Τρίτη, 24 Αυγούστου 2021

Λογοτεχνικά ταξίδια

Κεντρική Αφρική, δεκαετία του 1970. Μεταπολεμική Βιέννη. Πετρούπολη του 19ου αιώνα. Ταξίδια παράλληλα, μέσα από τις σελίδες αντιστοίχων βιβλίων, καθένα με το δικό του ενδιαφέρον, γλωσσικό, αφηγηματικό, πολιτισμικό, ψυχολογικό. Απαραίτητο συμπλήρωμα των διακοπών της πολυθρόνας, σε απόσταση λίθου βολής από τη θάλασσα. Καλώς ή κακώς, έχω τη συνήθεια να διαβάζω συγχρόνως περισσότερα από ένα βιβλία. «Μα, δεν τα μπερδεύεις;» με ρωτούν γνωστοί. Όχι (ακόμη) τόσο που να χάνω τον ειρμό της αφήγησης. Τα δυο είναι κυρίως για διασκέδαση. Δίνω περισσότερη προσοχή στο τρίτο και μεγαλύτερο ‘ταξίδι’. Τίτλος: ‘Το έγκλημα και η τιμωρία’. Συγγραφέας: Θεόδωρος Δοστογέφσκης. Μεταφραστής: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Χρειάζεται να πω περισσότερα; Ένας μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης ‘ντύνει’ με το δικό του γλωσσικό ένδυμα το κλασικό ψυχόδραμα ενός μεγάλου Ρώσου ομοτέχνου του. Δεν ξέρω ρωσικά για να μπορέσω να εκτιμήσω την ποιότητα της μετάφρασης, αλλά η απόδοση του κυρ-Αλέξανδρου στο οικείο ιδίωμά του είναι από μόνη της μια ιδιαίτερη εμπειρία, σα να διαβάζεις τους ‘Εμπόρους των εθνών’ ή τη ‘Γυφτοπούλα’ του. Ή ακόμη και τον ‘Φτωχό άγιό’ του, μια και οι ήρωες του Δοστογέφσκη αναδίδουν μια οσμή αγιότητας μέσα στη φρίκη της εσχάτης πενίας τους, που τους οδηγεί στην ηθική εξαθλίωση, ακόμη και στο έγκλημα, με τις συνεπακόλουθες βασανιστικές τύψεις της συνειδήσεως, «ἧς οὐδὲν ἐν κόσμῳ βιαιότερον» [Μέγας Κανών]. Δυο ‘άγιοι’ των γραμμάτων συνεργάσθηκαν κάποτε χωρίς να το ξέρουν, για να μας παρουσιάσουν τη σκοτεινή άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής και τις άγριες μάχες που δίνονται εκεί μέσα. Άξιοι και οι δύο, και αιωνία η μνήμη τους.

     Για την ιστορία, είχα το βιβλίο στο ράφι επί χρόνια, δώρο κάποιου φίλου, με άκοπα ακόμη τα φύλλα, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να το ξεκινήσω – θέλει και άνεση χρόνου, με τις 500 πυκνοτυπωμένες σελίδες του. Κάλλιο αργά παρά ποτέ. Για όσους ενδιαφέρονται, η συγκεκριμένη μετάφραση κυκλοφόρησε το 1992 από τις εκδόσεις Ιδεόγραμμα με ΙSBN 960-7158-01-6. Δεν κυκλοφορεί πλέον, κι αν βρεθεί πουθενά – μάλλον δύσκολο – θα είναι σε μεταχειρισμένη μορφή.

