Αντιπολεμικά

 Πρόσφατα βρήκα στο Διαδίκτυο και διάβασα ένα αντιπολεμικό κείμενο με τίτλο ‘War is a racket’ (= ο πόλεμος είναι μια κομπίνα). Γραμμένο το 1935 από έναν Αμερικανό απόστρατο στρατηγό, τον Smedley Butler, περιγράφει με ρεαλιστικό τρόπο μια πραγματικότητα, κυρίως με βάση εμπειρίες από τον 1^ο Παγκόσμιο Πόλεμο και με πολλά οικονομικά δεδομένα: ότι ουσιαστικά κάποιοι αποκομίζουν τεράστια κέρδη από τις τρομακτικές σε αριθμό και βαρύτητα ανθρώπινες θυσίες των πολέμων. Τι θα έγραφε άραγε βλέποντας τη σημερινή κατάσταση; Δυστυχώς τα ίδια γίνονται πάντα: οι εποχές αλλάζουν, τα όπλα και τα μέσα αναβαθμίζονται, και τα οικονομικά μεγέθη αυξάνονται γεωμετρικά. Οι αφορμές δεν λείπουν, και όσο κι αν θέλει να είναι κανείς ‘εἰρηνικός μετὰ τῶν μισούντων τὴν εἰρήνην’, πάντα υπάρχουν εκείνοι που τον ‘πολεμοῦν δωρεάν’, δηλ. χωρίς να τους προκαλέσει [Ψ. 119:7]. Και πάντα υπάρχουν μεγάλα συμφέροντα που εκ του ασφαλούς χτίζουν περιουσίες εις βάρος των θυμάτων, που εκτός από τις ανθρωποθυσίες και ‘τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων’ τους [Εβρ. 10:34] καλούνται εκ των υστέρων να πληρώνουν και τις τεράστιες ζημίες και την αποκατάστασή τους.

     Ο Butler υποστηρίζει την μη ανάμιξη των ΗΠΑ σε πολέμους μακριά από τα σύνορά τους, και μιλάει για όπλα της εποχής εκείνης. Ενενήντα χρόνια αργότερα, με την οικονομία και τα συμφέροντά της παγκοσμιοποιημένα και με όπλα που εκμηδενίζουν τις αποστάσεις (ασύλληπτα για την εποχή του), πόσο εφαρμόσιμα θα ήταν αυτά που προτείνει; Κάθε αντιπολεμική κριτική χαρακτηρίζεται ως αντιπατριωτική και αντεθνική. Ο φόβος της εξωτερικής απειλής ωθεί σε εξοπλισμούς, που με τη σειρά τους αποτελούν ερέθισμα για ανταγωνισμό από την άλλη πλευρά. Και βέβαια οι εξοπλισμοί αγοράζονται από συγκεκριμένους προμηθευτές, οι οποίοι, αν βλέπουν ότι μειώνεται η ζήτηση, δεν διστάζουν να προκαλούν από το ασφαλές παρασκήνιο συρράξεις, ώστε να καταναλώνουν τα θανατηφόρα προϊόντα τους, ανεβάζοντας παράλληλα και το κόστος. Φαύλος, φαυλότατος κύκλος.

      Ποια είναι η λύση; Με τα παραπάνω δεδομένα, είναι εντελώς ανεδαφικό να την περιμένει κανείς από ανθρώπους. Κανείς φυσικά δεν απορρίπτει το ‘ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης’, ούτε θέτει σε δημοψήφισμα το ερώτημα αν πρέπει να κηρύξει έναν πόλεμο, όπως προτείνει μεταξύ άλλων ο Butler· συνήθως τα γεγονότα πιέζουν και εξωθούν προς αυτή την κατεύθυνση, και ξέρουμε ότι αρκούν μια χούφτα ηλίθιοι εγκληματίες (που ποτέ δεν λείπουν) για να βάλουν σε τραγικές περιπέτειες εκατομμύρια άλλους. ‘Ἄρχων εἰρήνης’ μόνο ο Θεός είναι, εφόσον εμείς οι άνθρωποι θελήσουμε να αποδεχθούμε την απλή, απλούστατη προτροπή του: Μη κάνετε στους άλλους κάτι που δεν θέλετε να σας κάνουν εκείνοι. Τουλάχιστον ας μην είμαστε μεταξύ εκείνων που δίνουν τις αφορμές και ας κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τις αποτρέπουμε, ‘καὶ ὁ Θεὸς τῆς ἀγάπης καὶ εἰρήνης ἔσται μεθ᾿ ὑμῶν’ [Β΄ Κορ. 13:11].

