Λογόρροια

 Έχω σχολιάσει και στο παρελθόν τα… σχόλια. Εννοώ εκείνες τις απαντήσεις που εμφανίζονται κάτω από κείμενα διαφόρων ιστοσελίδων, από τις πιο σοβαρές μέχρι τις πιο ευτελείς, που παρέχουν στους αναγνώστες τη δυνατότητα να καταθέτουν την άποψή τους για τα θέματα που θίγει το βασικό κείμενο. Τα σχόλια αποτελούν ένα ευρύτατο φάσμα. Υπάρχουν εκείνα που απαντούν με ειλικρίνεια και καλή πρόθεση στο κυρίως θέμα και κάνουν πολιτισμένο διάλογο. Υπάρχουν κι εκείνα που πιάνονται από μια λέξη ή φράση του κειμένου και επεκτείνονται σε άλλα θέματα που μπορεί να έχουν μικρή ή καμία σχέση με το θέμα. Και τέλος, συχνά εκφυλίζονται σε διαλόγους μεταξύ σχολιαστών, σε ύφος συχνά αμοιβαία απαξιωτικό και υβριστικό. Η συνηθισμένη ανωνυμία των σχολιαστών τους κάνει να βγάζουν ανέξοδα από μέσα τους διάφορα απωθημένα, που σίγουρα θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο ενασχόλησης για πολλούς ψυχολόγους και κοινωνιολόγους.

     Όλα αυτά τα έχω ξαναγράψει. Εδώ θα περιορισθώ σε μια μόνο επισήμανση. Όσοι έχουμε παρακολουθήσει επιστημονικά και άλλα συνέδρια, έχουμε κατά καιρούς διαπιστώσει ότι στη συζήτηση που ακολουθεί την ανάπτυξη ενός θέματος κάποιοι ζητούν να σχολιάσουν και ουσιαστικά κάνουν μια δεύτερη διάλεξη, εκθέτοντας αναλυτικά και δια μακρών τις προσωπικές τους γνώμες. Αυτό ξεφεύγει από τα όρια του σύντομου σχολιασμού, εκτροχιάζει το χρονικό πρόγραμμα της συνεδρίας και συνήθως δημιουργεί δυσφορία στο υπόλοιπο ακροατήριο.

     Αφορμή για τις σκέψεις αυτές πήρα από πρόσφατο άρθρο σε εφημερίδα. Η έκταση του κειμένου ήταν 433 λέξεις. Έγραψα ένα σχόλιο 53 λέξεων, στο οποίο άλλος τακτικός σχολιαστής απάντησε με ένα ‘σεντόνι’ (αυτός είναι ο… τεχνικός όρος που χρησιμοποιείται) 1327 λέξεων, δηλ. τριπλάσιο του αρχικού κειμένου (κάτι που ο ίδιος το συνηθίζει). Το περιεχόμενό του θα μπορούσε να είχε συμπυκνωθεί σημαντικά χωρίς να χάσει τίποτε από την ουσία.

     Με την ευκαιρία, θυμήθηκα έναν μακαρίτη καθηγητή μας στην Ιατρική που όταν έγραφε ξεχνούσε να βάλει… τελεία. Στο (ημιτελές) σύγγραμμά του είχα μετρήσει περιόδους κειμένου που έπιαναν μέχρι 42 σειρές, χωρίς αυτό το καταληκτικό σημείο στίξης (οι εξ ημών λίγο πιο ψαγμένοι τον αποκαλούσαμε Θουκυδίδη, για τον οποίο ο φιλόλογος που μας τον δίδασκε στο Γυμνάσιο αναφωνούσε κάθε τόσο: «Τι μακροπερίοδος λόγος!»). Κυκλοφορούσε η φήμη ότι στις εξετάσεις ο βαθμός που έπαιρνες ήταν ο αριθμός των σελίδων που είχες γράψει. Δεν προσπάθησα να το αποδείξω, αλλά με γραπτό οκτώ σελίδων πήρα… ένα οκτάρι. Σύμπτωση; Ίσως και ο παραπάνω σχολιαστής να είχε ανάλογη εμπειρία από δασκάλους του και να μην έμαθε ποτέ το λακωνίζειν. 

     Απαραίτητη σημείωση: έκταση του παραπάνω σχολίου, 391 λέξεις.

Νέα έκδοση

 Πρόσφατα οι εκδόσεις ‘Περιβόλι της Παναγίας’ κυκλοφόρησαν σε επιμελημένη, όπως πάντα, έκδοση, τις ‘Ομιλίες στα Ευαγγελικά αναγνώσματα των Κυριακών’ του αειμνήστου πατρός μας, πρωτοπρεσβυτέρου Κωνσταντίνου Παπαγιάννη. Μαζί με τις ‘Ομιλίες στα Αποστολικά αναγνώσματα των Κυριακών’ που είχαν εκδοθεί πριν δύο σχεδόν χρόνια, αποτελούν πρακτικά σύγχρονα Κυριακοδρόμια για τον καταρτισμό των Ορθοδόξων πιστών. Η επεξεργασία των κειμένων είχε γίνει στα πλαίσια της εκπόνησης της διδακτορικής διατριβής μου για το ομιλητικό έργο του εκλιπόντος. Θερμές ευχαριστίες στους εκδότες, και καλή και ψυχωφελή ανάγνωση στους εντευξομένους.

