Τετάρτη, 22 Σεπτεμβρίου 2021

Περισυλλογή

 Η Βρετανία είχε μακρά μοναστική παράδοση από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, η οποία δυστυχώς χάθηκε πρώτα με το σχίσμα Ανατολής-Δύσης και τις παραφυάδες του και στη συνέχεια με την καταστροφική δράση του Ερρίκου του 8ου, που άφησε ερείπια εκεί όπου υπήρχαν ονομαστά αββαεία, αλλά και μοναχικές πολιτείες, όπως το Lindisfarne ή Αγία Νήσος (Holy Island) στην ανατολική ακτή της βόρειας Αγγλίας ή η νήσος Iona στη δυτική ακτή της Σκωτίας. Τώρα η English Heritage, ο φορέας που επιβλέπει και φροντίζει αυτά τα ερειπωμένα μνημεία, καθιερώνει δοκιμαστικά σε 16 από αυτά την ‘ώρα περισυλλογής’ για τους επισκέπτες  τους, προτείνοντάς τους για μία ώρα να τηρούν σιωπή αντί να μιλούν στα κινητά τους και να φλυαρούν μεταξύ τους.  Ο υπεύθυνος του φορέα προτείνει στους επισκέπτες να αποδράσουν για λίγο από τις καθημερινές φροντίδες τους, να ελευθερώσουν το πνεύμα και την ψυχή τους από τον θόρυβο του κόσμου και να νιώσουν τη γαλήνη του περιβάλλοντος χώρου. «Δεν λέμε στους ανθρώπους πώς να ζήσουν», είπε, «αλλά η ιδέα ότι η ζωή στα μοναστήρια έχει κάτι που μπορεί να μας δώσει πνευματική τροφή σήμερα νομίζω ότι βρίσκει απήχηση στον σύγχρονο άνθρωπο».  
     Για όσους έχουν βιώσει την ουσιαστική ‘φόρτιση’ των μπαταριών που προσφέρει μια προσκυνηματική επίσκεψη π.χ. στο Άγιον Όρος η πρόταση αυτή μπορεί να ακούγεται μάλλον αναιμική. Ωστόσο, σε μια κοινωνία χωρίς αντίστοιχο θρησκευτικό υπόβαθρο, που έχει χάσει τη σύνδεση με το μακρινό πνευματικό παρελθόν της, είναι ένα δείγμα συνειδητοποίησης του πνευματικού αδιεξόδου και κενού στο οποίο έχει οδηγήσει ο δυτικός τρόπος ζωής.  Μακάρι να αποτελέσει μια αφετηρία για να ξαναβρούν κάποιοι άνθρωποι την ‘στενή οδό’. 

 [Τα ερείπια του Llanthony Priory στη Νότια Ουαλία]


Δευτέρα, 20 Σεπτεμβρίου 2021

Λυκοσυμμαχίες

 Στις ειδήσεις της περασμένη εβδομάδος κυριάρχησε, παραγκωνίζοντας ακόμη και τον κορωνοϊό, το σύμφωνο AUKUS, με το οποίο η Αυστραλία χωρίς καμιά προειδοποίηση γύρισε την πλάτη στη Γαλλία και στην πανάκριβη συμφωνία αγοράς υποβρυχίων που είχε συνάψει μαζί της και πιάστηκε αγκαζέ με τις ΗΠΑ (την... ετεροθαλή αδελφή της) και τη Βρετανία (την κοινή ιστορική ‘μαμά’ τους). Το γεγονός έδωσε αφορμή για σκέψεις για το πού στέκεται η Ευρώπη στον παγκόσμιο χάρτη όταν η παραδοσιακή της σύμμαχος Αμερική την αγνοεί επιδεικτικά. Το θλιβερό συμπέρασμα πολλών είναι ότι στη διεθνή σκακιέρα η γηραιά ήπειρος αποτελεί απλώς ένα ακόμη πιόνι, έστω πιο μεγάλο και σχετικά πιο πλούσιο, που το χρησιμοποιούν οι βασικοί παίκτες ανάλογα με τα δικά τους συμφέροντα, που αλλάζουν κάθε τόσο φορά όπως και οι ανεμοδείκτες.

