Δευτέρα 24 Ιανουαρίου 2022

Μετά την αρρώστια

 Πρόσφατα είχα την προσωπική εμπειρία της νόσου Covid. Λίγα δέκατα και πονόλαιμος οδήγησαν στον σχετικό έλεγχο, και το θετικό τεστ με οδήγησε σε εγκλεισμό στο σπίτι, σε ‘υγειονομικό διαζύγιο’, όπως το χαρακτήρισε φίλος ψυχίατρος. Αν και αμφότεροι τριπλά εμβολιασμένοι, θα ήταν το λιγότερο άβολο να είμαστε ασθενείς ταυτόχρονα. Έτσι έμεινα περιορισμένος στο μισό σπίτι και έκανα χρήση των ανεξάντλητων μουσικών επιλογών του YouTube, μαζί με διάβασμα και γράψιμο και άλλες ανειλημμένες βιβλιοϋποχρεώσεις και σερφάρισμα στο διαδίκτυο. Πέρα από βιταμίνες και αντιπυρετικά δεν πήρα καταρχήν τίποτε άλλο. Από την τέταρτη μέρα ανέπτυξα έναν βαθύ παραγωγικό βήχα τύπου βρογχίτιδας και πρόσθεσα λίγη αντιβίωση. Κουραστικός και επώδυνος ώρες-ώρες ο βήχας, παρά τη λήψη πολλών αφεψημάτων και άλλων μέσων, με έκανε να νοσταλγήσω το παλιό θαυματουργό ‘γιατρικό’ της παιδικής μου ηλικίας, τις βεντούζες. Όσοι δεν τις έχετε δοκιμάσει, δεν ξέρετε τι χάσατε. Είμαι σίγουρος ότι μια δόση θα μου θεράπευε όλα τα συμπτώματα στο άψε-σβήσε. Σήμερα, δέκα μέρες μετά την έναρξη, επανήλθα στον κόσμο. Δόξα τω Θεώ.
     Διδάγματα από τη νόσο; Μην την υποτιμάτε. Χωρίς τα εμβόλια δεν ξέρω πού θα βρισκόμουν τώρα. Πανάκεια δεν είναι, αλλά και μόνο η αποτροπή σοβαρής νόσου και άλλων χειροτέρων συνεπειών είναι πολύ ουσιαστικό κέρδος (σήμερα ανακοινώθηκαν 110 θάνατοι). Το πιο αποτελεσματικό φάρμακο για τον πονόλαιμο, από οποιαδήποτε αιτία, είναι η γαργάρα με λίγο τσίπουρο, που ενεργεί ως τοπικό αναισθητικό και εξασφαλίζει ύπνο ήσυχο από ερεθιστικό βήχα. Και το πιο χρήσιμο βοήθημα εν γένει; Ένας άνθρωπος δίπλα σας, που να μη σας αφήνει ‘σε χλωρό κλαδί’ με τη φροντίδα του. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στο δικό μου πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης ‘έτερον ήμισυ’, κοντά στα τόσα άλλα που της χρωστάω. Δόξα τω Θεώ και πάλι.

Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2022

Κροκοδείλια

 Εδώ και καιρό απασχολούν τη δημοσιότητα, μεταξύ άλλων, πράξεις βίας κατά γυναικών, με πιο πρόσφατη μια καταγγελία νέας κοπέλας για βιασμό. Η συζήτηση συνήθως στρέφεται γύρω από τα θύματα και τους δράστες. Εδώ ας ρίξουμε μια ματιά στην ευρύτερη εικόνα, χωρίς διάθεση σχολιασμού ή κριτικής κάποιου συγκεκριμένου επεισοδίου.  
     Διαβάζοντας χθες κάτι άλλο σε γνωστή ειδησεογραφική ιστοσελίδα βλέπω στην παράπλευρη στήλη έναν τίτλο: ‘Η κόρη της [όνομα γνωστού μοντέλου] μεγάλωσε και κόβει την ανάσα με τις αναλογίες της’. Δεν έχει σημασία το όνομα, αλλά ο τρόπος της προβολής. Ο τίτλος δεν μας καλεί να δούμε πόσο όμορφη έγινε ή να διαβάσουμε π.χ. αν είναι καλή μαθήτρια ή αθλήτρια ή οτιδήποτε άλλο. Εστιάζει στις ‘αναλογίες’ της, μετατρέποντας τη 17χρονη κοπέλα σε ‘μεζεδάκι’ για κατανάλωση. Μας προσκαλεί ευθέως και χωρίς περιστροφές στο «ἐπιθυμῆσαι», εκείνο που ο Κύριος καταδικάζει στην επί του όρους ομιλία του: «Πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ». Με άλλα λόγια, δημιουργεί ένα κλίμα επιθυμίας, η οποία «συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν», που αρχίζει από την ‘παρενόχληση’ και σε ακραίες περιπτώσεις φθάνει στο έγκλημα. Με θύμα κάθε τυχούσα κοπέλα -- κόρη, αδελφή, φίλη -- που θα τύχει να βρεθεί σε ‘λάθος τόπο και χρόνο’. Και τότε είναι πολύ αργά για δάκρυα.
     Το εν λόγω παράδειγμα είναι επίκαιρο και πολύ χαρακτηριστικό, αλλά δυστυχώς όχι μοναδικό. Από ανάλογα ερεθίσματα βρίθει ο κόσμος γύρω μας, όπου κι αν κοιτάξουμε. Τα ποικίλα μέσα ενημέρωσης ξεχειλίζουν από αυτά: πολλά έχουν ως μόνο σκοπό ύπαρξης την προαγωγή της ηδονοβλεψίας. Όταν όμως συμβεί το κακό, είναι τα πρώτα που κινούν το δάχτυλο προς τους φυσικούς αυτουργούς. Αγνοώντας αιδημόνως ότι το ‘χωράφι’ του βιασμού το έχουν καλλιεργήσει τα ίδια συστηματικά επί χρόνια. Πόση υποκρισία μπορούμε να αντέξουμε ως κοινωνία;