Σάββατο, 21 Αυγούστου 2021

Αφγανιστάν

 Στο προσκήνιο της επικαιρότητας βρίσκεται και πάλι η πολύπαθη αυτή χώρα της Ασίας. Το καθαρά ανθρώπινο δράμα ενός μακρόχρονου εμφυλίου πολέμου αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις λόγω της εμπλοκής – και της πρόσφατης απεμπλοκής – Δυτικών κρατών και στρατευμάτων, αλλά και του φόβου για νέες και αθρόες προσφυγικές ροές και της ‘ανησυχίας’ (επιτρέψτε τα εισαγωγικά της αμφιβολίας) για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία τους, ιδίως όσον αφορά στις γυναίκες της χώρας αυτής. Ας διατυπώσω κάποιες δικές μου σκέψεις για το όλο θέμα.

     Φοβούμαι λοιπόν ότι η Δύση στο Αφγανιστάν ανέδειξε όλα τα ελαττώματα και τις αδυναμίες της. Πριν μερικές δεκαετίες, όταν οι Σοβιετικοί ήλεγχαν τα της χώρας, οι ΗΠΑ ενίσχυσαν τους μουσουλμάνους μουτζαχεντίν ως αντίσταση στο αντίπαλο δέος του κομμουνισμού. Με την κατάρρευση της Σοβιετίας η τραμπάλα έγειρε προς την άλλη μεριά, αλλά ήδη οι μουσουλμάνοι είχαν γίνει πιο φανατικοί και επικίνδυνοι: οι πρώην σύμμαχοι έγιναν εν πολλοίς αντίπαλοι (σας θυμίζει λίγο Ιράκ και Σαντάμ Χουσεΐν η ιστορία;). Μετά τις αεροπορικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης, οι ΗΠΑ είδαν με άλλο μάτι τη χώρα αυτή, ως θερμοκοιτίδα φανατικών τρομοκρατών. Παίρνοντας αγκαζέ τους συμμάχους του ΝΑΤΟ – για να μη φαίνεται ότι ενεργούν μόνοι – επεχείρησαν να ‘εκπολιτίσουν’ το Αφγανιστάν κατά το δικό τους μοντέλο, αντιμαχόμενοι συγχρόνως τους πρώην ‘μαθητές’ τους. Η πορεία των πραγμάτων έδειξε ότι οι τοπικές παραδόσεις με τον σκληρό φονταμενταλιστικό πυρήνα τους υπερισχύουν των όποιων καλών προθέσεων. Αποτέλεσμα: η αποχώρηση όλων των δυτικών δημοκρατικών δυνάμεων και η ντε φάκτο κατίσχυση των Ταλιμπάν. Μετά από είκοσι χρόνια πολέμου, με πολυάριθμους νεκρούς απ’ όλες τις πλευρές και με τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και ηθικό κόστος. Με άλλα λόγια, ένα νέο Βιετνάμ.

     Μετά την ανάλυση αυτή, ας μου επιτραπεί μια αφελής ερώτηση: πόσους από τους νέους Αφγανούς πρόσφυγες θα υποδεχθούν οι ΗΠΑ; Σιγή αναμονής. Και μια κυνική διαπίστωση: Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι ο δικός μας πολιτισμός ή το δημοκρατικό πολίτευμά μας είναι κατάλληλο για όλους τους λαούς; Γιατί θα πρέπει υποχρεωτικά να το επιβάλουμε σε όλους; Μήπως άλλοι λαοί ζουν καλύτερα όπως έμαθαν τόσους αιώνες, χωρίς τη δική μας παρέμβαση και ‘διδαχή’, έστω κι αν δεν μας αρέσει ο δικός τους τρόπος; Αυτό άλλωστε δεν αναδείχθηκε μετά από τόσους αιώνες αποικιοκρατίας και καταναγκαστικού ‘εκπολιτισμού’ της Αφρικής, της Ασίας, της Ωκεανίας; Ακόμη και τα πολύτιμα ανθρώπινα δικαιώματα παύουν να αποτελούν αγαθά, αν επιβάλλονται με τη βία. Όπως δεν θέλουμε την εισαγωγή της ‘σαρία’ στον δικό μας κόσμο, μήπως πρέπει να κάνουμε ‘κράτει’ και στη δική μας εξαγωγή δυτικής δημοκρατίας στον δικό τους; Αυτή την πολιτισμική αυτονομία, εκτός άλλων, προστάτευαν παραδοσιακά τα διάφορα σύνορα, την κατάργηση των οποίων προωθεί η παγκοσμιοποίηση. Δεν βλάπτει να υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των κόσμων. Η απαλοιφή τους δεν μπορεί να γίνει βίαια εκ των έξω, αλλά μπορεί με τον χρόνο να επέλθει εκ των έσω, ως αποτέλεσμα φυσικής διεργασίας. Κάτι που την κάνει πολύ πιο εύκολα αποδεκτή. Και λιγότερο τραυματική και επώδυνη.