     Λοιπόν, τι πρέπει να κάνει η Ευρώπη; Μια ουτοπικά καλή ιδέα θα ήταν να διαρρήξει τους παραδοσιακούς δεσμούς της και να εφαρμόσει μια δική της πολιτική, ανεξάρτητη από ιστορικές εξαρτήσεις, να μη μετέχει πλέον σε πολέμους, επεκτατικές και άλλες επιχειρήσεις άλλων και να ρυθμίζει τις οικονομικές και ενεργειακές της σχέσεις με όποιον εταίρο θέλει και με δικούς της όρους. Πόσο όμως θα την άφηναν οι παλαιοί ‘φίλοι’ της να το κάνει, ακόμη κι αν το αποφάσιζε (πράγμα εξαιρετικά απίθανο); Σε ένα γεωστρατηγικό ‘μπρα ντε φερ’ πόσο επιτρέπεται η ουδετερότητα, όσο κι αν την επιθυμεί κανείς; Υπάρχουν πολλοί τρόποι εκβιασμού, με το γάντι ή χωρίς αυτό, για να πείσεις έναν ουδέτερο ότι δεν τον συμφέρει να μένει μακριά από την ομπρέλα που του προσφέρεις, με αντάλλαγμα την δήθεν υψηλή προστασία του (η οποία όμως υπόκειται σε τροποποιήσεις ανάλογα με τα εκάστοτε συμφέροντα του φορέα της). Κανένας ‘μεγάλος’ δεν προσφέρει εγγυήσεις χωρίς δεσμευτικούς όρους που εξυπηρετούν πρωτίστως, αν όχι αποκλειστικά, τα δικά του συμφέροντα. Αυτό στην πολιτικά ορθή γλώσσα ονομάζεται διεθνές δίκαιο και στην λίγο πιο κυνική δίκαιο του ισχυροτέρου. Διαλέγετε την ονομασία που σας εκφράζει περισσότερο.

Παρασκευή, 17 Σεπτεμβρίου 2021

Α-διάθετα

 Έχοντας ζήσει αρκετά χρόνια στη Βρετανία θεωρώ ότι γνωρίζω κάποιες από τις ιδιορρυθμίες της χώρας αυτής και των θεσμών της. Ωστόσο, πάντα υπάρχει ένας ολόκληρος άγνωστος κόσμος που πτυχές του έρχονται κάθε τόσο στη δημοσιότητα και ξαφνιάζουν ακόμη και τους ‘γνώστες’. Μια τέτοια πτυχή αποκαλύπτει χθεσινό δημοσίευμα που λέει ότι, σύμφωνα με σχετική δικαστική απόφαση, «η διαθήκη του Φιλίππου, του εκλιπόντος συζύγου της Βασίλισσας Ελισάβετ θα σφραγισθεί και θα παραμείνει έτσι για διάστημα τουλάχιστον 90 ετών ώστε να διαφυλαχθεί η ιδιωτικότητα και η αξιοπρέπεια της μοναρχίας». Υποθέτω ότι η διαθήκη έχει ήδη αναγνωσθεί από τους αμέσως ενδιαφερόμενους, διότι αν έπρεπε να περιμένουν ενενήντα χρόνια για να μάθουν ό,τι τους αφορά, αυτό δεν θα ενδιέφερε πλέον τους ίδιους αλλά κάποιους απογόνους τους. Όπως λέει η απόφαση του δικαστηρίου, «ο βαθμός της δημοσιότητας που θα προκαλούσε πιθανή δημοσιοποίηση της διαθήκης θα ήταν πολύ μεγάλος και εντελώς αντίθετος προς το σκοπό της διατήρησης της τιμής του ανώτατου άρχοντα». Κάποιος ευφάνταστος συγγραφέας μπορεί να συνθέσει ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα για τη σφραγισμένη βασιλική διαθήκη και το περιεχόμενό της και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις του. Εμείς περιοριζόμαστε στο να καταγράψουμε και το γεγονός αυτό στον κατάλογο με τις παραξενιές του κόσμου.


