Σκέψεις στο ασανσέρ της κλινικής

Παραμονή Πρωτοχρονιάς, και καθώς κατεβαίνω με το ασανσέρ στο υπόγειο πάρκινγκ της κλινικής, περίεργα αλλά όχι ανεξήγητα, σκέφτομαι για τη ζωή και τον θάνατο. Από τότε που άρχισα το ιδιωτικό επάγγελμα, στο τέλος της κάθε χρονιάς αναλογίζομαι τους ασθενείς μου που εγκατέλειψαν τον κόσμο αυτό μέσα στο έτος που πέρασε, είτε εντός είτε εκτός των τειχών της κλινικής. Η αναδρομή αυτή λειτουργεί ως ένας προσωπικός επαγγελματικός αυτοέλεγχος (πώς πέθαναν; ήταν οι θάνατοι αναμενόμενοι ή αιφνίδιοι; μπορούσαν να έχουν προληφθεί;), αλλά και ως μια υπόμνηση του κοινού μας πεπρωμένου και του ‘επέκεινα’.   

     Ένα νοσοκομείο μπορεί να θεωρηθεί ως μια μικρογραφία του κόσμου. Μέσα στα όριά του, ένα πλήθος ανθρώπων βιώνουν τα προσωπικά τους δράματα, δίνουν μάχες με τις αρρώστιες ή με άλλες ατυχίες της ζωής, είτε ως ασθενείς είτε ως υγειονομικό προσωπικό ή άλλοι φροντιστές. Όσο βρισκόμαστε μέσα στο νοσοκομείο, είμαστε μέρος του συστήματος, εμπλεκόμαστε στη λειτουργία του με τις διάφορές μας ιδιότητες, επηρεαζόμαστε από την όλη ατμόσφαιρά του. Μόλις φύγουμε από εκεί, είμαστε ελεύθεροι από την ατμόσφαιρα αυτή. Ξέρουμε ότι το νοσοκομείο υπάρχει και η λειτουργία του συνεχίζεται, ωστόσο το κλίμα του δεν μας επηρεάζει πλέον. Είμαστε τώρα εξωτερικοί παρατηρητές του κλειστού αυτού συστήματος.

     Με ανάλογο τρόπο, μπορούμε να θεωρήσουμε την όλη ζωή πάνω στη γη ως ένα κλειστό σύστημα, όπου οι άνθρωποι ζουν για ένα ποικίλο, αλλά πάντως περιορισμένο, χρονικό διάστημα. Ο χρόνος είναι χαρακτηριστικό του κόσμου αυτού, η κλίμακα κατά μήκος της οποίας λαμβάνουν χώρα όλα τα γεγονότα. Κάθε μορφή ‘θεάτρου’, από την απλούστερη κωμωδία μέχρι τη μεγάλη τραγωδία, διαδραματίζεται πάνω στη μεγάλη σκηνή του. Όλα τα ανθρώπινα πάθη, ιδιοτροπίες και ιδιοσυγκρασίες εκδηλώνονται εδώ, και έχουν συνέπειες, συχνά καταστροφικές, για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού του κόσμου. Ενόσω ζούμε πάνω στη Γη είμαστε ηθοποιοί, πρωταγωνιστές ή κομπάρσοι, στο συνεχιζόμενο παγκόσμιο θέατρο. Οτιδήποτε συμβαίνει κάπου μπορεί να αντανακλά ή να επηρεάζει τον καθένα μας. Ωστόσο, μόλις εγκαταλείψουμε τη ζωή αυτή, ο αρχικός μας ρόλος έχει τελειώσει. Είμαστε έξω από τα όρια του κόσμου. Οι τραγωδίες και τα πάθη των ανθρώπων της Γης δεν μας αγγίζουν πλέον, αν και έχουμε την επίγνωσή τους. Έχουμε γίνει εξωτερικοί παρατηρητές του συστήματος, ανεπηρέαστοι από τις συνθήκες και τη λειτουργία του.

     Αυτές τις σκέψεις κάνω στο τέλος του χρόνου, και μέσα στο πλαίσιο αυτό βλέπω όλους τους τεθνεώτες ασθενείς μου. Κάποιοι ήταν στη φροντίδα μου για δεκαετίες· μερικοί ήταν φίλοι μάλλον παρά πελάτες. Τώρα ‘ἀπέπτησαν’ από τον κόσμο των θνητών και ενώθηκαν με τις μυριάδες των εξωτερικών παρατηρητών στο προθάλαμο της αιωνιότητος, όπου ‘χρόνος οὐκ ἔστιν ἔτι’ και όπου όλοι τελικά θα πάμε, καθένας στην ώρα του. 