Παρασκευή 21 Ιανουαρίου 2022

«Φορολογήστε μας!»

 Δεν είναι ακριβώς συνηθισμένη είδηση. Όπως διαβάζουμε, μια ομάδα 102 εκατομμυριούχων υπογράφει μια ανοικτή επιστολή, με την οποία ζητεί από τις κυβερνήσεις όλου του κόσμου να φορολογήσουν τους πλουσίους. Μεταξύ άλλων λένε ότι το ισχύον φορολογικό σύστημα είναι ‘στημένο’ για χάρη τους και θα πρέπει να αναθωρηθεί ώστε να κάνει τη φορολογία πιο δίκαια για τους σκληρά εργαζόμενους και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στην πολιτική. «Παρόλο που ο κόσμος έχει υποφέρει απίστευτα τα δυο τελευταία χρόνια, οι περισσότεροι από μας έχουμε δει τον πλούτο μας να αυξάνει, κι ωστόσο δεν μπορούμε ειλικρινά να πούμε ότι πληρώνουμε το μερίδιο των φόρων που μας αναλογεί. Όλες οι χώρες του κόσμου πρέπει να απαιτήσουν να πληρώσουμε το μερίδιό μας. Φορολογήστε εμάς τους πλουσίους, και φορολογήστε μας τώρα».
     Οι υπογράφοντες λένε ότι ένας ετήσιος ‘φόρος πλούτου’ σε άτομα με περιουσίες άνω των 5 εκ. δολαρίων θα μπορούσε να συγκεντρώσει πάνω από 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ένα τέτοιο ποσό θα μπορούσε να βγάλει 2,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους από τη φτώχεια, να κατασκευάσει εμβόλια για όλο τον κόσμο και να εξασφαλίσει υγειονομική φροντίδα και κοινωνική προστασία για όλους τους πολίτες των χωρών με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
     Δεν ξέρω αν οι κυβερνήσεις και τα υπουργεία οικονομικών θέλουν να κάνουν κάτι τέτοιο αλλά διστάζουν. Ο πονηρός εαυτός μου σκέφτεται μήπως η παραπάνω κίνηση των 102 αποτελεί μια χειρονομία τύπου δημόσιων σχέσεων, για τα μάτια του κόσμου, ενώ άλλα λένε πίσω από κλειστές πόρτες σε υπουργούς. Μια τρίτη σκέψη είναι ότι οι υπουργοί δεν μπορούν να συμφωνήσουν μεταξύ τους για το ποια μορφή θα πάρει ο φόρος αυτός και ποιος θα τον εισπράττει. Αν ισχύει το τελευταίο, φοβούμαι ότι θα αργήσουμε πολύ να αξιοποιήσουμε την γενναιόδωρη πρόσκληση των μεγιστάνων του πλούτου. Γιατί ως χώρα δεν κάνουμε εμείς την αρχή;


Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2022

Ραφάλ και κόμματα

 