Παρασκευή, 13 Αυγούστου 2021

Πολιτική προστασία

 Εδώ και δεκατέσσερα χρόνια που γράφω στο ιστολόγιο προσπαθώ ως επί το πλείστον να αποφεύγω τις προσωπικές κρίσεις. Ποτέ δεν ξέρει καθένας μας αν κάποια στιγμή θα βρεθεί κρινόμενος, και ούτως ή άλλως «πολλά πταίομεν άπαντες». Ωστόσο, υπάρχουν και θέματα που πρέπει να επισημαίνονται, είτε θετικά είτε αρνητικά. Και αν τα θέματα συνδέονται άμεσα με πρόσωπα, μοιραία εκφέρεται γνώμη και γι’ αυτά, θετική ή αρνητική.
     Δεν έχω κανένα συμφέρον να συνηγορήσω υπέρ του υφυπουργού Πολιτικής Προστασίας. Δεν μπορώ όμως και να αγνοήσω την καθημερινή του παρουσία στα ποικίλα μέτωπα που αντιμετωπίζει εδώ και σχεδόν δυο χρόνια, μέτωπα που συχνά φαντάζουν ‘βουνά’ (οι 586 πυρκαγιές μέσα σε οχτώ μέρες θα πρέπει να αποτελούν ρεκόρ…). Με βάση τις πυκνές του εμφανίσεις, συνεντεύξεις, ενημερώσεις σε διάφορα σημεία της Ελλάδος, αμφιβάλλω αν έχει λείψει μία μέρα από το προσκήνιο της δημόσιας ζωής (για άλλα δημόσια πρόσωπα η απουσία είναι σχεδόν κανόνας…) κι αν τον βλέπει ποτέ το σπίτι του. Η εικόνα που παρουσιάζει μπορεί να μην αρέσει σε όλους, αλλά μεταδίδει μια αίσθηση εμπιστοσύνης: μιλάει με στοιχεία, ξέρει τα θέματά του, είναι ενήμερος για το τι γίνεται παντού στους χώρους της ευθύνης του, και δεν αποφεύγει τις δύσκολες και πιεστικές ερωτήσεις. Κι αυτό χωρίς να δείχνει εξοργισμένος όταν οι συνομιλητές του γίνονται επιθετικοί, αλλά με μια αποφασιστικότητα να συνεχίσει τη δύσκολη δουλειά του. Χωρίς να πετάει κάθε τόσο εξυπνάδες στο Twitter.
     Ο Βίκτωρ Ουγκώ γράφει στους ‘Αθλίους’ ότι η κοινωνία μισεί δυο κατηγορίες ανθρώπων, αυτούς που την πολεμούν κι αυτούς που την υπερασπίζονται. Δεν είναι παράδοξο το ότι όσοι προσπαθούν και δουλεύουν δέχονται τα πυρά κάποιων άλλων: άλλωστε, στα δέντρα που έχουν καρπούς πετούμε πέτρες. Δεν επιχειρώ να στήσω άγαλμα στον κ. Χαρδαλιά. Απλώς αναρωτιέμαι ποιον ή ποια από τους λαλίστατους επικριτές του θα μπορούσαμε να φαντασθούμε στη θέση του, και με πιάνει ένα σύγκρυο στη σκέψη και μόνο. Ο Θεός να φυλάξει, κι εκείνον κι εμάς! 