Πέμπτη, 16 Σεπτεμβρίου 2021

Αστρονομικά

 Το διάστημα ξαναμπαίνει στην επικαιρότητα για τα καλά. Σπεύσατε να κλείσετε θέσεις, διότι αρχίζουν οι πτήσεις για μη επαγγελματίες. Μετά τον Ρίτσαρντ Μπράνσον και τον Τζεφ Μπέζος, ένας ακόμη πολυεκατομμυριούχος ταξιδεύει για τρεις μέρες σε απόσταση 575 χιλομέτρων από την επιφάνεια της Γης, και μάλιστα πληρώνοντας τα εισιτήρια για τρεις ακόμη συνεπιβάτες (η τιμή δεν αποκαλύπτεται, αλλά μην αμφιβάλλετε ότι θα είναι κάπως... διαστημική). Κανένας δεν είναι εκπαιδευμένος αστροναύτης, και η πτήση θα ελέγχεται αποκλειστικά από το έδαφος. Καλό τους ταξίδι λοιπόν.
     Αναρωτιέται βέβαια κανείς, εντελώς πεζά, για τη σκοπιμότητα του εγχειρήματος. Πέρα από το να γράψει κανείς στο βιογραφικό του ή να διηγείται σε παιδιά, εγγόνια και φίλους ότι πέταξε στο διάστημα, τι άλλο μπορεί να αποκομίσει από το ταξίδι; Άντε κι μερικά γιγαμπάιτ φωτογραφίες της υδρογείου, απ’ αυτές που είναι γεμάτο το διαδίκτυο. Άλλο τίποτε; Θυμούμαι κάτι που ακούσαμε πριν χρόνια από τον μακαριστό π. Συμεών. Ένας καθηγητής του ΑΠΘ έλεγε διδάσκοντας στην Παλιά Φιλοσοφική τη δεκαετία του 1950: «Υποθέστε ότι ξεκινούν δυο άνθρωποι απ’ αυτή την αίθουσα για να πάνε στην Αμερική. Ο ένας έχει μόλις κατέβει τις σκάλες. Ο άλλος βρίσκεται ήδη στο δρόμο. Μπορεί ο δεύτερος να ισχυρισθεί ότι έχει περάσει τον πρώτο; Στην Αμερική πηγαίνουν, όχι στο απέναντι πεζοδρόμιο». Κάπως έτσι κι εδώ: μπροστά στις ιλιγγιώδεις αποστάσεις του διαστήματος τα 575 χιλιόμετρα της τροχιάς είναι κάτι σαν να διασχίζεις απλώς έναν δρόμο στη γειτονιά σου.
     Και δυο άλλα ερωτήματα. Το ένα οικολογικό: σε μια εποχή που συζητείται το ανθρακικό αποτύπωμα των αεροπορικών ταξιδιών και οι εκπομπές των αυτοκινήτων, με πόσο καμμένο λιγνίτη ισοδυναμεί μια εκτόξευση στο διάστημα;  Και το άλλο οικονομικό:  πόσα παιδικά γεύματα, σχολεία, φάρμακα, νοσοκομεία (ή ό,τι άλλο χρειαζούμενο) θα μπορούσαν να αγοράσουν μερικά διαστημικά εισιτήρια;


Κυριακή, 12 Σεπτεμβρίου 2021

Αλληλεπιδράσεις

 Διάβασα με ενδιαφέρον την ανάλυση του Θ. Γεωργακόπουλου (Τι μου έμαθε η COVID-19, 11/9/21)*, και θα ήθελα να προτείνω μια απάντηση στην απαίτηση/προσδοκία του από τη σύγχρονη επιστήμη.  Η πολυμορφία των κλινικών εκδηλώσεων της νόσου οφείλεται στο ότι σε κάθε περίπτωση υπάρχει μια μοναδική αλληλεπίδραση ενός και του αυτού βιολογικού οργανισμού (του ιού) με έναν απείρως πιο σύνθετο βιολογικό οργανισμό (τον κάθε συγκεκριμένο ασθενή), που μπορεί να πάρει ποικίλες μορφές. Με όσες γνώσεις κι αν έχουμε, δεν μπορούμε να αναλύσουμε όλους τους πιθανούς παράγοντες που παίζουν ρόλο στην αλληλεπίδραση αυτή. Η σύγκριση με το διαστημικό τηλεσκόπιο αναδεικνύει την βασική διαφορά των προς επίλυση προβλημάτων. Εκεί πρόκειται για καθαρώς μηχανικά ζητήματα που επιδέχονται τεχνικές λύσεις, πολύπλοκες μεν αλλά με προβλέψιμα αποτελέσματα. Εδώ έχουμε να κάνουμε με βιολογικά φαινόμενα που αποδεικνύονται πολύ πιο σύνθετα, αφού επηρεάζονται, εκτός από τις πάμπολλες φυσικοχημικές αντιδράσεις, και από κοινωνικές ή και ψυχολογικές ακόμη μεταβλητές, που δεν μπορούν πάντα να σταθμισθούν με ακρίβεια και έχουν απρόβλεπτες συνέπειες. Γι’ αυτό άλλωστε και η ιατρική δεν μπορεί να ασκηθεί από υπολογιστές, ούτε υπάρχει μια ενιαία συνταγή αντιμετώπισης για όλους, ακόμη και για την ίδια γνωστή νόσο.
     Ένα φιλοσοφικό δίδαγμα από την όλη εμπειρία της Covid-19 θα πρέπει να είναι ότι το Σωκρατικό «ἕν οἶδα, ὅτι οὐδὲν οἶδα» ισχύει ακόμη και στον 21ο αιώνα. Με όλη μας τη συσσωρευμένη γνώση, ας έχουμε κατά νουν ότι υπάρχουν πολλά ακόμη που δεν γνωρίζουμε, και το «δεν ξέρω» αποτελεί τη μόνη θεμιτή απάντηση σε πολλά ερωτήματα.  Για να θυμηθούμε και τον Απόστολο Παύλο, «ἐκ μέρους γινώσκομεν».