Εκλογομανία

Αι εκλογαί, των εκλογών… ώ εκλογαί! Άκουσα προ ημερών κάποιον δημοσιογράφο στο ραδιόφωνο να λέει ότι δυο είναι τα προσφιλή θέματα του συναφιού του, ανασχηματισμοί και εκλογές. Και τα δυο δίνουν τροφή για απέραντες και φλύαρες αναλύσεις, προγνωστικά, σενάρια, εικασίες, ερμηνείες, δεύτερες αναγνώσεις και δικαιολογίες γιατί προέκυψε (ή δεν προέκυψε) το Α ή το Β, ποιος κέρδισε και ποιος έχασε, τι ενδεχομένως θα σημαίνει αυτό για την επόμενη μέρα και τί αλλαγές θα δούμε στο πολιτικό σκηνικό. Με μια λέξη, κομματικό κουτσομπολιό. Και επειδή κάθε αγώνισμα θέλει και αντίπαλο ή συμπαίκτη, υπάρχουν πάντα οι πολιτικοί που συμπλέουν (και συμπνέουν) με τους δημοσιολόγους στην εκλογολαγνεία, εκλογολογία και εκλογομαντεία. Για να περνάει η ώρα, και να αναδεικνύουν τα φραστικά τους προσόντα.

     Φυσικά οι εκλογές είναι αναπόσπαστο κομμάτι του δημοκρατικού πολιτεύματος· είναι το μέσον για την ανάδειξη των προσώπων της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας. Ωστόσο, για τα κόμματα – ιδίως τα αντιπολιτευόμενα –  έχουν γίνει ένα είδος αυτοσκοπού: οι εκλογές για τις εκλογές. Μ’ αυτές κοιμούνται, μ’ αυτές ξυπνούν. Η λαϊκή παροιμία λέει ότι όποιος δεν θέλει να ζυμώσει (να παραγάγει ουσιαστικό έργο) Χ μέρες κοσκινίζει (βάλτε το νούμερο της αρεσκείας σας, και αντί για μέρες προτιμήστε μήνες ή και χρόνια). Επειδή όμως το συγκεκριμένο ‘άθλημα’ το βλέπουμε κατά κόρον εδώ και καιρό, ας θυμηθούμε και την άλλη παροιμία που προειδοποιεί τον λαγό να μη σείει τη φτέρη, διότι πάει γυρεύοντας να φάει το κεφάλι του. Ισχύει και στα πολιτικά πράγματα.

Απαραίτητα

 Κάθε τόσο μου έρχονται στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο διαφημιστικά μηνύματα από γνωστή αλυσίδα καταστημάτων τεχνολογίας. Καμιά φορά τα βλέπω, από περιέργεια, πριν τα διαγράψω. Νομίζω ότι έχω όσες συσκευές μου χρειάζονται, ίσως και περισσότερες. Πότε-πότε κοιτάζω και τις τιμές: καθόλου ευκαταφρόνητες, ακόμη και όταν προβάλλονται ως προσφορές. Πάρτε για παράδειγμα μια τελευταία σειρά κινητών τηλεφώνων γνωστής φίρμας. Η προτεινόμενη τιμή; Από 2049 ευρώ. Αρκετά για να πάθεις αποπληξία. Με τόσα χρήματα αγοράζεις ένα από τα πιο προηγμένα μοντέλα επιτραπέζιων υπολογιστών της Apple, ή όλες τις ηλεκτρικές συσκευές ενός σπιτιού, ή ακόμη κι ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο. Κι εκείνο το ‘από’; Μέχρι πού μπορεί να φτάσει το κόστος για ένα τηλέφωνο, που αμφιβάλλω αν προσφέρει πολύ περισσότερα απ’ όσα ένα που κοστίζει μόλις 100-150 ευρώ; Και αυτό είναι ένα μόνο μοντέλο από τα τόσα που βγαίνουν στην αγορά κάθε λίγο, σ’ έναν κόσμο που είναι ήδη υπερκορεσμένος από κινητά τηλέφωνα. Χωρίς να επεκταθούμε σε όλα τα άλλα gadgets που διαφημίζονται ως απαραίτητα (must have στη… νεοελληνική). Με τόσα ‘απαραίτητα’ πώς να περισσέψουν χρήματα για στέγη, τροφή και άλλα τέτοια επουσιώδη πράγματα;  