Υστερόγραφο (17/8): Αυτοί που ζητούσαν μέχρι προχθές την απομάκρυνση του υφυπουργού Πολιτικής Προστασίας, αυτοί οι ίδιοι του ευχήθηκαν γρήγορη επάνοδο στα καθήκοντά του μετά το καρδιακό επεισόδιο που υπέστη χθες σε ώρα υπηρεσίας. Πάλι καλά. Πώς το λέει η λαϊκή παροιμία; «Πέθανε να σ’ αγαπώ, ζήσε να μη σε θέλω».


Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2021

Οφειλέτες

 Πολύς λόγος έγινε τελευταία (αλλά σκοτίσθηκε από τον πυκνό καπνό των πολυαρίθμων πυρκαγιών) για τις οφειλές διαφόρων κλάδων Πανεπιστημιακών προς τα αντίστοιχα ιδρύματα, που μετά από προοδευτικές μειώσεις προηγουμένων ετών και υπουργών, παραγράφηκαν με απόφαση του υπουργείου παιδείας. Διατυπώθηκαν επιχειρήματα ένθεν κακείθεν, αν έπρεπε ή δεν έπρεπε να πληρώσουν, αν έπρεπε ή δεν έπρεπε να τους γίνονται κρατήσεις για τα έσοδα που είχαν από ελεύθερο επάγγελμα με τον τίτλο του ‘καθηγητή’ κ.ο.κ. [ενδεικτικά ΕΔΩ, ΕΔΩ και ΕΔΩ] Η ουσία είναι μία: ότι όσοι συνάδελφοί τους ήταν συνεπείς όλα αυτά τα χρόνια και πλήρωναν τις οφειλές τους αισθάνονται ως ‘κορόιδα’ της υπόθεσης, ενώ οι αδιάφοροι και αμελείς (επιεικείς οι εκφράσεις), που ξέρουν πώς ακριβώς λειτουργεί το ελληνικό δημόσιο (ή και ενδεχομένως το κινούν προς την κατεύθυνση αυτή) άφησαν τον χρόνο να κυλάει υπέρ αυτών και της τσέπης τους, χωρίς να πολυστενοχωρούνται, με την βεβαιότητα ότι η ‘δικαίωση’ είναι δεδομένη και απολύτως ανέξοδη.
     Το φαινόμενο βέβαια δεν είναι αποκλειστικά ακαδημαϊκό. Το παραπάνω είναι απλώς ένα ειδικό σύμπτωμα μιας γενικότερης νοσηρής κατάστασης. Για να μη ψάχνουμε μακριά, σκεφθείτε τα κοινόχρηστα των οικοδομών. Οι κακοπληρωτές ζουν και βασιλεύουν, απολαμβάνοντας όλα τα ευεργετήματα των υπηρεσιών που κάθε οικοδομή έχει διαθέσιμες προς όλους (ρεύμα, καθαριότητα, ασανσέρ, συντηρήσεις και επισκευές), αδιαφορώντας παντελώς για την επιβάρυνση των ‘κορόιδων’ συγκατοίκων τους. Η παντελής απουσία αισθήματος κοινωνικής ευθύνης είναι εκδήλωση ενός ακραίου ατομισμού, που κανένας νόμος και καμία υπουργική απόφαση δεν μπορεί να διορθώσει, αν δεν πληρούνται δυο βασικές προϋποθέσεις: διδασκαλία με το παράδειγμα (από την κορυφή και κάτω, και από τις μικρότερες ηλικίες) και ανάλογη ‘κόλασις’, δηλ. τιμωρία. Σε κάθε επίπεδο, από την κορυφή και κάτω.
     Δυστυχώς και οι δυο δεν ευδοκιμούν στη χώρα μας. Με καμία κυβέρνηση.