 

Επιστολή στην Καθημερινή

 

Συγκρούσεις

 Εκεί που νομίζαμε ότι τα έχουμε δει όλα, έρχεται κάτι ασυνήθιστο να ακυρώσει την πεποίθησή μας αυτή, συνήθως με αρνητικό τρόπο. Έτσι μαθαίνουμε ότι ένας 76χρονος, συνεπικουρούμενος από μια 21χρονη, διαπληκτίσθηκαν με έναν 82χρονο σε σημείο που ο τελευταίος έπεσε νεκρός. Τα ακριβή αίτια του θανάτου αναμένονται· αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο καυγάς ήταν άγριος, έγινε μπροστά σε πολύ κόσμο, και η αφορμή ήταν… μια ξαπλώστρα σε παραλία! Ούτε χρήμα, ούτε τιμή, ούτε εκδίκηση, συνήθη κίνητρα σε εγκλήματα τόσο στη μυθοπλασία όσο και στην πραγματικότητα. Η αντιδικία για μια θέση στον ήλιο (ή τη σκιά) για μερικές ώρες οδήγησε έναν γέρο στο χώμα και άλλον ένα στη φυλακή. Μετά τη βία των ανηλίκων είδαμε και την βία των υπερηλίκων.

     Από κάποιες πλευρές η τελευταία μπορεί να είναι χειρότερη από την πρώτη. Σίγουρα υποδηλώνει ανωριμότητα στον χαρακτήρα και τις αντιδράσεις και έλλειψη αυτοκυριαρχίας. Δείχνει ότι ακόμη και μετά από μερικές δεκαετίες ζωής δεν έχει μάθει κανείς να αξιολογεί τις περιστάσεις και να δίνει τόπο στην οργή, για να αποφύγει τις συνέπειες. Και αυτές μπορεί να είναι σοβαρές, μια και η μεγαλύτερη ηλικία συνεπάγεται πιθανά υποκείμενα νοσήματα (ίσως άγνωστα μέχρι εκείνη τη στιγμή), γενική αδυναμία και μειωμένη αντοχή στο στρες, τόσο σωματικό όσο και ψυχικό. Ένα απλό σπρώξιμο μπορεί να οδηγήσει σε πτώση με αποτέλεσμα από ένα ‘απλό’ κάταγμα μέχρι μια θανατηφόρα εγκεφαλική κάκωση. Μια έκρηξη αδρεναλίνης πάνω στην έξαψη του θυμού μπορεί να εκτοξεύσει την αρτηριακή πίεση πάνω από τα όρια αντοχής των στεφανιαίων ή των εγκεφαλικών αγγείων. Η τάση να περιφρονεί κανείς εκείνο το αδυσώπητο προσωπικό δεδομένο – την ημερομηνία γέννησης – που καθορίζει τόσα άλλα στοιχεία της ζωής και της υγείας μας, με τρόπο που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε, ασφαλώς μπορεί να έχει δυσάρεστες επιπτώσεις. «Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε;» θα μας ρωτούσε κι εδώ ο απόστολος Παύλος [Α΄ Κορ. 6:7]. Γυρίστε την πλάτη στον καυγατζή, φανείτε ανώτεροι, αποφύγετε τη σύγκρουση, που δεν πρόκειται να βγει σε καλό σε κανέναν, ιδίως για μια πρόσκαιρη θέση στον ήλιο, που μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη θέση στον Άδη.

Το ‘εγώ’

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα που απασχολούν σήμερα όχι μόνο την Ελλάδα είναι το διογκωμένο κόστος της ενέργειας (πετρελαίου και φυσικού αερίου). Η αιτία πασίγνωστη. Όπως φάνηκε, αρκούν δυο πρόεδροι μειωμένης νοητικής επάρκειας και (κυρίως) υπερμεγέθους ‘εγώ’ για να κάνουν τον κόσμο ανάστατο. Ακόμη και αν παραβλέψουμε το ανθρώπινο τίμημα των πολέμων που έχουν προκαλέσει και συνεχίζουν να συντηρούν οι εν λόγω ‘ηγέτες’, τα καθημερινά λόγια, οι αποφάσεις και οι ενέργειές τους έχουν αποσυντονίσει την παγκόσμια οικονομία, επιβαρύνοντας εκατομμύρια άλλων ανθρώπων που δεν έχουν καμία σχέση με τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις τους. Αλλά βέβαια το ‘εγώ’ συμπιέζει και συρρικνώνει την σοφία και την σύνεση: μπροστά στην επιδίωξη του προσωπικού κέρδους και της ματαιόδοξης αυτοπροβολής, κάθε άλλη σκέψη παραμερίζεται και ξεθωριάζει. Γι’ αυτό και η Παλαιά Διαθήκη συμβουλεύει: «Ὄσω μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπεινοῦ σεαυτόν, καὶ ἔναντι Κυρίου εὑρήσεις χάριν» [Σειράχ 3:18]. Αλλά ποιος ‘μέγας’ καταδέχεται να ακούσει τέτοιες υποδείξεις;

