα των επιστολών, ο Στ. Σταμέλλος παρουσιάζει με λιτό τρόπο τους κερδισμένους των πολέμων. Παραθέτει αποσπάσματα από το βιβλίο ‘Το δόγμα του σοκ’ της Ναόμι Κλάιν, δείχνοντας τις πολεμικές βιομηχανίες, τις εταιρείες πετρελαίου, τις κατασκευαστικές επιχειρήσεις και άλλα οικονομικά συμφέροντα, που τρίβουν τα χέρια τους διότι εξαντλούνται τα αποθέματα όπλων και ανεβαίνουν οι παραγγελίες. Γράφει:  «Το αν ολόκληρες κοινωνίες διαλύονται, αν λαοί ξεριζώνονται, αν το μίσος παγιώνεται για γενιές, δεν αποτυπώνεται σε κανένα χρηματιστηριακό ταμπλό». Και καταλήγει: «Η ανθρώπινη ζωή παραμένει η πιο φθηνή πρώτη ύλη στο πιο ακριβό εμπόρευμα, τον πόλεμο».

     Ας κλείσω με κάτι ακόμη. Οι Αμερικανοί έχουν ένα σλόγκαν, παρμένο από τις ταινίες γουέστερν: «Shoot first and ask questions afterwards» (πρώτα πυροβολείς και μετά κάνεις ερωτήσεις), και προφανώς αυτό εφαρμόζουν στην πράξη. Για τις απαντήσεις θα πρέπει να περιμένουμε στο ακουστικό μας. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα μας σπάσουν τα τύμπανα.

Αλυσιδωτή αντίδραση

Κάθε σώφρων άνθρωπος απεύχεται τον πόλεμο. Ποιος θέλει να ακούει γύρω του εκρήξεις και σειρήνες συναγερμού και οιμωγές πόνου ‘ἀποψυχόντων ἀνθρώπων’; Ποιος θέλει να βλέπει καπνούς και φωτιές και συντρίμμια και καταστροφές; Είπαμε: κανένας σώφρων άνθρωπος. Έλα όμως που στον κόσμο υπάρχουν και αυτοί που ‘λείπονται σοφίας’, για να το πούμε αγιογραφικά [Ιακ. 1:5] και που ενεργούν με γνώμονα το συμφέρον τους, όπως το βλέπουνε με μια εντελώς στενή και μυωπική οπτική γωνία, αγνοώντας (εκούσια;) τις παράπλευρες συνέπειες και απώλειες. Όταν τέτοιοι άνθρωποι βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις, το κακό δεν αργεί να γίνει.

     Αυτό ακριβώς βιώνουμε τις μέρες αυτές στην ευρύτερη γειτονιά μας. Δυο ηγέτες που στις χώρες τους είναι υπόδικοι για ποικίλα αδικήματα αποφάσισαν μονόπλευρα να εξουδετερώσουν μια ‘δυνητική απειλή’, χωρίς να υπάρξει κάποια συγκεκριμένη αφορμή. Αλλά βέβαια αυτός που δέχεται επίθεση δεν πρόκειται να μείνει με σταυρωμένα χέρια. Θα αντιδράσει και θα χτυπήσει τον επιτιθέμενο όπου και όπως μπορεί, ακόμη και με σπασμωδικές κινήσεις. Η αλυσιδωτή αντίδραση της καταστροφής έχει αρχίσει, και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ως πού θα επεκταθεί. Αυτό που όλος ο κόσμος απευχόταν βρέθηκαν δυο κακοήθεις ηλίθιοι (δεν υπάρχει πιο δόκιμος όρος) και το ξεκίνησαν.

     Ας μη θεωρηθεί ότι τα παραπάνω γράφονται ως συνηγορία για το καθεστώς του Ιράν, που έχει δείξει ακόμη και πρόσφατα την βαρβαρότητά του απέναντι σε όσους δεν συμμορφώνονται με τον ισλαμικό νόμο. Όταν αποδεχόμαστε και αναγνωρίζουμε σε ένα ή περισσότερα κράτη το δικαίωμα της ένοπλης επέμβασης οπουδήποτε αλλού, έστω και με λογικοφανή προσχήματα, δεν ξέρουμε ποιος μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος της ‘ανθρωπιστικής’ πολιτικής του. Χώρια που ανοίγουμε την όρεξη και σε άλλους να πράξουν ανάλογα, ευκαιρίας δοθείσης. Και στο μεταξύ τα θύματα συσσωρεύονται.