[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή]

*Ο αρθρογράφος εκπλήσσεται με την ποικιλομορφία των κλινικών εκδηλώσεων της νόσου και απορεί πώς η σύγχρονη επιστήμη, ενώ αποστέλλει διαστημικά τηλεσκόπια σε τεράστιες αποστάσεις από τη Γη και συλλέγει πληροφορίες από τα αχανή βάθη του διαστήματος, δεν έχει καταφέρει να λύσει τον γρίφο του κορωνοϊού.

Πέμπτη, 9 Σεπτεμβρίου 2021

Ανάσα και καρδιά

Ας γράψω και κάτι αμιγώς ιατρικό, και μάλιστα στην ειδικότητά μου. Στο τρέχον συνέδριο της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ERS) ανακοινώθηκε μια μεγάλη μελέτη από τη Σουηδία, που βρήκε ότι ακόμη και μικρή μείωση της αναπνευστικής ικανότητος (μειωμένη FEV1 ή FVC) αυξάνει τον κίνδυνο αιφνιδίου καρδιακού θανάτου, ακόμη και σε μη καπνιστές. Με βάση τα ευρήματα αυτά συνιστάται με ελέγχονται με σπιρομέτρηση οι μεσήλικες, ώστε να ανιχνεύονται εκείνοι που μπορεί να χρειάζονται κάποια διορθωτική παρέμβαση. Με άλλα λόγια, όπως αναζητείται η υπέρταση ή η αυξημένη χοληστερίνη ή άλλος παράγων κινδύνου σε τέτοια άτομα, καλό είναι να γίνεται και αναπνευστικός έλεγχος. Και βέβαια η πιο αποτελεσματική (σε πολλαπλά επίπεδα) παρέμβαση, ακόμη και χωρίς αναπνευστικό έλεγχο, είναι η διακοπή του καπνίσματος σε όσους επιμένουν να ‘τσιγαρίζουν’, όπως έλεγε πριν πολλά χρόνια ένα κοριτσάκι.

Δευτέρα, 6 Σεπτεμβρίου 2021

Βοναπάρτες

 Οι αναγνώστες της σελίδας θα ξέρουν ότι κατά καιρούς διασκεδάζουμε με το ‘εμπόρευμα’ διαφόρων δημοπρασιών ανά τον κόσμο, που δεν παύουν να μας επιφυλάσσουν εκπλήξεις σχετικές με την ανθρώπινη ματαιοδοξία (άλλη ονομασία της ανοησίας). Το πιο πρόσφατο εύρημα είναι ένα (ακόμη) δίκωχο καπέλο που ανήκε στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, όπως απέδειξε έρευνα με DNA και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Θα εκτεθεί σε δημοπρασία τον άλλο μήνα και αναμένεται να πιάσει  100-150 χιλιάδες λίρες, τιμή μάλλον οικονομική, αφού άλλα καπέλα από το ίδιο κεφάλι στο παρελθόν έφτασαν και το εκατομμύριο λίρες.
     Κάποτε τα φρενοκομεία, τόσο στην πραγματικότητα όσο και στα ανέκδοτα και τα παραμύθια, ήταν γεμάτα ‘Μεγάλους Ναπολέοντες’. Τώρα φαίνεται ότι οι επίδοξοι αυτοκράτορες κυκλοφορούν εκτός. Είναι η λεγόμενη αποϊδρυματοποίηση, η μοντέρνα τάση της Ψυχιατρικής.