 Παρακολούθησα διαδικτυακά σε πραγματικό χρόνο -- παράπλευρο όφελος του υγειονομικού εγκλεισμού στο σπίτι -- την άφιξη των έξι μαχητικών Ραφάλ στην Αθήνα και στη συνέχεια στην Τανάγρα. Εργαλεία πολέμου βέβαια, ή στην καλύτερη περίπτωση αποτροπής πολέμου, και θα ήταν ευχής έργο αν αποτελούσαν περιττά αποκτήματα. Η πραγματικότητα όμως έχει άλλες απαιτήσεις, και δεν μπορούμε να την αγνοούμε και να είμαστε αιθεροβάμονες όταν έχουμε το είδος των γειτόνων που μας έλαχε. Οι Λατίνοι έλεγαν ‘Si vis pacem, para bellum’ (= αν θέλεις ειρήνη, ετοίμαζε πόλεμο). Εμείς ευχόμαστε σε κάθε περίπτωση να μένουμε στην προετοιμασία και η αποτροπή να είναι το όριο χρήσης και αυτών και των υπολοίπων οπλικών συστημάτων.
     Δεν αντέχω όμως να μη σχολιάσω τις δηλώσεις των εκπροσώπων της αντιπολίτευσης. Όλες ανεξαιρέτως αποπνέουν το αισωπικό άρωμα «Όμφακές εισι»: αφού δεν είναι δικό μας κατόρθωμα, ας το ευτελίσουμε όσο γίνεται. Η κοσμιότητα δεν επιτρέπει να τις χαρακτηρίσουμε με κατάλληλους όρους, μπορούμε όμως να φαντασθούμε τις ουρανομήκεις θριαμβολογίες που θα συνόδευαν κάποια ανάλογη δική τους κίνηση. Η πολιτική μικρότητα είναι τόσο μεγάλη που δεν τους επιτρέπει να βλέπουν πέρα από το στενό κομματικό οπτικό πεδίο, χωρίς να αντιλαμβάνονται τον κόσμο που τους προσπερνά αδιάφορα. Δεν είμαι διορισμένος συνήγορος της κυβέρνησης ή του πρωθυπουργού, ούτε επικροτώ όλες τις πολιτικές που εφαρμόζουν, αλλά οι καθημερινές δηλώσεις των ‘άλλων’ αποτελούν την καλύτερη διαφήμιση των πρώτων. Σε κάθε τόνο μας φωνάζουν: «Προς Θεού, μη μας ψηφίσετε ποτέ!»  Βλέπετε; Και να το ήθελε κανείς, δεν του το επιτρέπουν οι ίδιοι.


Τρίτη 18 Ιανουαρίου 2022

Ευχαριστίες

 Πολλά, πάμπολλα τα τηλεφωνήματα σε μέρες εορτών όπως η χθεσινή του Αγίου Αντωνίου. Εκτός από τους συγγενείς και φίλους και γνωστούς και συναδέλφους υπάρχουν και οι ασθενείς που συγκινούν με το ενδιαφέρον και την ευγνωμοσύνη τους. Ξεχωρίζω φέτος κάποιες κλήσεις ηλικιωμένων γυναικών, καθεμία με το δικό της νόημα.
     Η μία πρέπει πλέον να είναι στα 90. Πριν πολλά χρόνια είχε ένα ασυνήθιστο πνευμονικό πρόβλημα που χρειάσθηκε παρατεταμένη θεραπεία, αλλά πήγε καλά. Από τότε την έβλεπα κάθε χρόνο, περισσότερο κοινωνικά. Τελευταία με την πανδημία είχαμε χάσει την επαφή: την είχα σκεφτεί πριν μια εβδομάδα. Και να που χθες εμφανίσθηκε τηλεφωνικά, για τις ευχές και για να «χτυπήσει κάρτα» στη μνήμη μου.
     Της δεύτερης αναγνωρίζω τον αριθμό. Είχα στη φροντίδα μου τον ηλικιωμένο σύζυγό της, που τελικά άφησε τον κόσμο εδώ και μια δεκαετία. Η ίδια, με τα δικά της προβλήματα που τα αντιπαρέρχεται με μεγάλη θέληση και γυναικεία υπομονή, δεν παραλείπει να διατηρεί την επικοινωνία, που εγώ συχνά ξεχνάω.
     Μια τρίτη όμως πραγματικά μου φέρνει δάκρυα στα μάτια. Ήταν η πρώτη ασθενής με Covid που είδα στο σπίτι πριν δυο χρόνια και χρειάσθηκε να στείλω στο νοσοκομείο. Παρά την μεγάλη ηλικία και τα υποκείμενα νοσήματά της εξήλθε βελτιωμένη μετά από μερικές μέρες, και το γεγονός ότι δυο χρόνια τώρα είναι καλά δείχνει ότι δεν μπορούμε να κάνουμε προβλέψεις και ότι Άλλος είναι «ὁ χρόνους μετρῶν τοῖς ζῶσι, καὶ καιροὺς θανάτου ἱστῶν, κατάγων εἰς ᾍδου καὶ ἀνάγων, δεσμεύων ἐν ἀσθενείᾳ, καὶ ἀπολύων ἐν δυναστείᾳ..., ὁ τοὺς θανάτου κέντρῳ πληγέντας ἀναστάσεως ἐλπίσι ζωογονῶν», όπως ομολογούμε στη γονυκλισία της Πεντηκοστής. Σε ανάρρωση και ο ίδιος αυτές τις μέρες από την ίδια νόσο, δέχομαι το τηλεφώνημά της όπως ο Νώε το κλαδί της ελιάς, ως ένα χαρμόσυνο και ελπιδοφόρο μήνυμα.
     Για καθεμιά από αυτές τις ιδιαίτερες περιπτώσεις, και για χίλιες-δυο άλλες, και για όλους τους ανθρώπους που μας θυμούνται και μας αγαπούν, στον Θεό ανήκουν η δόξα και οι ευχαριστίες μας. Όχι μόνο οι εόρτιες ημέρες, αλλά η κάθε μέρα θα πρέπει να είναι Ημέρα Ευχαριστιών για όλους μας.