Ο τρίτος νόμος

Σε μια πρόχειρη ανασκόπηση της διεθνούς σκηνής (παραμερίζοντας το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου που μας χάρισε πλούσιο θέαμα για μερικές εβδομάδες), σταχυολογώ κάποια εντελώς αρνητικά στοιχεία.

     Οι Αμερικανοί βομβαρδίζουν ξανά το Ιράν σε αντίποινα για τον θάνατο δυο (αριθμός 2) στρατιωτών τους από ιρανικό πλήγμα. Δεν τρέφω ιδιαίτερη συμπάθεια για το καθεστώς της πάλαι ποτέ Περσίας, αλλά διαβάζω ότι εκεί έχουν κάπου 50 νεκρούς από τα τελευταία αμερικανικά πλήγματα. Οι αριθμοί θυμίζουν τα κεφάλια της Λερναίας Ύδρας. Με την λογική αυτή, μόνο αποκλιμάκωση δεν περιμένει κανείς στον Περσικό κόλπο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την παγκόσμια τροφοδοσία με καύσιμα και την εν γένει οικονομία.

     Στο άλλο μέτωπο, αυτό της Ουκρανίας, διαβάζουμε καθημερινά για ακόμη περισσότερους και σφοδρότερους βομβαρδισμούς εκατέρωθεν. Πέρασε τα τέσσερα χρόνια αυτός ο εντελώς ανόητος πόλεμος. Και όπως μια ανοιχτή πληγή που χρονίζει δύσκολα επουλώνεται και αφήνει δύσμορφες ουλές, έτσι και οι ανοιχτές πληγές των πολέμων μόνο επούλωση και ειρήνη δεν αφήνουν πίσω τους.

     Τέλος, διαβάζω ότι το Ισραήλ ετοιμάζεται να αναπτύξει καινούργιους παράνομους οικισμούς εποίκων στην πολύπαθη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, με προοπτική να εκτοπίσει οριστικά τους αυτόχθονες Παλαιστίνιους από εκεί. Άλλο ένα χρόνιο και κακοφορμισμένο τραύμα, με πρακτικά μηδενικές πιθανότητες ίασης.

     O Carlo Cipolla (μακαρίτης πλέον) έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό από το βιβλιαράκι του ‘Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας’. Ο τρίτος νόμος του μας λέει τα ακόλουθα: ‘Ηλίθιος ονομάζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν ζημίες σε άλλο άτομο ή ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ μπορεί να υφίσταται ακόμη και ζημίες’. Δεδομένου ότι τα αποτελέσματα των πολέμων είναι κυρίως ζημίες, έστω και αν αυτοί που τους προκαλούν επιδιώκουν κέρδη, νομίζω ότι άνετα μπορεί κανείς να εφαρμόσει τον νόμο σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις.

     Σημ. Ανατρέχοντας στο παρελθόν του ιστολογίου βλέπω ότι πριν 16 μήνες έγραφα κάτι παραπλήσιο. Η σημερινή εικόνα επιβεβαιώνει το ασφαλές του λόγου.