Σάββατο, 4 Σεπτεμβρίου 2021

Ανασταλτικά

 Πέρασε η πρώτη του Σεπτεμβρίου (εν παρόδω, εκκλησιαστική πρωτοχρονιά) και άρχισαν οι προαναγγελθείσες αναστολές εργασίας για τους ανεμβολίαστους στον χώρο της υγείας και σε άλλες ευαίσθητες υπηρεσίες. Και φάνηκαν και τα σχετικά προβλήματα. Ακούσαμε μέχρι και για εκατοντάδες ‘αναστολές’ σε συγκεκριμένα νοσοκομεία, σε βαθμό που να πιέζεται αφόρητα το πρόγραμμα της καθημερινής υπηρεσίας και των εφημεριών. Ακούσαμε ταυτόχρονα μέχρι και για εκατοντάδες αιτήματα για ‘αναρρωτικές άδειες’ προσωπικού στα ίδια νοσοκομεία. Τι κακό κι αυτό! Ξαφνικά, εν μια νυκτί, τόσος κόσμος αρρώστησε επειδή άλλαξε ο μήνας! Αν συνέβαινε κάτι ανάλογο σε οποιαδήποτε επιχείρηση, θα επενέβαινε, αν όχι ο εισαγγελέας, τουλάχιστον η διεύθυνση υγιεινής και ασφάλειας εργασίας, για να διαπιστώσει την αιτία της ‘αρρώστιας’ που βρήκε μαζικά τους εργαζόμενους. Έχει και η ευπιστία τα όριά της.

     Δυστυχώς φαίνεται ότι όσοι, επικαλούμενοι λόγους συνειδήσεως, αρνούνται να εμβολιασθούν, δεν έχουν κανένα ανάλογο συνειδησιακό κώλυμα να φορτώσουν πρόσθετη εργασία στους εμβολιασμένους συναδέλφους τους, και μάλιστα ψευδόμενοι περί δήθεν ‘ασθενείας’, ώστε να μη χάσουν και τα σχετικά έσοδα. Μάλλον επιλεκτική ευσυνειδησία.

     Από την άλλη μεριά, αποδείχθηκε στην πράξη ότι το μέτρο της αναστολής εργασίας ήταν λανθασμένη επιλογή. Ίσως πιο αποτελεσματικός θα ήταν ο τακτικός έλεγχος του προσωπικού και η αναστολή εργασίας (ενδεχομένως συνοδευόμενη και από διοικητικό πρόστιμο) για όσους ανεμβολίαστους θα βρίσκονταν θετικοί. Κάτι ανάλογο γίνεται όταν οδηγείς υπό την επήρεια οινοπνεύματος: αν βρεθείς θετικός στο αλκοτέστ, χάνεις το δίπλωμά σου και πληρώνεις επιπλέον. Ακόμη κι αν δεν έχεις προκαλέσει δυστύχημα.

Πέμπτη, 2 Σεπτεμβρίου 2021

Μίκης Θεοδωράκης (1925-2021)

 Πολλοί θα γράψουν πολλά για τον εκλιπόντα. Μια μορφή που μεσουράνησε τόσο στη μουσική όσο και στην πολιτική (με την ευρύτερη έννοια) σκηνή της Ελλάδας εδώ και πολλές δεκαετίες. Ασχολήθηκε με όλα τα είδη της μουσικής, από τη Βυζαντινή μέχρι την συμφωνική, χωρίς να αποποιηθεί ποτέ τις ρίζες της ελληνικής παράδοσης. Κρατώ από το βιογραφικό του τις παρακάτω σκέψεις του: «Εν αρχή ήν ο λόγος… η μεγαλύτερή μου φιλοδοξία είναι να υπηρετήσω πιστά τη νεοελληνική κυρίως ποίηση. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακούγοντας ένα τραγούδι, να μη μπορείς να φανταστείς τη μουσική σε άλλο κείμενο, ούτε όμως και το ποίημα με διαφορετική μουσική». Ας σκεφθούμε μόνο ότι οι δυο βραβευμένοι με Νόμπελ Έλληνες ποιητές, Σεφέρης και Ελύτης, έγιναν ευρέως γνωστοί τόσο εντός όσο και εκτός συνόρων μετά τη μελοποίηση έργων τους από τον Μίκη Θεοδωράκη. Τολμώ να πω ότι πιθανώς δεν θα είχαν φτάσει στη βράβευση αν δεν είχαν ακουστεί τραγουδισμένα τα ποιήματά τους.