Κυριακή 16 Ιανουαρίου 2022

Ό,τι λάμπει...

 Δεν έχω καμία σχέση με τα λεγόμενα κρυπτονομίσματα ούτε την παραμικρή γνώση γι’ αυτά. Και μόνο το γεγονός ότι η αξία τους δημιουργείται με άγνωστο τρόπο και φτάνει τις δεκάδες χιλιάδες λίρες το ‘κομμάτι’ τα κάνει ύποπτα. Μαθαίνω όμως σήμερα από τη Guardian ότι η ‘όρυξή’ τους (mining είναι ο αγγλικός όρος) βασίζεται σε ειδικό εξοπλισμό (hardware) τεράστιας υπολογιστικής ισχύος και ανάλογα τεραστίων αναγκών σε ενέργεια. Στο γειτονικό Κοσυφοπέδιο, μια από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης, η αντίστοιχη ασχολία είχε μέχρι τώρα μεγάλες διαστάσεις, λόγω της μεγάλης παραγωγής ενέργειας από λιγνίτη, που επιδοτούνταν από το κράτος. Πολλοί είχαν επενδύσει στον σχετικό εξοπλισμό σε μια προσπάθεια πλουτισμού. Τώρα η χώρα αναγκάζεται να επιβάλει επειγόντως μια ολική απαγόρευση στη διαδικασία αυτή, τουλάχιστον προσωρινά, για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση που χτυπάει και τη δική της πόρτα. Κι αυτό προκάλεσε πανικό στους ενδιαφερομένους, που προσπαθούν είτε να πουλήσουν είτε να βγάλουν στο εξωτερικό τα μηχανήματά τους.
     Βέβαια ο Μαμωνάς, που τον χρησιμοποιούμε ως συνώνυμο της απληστίας, είναι πλούσιος σε δολώματα προς τους ανθρώπους, αλλά δεν έχει καμία απολύτως φερεγγυότητα -- το αντίθετο μάλιστα. Οτιδήποτε υπόσχεται μεγάλο κέρδος (όπως τα κάθε είδους τυχερά και χρηματιστηριακά παίγνια) έχει άυλη, δηλαδή σαθρή βάση, και καταρρέει με μεγαλύτερη ευκολία απ’ ό,τι χτίζεται. Κι ενώ θα νόμιζε κανείς ότι με δεδομένη την παγκόσμια ενεργειακή κρίση θα έμπαινε κάποιος περιορισμός σε περιττές ενεργοβόρες δραστηριότητες, αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει. Προφανώς η λάμψη του (υποθετικού) χρυσού δεν αφήνει να βλέπουμε οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα. Έστω κι αν είναι αέρας κοπανιστός.  
 


Σάββατο 15 Ιανουαρίου 2022

Η επόμενη ημέρα

 Διαβάζω ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Τασούλας Καραϊσκάκη με τίτλο ‘Κοινή και η μετά την πανδημία μοίρα’ [Καθημερινή 14/1]. Αρχίζει με μια γενική διαπίστωση: «Ποτέ άλλοτε στη μεταπολεμική εποχή δεν ήταν τόσο εμφανής η διασύνδεση των πολύπλοκων συστημάτων που κάνουν τον κόσμο να λειτουργεί. Ποτέ άλλοτε στην πρόσφατη ιστορία η συμπεριφορά και η τύχη του ενός δεν συνδέθηκε τόσο στενά με τη στάση ζωής και τη μοίρα των άλλων. Η υγεία από ατομική υπόθεση έγινε κοινωνική. Η ασθένεια απέκτησε ξανά μια ηθική διάσταση». Κάτι που θυμίζει αυτό που έγραφε πριν τέσσερεις αιώνες ο John Donne, ότι «κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί, ολόκληρο από μόνο του». Είμαστε «καθ᾿ εἷς ἀλλήλων μέλη» [Ρωμ. 12:5], και οφείλουμε να συμπάσχουμε με όλους, όπως όταν πονάει ένα οποιοδήποτε μέλος του σώματος υποφέρει όλο το σώμα. Ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να κάνουμε.
     Στην πράξη όμως άλλα βλέπουμε. Ενώ θα περίμενε κανείς σε ατομικό, κρατικό, παγκόσμιο, ακόμη και εκκλησιαστικό επίπεδο να υπάρξει η συνειδητοποίηση ότι η μοίρα όλων μας είναι κοινή και ότι ανά πάσα στιγμή είτε ως μεμονωμένα άτομα είτε ως κοινωνίες είτε ως υδρόγειος μπορεί να καταρρεύσουμε από κάτι εντελώς απρόβλεπτο, οι συμπεριφορές μας εξακολουθούν να είναι το ίδιο αδιάφορες όπως και πριν. Έτσι, οι εγωισμοί, οι αντεγκλήσεις, οι διεκδικήσεις, οι διαξιφισμοί, οι προκλήσεις με κάθε αφορμή, συνεχίζουν να εκδηλώνονται και να φθάνουν μέχρι και σε απειλές και φόβους για πολέμους σε επίπεδο υπερδυνάμεων. Ενώ οι φυσικές καταστροφές προστίθενται καθημερινά στο φορτίο της περιρρέουσας επιδημίας, ενώ ο μισός πλανήτης πεθαίνει από ανέχεια και πείνα και αρρώστιες, όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, συντηρούμε τις κατεστημένες μας νοοτροπίες και ιδεοληψίες και κοιτάζουμε να περισώσουμε τον εγωκεντρικό τρόπο της ζωής μας, χωρίς να σκεφτόμαστε τι μας περιμένει. Και την επόμενη στιγμή «αἰφνίδιος ἡμῖν ἐφίσταται ὄλεθρος» [Α΄ Θεσ. 5:3], από οποιαδήποτε αιτία. Πρόχειρο παράδειγμα η ολοκαίνουργια Φεράρι που προχθές μετατράπηκε σε μια άμορφη καμμένη μάζα μαζί με τον οδηγό της, πριν κάνει ούτε δυο χιλιόμετρα στο δρόμο.  
     Η αρθρογράφος καταλήγει: «Στο αβέβαιο μεταπανδημικό σύμπαν, το περισσότερο ή λιγότερο φωτεινό, η αναγνώριση της κοινής μοίρας θα ήταν ίσως η πιο χρήσιμη μνήμη στην αποκλιμάκωση των συγκρούσεων». Πολύ καλό σαν ευχή, έστω κι αν οι ορατοί οιωνοί δεν το υπόσχονται.