Τρίτη, 10 Αυγούστου 2021

Ισότητα ή ισοπέδωση;

 Με αφορμή πρόσφατα και παλαιότερα επεισόδια κακοποίησης ή δολοφονίας γυναικών, ένας επιστολογράφος υποστήριξε στην Καθημερινή ότι, μεταξύ άλλων, φταίνε και τα επώνυμα των γυναικών, που στην ελληνική γλώσσα είναι σε γενική πτώση, καθιστώντας έτσι τις γυναίκες ‘κτήματα’ των ανδρών τους (ή των προγόνων τους). Παρακάτω ο δικός μου αντίλογος (Περί ισότητας και ονομάτων):
     «Η επιστολή του κ. Α. Γιοβανίδη (Βία κατά γυναικών και περί ονομάτων, 30/7) αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα για το πού μπορούμε να φθάσουμε όταν η «πολιτική ορθότητα» και ο «προοδευτισμός» παραγκωνίζουν την κοινή λογική.
     Τον οφειλόμενο σεβασμό και την εκτίμησή μας στις γυναίκες ως άξια και ισότιμα ανθρώπινα πρόσωπα μπορούμε να τον δείχνουμε έμπρακτα με ποικίλους τρόπους, ακόμη και με τον κλασικό, ρομαντικό και ξεπερασμένο για πολλούς, ιπποτισμό και την ευγένεια, χωρίς να αποδομούμε τυποποιημένες από αιώνες κοινωνικές συμβάσεις (π.χ. στα ονόματα), που δεν βλάπτουν απολύτως κανέναν. Δεν υβρίζω ούτε υποτιμώ ούτε παρενοχλώ μια γυναίκα αν την αποκαλέσω κυρία Παπαδοπούλου και όχι κυρία Παπαδόπουλος (όπως θα την έλεγαν στις ΗΠΑ).
     Ο επιστολογράφος αναφέρει τη Δυτική Ευρώπη, όπου οι γυναίκες δεν έχουν επώνυμα στη γενική (και πώς να έχουν, αφού τα ονόματα δεν κλίνονται στις αντίστοιχες γλώσσες;). Επειδή λόγω επαγγέλματος συχνά διαβάζω ξένη βιβλιογραφία, κάθε τόσο έχω την απορία αν το όνομα J. Smith που βλέπω σε ένα άρθρο αντιστοιχεί σε John ή σε Jane (τυχαίο το παράδειγμα). Η ισοπέδωση των φύλων, ακόμη και σε γλωσσικό επίπεδο, αποτελεί πολιτισμική οπισθοδρόμηση και όχι πρόοδο
».

[Καθημερινή 7/8/2021]