Ανεμοσκορπίσματα

Ζούμε σε μια εποχή που η ανοησία έχει ανέβει επίπεδο, όπως λένε στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, και μάλιστα στα υψηλότερα αξιώματα. Αν τυχόν έχουμε κάποια αμφιβολία, οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ κάθε τόσο φροντίζουν να μας την διαλύουν. Έτσι, με αφορμή τις πρόσφατες μεγάλες δασικές πυρκαγιές στην επαρχία Οντάριο του Καναδά, ο ένοικος του Λευκού Οίκου κατηγορεί τη χώρα αυτή ότι στέλνει ‘βρώμικο αέρα’ στη Νέα Υόρκη, και ότι το κόστος από την ατμοσφαιρική ρύπανση των καπνών θα πρέπει να προστεθεί στους δασμούς που έχει επιβάλει στον βόρειο γείτονά του. Να σημειωθεί ότι και στις ΗΠΑ φέτος έχουν καεί μέχρι τώρα πάνω από 5.740 τετραγωνικά μίλια δασών (14.694 τετρ. χιλιόμετρα, 31% περισσότερο από τον ετήσιο μέσο όρο των προηγουμένων 10 ετών). Αλλά φαίνεται ότι ο εγχώριος καπνός δεν προκαλεί ρύπανση…

     Το επεισόδιο αυτό θυμίζει λίγο την ιστορία με τον αρχαίο Ξέρξη που, όταν μια θαλασσοταραχή του διέλυσε τον στόλο και δεν μπορούσε να περάσει τον Ελλήσποντο στην εκστρατεία του κατά της Ελλάδας, διέταξε να μαστιγώσουν τη θάλασσα. Προφανώς, κατά τον Τραμπ, μετά από δυόμιση χιλιάδες χρόνια θα πρέπει να μπορούμε να μαστιγώνουμε και τον αέρα, ώστε να φυσάει προς τα εκεί που θέλουμε. Αλλιώς θα πληρώνουμε... διόδια.

Το άγγιγμα του Μίδα

 Η Τεχνητή Νοημοσύνη μας απασχολεί κάθε τόσο με τα ‘κατορθώματα’, τις δυνατότητες και τα διλήμματά της, και αυτό θα γίνεται όλο και συχνότερα στο μέλλον. Από σχετικά δημοσιεύματα σημειώνω κάποιες απόψεις του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες που ακούστηκαν πρόσφατα. Μεταξύ άλλων, σημειώνει ότι η ΤΝ αναπτύσσεται ταχύτερα από τους κανόνες που έχουμε θεσπίσει για τον έλεγχό της. Εκτός από την ταχύτητα ανάπτυξης, άλλοι δυο μεγάλοι κίνδυνοι είναι η συγκέντρωση της ικανότητας ΤΝ στα χέρια ενός μικρού αριθμού επιχειρήσεων και χωρών, και η απειλή που αντιπροσωπεύει περιεχόμενο που δημιουργείται από ΤΝ για την ακεραιότητα της πληροφορίας και την εμπιστοσύνη στα γεγονότα. Λέει: «Τα παιδιά εξαπατώνται από μηχανές που προσποιούνται ότι είναι φίλοι τους (…) Κανένα παιδί δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως πειραματόζωο μιας μη ελεγχόμενης ΤΝ». Επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο από την στρατιωτική χρήση της ΤΝ, ιδιαίτερα τη χρήση αυτονόμων συστημάτων φονικών όπλων. «Μηχανές που επιλέγουν τον στόχο τους, που επιτίθενται και αφαιρούν τη ζωή χωρίς ανθρώπινο έλεγχο ή χρήση, είναι κάτι ηθικά αποκρουστικό. Είναι πολιτικά απαράδεκτο, και πρέπει να απαγορευθεί από το διεθνές δίκαιο».

