Τραγικά

Δεν γνωρίζω κάτι περισσότερο από όσα κυκλοφόρησαν στις ειδήσεις για το άλμα στο κενό δυο νεαρών κοριτσιών 16 ετών που οδήγησε στον θάνατο του ενός και τον βαρύ τραυματισμό του άλλου (και ας μου συγχωρηθεί το παράδειγμα της πτώσης που ανέφερα στην προηγούμενη ανάρτηση, πριν από το συμβάν). Μια πρωτοφανής τραγωδία κοντά σε διάφορες άλλες που δυστυχώς κάθε τόσο συμβαίνουν, που θα έπρεπε να αποτελεί αφορμή εθνικού πένθους στον ίδιο βαθμό με τα Τέμπη, μια και αφορά την νέα γενιά της πατρίδας μας. Μια γενιά που με κανένα τρόπο δεν είναι ‘για πέταμα’, και που όμως στερείται την στήριξη, τη στοργή και την καθοδήγηση που είναι απαραίτητες για την σωστή ωρίμασή της. Πού θα τις βρούμε;

     «Τὴν νεότητα παιδαγώγησον» ακούμε στη Λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου. Ενώ στο οκτάηχο δοξαστικό του Εσπερινού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ζητούμε από την Παναγία να «πρεσβεύῃ διηνεκῶς περιφρουρῆσαι καὶ σῶσαι ἀπὸ πάσης προσβολῆς ἐναντίας τὴν νεολαίαν». Επειδή στην εποχή μας οι ‘ενάντιες προσβολές’ συχνά είναι πέρα από τις δυνάμεις γονέων και εκπαιδευτικών, οι προσευχές για την νεότητα θα πρέπει να είναι ‘διηνεκείς’ και από όλους.

Πληροφορία, Γνώση, Σοφία

Μου αρέσει πολύ, και επικαλούμαι συχνά, το δίστιχο του ποιητή T.S. Eliot: ‘Πού είναι η Σοφία που χάσαμε μέσα στη Γνώση; Πού είναι η Γνώση που χάσαμε μέσα στην Πληροφορία;’ Το βλέπω να ισχύει και να αποδεικνύεται σε διάφορους τομείς της καθημερινής ζωής, και έχω αναπτύξει παλαιότερα την εφαρμογή του στον χώρο της Ιατρικής [ΕΔΩ]. Ας το δούμε τώρα σε μια άλλη διάσταση.

     Ας ορίσουμε τις έννοιες. Πληροφορία είναι μια ‘σημειακή’ γνώση, τόσο ως προς τον χρόνο (μπορεί να μην ισχύει την επόμενη στιγμή) όσο και ως προς το περιεχόμενο (μπορεί να αληθεύει από μόνη της, να αποκτά όμως τελείως άλλο νόημα αν γνωρίζουμε τις ευρύτερες συνθήκες). Ένα πολύ πρόχειρο παράδειγμα. Βλέπω κάποιον να πέφτει από ψηλά: δεν μπορώ να ξέρω αν πήδησε μόνος του ή αν τον έσπρωξε κάποιος ή οτιδήποτε άλλο. Υποθέτω ότι θα σκοτωθεί, δεν το ξέρω όμως αν δεν δω τη συνέχεια (μπορεί να φοράει και αλεξίπτωτο).

     Η πληροφορία είναι στιγμιότυπο. Αν τη δούμε μέσα στο όλο πλαίσιο που συνέβη, ή αν επαληθευθεί από άλλες πληροφορίες, μπορεί να αποτελέσει Γνώση. Με άλλα λόγια, η γνώση είναι σύνολο πληροφοριών που περιγράφουν και ξεκαθαρίζουν μια κατάσταση. Στο παράδειγμα που προαναφέραμε, αν δούμε ολόκληρη τη σειρά των γεγονότων πριν και μετά την πτώση, φθάνουμε σε μια ολοκληρωμένη εικόνα τόσο ως προς την αιτία όσο και ως προς το αποτέλεσμα της πτώσης. Η γνώση γίνεται ευρύτερη όσο περισσότερες επιβεβαιωμένες πληροφορίες έχουμε, που μπορεί να μην αφορούν μόνο το συγκεκριμένο επεισόδιο αλλά να εκτείνονται και σε άλλες κατευθύνσεις.