Πέμπτη 13 Ιανουαρίου 2022

Ακαδημαϊκά

 Έχουμε κατ’ επανάληψιν αναφερθεί στα όσα συμβαίνουν υπό την άνομη αιγίδα του ‘πανεπιστημιακού ασύλου’, που αποτελεί το μεγαλύτερο όνειδος της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Θα μπορούσε να γραφεί ιδιαίτερη Μαύρη Βίβλος με τα ποικίλα κατορθώματα αντιεξουσιαστών και άλλων ‘φοιτητών’ (αλλά και καθηγητών) στον χώρο των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της χώρας. Όπως όμως τα ώριμα φρούτα κάποια στιγμή πέφτουν από τα δέντρα, έτσι και όλες αυτές οι διαδικασίες έχουν ένα τέλος: κάποια στιγμή το απόστημα σπάζει, η δυσωδία του πύου γίνεται αντιληπτή ακόμη και από όσους προηγουμένως το αμφισβητούσαν ή και το ανέχονταν, και επέρχεται κάθαρση. Μπορεί αυτή να είναι επώδυνη για κάποιους που είχαν μάθει αλλιώς και καλλιεργούσαν τη σήψη προς ίδιον όφελος, αλλά τελικά ο όλος οργανισμός (τα ιδρύματα και η ακαδημαϊκή κοινότητα και η ευρύτερη κοινωνία) εξυγιαίνεται. Ας ελπίσουμε ότι τα πρόσφατα συμβάντα στην ΑΣΟΕΕ και η εκκαθάριση ‘καταλήψεων’ στο Αριστοτέλειο είναι σημεία μιας τέτοιας πορείας προς την κάθαρση, ώστε να μπορούμε στο εξής να γράφουμε τα πανεπιστήμιά μας με κεφαλαίο Π, χωρίς να ντρεπόμαστε.