Ένοχες σιωπές

Γράψαμε προ ημερών για όσα βγαίνουν στο φως με αφορμή τον θάνατο γνωστού τραγουδιστή (ας σημειώσουμε εν παρόδω ότι του αποδόθηκαν τιμές και προσκυνήματα δυσανάλογα με τον τρόπο ζωής του – μέχρι και… αγρυπνία του έγινε). Ξαφνικά επίσημοι φορείς και γραφιάδες εξανέστησαν και μας παρουσίασαν με λεπτομέρειες όσα συμβαίνουν στον χώρο της παραεπιστήμης. Απορία μου: Τόσο γρήγορα τα έμαθαν όλα ή μήπως ισχύει κι εδώ η λαϊκή ρήση ότι ο κόσμος τό 'χει τούμπανο; Κανείς από τους νυν ‘επαΐοντες’ δεν ήξερε τί γίνεται; Με τόση διαφήμιση και πελατεία δεν κινήθηκαν σε κανέναν υποψίες ή ερωτηματικά;

     Κακά τα ψέματα: Αν δεν συμβεί κάτι τραγικό, δύσκολα μπαίνει κανείς στη διαδικασία της έρευνας και της καταγγελίας. Γιατί να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά; Γιατί να μπλέξει με καταθέσεις και δικαστήρια; Άσε που μπορεί να βρεθεί κατηγορούμενος για εξύβριση και δυσφήμιση. Καλύτερα κλειστό το στόμα, να έχουμε την ησυχία μας. Μέχρι το επόμενο συμβάν. Τα ίδια γίνονται και με τις κακοποιήσεις παιδιών και με άλλες δύσοσμες υποθέσεις, όπου μετά από ένα δυσάρεστο γεγονός όλοι 'πέφτουν από τα σύννεφα' και επιδίδονται σε αποκαλύψεις και απόδοση/μετάθεση ευθυνών. Να ελπίσουμε τουλάχιστον ότι από εδώ και στο εξής οι θεσμικοί ελεγκτικοί φορείς θα αναλάβουν πιο ουσιαστικά τον ρόλο τους, ώστε να περιορισθούν οι παραεπιστημονικές αυτές δραστηριότητες;

Ψηφιακή ψυχική υγεία

 Διάβασα πριν μερικές μέρες ένα άρθρο της Γιούλης Επτακοίλη στην Καθημερινή (Έφηβοι πουδεν κατανοούν τη ζωή, 11/9). Περιγράφει έναν δεκατετράχρονο μαθητή που δεν τα πάει καλά στο σχολείο, δεν καταλαβαίνει κείμενα, δεν μπορεί να κάνει εύκολες αριθμητικές πράξεις. Είναι όμως πολύ χαρούμενος με τη τέλεια σχέση που έχει με μια πολύ καλή, όμορφη, ευγενική, γλυκομίλητη κοπέλα. Μόνο που αυτή δεν είναι φυσικό πρόσωπο αλλά ένα ψηφιακό κατασκεύασμα που ο μαθητής έχει δημιουργήσει με εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης, προγραμματισμένο σύμφωνα με τα δικά του γούστα και προτιμήσεις, και που δεν πρόκειται ποτέ να διαφωνήσει μαζί του. Όλα καλά και ρόδινα. Η αρθρογράφος μας λέει ότι σύμφωνα με μια μελέτη το 72% των εφήβων στις ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει τέτοιους ιδανικούς ‘συντρόφους’. Δεν ξέρω τι μπορεί να συμβαίνει στην Ελλάδα, αλλά είναι γνωστό ότι τέτοιες τάσεις και μόδες διαδίδονται με την ταχύτητα του κορωνοϊού.