     Και η Σοφία; Θα μπορούσαμε να την ορίσουμε ως το γινόμενο γνώσης, πείρας και λογικής κρίσης, που μπορεί να οδηγεί τις δικές μας αποφάσεις και πράξεις σε ανάλογες περιστάσεις. Έτσι, εφόσον γνωρίζω ότι η πτώση από ύψος μπορεί να είναι θανατηφόρα, είμαι προσεκτικός τόσο για τον εαυτό μου όσο και για τους άλλους γύρω μου.   

     Η εποχή μας είναι εποχή της Πληροφορίας: η λέξη αυτή και τα παράγωγά της είναι από τις συχνότερες που συναντούμε. Ανά πάσα στιγμή καταιγιζόμαστε από ψήγματα πληροφόρησης, που με τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα διασπείρονται σε κλάσμα δευτερολέπτου σε όλα τα σημεία του ψηφιακού ορίζοντα, χωρίς κανέναν έλεγχο γνησιότητας και ακρίβειας ή συσχέτιση με άλλα γεγονότα. Αυτές οι ιδιότητες (το πλήθος και η ταχύτητα διάδοσης) καθιστούν τις πληροφορίες αμφίβολης αξίας. Συχνά αποτελούν ψευδείς ειδήσεις (fake news) που διαδίδονται είτε ακούσια λόγω ελλιπούς ενημέρωσης (κουτσομπολιό), είτε και σκόπιμα, οπότε αποτελούν παραπληροφόρηση και προπαγάνδα (κάτι που συμβαίνει όλο και συχνότερα).

     Είναι φανερό ότι σε καμία περίπτωση οι μεμονωμένες πληροφορίες δεν αποτελούν Γνώση. Ωστόσο, συχνά φθάνουν να ‘οδηγούν’ την επικαιρότητα, προκαλώντας αντιδράσεις που μόνο ως σπασμωδικές και άτακτες μπορούν να χαρακτηρισθούν. Δυο πολύ κοινά παραδείγματα συναντούμε στις πολιτικές δημοσκοπήσεις και τα χρηματιστήρια. Οι πρώτες καταγράφουν σημειακές προτιμήσεις μιας μερίδας πολιτών και μπορεί να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία έντεχνης χειραγώγησης του κοινού προς κάποια κατεύθυνση (με το λέγε-λέγε δημιουργούν ένα ‘κλίμα’ υπέρ ή κατά και αναδεικνύουν ‘καταλληλότερους’ ηγέτες ή κόμματα). Τα δεύτερα είναι τόσο ‘ευαίσθητα’ που επηρεάζονται από κάθε ‘φύσημα’ σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, ακόμη και από τα φτερά μιας πεταλούδας, όπως λέγεται. Και εδώ υποκρύπτονται σχεδόν πάντα σκοπιμότητες: έτσι ακούμε ότι κάποιοι βγάζουν εκατομμύρια βασιζόμενοι ακριβώς σε σκόπιμες σημειακές πληροφορίες και αθέμιτες πρακτικές. 

     Οπωσδήποτε οι πληροφορίες δεν είναι καταδικαστέες στο σύνολό τους. Πολλές είναι βάσιμες και αποτελούν τα λιθάρια που θα οικοδομήσουν στη συνέχεια Γνώση. Ωστόσο δεν είναι όλες της ίδιας ποιότητος και αξίας και δεν πρέπει να γίνονται δεκτές απερίσκεπτα και να οδηγούν σε αυτόματες κινήσεις που σύντομα μπορεί να αποδεικνύονται εσφαλμένες· και όσο πιο σοβαρές είναι οι κινήσεις αυτές, τόσο πιο σοβαρά είναι και τα λάθη, έστω κι αν υπάρχουν τυχαίες εξαιρέσεις.

     Δεν είπαμε τίποτε για την Σοφία. Ίσως διότι εκεί φθάνουν λίγοι και μετρημένοι, που ζυγίζουν τις πληροφορίες και αποκτούν με τον χρόνο γνώση και πείρα και αναπτύσσουν κρίση και δεν σπεύδουν στις αποφάσεις τους, και σπάνια μετανιώνουν γι’ αυτές. Για τους πολλούς η Σοφία (θα την λέγαμε και Σύνεση) μπορεί να αποτελεί ανεπίτευκτο επίπεδο, μια και γενικά δεν διδάσκονται από το παρελθόν και επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη, ακόμη και τα ίδια εγκλήματα (μια ματιά στον κόσμο μας αρκεί για να το επιβεβαιώσει). Γι’ αυτό και ο Απόστολος Παύλος συμβουλεύει: «Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ' ὡς σοφοί…, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι» [Εφεσ. 5:15-16]. Υπάρχουν άραγε πιο πονηρές μέρες από τις δικές μας;