Κυριακή 9 Ιανουαρίου 2022

Ρήγματα και σχίσματα

 Διάβασα προχθές το έμπονο μήνυμα του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου για το ρήγμα μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών, με αφορμή την πρόσφατη ίδρυση εξαρχίας του Πατριαρχείου Μόσχας στην Αφρική, η οποία με τη σειρά της απορρέει από την αναγνώριση της αυτόνομης εκκλησίας της Ουκρανίας από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Δεν ωφελεί, ούτε είμαι αρμόδιος να αναζητήσω «τις ήρξατο χειρών αδίκων» στην όλη υπόθεση. Δυστυχώς ο διάβολος, με τα πολλά ποδάρια του, κάνει τις ανώτερες εκκλησιαστικές ηγεσίες, εκούσια ή ακούσια, συμμάχους των πολιτικοστρατιωτικών υπερδυνάμεων, συμπαρασύροντάς τες στα παιχνίδια παγκόσμιας κυριαρχίας που υποδαυλίζει. Οι ‘μεγάλοι’ του κόσμου τούτου αντιλαμβάνονται πόσο ισχυρό είναι το θρησκευτικό συναίσθημα των λαών και επιχειρούν να το χειραγωγήσουν για τους δικούς τους ηγεμονικούς σκοπούς. Και όσο περισσότερο μπλέκουν τα πράγματα, και όσο μεγαλύτερες διαστάσεις παίρνουν, τόσο τα χάσματα γίνονται βαθύτερα και ευρύτερα, και η γεφύρωσή τους καταντά ολοένα και δυσκολότερη. Όπως γράφει ο Αναστάσιος (που γνωρίζει καλά την Αφρική, αφού διακόνησε επί χρόνια στην εκεί ιεραποστολή), «στο εξής οι απλοί Αφρικανοί θα καλούνται να προσέλθουν στην Ορθοδοξία από δύο Ορθόδοξα Πατριαρχεία, χωρίς να έχουν μυστηριακή κοινωνία μεταξύ τους», με αποτέλεσμα τον σκανδαλισμό τους.
     Δική μου σκέψη: Όταν ακούμε στις ιερές ακολουθίες την δέηση «Ὑπὲρ τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως», θα πρέπει νοερά να εισάγουμε τον προσδιορισμό «εξαιρέτως των Ορθοδόξων». Αν οι εκκλησιαστικές ηγεσίες κοινωνούσαν συνοδικά, με Ορθόδοξο φρόνημα και με γνήσια αγάπη και αλληλοκατανόηση, αφήνοντας κατά μέρος ιστορικά πρωτεία και προνόμια και «τῇ τιμῇ ἀλλήλας προηγούμεναι», θα μπορούσαμε να δούμε ακόμη και μια διαφορετική παγκόσμια τάξη πραγμάτων, αφού «μείζων ἐστὶν ὁ ἐν ἡμῖν ἢ ὁ ἐν τῷ κόσμῳ».


Παρασκευή 7 Ιανουαρίου 2022

Συνταγματικά

 Προ ημερών διάβασα ότι «Το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάνθηκε ότι είναι συνταγματική η αφαίρεση από το ωρολόγιο πρόγραμμα της Γ΄ Λυκείου των ειδικών μαθημάτων ‘Ελεύθερο Σχέδιο’ και ‘Γραμμικό Σχέδιο’ και νόμιμη η αφαίρεση από την Α΄ Λυκείου του μαθήματος της ‘Καλλιτεχνικής Παιδείας’.»
     Τι το παράδοξο; θα ρωτήσει κανείς. Πριν περάσω στην απάντηση ας σημειώσω κάποιες συγκριτικές παρατηρήσεις που είχα κάνει με άλλη αφορμή πριν μερικά χρόνια. Το σύνταγμα των ΗΠΑ έχει 8 άρθρα, 27 τροπολογίες και έκταση κάπου 4500 λέξεις στο αγγλικό κείμενο, περίπου 7000 στην ελληνική του μετάφραση (15 σελίδες Α4). Το ελληνικό δεν το μέτρησα σε λέξεις (κάπου ο Π. Μανδραβέλης αναφέρει 24 χιλιάδες), αλλά καταλαμβάνει 29 πυκνογραμμένες σελίδες του ΦΕΚ και έχει 120 άρθρα. Απορώ πώς στέκεται ολόκληρη Αμερική σαν κράτος με τόσο ισχνό καταστατικό χάρτη!
     Το παράδοξο λοιπόν είναι ότι στη νοτιοβαλκανική χώρα που ζούμε ακόμη και τα ωρολόγια προγράμματα των σχολικών μαθημάτων προφανώς υπόκεινται σε συνταγματική ρύθμιση. Δεν ξέρω αν προβλέπει το σύνταγμα την τιμή του ψωμιού ή των καυσίμων ή το νούμερο των παπουτσιών που πρέπει να φοράμε, αλλά τίποτε δεν θα με παραξένευε πλέον. Γι’ αυτό παρ’ ημίν ευδοκιμεί το επάγγελμα του συνταγματολόγου: όλα αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα (και τόσα άλλα) που τίθενται κάθε τόσο περιμένουν υπεύθυνη απάντηση. Τελικά το Σύνταγμα δεν είναι μόνο θεμελιώδης νόμος του κράτους, αλλά και εργαλείο για την καταπολέμηση της ανεργίας.


Τετάρτη 5 Ιανουαρίου 2022

Υπόλοιπο

Πώς αρχίζεις έναν καινούργιο χρόνο; Στο γράψιμο εννοώ. Γιατί ο άλλος χρόνος δεν περιμένει τη δική μας αναποφασιστικότητα, την αναμονή για την αστραπή της έμπνευσης. Κυλάει ασταμάτητα με τους δείκτες των ρολογιών, με τα φύλλα των ημερολογίων (ήδη φτάσαμε στα Φώτα), με τις τακτικές και έκτακτες ασχολίες που αναφύονται και διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς διακοπή, χωρίς ανάπαυλα. Δεν υπάρχει κενό στον χρόνο που τρέχει. Το ‘κενό’ έχει να κάνει με το περιεχόμενο, με το πώς τον αξιοποιούμε: τον πλουτίζουμε ή τον σκοτώνουμε; Λέμε συχνά ότι ο χρόνος είναι χρήμα. Στο ‘χρηματιστήριο’ του χρόνου εγγράφουμε θετικές κινήσεις (κέρδη) ή αρνητικές (ζημίες); Ποιο θα είναι το ισοζύγιο στο τέλος του νέου έτους ή – ακόμη πιο σημαντικό – στο τέλος της επίγειας διαδρομής μας; Σ’ αυτό το ισοζύγιο αναφέρεται η δέηση που αναπέμπεται πρωί και βράδυ, κάθε μέρα, στους ναούς: «Τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐν εἰρήνῃ καὶ μετανοίᾳ ἐκτελέσαι». Ας είναι και δική μας ευχή για τον εαυτό μας και για όλους.

Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 2021

Επίλογος

 Ένα ακόμη συμβατικό έτος πλησιάζει στην αναχώρησή του. Κυριάρχησε και σ’ αυτό, όπως και στο προηγούμενο, η αόρατη παρουσία του κορωνοϊού και το κλίμα φόβου και συχνά πανικού που εστιαζόταν τόσο σ’ αυτόν όσο και στα εμβόλια εναντίον του. Στη γενική σύγχυση που δημιουργούσαν οι διακυμάνσεις στην πορεία της πανδημίας από τη μια και οι ποικίλες φημολογίες και μυθοπλασίες από την άλλη, δεν θυμούμαι να άκουσα κάποια αναφορά σ’ αυτό που εκφράζουν οι παρακάτω στίχοι από τον Ψαλμό 88:

   «Εὰν ἐγκαταλίπωσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ [οι απόγονοι του Δαβίδ] τὸν νόμον μου καὶ τοῖς κρίμασί μου μὴ πορευθῶσιν, ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσι καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας αὐτῶν» [στ. 31-33]. Με απλά λόγια: Εάν οι άνθρωποι εγκαταλείψουν τον νόμο του Θεού και δεν πορευθούν σύμφωνα με τις εντολές του, ο Θεός θα αντιμετωπίσει με ράβδους και μάστιγες τις ανομίες και τις αδικίες τους. Τον δρόμο που ακολουθούμε ως άνθρωποι τον βλέπουμε καθημερινά γύρω μας, και δεν χρειάζεται ιδιαίτερο προφητικό χάρισμα για να αντιληφθούμε ότι ισχύουν απόλυτα για μας όσα αναφέρει ο ψαλμωδός.

     Νομίζω ότι ως Χριστιανοί με το πνεύμα αυτό πρέπει να βλέπουμε τα όποια δεινά συμβαίνουν ανά τον κόσμο, γνωρίζοντας ότι τίποτε δεν γίνεται χωρίς την παραχώρηση του Θεού, αλλά τα πάντα εξυπηρετούν το δικό του σχέδιο για τον κόσμο, που εκφράζει ο επόμενος στίχος 34: «Τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπ᾿ αὐτῶν». Ποτέ δεν εξαντλείται και δεν απουσιάζει το έλεος του Θεού από κοντά μας. Υπάρχει πιο παρήγορο μήνυμα από αυτό;   


Σάββατο 25 Δεκεμβρίου 2021

Εορταστικά

 Γενικά, όταν κάποιο δημόσιο πρόσωπο εκφράζεται με γλώσσα πεζοδρομίου ή κάνει χιούμορ με σοβαρά ζητήματα, χάνει την αξιοπιστία και το κύρος της ιδιότητας ή του αξιώματός του που μπορεί μέχρι τότε να είχε. Το ξέρουμε από το παράδειγμα βουλευτή και πρώην υπουργού που συνεχίζει να δημοσιολογεί με τον ίδιο τρόπο, και που οι δηλώσεις του έχουν, επιεικώς κρινόμενες, την ίδια αξία με τις εξατμίσεις των αυτοκινήτων.
     Δυστυχώς το φαινόμενο δεν περιορίζεται στον πολιτικό χώρο. Ένας από τους επώνυμους προβεβλημένους επιστήμονες, του οποίου οι απόψεις καθημερινά ‘παίζουν’ στα Μέσα ενημέρωσης και επηρεάζουν την κοινή γνώμη σε θέματα δημόσιας υγείας, επέλεξε, χρονιάρες μέρες, να χλευάσει δημόσια και με τρόπο βάναυσο τα ιερά πρόσωπα και το γεγονός της παρούσης Εορτής, την οποία τιμά όλος ο χριστιανικός κόσμος. Λες και δεν του έφτανε η επιστημονική προβολή, και θέλησε να ‘αναδειχθεί’ και με τον πιο λαϊκίστικο τρόπο, που ανθεί σχεδόν αποκλειστικά στον χριστιανικό λεγόμενο κόσμο (διότι αλλού ισχύουν άλλα ήθη...).   
     Από την εισβολή της πανδημίας, όποτε κάποιοι κληρικοί αμφισβήτησαν ή αρνήθηκαν τα επιστημονικά δεδομένα της πανδημίας, συχνά απαξιώνοντας τους ανθρώπους που τα παρουσιάζουν, υπήρξε η σχετική αντίδραση από πλευράς επιστημόνων, με το καταρχήν εύλογο επιχείρημα ότι ένα ιατρικό πρόβλημα δεν μπορεί να ανάγεται σε θεολογικό ζήτημα. Τώρα ένας επιστήμονας εμπαίζει δημόσια τα ‘πιστεύω’ εκατομμυρίων ανθρώπων, ακυρώνοντας έτσι στη συνείδησή τους το όποιο άλλο έργο του, ενώ ο τέως υπουργός παιδείας κατηγορεί την Εκκλησία για... έλλειψη χιούμορ. Προφανώς υπό τις συνθήκες της κρίσης, καθένας βγάζει στην επιφάνεια ό,τι έχει μέσα του. Κι αυτό δεν είναι απλώς κρίμα, αλλά ακραία κατάντια. «Μη ημίν λογισθείη».
 