     Το άρθρο κάνει τη συσχέτιση με τα πτωχά αποτελέσματα πολλών μαθητών σε εξετάσεις όπως η PISA, και συμπεραίνει ότι τα προβλήματά τους δεν είναι μόνο γνωστικά αλλά και κοινωνικά. Ο περιορισμός των σχέσεων με άλλα πρόσωπα οδηγεί σε απώλεια βασικών δεξιοτήτων όπως ο διάλογος, η αντιπαράθεση, η διαχείριση της απόρριψης και της αποτυχίας, η διαπραγμάτευση και η εύρεση κοινών θέσεων και τόπων, μ’ ένα λόγο το χτίσιμο μιας προσωπικότητας που θα μπορεί να σταθεί στα πόδια της και να αντιμετωπίσει την πραγματική ζωή. Με τις προϋποθέσεις αυτές, αν περιμένει κάποιος να συναντήσει ανθρώπους και συμπεριφορές όπως αυτές του ιδανικού ‘προσώπου’ που σχεδίασε στον υπολογιστή του, σίγουρα θα απογοητευθεί πολύ γρήγορα.

     Διαβάζοντας το κείμενο αυτό και άλλα παρόμοια, έκανα συνειρμικά και μια ακόμη προέκταση. Μήπως άραγε τα φαινόμενα βίας μεταξύ ανηλίκων ή κατά των γυναικών ή άλλων ευπαθών ατόμων ή ομάδων συνδέονται και με αυτή την ανωριμότητα που περιγράψαμε παραπάνω; Αν δεν έχω μάθει να διαλέγομαι με υπαρκτά, φυσικά πρόσωπα, να δέχομαι αντιρρήσεις, να ακούω και την άλλη άποψη, να αναθεωρώ τη δική μου και να υποχωρώ, είναι πολύ εύκολο να αντιδράσω βίαια όταν κάποιος πάει κόντρα στο θέλημά μου. Μια ματιά στα σχόλια που αναγράφονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις φραστικές αψιμαχίες που διαδραματίζονται αρκεί για να μας δώσει μια ιδέα για την ψυχολογία των ανθρώπων που κρύβονται πίσω από αυτά. Οι ψυχίατροι και ψυχολόγοι του πολύ εγγύς μέλλοντος ασφαλώς θα έχουν πολλή δουλειά στον τομέα αυτό. Άραγε δεν είναι καλύτερα να ασχοληθούμε εγκαίρως με την πρόληψη; Ή μήπως είναι ήδη αργά; 

Εκτροπές

 Ο απροσδόκητος θάνατος ενός ανθρώπου της δημοσιότητας, του τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη, σε ηλικία 54 ετών ανέδειξε κάποιες πλευρές της ‘ιατρικής’ (αναγκαία τα εισαγωγικά) όχι και τόσο φωτεινές.

     Τι μπορεί να σκεφθεί κάποιος όταν διαβάζει ότι ένα ιατρείο προσφέρει «κβαντική βιοανάδραση, ταυτοποίηση τοξικότητας, οζονοθεραπεία, υδροθεραπεία παχέος εντέρου, μικροσκοπία σκοτεινού πεδίου, προσδιορισμό θεραπευτικών αιθέριων ελαίων, επιγενετική εξέταση μαλλιών, ενδοφλέβιες φυσικές θεραπείες, αποτοξίνωση με INUSpheresis, θεραπείες πεπτιδίων, PRP προσώπου και μαλλιών, και αυτόλογη θεραπεία με βλαστοκύτταρα»; Οι περισσότεροι από τους παραπάνω όρους είναι άγνωστοι στην ορθόδοξη ιατρική, δεν διδάσκονται σε καμιά επίσημη σχολή και εμπίπτουν στη σφαίρα του τσαρλατανισμού. Και όμως, όπως φαίνεται, κόσμος και κοσμάκης καταφεύγει σε τέτοιες μεθόδους, είτε στην απελπισία του μπροστά σε μια δύσκολη πάθηση είτε για να αποτρέψει ή να μετριάσει τις συνέπειες της προϊούσης ηλικίας (π.χ. αντιγήρανση), πληρώνοντας αδρά για τις λίαν αμφίβολες αυτές τεχνικές. Κάποτε ακούγαμε για το δηλητήριο του γαλάζιου σκορπιού από την Κούβα ή για το νερό του Καματερού: με τον καιρό τα ονόματα αλλάζουν, οι ετικέτες αναβαθμίζονται, η παραεπιστήμη προοδεύει, και οι τσέπες κάποιων επιτηδείων γεμίζουν.

     Ο απόστολος Παύλος προειδοποιούσε τον Τιμόθεο ότι «ἔσται καιρὸς ὅτε… ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας τὴν ἀκοὴν ἀποστρέψουσιν, ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους ἐκτραπήσονται» [Β’ Τιμ. 4:3-4]. Αυτή η τάση προς τη μυθολογία δεν ισχύει μόνο για τα θεολογικά ζητήματα, αλλά φαίνεται ότι έχει γενικότερη εφαρμογή. Έτσι, δεν είναι καθόλου παράδοξο που οι κάθε είδους απατεώνες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για δράση, όπως γράφαμε προ ημερών.

Λεφτά υπάρχουν...