 

Επιστολή

 

Επαυξημένοι Αγώνες

Προ μηνών είχα γράψει κάτι για τους Επαυξημένους Αγώνες (Enhanced Games) που οργανώνονται λίαν προσεχώς στο Λας Βέγκας. Πρόκειται για αθλητικούς αγώνες όπου δεν γίνεται κανένας έλεγχος για ντοπάρισμα: οι συμμετέχοντες μπορούν να έχουν χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε ουσία ή άλλο μέσο για την ενίσχυση των φυσικών προσόντων και δυνάμεών τους. Επίσης θα πάρουν μεγάλα ποσά, όπως εξαψήφιους μισθούς, 250.000 δολάρια αν κερδίσουν μια κούρσα και ένα εκατομμύριο αν σπάσουν παγκόσμιο ρεκόρ. Όπως διαβάζω στη Guardian, η οργανωτική επιτροπή επιτρέπει την κάλυψη των αγώνων μόνο σε δημοσιογράφους που δεν έχουν επικρίνει το όλο εγχείρημα. Έτσι, απέρριψε τη συμμετοχή του Sean Ingle, διότι η Guardian στην οποία αρθρογραφεί έχει δημοσιεύσει καυστικά άρθρα για τους αγώνες αυτούς.

     Φυσικά, οι ουσίες που χρησιμοποιούνται για την σωματική ενίσχυση (αναβολικά στεροειδή, αυξητική ορμόνη, ερυθροποιητίνη κλπ.) δεν είναι καθόλου αθώες στη χρήση τους, και μάλιστα στη δοσολογία που δίνονται. Αλλά μπρος στα ρεκόρ και το συνοδό χρήμα τί είναι οι διάφορες παρενέργειες; Όταν όμως θα εκδηλωθούν αυτές (συνήθως όψιμα), το χρήμα δεν θα μπορεί να τις αποκαταστήσει, ενώ τα όποια ρεκόρ θα έχουν περάσει στην κατάψυξη της λήθης.

     Και για να μη περιοριζόμαστε στις φαρμακευτικές ενισχύσεις, διάβασα ότι και ο χρόνος κάτω των δύο ωρών στον πρόσφατο Μαραθώνιο του Λονδίνου επιτεύχθηκε με ειδικά παπούτσια που έδιναν μεγαλύτερη ώθηση στον δρομέα. Μια άλλη μορφή 'ντοπαρίσματος' που ακόμη δεν έχει τεθεί υπό κάποιον έλεγχο, όταν π.χ. στους αυτοκινητικούς αγώνες της Φόρμουλα-1 υπάρχουν αυστηροί κανόνες για το τί επιτρέπεται και τί όχι στα αυτοκίνητα από μηχανικής πλευράς.  

Μιθριδατισμός

Στις κατά καιρούς ‘ακαδημαϊκές’ εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στα εγχώρια ΑΕΙ προστέθηκε ο προχθεσινός προπηλακισμός του Αντιπρύτανη Διεθνών Σχέσεων, Εξωστρέφειας, Δια Βίου Μάθησης και Φοιτητικής Μέριμνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, καθηγητή Ιάκωβου Μιχαηλίδη (που κατέληξε στο νοσοκομείο), μέσα στο κτίριο Διοίκησης, από ομάδα κατ’ όνομα φοιτητών και φοιτητριών, υποστηριζόμενων και από μέλη ΔΕΠ, με στόχο την ακύρωση ομόφωνης απόφασης της Συγκλήτου σχετικά με τον Κανονισμό των Φοιτητικών Εστιών. Δυστυχώς, η  Ελλάδα της μεταπολίτευσης έχει υποστεί μιθριδατισμό (εθισμό σε τοξικά φαινόμενα σε σημείο που να μην αντιδρά) απέναντι στις ετσιθελικές ορέξεις συγκεκριμένων αριστερών ομάδων, που επιβάλλουν την αντικοινωνική τους συμπεριφορά όπου και όπως τους καπνίσει. Να περιμένουμε ταυτοποίηση των δραστών, οριστική διαγραφή και απόλυση από το Πανεπιστήμιο και οικονομική αποζημίωση του θύματος; Θα είναι μια στοιχειώδης ένδειξη ότι το κράτος δεν βρίσκεται σε κώμα. Αλλά τότε μπορεί να πετάξει και ο γάιδαρος.