Δευτέρα, 9 Αυγούστου 2021

Κατασκήνωση

 Μετά από μερικές δεκαετίες, πρόσφατα βρέθηκα και πάλι για μερικές μέρες σε κατασκήνωση. Ανέσυρα από το χρονοντούλαπο λησμονημένες μνήμες από χώρους αγωγής σε 24ωρη βάση. Ήρθαν ξανά στο προσκήνιο λέξεις και έννοιες όπως πρωινή και βραδινή κοινή προσευχή, αγιογραφικό ανάγνωσμα, έπαρση και υποστολή σημαίας, συνθήματα και κραυγές και ύμνοι, πρωταθλήματα, επιθεώρηση σκηνών, ομάδα αγάπης και σημαία τιμής, νυχτερινό παιχνίδι δάσους και θησαυρού, συγκεντρώσεις ομάδων. Πόση ικανοποίηση μας πρόσφεραν στο παρελθόν όλες αυτές οι εκδηλώσεις, πόσες εντυπώσεις μας άφησαν, για μια ζωή! Ωραίο να βλέπεις ότι η παράδοση αυτή συνεχίζεται τόσα χρόνια τώρα, με θετικές προσαρμογές στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Τα παιδιά μαθαίνουν να παίζουν, να συζητούν, να προσεύχονται, να ψάλλουν, να συνυπάρχουν, και εισάγονται στην υγιή κοινωνική ζωή με έναν ομαλό, φυσικό τρόπο. Μου αρέσει τόσο η όλη ατμόσφαιρα που μένω ακόμη ένα βράδυ.           
     Μεγαλώνοντας όμως γνωρίζουμε και το παρασκήνιο: τη δουλειά και τον κόπο και τα ξενύχτια και τις αγωνίες τόσων ανθρώπων που αθόρυβα, αυτοθυσιαστικά, με ανιδιοτέλεια και ολοκληρωτική προσφορά στήνουν και διαχειρίζονται μια κατασκήνωση, αναλαμβάνουν τη φροντίδα τόσων παιδιών και μεριμνούν για την παραμικρή λεπτομέρεια, ώστε όλα να πάνε καλά. Με τις πρόσθετες επιταγές της πανδημίας, με τακτικούς ελέγχους, με θερμομετρήσεις και ράπιντ τεστ, ώστε να μη ξεφύγει ανθρωπίνως τίποτε. Και με την πίστη ότι ο Θεός «ὁ εναρξάμενος τὸ ἔργον τοῦτο» θα αναπληρώσει τις ελλείψεις και θα προστατεύσει από κάθε κακοτοπιά, εφόσον σ’ αυτόν εναποθέτουμε τις ελπίδες μας. Γένοιτο.



Παρασκευή, 6 Αυγούστου 2021

We may all be outnumbered

 Δεν αποδίδεται με ακρίβεια στα ελληνικά η αγγλική φράση του τίτλου, αλλά περιγράφει μια πραγματικότητα: πάντα μπορεί να υπάρξει κάτι ανώτερο από μας, κι αυτό φαίνεται στις τρέχουσες δασικές πυρκαγιές που καταστρέφουν μεγάλες εκτάσεις της πατρίδας μας. Αλήθεια, πού βάζει κανείς το επίπεδο ετοιμότητας και επάρκειας ενός μηχανισμού, μιας πολιτείας, ενός κόσμου; Χτίζεις π.χ. με προδιαγραφές αντοχής σε σεισμό εφτά Ρίχτερ, και κάποια στιγμή ‘χτυπούν’ εφτάμιση και οι οικοδομές καταρρέουν. Διαθέτεις πενήντα πυροσβεστικά αεροπλάνα, και ξαφνικά έχεις να αντιμετωπίσεις ογδόντα και εκατό πυρκαγιές σε όλη τη χώρα. Έχεις πεντακόσιες κλίνες ΜΕΘ, και μέσα σε μερικές εβδομάδες πανδημίας σου χρειάζονται χίλιες και πλέον (οι αριθμοί αυθαίρετοι, αλλά τους έχουμε συναντήσει). Τι συμπέρασμα μπορεί να βγάλει κανείς από μια τέτοια πραγματικότητα; Ότι πάντα μπορεί να συμβεί κάτι πέρα από τις δυνάμεις μας, όσο μεγάλες κι αν είναι αυτές. Ιδιαίτερα όταν απέναντί μας έχουμε φυσικά φαινόμενα, πάνω στα οποία δεν έχουμε απολύτως κανέναν έλεγχο. Έχουμε ξαναγράψει, το βλέπουμε και στις μέρες μας, ότι από τέτοια προβλήματα πλήττονται και καταστρέφονται χώρες με πολύ καλύτερες υποδομές, πολύ πιο πλούσιες οικονομίες, που συνήθως τις ζηλεύουμε για την αφθονία των αγαθών τους και το βιοτικό τους επίπεδο (πρόσφατες φονικές πλημμύρες στη Γερμανία και το Βέλγιο, τεράστιες πυρκαγιές στις ΗΠΑ κτλ.). Και επαληθεύεται πάντα ο Ψαλμωδός που μας έλεγε τόσους αιώνες πριν ότι «ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων». 