Φαίνεται ότι τα λεφτόδεντρα ευδοκιμούν σε πολλές περιοχές του κόσμου και δεν αποτελούν εγχώρια επινόηση (εκτός κι αν κάνουμε εξαγωγές και δεν το γνωρίζουμε). Μάλιστα η αμερικανική ποικιλία (προτεινόμενη επιστημονική ονομασία: Arbor pecuniarum americana) φαίνεται να είναι ιδιαίτερα καρποφόρα. Δεν εξηγείται αλλιώς το πώς ο πρόεδρος Τραμπ έταξε στους συμπολίτες του από 5000 δολάρια κατά κεφαλήν αν το κόμμα του κερδίσει τις ενδιάμεσες εκλογές σε δυο μήνες. Η σχετική ειδησεογραφία μας πληροφορεί ότι η υπόσχεση αυτή θα κοστίσει πάνω από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, σε μια εποχή που το ετήσιο δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ είναι 1,8 τρισεκατομμύρια και το δημόσιο χρέος της χώρας έχει ξεπεράσει τα 40 τρισεκατομμύρια. Ο αντιπρόεδρος έσπευσε να διευκρινίσει ότι το λεγόμενο ‘μέρισμα Τραμπ’ δεν θα αφορά στους πολύ πλούσιους. Σε κάθε περίπτωση, δεν παύει να αποτελεί μια ευρείας κλίμακος απόπειρα δωροδοκίας για εξαγορά ψήφων με θεσμικό μανδύα, μια ακόμη ευρηματική πρωτοτυπία του προέδρου που δεν βλέπει με πολλή αισιοδοξία τις επερχόμενες κάλπες. Απομένει να δούμε αν το Κογκρέσο θα εγκρίνει την γενναιοδωρία αυτή.

Γρίφος

Είναι γνωστός ο μύθος του Αισώπου για τον πατέρα με τις δυο κόρες, που η μία είχε σύζυγο κηπουρό και η άλλη κεραμοπλάστη. Η μία του ζητούσε να παρακαλάει τους θεούς για βροχή, η άλλη ήθελε λιακάδα για να στεγνώνουν τα κεραμικά, κι εκείνος έμενε με την απορία πώς να τις ικανοποιήσει.

     Θυμήθηκα την ιστορία αυτή ακούγοντας από τη μία τις καθιερωμένες εξαγγελίες του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ και από την άλλη τα (επίσης καθιερωμένα) σχόλια και κρίσεις των κομμάτων. Η μία πλευρά προτάσσει την δημοσιονομική πειθαρχία, η άλλη τις ανάγκες των πολιτών. Δεν είμαι συνήγορος κανενός κόμματος ή υπουργού, αλλά φαντάζομαι ότι η θέση του καθενός υπευθύνου για τα δημόσια οικονομικά μοιάζει με εκείνον του πατέρα. Λογικά θα πρέπει να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του κράτους και στα όρια των δυνατοτήτων του, αλλά ασφαλώς θα θέλει να δώσει και κάτι παραπάνω στον κόσμο. Ακόμη κι αυτοί που κατηγορούν και διαμαρτύρονται ξέρουν – κι ας μην το ομολογούν – ότι το ίδιο θα έκαναν κι εκείνοι αν βρίσκονταν σε ανάλογη θέση. Δυστυχώς η λύση στο πανάρχαιο πρόβλημα που θέλει «και σκύλο χορτάτο και πίτα ολάκερη» δεν έχει βρεθεί ακόμη.

Αδέκαστη κρίση

Έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τον πόλεμο Σερβίας και Βοσνίας που ακολούθησε την διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Ολόκληρες γενιές σημερινών ανθρώπων δεν έζησαν τις τραγικές εκείνες μέρες που σημαδεύτηκαν από την μακρά πολιορκία του Σεράγεβο, τη σφαγή 8.000 ανδρών και αγοριών στη Σρεμπρένιτσα από τους Σέρβους και τους βομβαρδισμούς της Σερβίας από το ΝΑΤΟ που αποσκοπούσαν στον τερματισμό του χειρότερου πολέμου στην Ευρώπη μετά τη λήξη του 2ου Παγκοσμίου. Κι ενώ τα δραματικά γεγονότα και οι θηριωδίες της εποχής εκείνης έχουν ξεθωριάσει στη μνήμη, ήρθε ο θάνατος ενός κεντρικού πρωταγωνιστή της ιστορίας εκείνης, του Σέρβου στρατηγού Ράτκο Μλάντιτς, για να τα ξαναφέρει στο προσκήνιο. Καταδικασμένος σε ισόβια για τον ηγετικό ρόλο του στη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, ο ‘χασάπης της Βοσνίας’ πέθανε στη φυλακή, ακολουθώντας την φυσική πορεία όλων των ανθρώπων. Δυστυχώς όμως ηρωοποιήθηκε από μεγάλη μερίδα του σερβικού λαού, με επικεφαλής την πολιτική του ηγεσία, και κηδεύθηκε με στρατιωτικές τιμές και με προεξάρχοντα τον πατριάρχη Πορφύριο. Έστω και μόνο για να τηρήσει τα προσχήματα και να σεβαστεί τα θύματα της περιόδου εκείνης σε όλες τις πλευρές, το σερβικό κράτος θα έπρεπε να αποφύγει αυτή την εκδήλωση, που του προσάπτει ένα μεγάλο μελανό στίγμα στα μάτια του κόσμου. Το μόνο που θα χρειαζόταν ο εκλιπών θα ήταν ταπεινά μνημόσυνα και δεήσεις για τη συγχώρηση των εγκλημάτων του. Τώρα πλέον κι εκείνος, όπως και τα θύματά του, αναμένει την κρίση του Θεού, η οποία δεν επηρεάζεται ούτε από την ποιότητα της κατά κόσμον κηδείας ούτε από το πλήθος και τα αξιώματα των παρισταμένων.