    [Σημ. Έγραψα τα παραπάνω με την αλλαγή του χρόνου. Τα γεγονότα που μεσολάβησαν καθυστέρησαν την ανάρτησή τους]

Περιφρόνησις

Κατά καιρούς έχω σχολιάσει τα… σχόλια, κυρίως αυτά που εμφανίζονται σε διαδικτυακά κείμενα ή αναρτήσεις με την ταχύτητα και την επιμονή της αγριάδας, που φυτρώνει οπουδήποτε και πολλές φορές ‘πνίγει’ άλλα, πιο χρήσιμα φυτά. Είναι μια από τις αναπόφευκτες συνέπειες της γενικευμένης διάδοσης του διαδικτύου, χάρη στην ταχύτητα, την ευκολία και την ανωνυμία που αυτό εξασφαλίζει. Κάποια είναι χρήσιμα και προάγουν τη σκέψη, εν είδει Σωκρατικού διαλόγου. Πολλά άλλα (τα περισσότερα;) είναι σκωπτικά, απαξιωτικά, μερικές φορές υβριστικά, ενώ συχνά παίρνουν τη μορφή γραπτής και ατέρμονης μονομαχίας μεταξύ δύο σχολιαστών, με αμοιβαίες ‘βολές’ που συνήθως δεν έχουν καμία σχέση με το θέμα της αρχικής ανάρτησης.

     Την καλύτερη απάντηση/αντίδραση σε τέτοιες καταστάσεις την διάβασα σ’ ένα ποιητικό απόσπασμα του Ν. Εγγονόπουλου που ανέφερε προχθές μια τακτική επιστολογράφος στην Καθημερινή:

      «…περιφρόνησις απόλυτη αρμόζει

      σ’ όλους αυτούς τους θόρυβους,

      τις έρευνες, τα σχόλια επί σχολίων,

      που κάθε τόσο ξεφουρνίζουν

      αργόσχολοι και ματαιόδοξοι γραφιάδες…».

 

Μεγαλορρημοσύνη

 Η τρίτη βιβλική ωδή της Παλαιάς Διαθήκης είναι η προσευχή της προφήτιδος Άννης, της μητέρας του Σαμουήλ [Α΄ Βασ. 2:1-10]. Η Άννα δοξάζει τον Θεό που της χάρισε απροσδόκητα έναν γιό, και μεταξύ των άλλων λέει: «Μὴ καυχᾶσθε, καὶ μὴ λαλεῖτε ὑψηλά, μὴ ἐξελθέτω μεγαλορρημοσύνη ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν».

     Μου ήρθε στη σκέψη η φράση αυτή καθώς διάβαζα τις τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου: «Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο. Ο μόνος περιορισμός στη δύναμή μου είναι η ηθική μου». Όταν ρωτήθηκε αν η κυβέρνησή του πρέπει να συμβαδίζει με το διεθνές δίκαιο, απάντησε ότι αυτό εξαρτάται από το πώς ορίζεται το δίκαιο. Απλά λόγια, ξεχειλίζουν από… μετριοφροσύνη. Θυμίζουν έναν άλλο χαρακτηριστικό στίχο από τους Ψαλμούς: «[Οι άνομοι] ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς» [Ψ. 72:9].

     Η Άννα θα έλεγε στον καθένα που ανοίγει πολύ το στόμα του: «Μὴ καυχάσθω ὁ δυνατὸς ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ, καὶ μὴ καυχάσθω ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ». Ενώ ο προφήτης και βασιλιάς Δαβίδ θα προειδοποιούσε ότι «ἐξολοθρεύσει Κύριος πάντα τὰ χείλη τὰ δόλια καὶ γλῶσσαν μεγαλορρήμονα» [Ψ. 11:4]. Δεν ξέρω αν έχει διαβάσει ο πρόεδρος τα κείμενα αυτά· ίσως να δίνει και σ αυτά τη δική του ερμηνεία («Για κάποιους άλλους θα τα λένε»).