     Λογικές σκέψεις που κάθε σώφρων άνθρωπος δεν θα δυσκολευόταν να υιοθετήσει. Δυστυχώς η σωφροσύνη σπανίζει ως ιδιότητα ιδίως εκείνων που παίρνουν τις σχετικές αποφάσεις και που αποκομίζουν τεράστια κέρδη από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της ΤΝ. Ωστόσο, για να θυμηθούμε τον αρχαίο Μίδα, όταν απέκτησε την δύναμη να μετατρέπει σε χρυσάφι καθετί που άγγιζε, διαπίστωσε ότι είχε καταδικάσει τον εαυτό του σε ασιτία, αφού ο χρυσός δεν τρώγεται. Με ανάλογο τρόπο και εκτός από άλλους κινδύνους, το ψηφιακό ‘χρυσάφι’ της ΤΝ μπορεί μια μέρα να μας αφήσει κυριολεκτικά νηστικούς. Τι εννοώ; Διαβάζω ότι τις μέρες αυτές αποφοιτούν από τα κολέγια της Κίνας 12,7 εκατομμύρια νέοι (480.000 περισσότεροι από πέρυσι), που επιδιώκουν να μπουν στην αγορά εργασίας, με πολύ μικρές όμως πιθανότητες, αφού αυτή είναι ήδη κορεσμένη και αφού πολλές από τις εργασίες ήδη εκτελούνται από συστήματα ΤΝ και αυτοματισμούς. Και αυτή είναι μία μόνο πτυχή του προβλήματος και σε μία μόνο χώρα. Το ψηφιακό μέλλον διαγράφεται ‘ζοφώδες τε και ασέληνον’.

Απάτες και δυσπιστία

 Πριν λίγες μέρες ένας σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του πρωθυπουργού έπεσε θύμα ψηφιακής απάτης, νομίζοντας ότι συνομιλεί με τον ομόλογό του από την Ουκρανία, που τον έβλεπε και τον άκουγε σε βιντεοκλήση. Στην πραγματικότητα έβλεπε ένα ψηφιακό είδωλο που είχαν δημιουργήσει άγνωστοι απατεώνες, αναδεικνύοντας έτσι το ανώτερο επίπεδο στο οποίο έχει ανέβει το ψέμα στην τεχνολογικά εξελιγμένη εποχή μας και που ακούει στο όνομα deepfake (βαθιά απάτη). Ακολούθησε ο σχετικός πολιτικός θόρυβος, με την αντιπολίτευση και τα Μέσα να φωνασκούν για το πώς μπορεί να εξαπατάται ο άνθρωπος που συμβουλεύει τον πρωθυπουργό για θέματα ασφάλειας και να ζητούν την παραίτησή του. Δεν είμαι συνήγορος του συγκεκριμένου ανθρώπου ή γενικότερα της κυβέρνησης. Ωστόσο, αν κανείς (σε οποιαδήποτε θέση και με οποιαδήποτε ιδιότητα) νομίζει ότι είναι άτρωτος από τέτοιες προσβολές, ας το ξανασκεφθεί το θέμα μέχρι να θυματοποιηθεί ο ίδιος· θέμα χρόνου είναι.

     Ανέσυρα την είδηση αυτή από το αρχείο διότι θα μας απασχολεί κάθε τόσο στην καθημερινή ζωή, ιδιωτική ή δημόσια. Αλλά και διότι σε χθεσινή περιήγηση στο YouTube έπεσα πάνω σ’ ένα βίντεο με τίτλο ‘Αγγλία-Νορβηγία, η μάχη στα πέναλτι’ (ή κάτι τέτοιο). Ξέροντας ότι ο αγώνας δεν είχε γίνει ακόμη, άνοιξα να το δω. Ούτε λίγο ούτε πολύ, ήταν ένα ψηφιακό κατασκεύασμα που έδειχνε τις δυο ομάδες να φθάνουν σε ένδεκα πέναλτι (επί δύο), για να κερδίσει η Αγγλία με ένα τέρμα διαφορά. Κάποιες μικροδιαφορές στα πρόσωπα των παικτών, κάποιες τυποποιημένες κινήσεις που επαναλαμβάνονταν και άλλα οπτικά τρικ, έδειχναν ότι δεν πρόκειται για πραγματικό γεγονός. Ωστόσο, όποιος δεν ήξερε το ωράριο του αγώνα και δεν πρόσεχε τις λεπτομέρειες αυτές θα μπορούσε εύκολα να πιστέψει ότι έτσι έγιναν τα πράγματα. Όπως διαβάζω, το διαδίκτυο είναι γεμάτο από τέτοια κατασκευάσματα, που για τους ταχυδακτυλουργούς του προγραμματισμού μπορεί να είναι είτε παιχνίδια για να επιδεικνύουν την τέχνη τους, είτε σκόπιμα δολώματα για επίτευξη άλλων σκοπών. Η ρήση του ευαγγελιστού Ιωάννου του Θεολόγου ‘Μὴ παντὶ πνεύματι πιστεύετε’ μπορεί να εφαρμοσθεί κι εδώ: η δυσπιστία θα πρέπει να είναι αμυντικό όπλο απέναντι στον ψηφιακό κόσμο (και υπόκοσμο).  