Απάτες παλιές και νέες

Καινούργιος μήνας εδώ και μέρες, με παλιές και καινούργιες ειδήσεις. Ανάμεσα στη ‘μαυρίλα’ από πολέμους και εγκλήματα και δυστυχήματα ξεχωρίζει μια φωτεινή ακτίνα. Δυο άνθρωποι διασώθηκαν εννιά μέρες μετά την κατάχωσή τους από την φοβερή κατολίσθηση στο Νεπάλ που έχει στοιχίσει πάνω από χίλιες ζωές ως τώρα, καθώς και πολλαπλάσιους αγνοούμενους. Οι υλικές καταστροφές στην φτωχή αυτή χώρα είναι ανυπολόγιστες.

     Από την άλλη όμως, πληροφορούμαστε ότι οι τηλεαπατεώνες που μέχρι τώρα υποδύονταν λογιστές, υπαλλήλους του ΔΕΔΔΗΕ και άλλα κοινωφελή επαγγέλματα, τώρα προσποιούνται και τους αστυνομικούς που θέλουν δήθεν να παγιδεύσουν τους προηγούμενους απατεώνες. Η προφύλαξη γίνεται όλο και πιο δύσκολη απέναντι στα παράσιτα που ευδοκιμούν στη χώρα μας και βάζουν στο μάτι κυρίως ηλικιωμένους και ευάλωτους ανθρώπους, χωρίς να σημαίνει αυτό ότι όλοι οι υπόλοιποι είναι άτρωτοι. Τα μάτια και τα αυτιά μας δεκατέσσερα.

     Τέλος, καθημερινά μαθαίνουμε για νέους τρόπους με τους οποίους η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τη ζωή μας. Έτσι, ένας καθηγητής στο Μαθηματικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Πατρών απαγόρευσε τη χρήση γυαλιών από τους φοιτητές στις εξετάσεις αν αυτά δεν συνοδεύονται από ιατρική βεβαίωση για την αναγκαιότητά τους. Αιτία: η εισβολή γυαλιών με μικροσκοπικές κάμερες που συνδέονται με πηγές ΤΝ και αποτελούν τα ‘σκονάκια’ του 21^ου αιώνα. Κι εδώ απάτη, σε άλλο επίπεδο.

Επισφαλής ευγένεια

Το ότι διάφοροι λαοί και πολιτισμοί έχουν διαφορετικά ήθη και έθιμα και κοινωνικές νόρμες είναι φυσικά πασίγνωστο. Πολλά από αυτά μπορεί να φαίνονται παράδοξα, γελοία, ακόμη και αποκρουστικά, στον ξένο επισκέπτη, είναι όμως εντελώς φυσιολογικά και αποδεκτά για τον άνθρωπο που έχει ζήσει και ανατραφεί μ’ αυτά. Και βέβαια η σημασία ή η χρησιμότητά τους μπορεί να αλλάζει με τον καιρό και με τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές και ευρύτερες συνθήκες.