     Υστερόγραφο. Επειδή με αφορμή την πρόσφατη ασεβή ανάρτηση Μόσιαλου πολλοί αρθρογράφοι θεώρησαν καθήκον τους να υπερασπισθούν την ελευθερία του λόγου και της σάτιρας (ακόμη και της βλασφημίας), ας απευθύνουμε προς όλους δυο ερωτήματα: Θα ανεχόταν κάποιος από αυτούς δημόσια εξύβριση της μητέρας και του πατέρα του και αμφισβήτηση της πατρότητάς του, έστω και ως ‘αστείο’; Θα ανεχόταν η ελληνική πολιτεία ανάλογη εξύβριση της Προέδρου ή του πρωθυπουργού της χώρας; Αν η απάντηση είναι αρνητική, με ποια ‘λογική’ ανεχόμαστε τέτοια μεταχείριση για πρόσωπα ιερά, που για τον Ορθόδοξο λαό είναι πάνω από γονείς και θεσμικούς άρχοντες; Τέτοια ‘ελευθερία λόγου’ μόνο ελευθερία δεν είναι.                                                                                                                                                    [Απεστάλη στην Καθημερινή]


Πέμπτη 23 Δεκεμβρίου 2021

Δικαία οργή

Σε πρόσφατο ευαγγελικό ανάγνωσμα υπήρχε μια φράση που μπορεί να δημιουργήσει ερωτηματικά. Ο Κύριος βρίσκεται σε μια συναγωγή και βλέποντας έναν άνθρωπο με ξερό, παράλυτο χέρι, ρωτάει τους παρόντες γραμματείς αν επιτρέπεται το Σάββατο να κάνει κάποιος το καλό ή το κακό. Καθώς εκείνοι δεν απαντούν, «περιβλεψάμενος αὐτοὺς μετ᾿ ὀργῆς, συλλυπούμενος ἐπὶ τῇ πωρώσει τῆς καρδίας αὐτῶν» θεραπεύει τον ασθενή [Μαρκ. 3:5]:.

     Η φράση αυτή του Ευαγγελιστού Μάρκου μας δίνει το μέτρο της λογικής οργής, αυτό που στους Ψαλμούς ο Δαβίδ λέει «ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε» [Ψ. 4:5]. Η οργή είναι δικαιολογημένη αγανάκτηση για μια άπρεπη, ανάρμοστη, παράλογη, κακή συμπεριφορά ή πράξη· είναι απόρριψη του κακού που βλέπει κανείς να κυριαρχεί γύρω του. Δεν είναι στάση καταστροφής ή κατεδάφισης, και πολύ περισσότερο δεν στρέφεται εναντίον ανθρώπων. Αυτό δηλώνει η μετοχή «συλλυπούμενος»: ο Κύριος δεν στρέφεται κατά των προσώπων που δείχνουν κακή διαγωγή. Καταδικάζει και απορρίπτει τις πράξεις τους, λυπάται όμως βαθιά για την πώρωση της καρδίας, για το κατάντημα των ανθρώπων. Αν εκείνοι συνειδητοποιήσουν την ενοχή τους και αλλάξουν διαγωγή, είναι έτοιμος να τους δεχθεί μετανιωμένους. Με μια μόνο προϋπόθεση: «ἀπὸ τοῦ νῦν μηκέτι ἁμάρτανε» [Ιωάν. 8:11]. Η αμαρτία ως τρόπος ζωής αποκλείεται, είναι ασύμβατη με την προσέγγιση προς τον Κύριο. Διότι, όπως θα έλεγε ο Απόστολος Παύλος, «τίς κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος;» [Β΄ Κορ. 6:14].

     Επειδή οι αφορμές για οργή (αλλά και οι έμπρακτες αρνητικές εκδηλώσεις της) πλεονάζουν στη σύγχρονη καθημερινή ζωή, ας σκεφθούμε λίγο: Πώς θα ήμασταν άραγε ως πρόσωπα και ως κοινωνία αν οργιζόμασταν κι εμείς μ’ αυτόν τον υποδειγματικό τρόπο, χωρίς να καταστρέφουμε και χωρίς να αμαρτάνουμε;