Επετειακά

 Πριν μερικές ημέρες οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής γιόρτασαν τα 250 χρόνια της Ανεξαρτησίας τους από το Βρετανικό Στέμμα. Στις 4 Ιουλίου 1776 υπογράφηκε η περίφημη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, που θεωρείται το ιδρυτικό κείμενο της Αμερικανικής Συμπολιτείας. Στους δυόμισι αιώνες που ακολούθησαν την επαναστατική αυτή απόσχιση οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε ένα πραγματικά μεγάλο κράτος που πρόσφερε πολλά στον υπόλοιπο κόσμο και βρέθηκε στην πρωτοπορία των επιστημών και της τεχνολογίας. Πέρασαν βέβαια κι αυτές από διάφορες δοκιμασίες και κύματα, όπως έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, και χρειάσθηκε να περάσουν άλλα εκατό χρόνια για να εξαλειφθούν, τουλάχιστον στη θεωρία, οι φυλετικές διακρίσεις που τις κατέτρυχαν – στην πράξη έχουν ακόμη δρόμο να διανύσουν. Ωστόσο η οικονομική/υλική άνθηση δεν είχε και ανάλογη πνευματική διάσταση. Η επιδίωξη της ευδαιμονίας (που αναφέρεται και στη Διακήρυξη ως στόχος και δικαίωμα του λαού) οδήγησε στην ανάπτυξη της πιο σκληρής μορφής κερδοσκοπίας και καπιταλισμού, με αποτέλεσμα τις μεγάλες κοινωνικές ανισότητες με την συνοδό ανέχεια και αυξημένη εγκληματικότητα. Οι τάσεις αυτές δυστυχώς διαχέονται σε όλο τον κόσμο, που θαυμάζει το λεγόμενο ‘αμερικανικό όνειρο’ όπως αυτό προβάλλεται μέσα από την κυρίαρχη βιομηχανία του θεάματος, και προσπαθεί να το αντιγράψει στις χειρότερες εκδοχές του.

     Εκτός αυτού όμως, οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε παγκόσμια υπερδύναμη μέσα από τη νικηφόρα συμμετοχή τους σε δυο Παγκοσμίους Πολέμους, και αξιοποίησαν τα αποτελέσματα τους για να εδραιώσουν την κυριαρχία και την επιρροή τους έξω από τα γεωγραφικά τους όρια, σε όλα τα μήκη και πλάτη. Ο εκάστοτε πρόεδρός τους απέκτησε τον ανεπίσημο τίτλο του ‘πλανητάρχη’, οι αποφάσεις του οποίου επηρεάζουν την πολιτική, στρατιωτική και οικονομική ζωή σχεδόν ολοκλήρου του κόσμου. Γι’ αυτό και έχει μεγάλη σημασία το πρόσωπο που κατέχει το αξίωμα αυτό, που στο παρελθόν έχει ‘φιλοξενήσει’ αξιόλογες προσωπικότητες, αλλά και (κυριολεκτικά…) τενεκέδες. Δυστυχώς η ανάδειξή του είναι υπόθεση εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων και συνεπάγεται ποικίλους συμβιβασμούς και συμμαχίες με τις διάφορες ομάδες πίεσης (τα γνωστά ‘λόμπι’) που υποστηρίζουν ακόμη και τις πιο ακραίες θέσεις. Βέβαια το αμερικανικό σύνταγμα βάζει διάφορους περιορισμούς στις δικαιοδοσίες του προέδρου· ωστόσο βλέπουμε, ειδικά στις μέρες μας, πώς αυτοί παρακάμπτονται είτε με νομικίστικα τερτίπια είτε και με το ‘έτσι θέλω’. Κάποια στιγμή η νόμιμη θητεία του κάθε προέδρου παίρνει τέλος· το θέμα όμως είναι τί αφήνει πίσω του, τόσο εντός όσο και εκτός συνόρων, και τι παράδειγμα έχει δώσει για τους επόμενους.