     Η πολιτική του διαδρομή είχε πολλές στροφές και διακυμάνσεις, που θα μπορούσε κανείς να τις θεωρήσει ως ενδεικτικές της διαρκούς ανησυχίας του για την πορεία της πατρίδας του και τη δική του θέση μέσα σ’ αυτήν. Δεν μπορώ να ξεχάσω τις σθεναρές παρεμβάσεις και την παρουσία του στις συγκεντρώσεις για το όνομα της Μακεδονίας τον Ιανουάριο του 2018, ίσως την τελευταία του δημόσια εμφάνιση. Διαβάζω πάλι στο βιογραφικό του: «Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1992 υπέβαλε την παραίτησή του από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου, επειδή δέχθηκε στο διαγωνιστικό της τμήμα ταινία προερχόμενη από τη δημοκρατία των Σκοπίων, ως προερχόμενη από τη ‘Δημοκρατία της Μακεδονίας’». Δεν είδαμε πολλούς σύγχρονους πνευματικούς ανθρώπους να παίρνουν τέτοιες θέσεις σε εθνικά θέματα.

     Όταν κανείς είναι ενεργός πολίτης, δεν μπορεί όλες οι επιλογές του να αρέσουν σε όλους. Στην πορεία του θα κάνει πολλούς φίλους και θαυμαστές, αλλά θα προκαλέσει και αντιδράσεις, για ποικίλους λόγους. Στην περίπτωση του εκλιπόντος το ισοζύγιο είναι οπωσδήποτε θετικό, και μ’ αυτό περνάει στην ιστορία του τόπου. Αιωνία ας είναι η μνήμη του, και του ευχόμαστε καλόν Παράδεισο.

Τρίτη, 24 Αυγούστου 2021

Λογοτεχνικά ταξίδια

Κεντρική Αφρική, δεκαετία του 1970. Μεταπολεμική Βιέννη. Πετρούπολη του 19ου αιώνα. Ταξίδια παράλληλα, μέσα από τις σελίδες αντιστοίχων βιβλίων, καθένα με το δικό του ενδιαφέρον, γλωσσικό, αφηγηματικό, πολιτισμικό, ψυχολογικό. Απαραίτητο συμπλήρωμα των διακοπών της πολυθρόνας, σε απόσταση λίθου βολής από τη θάλασσα. Καλώς ή κακώς, έχω τη συνήθεια να διαβάζω συγχρόνως περισσότερα από ένα βιβλία. «Μα, δεν τα μπερδεύεις;» με ρωτούν γνωστοί. Όχι (ακόμη) τόσο που να χάνω τον ειρμό της αφήγησης. Τα δυο είναι κυρίως για διασκέδαση. Δίνω περισσότερη προσοχή στο τρίτο και μεγαλύτερο ‘ταξίδι’. Τίτλος: ‘Το έγκλημα και η τιμωρία’. Συγγραφέας: Θεόδωρος Δοστογέφσκης. Μεταφραστής: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Χρειάζεται να πω περισσότερα; Ένας μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης ‘ντύνει’ με το δικό του γλωσσικό ένδυμα το κλασικό ψυχόδραμα ενός μεγάλου Ρώσου ομοτέχνου του. Δεν ξέρω ρωσικά για να μπορέσω να εκτιμήσω την ποιότητα της μετάφρασης, αλλά η απόδοση του κυρ-Αλέξανδρου στο οικείο ιδίωμά του είναι από μόνη της μια ιδιαίτερη εμπειρία, σα να διαβάζεις τους ‘Εμπόρους των εθνών’ ή τη ‘Γυφτοπούλα’ του. Ή ακόμη και τον ‘Φτωχό άγιό’ του, μια και οι ήρωες του Δοστογέφσκη αναδίδουν μια οσμή αγιότητας μέσα στη φρίκη της εσχάτης πενίας τους, που τους οδηγεί στην ηθική εξαθλίωση, ακόμη και στο έγκλημα, με τις συνεπακόλουθες βασανιστικές τύψεις της συνειδήσεως, «ἧς οὐδὲν ἐν κόσμῳ βιαιότερον» [Μέγας Κανών]. Δυο ‘άγιοι’ των γραμμάτων συνεργάσθηκαν κάποτε χωρίς να το ξέρουν, για να μας παρουσιάσουν τη σκοτεινή άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής και τις άγριες μάχες που δίνονται εκεί μέσα. Άξιοι και οι δύο, και αιωνία η μνήμη τους.

     Για την ιστορία, είχα το βιβλίο στο ράφι επί χρόνια, δώρο κάποιου φίλου, με άκοπα ακόμη τα φύλλα, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να το ξεκινήσω – θέλει και άνεση χρόνου, με τις 500 πυκνοτυπωμένες σελίδες του. Κάλλιο αργά παρά ποτέ. Για όσους ενδιαφέρονται, η συγκεκριμένη μετάφραση κυκλοφόρησε το 1992 από τις εκδόσεις Ιδεόγραμμα με ΙSBN 960-7158-01-6. Δεν κυκλοφορεί πλέον, κι αν βρεθεί πουθενά – μάλλον δύσκολο – θα είναι σε μεταχειρισμένη μορφή.