     Η αγάπη των Γιαπωνέζων για την εθιμοτυπία, τους καλούς τρόπους και τον σεβασμό προς τους άλλους είναι γνωστή. Ένα παράδειγμα είδα πρόσφατα σε σχετικό δημοσίευμα. Όταν μπαίνει κάποιος σε ένα σπίτι, βγάζει τα παπούτσια του. Οι άνθρωποι του σπιτιού τοποθετούν τα παπούτσια του επισκέπτη με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να τα φορέσει εύκολα όταν θα βγαίνει. Έτσι έκαναν πάντα, και με όλους. Αυτό όμως δημιουργεί ένα απροσδόκητο πρόβλημα με ανθρώπους που δεν έρχονται για επίσκεψη αλλά για επείγουσα εργασία. Έτσι π.χ., οι τραυματιοφορείς που έρχονται να παραλάβουν έναν ασθενή βγάζουν τα παπούτσια τους και τα αφήνουν όπως τα έβγαλαν, ώστε να τα ξαναβάλουν εύκολα βγαίνοντας. Αυτός που τους κάλεσε όμως τα στρέφει προς τα έξω και τα ευθυγραμμίζει, όπως θα έκανε με οποιονδήποτε επισκέπτη. Κατά την έξοδο οι τραυματιοφορείς πρέπει να κάνουν πρόσθετες και ασυνήθιστες κινήσεις για να φορέσουν ο καθένας τα παπούτσια του, χωρίς να δυσκολέψουν τον ασθενή που κουβαλούν, κάτι που δεν είναι εύκολο και παίρνει και περισσότερο χρόνο (σε τριάντα δευτερόλεπτα τον υπολόγισαν). Έτσι, η παραδοσιακή ευγένεια γίνεται εμπόδιο στην αποτελεσματικότητα σε μια κατάσταση όπου η καθυστέρηση μπορεί να είναι επιβαρυντική για τον πάσχοντα.

     Κατόπιν τούτου, η πυροσβεστική υπηρεσία της πόλης Καναζάγουα, στην κεντρική Ιαπωνία, απηύθυνε έκκληση στους πολίτες να μην τακτοποιούν τα παπούτσια που έχουν βγάλει τα πληρώματα των διασωστών, ώστε να μην τους δημιουργούν πρόσθετα προβλήματα, καθησυχάζοντάς τους ότι αυτό δεν αποτελεί παράβαση του εθιμικού δικαίου. Κάποιος σχολιαστής το πήγε ένα βήμα παραπέρα, γράφοντας: «Είναι έκτακτη ανάγκη. Θα τους έλεγα απλά: “Παρακαλώ, μπείτε μέσα με τα παπούτσια σας!”». Αυτονόητο; Ίσως όχι για όλους.

 

Ονοματολογικά Τραμπ...αλίσματα

Ένα μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν έχει τον τίτλο ‘Ο κοσμοκράτωρ’ (Le maitre du monde στο πρωτότυπο). Μάλλον δεν το διάβασε ποτέ ο νυν πλανητάρχης, αλλιώς θα έσπευδε να οικειοποιηθεί τον τίτλο. Πάντως φροντίζει να διατηρεί το όνομά του στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητος, και μάλιστα με υπογραφή. Έτσι μαθαίνουμε ότι υπέγραψε διάταγμα με άμεση ισχύ, με το οποίο μετονομάζει τη λίμνη Οντάριο (μια από τις πέντε μεγάλες λίμνες μεταξύ Καναδά και Ηνωμένων Πολιτειών) σε Λίμνη Αμέρικα. Με την ευκαιρία δήλωσε επίσης ότι μετά τον Κόλπο του Μεξικού (που είχε μετονομάσει σε Αμερικής πέρυσι) και τη λίμνη, του χρειάζεται κι ένας ωκεανός και προσπαθεί να αποφασίσει αν αυτός θα είναι ο Ειρηνικός ή ο Ατλαντικός. Σε απάντηση ο πρωθυπουργός του Καναδά δήλωσε ότι η λίμνη έχει το όνομά της (που προέρχεται από τη γλώσσα των αυτοχθόνων κατοίκων της περιοχής) εδώ και τετρακόσια χρόνια, πολύ περισσότερα από την ηλικία των δύο κρατών τους, και φυσικά δεν πρόκειται να αναγνωρίσει την έμπνευση του προέδρου, ο οποίος την κοινοποίησε ήδη στο Σύστημα Πληροφοριών Γεωγραφικών Ονομάτων, την κρατική υπηρεσία που ρυθμίζει τις ονοματοδοσίες αυτές.

     Παιδιαρίσματα, θα έλεγε κανείς. Και όμως, εδώ και χρόνια όλος ο κόσμος (με πρωτεργάτη τις ΗΠΑ) κάκιζε και κατηγορούσε την Ελλάδα διότι επέμενε να διεκδικεί την αποκλειστικότητα του ονόματος Μακεδονία, μέχρι που μας εξώθησε στη διαβόητη συμφωνία των Πρεσπών. Κι εκεί ο λόγος ήταν ‘για ένα όνομα μόνο’, αλλά όνομα με ιστορικό και πολιτισμικό βάρος πολύ μεγαλύτερο από εκείνο μιας λίμνης. Δυο μέτρα και δυο σταθμά, συνηθισμένος διπλωματικός κανόνας.