     Η πρόχειρη αυτή αποτίμηση δεν πηγάζει φυσικά από αντιαμερικανισμό. Ευχής έργον θα είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες να συνεχίσουν να ευδοκιμούν ως κράτος, να ωριμάσουν πνευματικά, και να έχουν ηγέτες που θα δώσουν ‘προστιθέμενη αξία’ στη χώρα τους και θα την κάνουν θετικό παράδειγμα και για τον υπόλοιπο κόσμο. Όλοι θα έχουν να κερδίσουν από μια τέτοια εξέλιξη. Αλλά βέβαια ισχύει και το αντίστροφο.

         

Εξοργιστικά

Ακούω στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ μια συζήτηση τριών δημοσιογράφων γύρω από τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα με τους εμπρηστικούς μηχανισμούς στη Θεσσαλονίκη, που στοίχισαν τη ζωή σε μια γυναίκα και τραυμάτισαν άλλα τέσσερα πρόσωπα. Πώς τα καταφέρνουν οι συνομιλητές, συνδέουν τα συμβάντα με το ‘περίκλειστο’ παρελθόν της πόλης μας και τους ‘υπερσυντηρητικούς’ (χρησιμοποιώ δικές τους εκφράσεις) μητροπολίτη Άνθιμο, νομάρχη Ψωμιάδη και δήμαρχο Παπαγεωργόπουλο, το οποίο παρελθόν προσπάθησε να αναμορφώσει ο κατοπινός δήμαρχος Γιάννης Μπουτάρης, τον οποίο όμως οι Θεσσαλονικείς δεν τιμούν καθώς θα του έπρεπε, με αποτέλεσμα να ξαναγυρίζουμε στα ίδια. Με άλλα λόγια, από την πόλη έρχομαι…

     Δημοσιογραφική ερμηνεία βέβαια, και αυτό μάλλον τα λέει όλα, ιδίως από δυο εκφωνητές που το ύφος τους έχει όλα τα χαρακτηριστικά των κουτσομπόληδων. Τόσο αυτοί όσο και άλλοι συνάδελφοί τους κατά καιρούς έχουν βαλθεί να μας πείσουν ότι μέχρι πρό τινος εμείς οι Θεσσαλονικείς ζούσαμε σε κάποιον σκοτεινό Μεσαίωνα, και μόλις βρέθηκε κάποιος να μας βγάλει στο ‘ξέφωτο’ φροντίσαμε να τον διώξουμε. Μα πώς δεν το πήραμε είδηση τόσα χρόνια, βρε παιδιά; Και πώς με τόση άνεση χαρακτηρίζετε μια ολόκληρη πόλη από τις εγκληματικές ενέργειες κάποιων ανεγκεφάλων; 

     Ας μας κάνουν όλοι αυτοί τη χάρη να ασχολούνται με τις δικές τους πόλεις και τα χάλια τους, και με τις δικές τους ‘προσωπικότητες’. Τα σχόλιά τους για την Θεσσαλονίκη και τους ανθρώπους της θα χαρακτηρίζονταν αφελή και απλοϊκά, αν δεν ήταν άκρως εξοργιστικά.

 

Συμπαντικά

 Ο Δημήτρης Νανόπουλος είναι ένας από τους πιο γνωστούς και διάσημους σύγχρονους Έλληνες επιστήμονες, θεωρητικός φυσικός, κοσμολόγος, ερευνητής, ακαδημαϊκός, καθηγητής σε διάφορα πανεπιστήμια. Διαβάζω μια συνέντευξή του στην Καθημερινή, με την ευκαιρία της προσεχούς κυκλοφορίας του βιβλίου του ‘Ο κβαντικός μύθος του Σισύφου’. Δεν μπορώ να κρίνω ή να σχολιάσω τα όσα λέει από επιστημονική ή φιλοσοφική σκοπιά. Ωστόσο, στέκομαι στην τελευταία παράγραφο, όπου στο ερώτημα αν κάπου στις θεωρήσεις του ‘χωράει’ ο Θεός, απαντά πως «δεν μας λείπει ο Θεός· μας λείπει η ωριμότητα να ζήσουμε χωρίς Αυτόν». Δεν γνωρίζω τι πραγματικά πιστεύει ή δεν πιστεύει ο καθηγητής. Ωστόσο, επειδή προ καιρού αναρτήθηκε στο ‘Αντίφωνο’ ένα κείμενό μου με τίτλο ‘Θεός και θεωρίες δημιουργίας’, παραθέτω από εκεί κάποιες σχετικές σκέψεις.