Σάββατο, 21 Αυγούστου 2021

Αφγανιστάν

 Στο προσκήνιο της επικαιρότητας βρίσκεται και πάλι η πολύπαθη αυτή χώρα της Ασίας. Το καθαρά ανθρώπινο δράμα ενός μακρόχρονου εμφυλίου πολέμου αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις λόγω της εμπλοκής – και της πρόσφατης απεμπλοκής – Δυτικών κρατών και στρατευμάτων, αλλά και του φόβου για νέες και αθρόες προσφυγικές ροές και της ‘ανησυχίας’ (επιτρέψτε τα εισαγωγικά της αμφιβολίας) για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία τους, ιδίως όσον αφορά στις γυναίκες της χώρας αυτής. Ας διατυπώσω κάποιες δικές μου σκέψεις για το όλο θέμα.

     Φοβούμαι λοιπόν ότι η Δύση στο Αφγανιστάν ανέδειξε όλα τα ελαττώματα και τις αδυναμίες της. Πριν μερικές δεκαετίες, όταν οι Σοβιετικοί ήλεγχαν τα της χώρας, οι ΗΠΑ ενίσχυσαν τους μουσουλμάνους μουτζαχεντίν ως αντίσταση στο αντίπαλο δέος του κομμουνισμού. Με την κατάρρευση της Σοβιετίας η τραμπάλα έγειρε προς την άλλη μεριά, αλλά ήδη οι μουσουλμάνοι είχαν γίνει πιο φανατικοί και επικίνδυνοι: οι πρώην σύμμαχοι έγιναν εν πολλοίς αντίπαλοι (σας θυμίζει λίγο Ιράκ και Σαντάμ Χουσεΐν η ιστορία;). Μετά τις αεροπορικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης, οι ΗΠΑ είδαν με άλλο μάτι τη χώρα αυτή, ως θερμοκοιτίδα φανατικών τρομοκρατών. Παίρνοντας αγκαζέ τους συμμάχους του ΝΑΤΟ – για να μη φαίνεται ότι ενεργούν μόνοι – επεχείρησαν να ‘εκπολιτίσουν’ το Αφγανιστάν κατά το δικό τους μοντέλο, αντιμαχόμενοι συγχρόνως τους πρώην ‘μαθητές’ τους. Η πορεία των πραγμάτων έδειξε ότι οι τοπικές παραδόσεις με τον σκληρό φονταμενταλιστικό πυρήνα τους υπερισχύουν των όποιων καλών προθέσεων. Αποτέλεσμα: η αποχώρηση όλων των δυτικών δημοκρατικών δυνάμεων και η ντε φάκτο κατίσχυση των Ταλιμπάν. Μετά από είκοσι χρόνια πολέμου, με πολυάριθμους νεκρούς απ’ όλες τις πλευρές και με τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και ηθικό κόστος. Με άλλα λόγια, ένα νέο Βιετνάμ.

     Μετά την ανάλυση αυτή, ας μου επιτραπεί μια αφελής ερώτηση: πόσους από τους νέους Αφγανούς πρόσφυγες θα υποδεχθούν οι ΗΠΑ; Σιγή αναμονής. Και μια κυνική διαπίστωση: Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι ο δικός μας πολιτισμός ή το δημοκρατικό πολίτευμά μας είναι κατάλληλο για όλους τους λαούς; Γιατί θα πρέπει υποχρεωτικά να το επιβάλουμε σε όλους; Μήπως άλλοι λαοί ζουν καλύτερα όπως έμαθαν τόσους αιώνες, χωρίς τη δική μας παρέμβαση και ‘διδαχή’, έστω κι αν δεν μας αρέσει ο δικός τους τρόπος; Αυτό άλλωστε δεν αναδείχθηκε μετά από τόσους αιώνες αποικιοκρατίας και καταναγκαστικού ‘εκπολιτισμού’ της Αφρικής, της Ασίας, της Ωκεανίας; Ακόμη και τα πολύτιμα ανθρώπινα δικαιώματα παύουν να αποτελούν αγαθά, αν επιβάλλονται με τη βία. Όπως δεν θέλουμε την εισαγωγή της ‘σαρία’ στον δικό μας κόσμο, μήπως πρέπει να κάνουμε ‘κράτει’ και στη δική μας εξαγωγή δυτικής δημοκρατίας στον δικό τους; Αυτή την πολιτισμική αυτονομία, εκτός άλλων, προστάτευαν παραδοσιακά τα διάφορα σύνορα, την κατάργηση των οποίων προωθεί η παγκοσμιοποίηση. Δεν βλάπτει να υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των κόσμων. Η απαλοιφή τους δεν μπορεί να γίνει βίαια εκ των έξω, αλλά μπορεί με τον χρόνο να επέλθει εκ των έσω, ως αποτέλεσμα φυσικής διεργασίας. Κάτι που την κάνει πολύ πιο εύκολα αποδεκτή. Και λιγότερο τραυματική και επώδυνη.