     Η πίστη στην Πρόνοια του Θεού δεν είναι μοιρολατρία ούτε μας απαλλάσσει από τις δικές μας υποχρεώσεις, αλλά αποτελεί συνειδητοποίηση ότι όλα τα ανθρώπινα έχουν όρια, όσες καλές προθέσεις, προσπάθειες και μέσα κι αν διατίθενται για κάθε σκοπό. Έτσι, κάθε φορά που μας έρχεται να διαμαρτυρηθούμε για ελλείψεις, υστερήσεις, ανεπάρκειες, ας κάνουμε κι αυτή τη σκέψη, για να βλέπουμε λίγο πιο ισορροπημένα τα πράγματα.       

Πέμπτη, 5 Αυγούστου 2021

Δίχως Θεό

 Δύσκολα και τραγικά γεγονότα μας βομβαρδίζουν καθημερινά: οι θεομηνίες κάθε είδους (με τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες σε πρώτο πλάνο), η επίμονη πανδημία Covid-19 με τις παραλλαγές και τις μεταλλάξεις και τα ποικίλα διλήμματά της, αλλά και τα συχνά-πυκνά εγκλήματα γεμίζουν τις σελίδες της επικαιρότητος. Όλα αυτά δημιουργούν μια ατμόσφαιρα γενικευμένης απόγνωσης, με δυσοίωνες σκέψεις για το μέλλον.
     Τέτοιες μέρες πριν 13 χρόνια εκοιμήθη ο Αλέξανδρος Σολζενίτσιν. Με την αφορμή αυτή έφερα στη μνήμη μου ένα κείμενό του που είχα μεταφράσει προ ετών για την ιστοσελίδα ‘Αντίφωνο’. Εκεί ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας και διανοητής περιέγραφε την τραγικότητα του σύγχρονου κόσμου (το 1983), τόσο του Ανατολικού όσο και του Δυτικού, και κατέληγε στο συμπέρασμα που διατυπώνει λιτά στον τίτλο του: «Οι άνθρωποι ξέχασαν τον Θεό, γι’ αυτό έγιναν όλα αυτά». Έλεγε με άλλα λόγια τα ίδια με τον συμπατριώτη του Ντοστογιέφσκι,  ότι «Χωρίς Θεό όλα επιτρέπονται». Αν δεν υπάρχει για μένα ο Θεός (δηλ. αν δεν τον αναγνωρίζω, με ό,τι αυτή η αναγνώριση σημαίνει για τον τρόπο ζωής και τη συμπεριφορά μου απέναντι στους συνανθρώπους μου και στον κόσμο), τότε μπορεί να κάνω οτιδήποτε, ακόμη και εγκλήματα να διαπράξω και το περιβάλλον μου να καταστρέψω και να εκμεταλλευθώ τους άλλους κατά το συμφέρον μου, εφόσον θεωρώ ότι έχω αυτό το δικαίωμα και δεν πρόκειται να δώσω λόγο σε κανέναν. Κι αν με την ίδια λογική κινούνται και οι άλλοι γύρω μου, δεν θέλει πολλή φαντασία για να διαπιστώσω το καταστροφικό αποτέλεσμα.
     Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο του Σολζενίτσιν στο Αντίφωνο, στη μνήμη του συγγραφέα. Αν ζούσε σήμερα ο μακαρίτης, πιστεύω ότι δεν θα δίσταζε να διακηρύξει και πάλι το ίδιο, ως ρίζα των δεινών του κόσμου όλου: «Οι άνθρωποι ξέχασαν τον Θεό».