Θύματα

 Ανάμεσα στις άλλες ειδήσεις των ημερών, που κάθε άλλο παρά αισιοδοξία αποπνέουν, ξεχωρίζει ο θανάσιμος ξυλοδαρμός ενός 17χρονου από έναν 16χρονο στις Σέρρες. Πληροφορίες και σχόλια μιλούν για άθλιο οικογενειακό περιβάλλον, χρήση ναρκωτικών και άλλα, ενώ κάποιοι σχολιαστές ρίχνουν τον λίθο του αναθέματος είτε στον ανήλικο δράστη είτε στις κοινωνικές υπηρεσίες που δεν πρόλαβαν το κακό ενώ γνώριζαν τα πρόσωπα και τις συνθήκες. Χωρίς διάθεση κατακρίσεως, μάλλον πολύ στενή φαίνεται μια τέτοια θεώρηση.

     Το γεγονός αυτό, όπως και άλλα παρόμοια προηγούμενα, αποτελεί δυστυχώς ακραίο και τραγικό σύμπτωμα μιας κοινωνίας που έχει παραμελήσει ή ακυρώσει όλους τους πιθανούς μηχανισμούς θωράκισής της: οικογένεια, σχολείο, εκκλησία (τα ξαναγράψαμε αυτά, ΕΔΩ). Η μοντέρνα ‘παιδαγωγική’ με την καλλιέργεια της ατιμωρησίας, η ενθάρρυνση της παραβατικότητας ακόμη και από πολιτικούς φορείς, τα αρνητικά παραδείγματα δημοσίων προσώπων, δεν συντελούν στην κοινωνική αγωγή. Ούτε δυο χρόνια δεν πέρασαν από την κυβερνητική εξαγγελία του ‘Εθνικού σχεδίου κατά της σχολικής βίας’. Υπάρχει; Εφαρμόζεται; Αν προσθέσουμε στο μίγμα αυτό τις ανεξέλεγκτες έξωθεν επιδράσεις (μέσα κοινωνικής δικτύωσης κλπ.), τα αποτελέσματα είναι αναπόφευκτα. Εδώ που φτάσαμε, μόνο θύματα πρέπει να βλέπουμε στο συγκεκριμένο περιστατικό: έναν έφηβο στο χώμα κι έναν στη φυλακή.

Κυνισμός

Ας κάνουμε ένα εντελώς υποθετικό σενάριο, δίκην ευφάνταστης ταινίας. Κάποιος ηγέτης της Ρωσίας ή της Κίνας κάνει μια αιφνιδιαστική στρατιωτική επιχείρηση π.χ. στην Πολωνία ή την Ταϊβάν αντίστοιχα και απάγει τον ηγέτη της, δηλώνει δε ότι θα αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας μέχρι να εγκαταστήσει φιλικό προς αυτόν καθεστώς. Μπορούμε να διανοηθούμε την αντίδραση της μεγαλύτερης δήθεν φιλελεύθερης δημοκρατίας του κόσμου σε μια τέτοια κίνηση; Η αποκήρυξη θα ήταν γενικευμένη, θα ακούγαμε πύρινους ‘φιλιπππικούς’ λόγους κατά του ολοκληρωτισμού και άλλα κηρύγματα πολιτικής αγωγής και διεθνούς δικαίου, μ’ ένα λόγο θα γινόταν ένας χαμός και μισός.

     Και νά που το υποθετικό σενάριο γίνεται πρώτη και κύρια πραγματική είδηση, μόνο που τον ρόλο του ‘κακού’ απαγωγέα αναλαμβάνει η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου δια του δήθεν φιλελευθέρου ηγέτη της. Δεν έχω καμία απολύτως συμπάθεια για δικτάτορες οποιουδήποτε χρώματος και αρώματος· έχω όμως και μια βασική αντιπάθεια στην ιδέα ενός αυτόκλητου παγκόσμιου ‘χωροφύλακα’ που αποφασίζει και επεμβαίνει όπου του καπνίσει και επιβάλλει το ίδιον θέλημα και συμφέρον, και μάλιστα εν ονόματι της ελευθερίας. Δίνοντας έτσι το κακό παράδειγμα σε όποιον άλλο επιθυμεί να καταπατήσει το διεθνές δίκαιο κατά το δοκούν. Ο ιδανικός τρόπος για να ξεκινήσει μια καινούργια χρονιά.

     Σ’ ένα από τα επεισόδια του γνωστού κόμικ Λούκι Λουκ μια παρέα παίζει χαρτιά. Ένας παίκτης λέει: «Έχω τέσσερεις άσσους». Και ο απέναντι απαντά: «Κι εγώ έχω ένα γεμάτο πιστόλι». Σήμερα το ‘δίκαιο’ της Άγριας Δύσης εφαρμόζεται σε παγκόσμια κλίμακα, με την ίδια ακριβώς λογική.