Παρασκευή, 13 Αυγούστου 2021

Πολιτική προστασία

 Εδώ και δεκατέσσερα χρόνια που γράφω στο ιστολόγιο προσπαθώ ως επί το πλείστον να αποφεύγω τις προσωπικές κρίσεις. Ποτέ δεν ξέρει καθένας μας αν κάποια στιγμή θα βρεθεί κρινόμενος, και ούτως ή άλλως «πολλά πταίομεν άπαντες». Ωστόσο, υπάρχουν και θέματα που πρέπει να επισημαίνονται, είτε θετικά είτε αρνητικά. Και αν τα θέματα συνδέονται άμεσα με πρόσωπα, μοιραία εκφέρεται γνώμη και γι’ αυτά, θετική ή αρνητική.
     Δεν έχω κανένα συμφέρον να συνηγορήσω υπέρ του υφυπουργού Πολιτικής Προστασίας. Δεν μπορώ όμως και να αγνοήσω την καθημερινή του παρουσία στα ποικίλα μέτωπα που αντιμετωπίζει εδώ και σχεδόν δυο χρόνια, μέτωπα που συχνά φαντάζουν ‘βουνά’ (οι 586 πυρκαγιές μέσα σε οχτώ μέρες θα πρέπει να αποτελούν ρεκόρ…). Με βάση τις πυκνές του εμφανίσεις, συνεντεύξεις, ενημερώσεις σε διάφορα σημεία της Ελλάδος, αμφιβάλλω αν έχει λείψει μία μέρα από το προσκήνιο της δημόσιας ζωής (για άλλα δημόσια πρόσωπα η απουσία είναι σχεδόν κανόνας…) κι αν τον βλέπει ποτέ το σπίτι του. Η εικόνα που παρουσιάζει μπορεί να μην αρέσει σε όλους, αλλά μεταδίδει μια αίσθηση εμπιστοσύνης: μιλάει με στοιχεία, ξέρει τα θέματά του, είναι ενήμερος για το τι γίνεται παντού στους χώρους της ευθύνης του, και δεν αποφεύγει τις δύσκολες και πιεστικές ερωτήσεις. Κι αυτό χωρίς να δείχνει εξοργισμένος όταν οι συνομιλητές του γίνονται επιθετικοί, αλλά με μια αποφασιστικότητα να συνεχίσει τη δύσκολη δουλειά του. Χωρίς να πετάει κάθε τόσο εξυπνάδες στο Twitter.
     Ο Βίκτωρ Ουγκώ γράφει στους ‘Αθλίους’ ότι η κοινωνία μισεί δυο κατηγορίες ανθρώπων, αυτούς που την πολεμούν κι αυτούς που την υπερασπίζονται. Δεν είναι παράδοξο το ότι όσοι προσπαθούν και δουλεύουν δέχονται τα πυρά κάποιων άλλων: άλλωστε, στα δέντρα που έχουν καρπούς πετούμε πέτρες. Δεν επιχειρώ να στήσω άγαλμα στον κ. Χαρδαλιά. Απλώς αναρωτιέμαι ποιον ή ποια από τους λαλίστατους επικριτές του θα μπορούσαμε να φαντασθούμε στη θέση του, και με πιάνει ένα σύγκρυο στη σκέψη και μόνο. Ο Θεός να φυλάξει, κι εκείνον κι εμάς! 

Υστερόγραφο (17/8): Αυτοί που ζητούσαν μέχρι προχθές την απομάκρυνση του υφυπουργού Πολιτικής Προστασίας, αυτοί οι ίδιοι του ευχήθηκαν γρήγορη επάνοδο στα καθήκοντά του μετά το καρδιακό επεισόδιο που υπέστη χθες σε ώρα υπηρεσίας. Πάλι καλά. Πώς το λέει η λαϊκή παροιμία; «Πέθανε να σ’ αγαπώ, ζήσε να μη σε θέλω».