     «Γιατί δεν δέχεται ο άνθρωπος την ύπαρξη Δημιουργού; Διότι θα πρέπει να αποδεχθεί την ύπαρξη νόησης ανώτερης από τη δική του (= τρώση του εγωισμού), άρα και εξουσίας (= ποιος βάζει τους κανόνες;), και επομένως και ευθύνης απέναντι στον νομοθέτη (= ηθικές συνέπειες, αλλαγή τρόπου ζωής). Ο υπερφίαλος άνθρωπος δεν μπορεί να δεχθεί κάτι τέτοιο. Προκειμένου να μην απαρνηθεί αυτό που θεωρεί ως κυριαρχία του στον κόσμο, είναι διατεθειμένος να δεχθεί οτιδήποτε άλλο ως τυχαίο γεγονός, ακόμη και με πιθανότητες απείρως μικρές έως ανύπαρκτες.

     Έτσι δεν σκέφτεται π.χ. ότι χρειάστηκαν πολλοί αιώνες και πάρα πολλά μυαλά για να φτάσει να ερμηνεύσει κάποια (πολλά, αλλά όχι όλα, και όχι εξ ολοκλήρου) από τα φαινόμενα που ονομάζει φυσικά, από τον κόσμο και τα πλάσματα που βλέπει γύρω του. Και αρνείται πεισματικά να δεχθεί ότι αν η εκ των υστέρων ανάλυση και κατανόηση όλων αυτών των πραγμάτων και φαινομένων χρειάσθηκε τόση προσπάθεια και νοημοσύνη, τότε πόσο μεγαλύτερη νοημοσύνη χρειάσθηκε η εξαρχής δημιουργία τους, ακόμη και η εξέλιξή τους; Και μπορεί η τελευταία να ακολούθησε την πορεία της εντελώς αυθαίρετα και χωρίς καθοδήγηση;

     Καμιά θεωρία δημιουργίας ή εξέλιξης δεν είναι ασύμβατη με την πίστη σε Θεό Δημιουργό. Τον Θεό ή τον δέχεσαι ή όχι, δεν μπορείς όμως να Τον αποκλείσεις (ή να Τον αποδείξεις) με όση επιστήμη κι αν συσσωρεύσεις. Η οποιαδήποτε εξέλιξη στο σύμπαν, είτε σε υπομικροσκοπικό είτε σε γαλαξιακό επίπεδο, δεν είναι μια διεργασία που λαμβάνει χώρα αυτόματα. Μπορεί να την ονομάζουμε φυσική, αλλά τι ακριβώς είναι το ‘φυσικό’; Πώς έγινε τόσο… ‘φυσικά’; Αν ως επιστήμονες αναζητούμε για όλα μια αλήθεια, ένα αντικειμενικό ‘γιατί’, πώς ικανοποιούμαστε μ’ ένα τέτοιο γενικό και αόριστο επίθετο που δεν μας λέει τίποτε για την γενεσιουργό αιτία του; Αυτό είναι ένα καίριο ερώτημα, απέναντι στο οποίο ένα μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας φαίνεται να σηκώνει μάλλον αδιάφορα τους ώμους».

     Συμπληρώνω ότι η αδιαφορία αυτή δεν σημαίνει κατάργηση της υπερκόσμιας πραγματικότητος, που θα αποκαλυφθεί σε όλους μας, ‘σοφούς τε καὶ ἀνοήτους’, ‘ἐν καιρῷ ἐσχάτῳ’. Μέχρι τότε, λίγη υπομονή.