Τρίτη, 3 Αυγούστου 2021

Περί δεοντολογίας

 Πολύς λόγος γίνεται για την ιατρική δεοντολογία στις μέρες μας, κυρίως από όσους αντιτίθενται στον εμβολιασμό. Ας μου επιτραπεί να διατυπώσω κάποιες σκέψεις, μια και μετείχα στην επιτροπή του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης που κατάρτισε το προσχέδιο στο οποίο βασίσθηκε ο τρέχων Κώδικας Δεοντολογίας (ν. 3418/2005). Σημειώνω εξαρχής, για να μη παρερμηνευθώ, ότι η δεοντολογία αφορά στο ιατρικό επάγγελμα, δηλ. στον τρόπο συμπεριφοράς και τις υποχρεώσεις των γιατρών απέναντι στους ασθενείς και την κοινωνία. Δεν δεσμεύει τις πολιτικές ή διοικητικές αρχές που χρησιμοποιούν ως συμβούλους τους γιατρούς σε θέματα δημόσιας υγείας. Τέλος, οι προτεινόμενοι από την πολιτεία τρόποι αντιμετώπισης προβλημάτων υγείας υιοθετούνται από τον ιατρικό κόσμο εφόσον δεν αντιβαίνουν στις διατάξεις του Κώδικα.
     Για οποιαδήποτε ιατρική πράξη είναι απαραίτητη η συναίνεση αυτού που πρόκειται να την υποστεί (άρθρο 12). Εξαίρεση αποτελούν μόνο οι επείγουσες καταστάσεις, όπου δεν υπάρχει χρόνος ή δυνατότητα λήψης μιας τέτοιας συναίνεσης. Π.χ. ένας ασθενής ή τραυματίας που δεν έχει τις αισθήσεις του δεν μπορεί να συναινέσει να του κάνουν ή όχι ανάνηψη. Οι εμβολιασμοί αποτελούν ιατρική πράξη. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν επιβάλλονται καταναγκαστικά εν είδει στρατιωτικού νόμου, αλλά βασίζονται στην ενημέρωση και την πειθώ και την εκούσια προσέλευση των πολιτών.
     Ο Κώδικας δεν αναφέρεται συγκεκριμένα σε υποχρέωση του γιατρού να είναι εμβολιασμένος γενικά ή για ειδικές παθήσεις. Ωστόσο το άρθρο 2 παρ. 6 λέει τα εξής: «Εάν ο ιατρός πάσχει ή είναι φορέας ενός μεταδοτικού νοσήματος, πρέπει να αναζητήσει συμβουλή από ιατρό εργασίας ή κατάλληλα καταρτισμένους συναδέλφους σχετικά με την αναγκαιότητα ή τον τρόπο αλλαγής παροχής των υπηρεσιών του», και προσθέτει αμέσως ότι «Στις περιπτώσεις αυτές ο ιατρός δεν πρέπει να επαφίεται στην αποκλειστική προσωπική του εκτίμηση σχετικά με την ύπαρξη κινδύνου». Νομίζω ότι τα παραπάνω έχουν εφαρμογή στην τρέχουσα κατάσταση για το ιατρικό, αλλά και το ευρύτερο υγειονομικό προσωπικό. Εφόσον οι κατάλληλα καταρτισμένοι συνάδελφοι (επιδημιολόγοι, λοιμωξιολόγοι κ.ά.) υποδεικνύουν στους δυνητικούς φορείς υγειονομικούς τρόπους προστασίας των ασθενών τους, θα πρέπει να υπάρχει και η ανάλογη συμμόρφωση εκ μέρους τους.
     Τα παραπάνω έχουν να κάνουν αποκλειστικά με το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Το αν ο μη εμβολιασμός θα έχει συνέπειες για άλλες κατηγορίες εργαζομένων είναι απόφαση του κράτους και δεν σχετίζεται με την ιατρική δεοντολογία. Για να μη μπερδεύουμε τα θέματα περισσότερο.