Το τέρμα και το ταξίδι

 

Ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντα τρέχοντα θέματα που θα άξιζε ή θα ήθελα να σχολιάσω, επιλέγω και πάλι την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) που θα μας απασχολεί όλο και περισσότερο με τον καιρό. Παίρνω αφορμή από ένα πολύ ενδιαφέρον βίντεο που μου έστειλε φίλη και τακτική επισκέπτρια του ιστολογίου. Ένας μαθηματικός περιγράφει με ζωηρό τρόπο την επίδραση που μπορεί να έχει η ευρεία εφαρμογή της ΤΝ στην επίλυση σύνθετων μαθηματικών προβλημάτων, ακόμη και κάποιων που θεωρούνται άλυτα.

     Διαβάζω στην περιγραφή του βίντεο (δικές μου διευκρινίσεις σε παρένθεση): «Η επίλυση ενός προβλήματος δεν οδηγεί απαραίτητα σε προαγωγή της επιστήμης. Η πραγματική αξία της μαθηματικής έρευνας συχνά έγκειται σε ανακαλύψεις που γίνονται στη διαδρομή (προς την λύση)… Μια δυνητικά καταστροφική συνέπεια των αυξανομένων δυνατοτήτων της ΤΝ είναι ότι η επόμενη γενεά ταλαντούχων φοιτητών δεν βλέπει πλέον κανένα λόγο να γίνουν μαθηματικοί (αφού τα προβλήματα θα λύνονται αυτόματα). Οι συνέπειες μπορεί να επεκταθούν πέρα από τα μαθηματικά και να επηρεάσουν το μέλλον της επιστημονικής προόδου». Φέρνει το παράδειγμα της αεροδιαστημικής, τονίζοντας ότι το πρόγραμμα ‘Απόλλων’ δεν έφερε απλώς κάποιους αστροναύτες στη Σελήνη: η ετοιμασία του όλου εγχειρήματος οδήγησε σε πάμπολλες επιμέρους ανακαλύψεις σε τεχνολογία κάθε είδους, τηλεπικοινωνίες, υπολογιστές, κατασκευές, υλικά κλπ. Όλα αυτά δεν θα γίνονταν αν το εγχείρημα το διεκπεραίωνε μια υπερέξυπνη μηχανή.

     Θα μπορούσε κανείς να κάνει πολλούς σχετικούς παραλληλισμούς. Στην εποχή των αεροπορικών ταξιδιών είναι υπόθεση μερικών ωρών να βρεθεί κανείς σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων. Πριν από τα αεροπλάνα αυτό μπορούσε να γίνει με χερσαία ή θαλάσσια μέσα. Ο απαιτούμενος χρόνος ήταν πολύ περισσότερος, αλλά εκτός από τον τελικό προορισμό έβλεπες και όλα τα ενδιάμεσα μέρη. Σε μια ακόμη παλαιότερη εποχή, το ταξίδι γινόταν με άμαξες ή και με τα πόδια. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ διέσχισε ολόκληρη την Ευρώπη, από την Αγγλία ως την Ελλάδα, τη δεκαετία του 1930, σταματώντας όσο ήθελε σε κάθε τόπο και μπαίνοντας ‘στο πετσί των ανθρώπων που συναντούσε εκεί, κάτι που περιγράφει πολύ γλαφυρά στα ταξιδιωτικά του βιβλία. Δεν ήταν ο μόνος· ακόμη και σήμερα υπάρχουν τέτοιοι ταξιδευτές, σπάνιοι βέβαια. Η διαφορά με τον ιπτάμενο ταξιδιώτη είναι διαμετρική: ο τελευταίος φτάνει στην όποια ‘Ιθάκη’ χωρίς ‘το ωραίο ταξίδι’.

     Στα μαθητικά μας χρόνια κυκλοφορούσαν κάθε είδους ‘λυσάρια’, για αρχαία, μαθηματικά κλπ., που αποτελούσαν τον εύκολο δρόμο για έναν προαγωγικό βαθμό, χωρίς να έχεις μάθει σχεδόν τίποτε. Σήμερα τον ρόλο αυτό τον αναλαμβάνουν οι διάφορες μηχανές ΤΝ, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, μέχρι και σε διδακτοριό επίπεδο. Αν κάποια στιγμή αφεθούμε στο ‘έτοιμο φαγητό’, καταργήσαμε την φυσική μας νόηση, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για την επιβίωσή μας.

     Θα κλείσω με το απόφθεγμα του αναβιωτή των Ολυμπιακών Αγώνων, βαρώνου Πιέρ ντε Κουμπερτέν: «Το πιο σημαντικό στους Αγώνες δεν είναι η νίκη αλλά η συμμετοχή, όπως και το πιο σπουδαίο στη ζωή δεν είναι ο θρίαμβος αλλά ο καλός αγώνας». Νομίζω ότι συνοψίζει εύστοχα όσα είπαμε παραπάνω.