Ανθρώπινες σχέσεις

 Ο κόσμος των ανθρώπων αποτελεί ένα ευρύτατο δίκτυο σχέσεων κάθε είδους, από τις πιο αγνές και ανιδιοτελείς μέχρι τις πιο συμφεροντολογικές, ακόμη και καταπιεστικές και ανοικτά εχθρικές. Έτσι ήταν πάντα, και συνεχίζει να είναι, όσο κι αν – υποτίθεται – έχουμε σε μεγάλο βαθμό εκπολιτισθεί και θέσαμε ποικίλους κανόνες και νόμους αμοιβαίας προσέγγισης και επικοινωνίας, σε ατομικό, οικογενειακό, εμπορικό ή διεθνές επίπεδο. Αυτοί τηρούνται ή παραβλέπονται κατά περίπτωση, ανάλογα με τις διαθέσεις και τη δύναμη των μερών που εμπλέκονται σε κάθε σχέση. Ειδικά στις σχέσεις κρατών, ο όρος ‘διεθνές δίκαιο’ έχει φθάσει να θεωρείται οξύμωρο σχήμα ή σύντομο ανέκδοτο, καθώς συχνά στην πράξη μεταφράζεται σε δίκαιο του ισχυροτέρου. Τα παραδείγματα αφθονούν στις μέρες μας. Το θέμα είναι πολύ μεγάλο. Ας δούμε με συντομία μια μόνο πτυχή του, όσο πιο απλά γίνεται.

     Έστω ότι ένα ισχυρό κράτος σχετίζεται με ένα αδύναμο. Η σχέση μπορεί να είναι πλήρης υποτέλεια (ο ισχυρός επιβάλλει τις απόψεις και το συμφέρον του σε κάθε περίπτωση και εκμεταλλεύεται τον αδύναμο, ενώ το αντίστροφο είναι πρακτικά αδύνατο) ή αμοιβαίος σεβασμός κάποιου βαθμού (ο αδύναμος έχει το δικαίωμα της γνώμης, και αυτό γίνεται σεβαστό και αποδεκτό από τον ισχυρό). Ο βαθμός αποδοχής του άλλου έχει μεγάλη σημασία. Αν ο ισχυρός σέβεται τις ανάγκες του αδυνάμου και προσφέρεται να τις καλύψει με καλή πρόθεση, χωρίς έκνομο συμφέρον, η συμβίωση είναι αρμονική. Αν ο αδύναμος πρέπει να ικετεύει τον ισχυρό για την κάθε ανάγκη του, η σχέση μοιάζει με επαιτεία. Εδώ παίζουν σημαντικό ρόλο τα πρόσωπα που εκπροσωπούν το κάθε μέρος. Αν ο ισχυρός έχει έναν ηγέτη φιλόδοξο, αυταρχικό και με αρπακτικές διαθέσεις, η σχέση σύντομα μπορεί να προχωρήσει σε επικυριαρχία και εκβιασμό του αδυνάμου και να μετατραπεί σε υποδούλωση. Και αν ο αδύναμος αντιδράσει στις ‘παρενοχλήσεις’ του ισχυρού, οδηγούμαστε σε εξεγέρσεις και ένοπλες συγκρούσεις, όπως μας δείχνει η καθημερινή πραγματικότητα.

     Λέγεται ότι κάποτε ένας βασιλιάς πολιορκούσε μια πόλη, όμως η καλή οχύρωση της πόλης δεν τον άφηνε να την κυριεύσει. Με τον καιρό η πολιορκημένη πόλη άρχισε να βλέπει το φάσμα της πείνας: τα τρόφιμα τελείωναν, με άμεσες συνέπειες για τους πολίτες της. Τότε ο βασιλιάς διέταξε να εκτοξεύσουν με τους καταπέλτες χιλιάδες ψωμιά μέσα στην πόλη, η οποία είδε τα φαγώσιμα ‘βλήματα’ ως θεόσταλτο δώρο, άνοιξε τις πύλες και υποδέχθηκε τον πολιορκητή βασιλιά όχι ως κατακτητή και καταστροφέα αλλά ως ευεργέτη.

     Την πιο πρόσφατη αφορμή για τις παραπάνω σκέψεις αποτέλεσε το δημοσίευμα της Καθημερινής για τις δραματικές συνέπειες που έχει ο μακροχρόνιος οικονομικός αποκλεισμός της Κούβας από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πόσο διαφορετικά θα μπορούσαν να είναι τα πράγματα στον κόσμο με μια προσέγγιση σαν αυτή που προτείνει ο απόστολος Παύλος: «Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν, ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν» [Ρωμ. 12:20]... Αν ο ισχυρός έχει την καλώς νοούμενη αρχοντιά και βοηθεί τον αδύναμο όχι απλώς δίνοντάς του συγκαταβατικά μια ελεημοσύνη αλλά με το να τον αποδέχεται και να του αναγνωρίζει το δικαίωμα της ισόνομης ύπαρξης, τον κερδίζει πολύ πιο εύκολα παρά με την απειλή της βίας και την στέρηση των αναγκαίων. Όπως λέει η παροιμία, οι μύγες δεν πιάνονται με το ξύδι αλλά με το μέλι. Άραγε ξέρουν από παροιμίες οι ισχυροί του κόσμου μας;