Πέμπτη 18 Αυγούστου 2022

Ρωσική ρουλέτα

Δεν περνάει μέρα που να μη μαθαίνουμε κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό, ακόμη πιο εκφοβιστικό, ακόμη ένα ‘καμπανάκι’ για το περιβάλλον, για τον κόσμο μας, για τον πλανήτη και την πορεία του. Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές και την άνοδο των θαλασσών τώρα μας απασχολούν τα ποτάμια, ή μάλλον η σταδιακή εξαφάνισή τους λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας. Οι πηγές του Τάμεση στέρεψαν και πρέπει να περπατήσει κανείς πολλά χιλιόμετρα για να συναντήσει νερό στην κοίτη του. Η στάθμη του Ρήνου κατεβαίνει κάτω από το όριο βάθους που επιτρέπει τη ναυσιπλοΐα, γεγονός που έχει άμεσες συνέπειες για την οικονομία, καθώς οι μεταφορές εμπορευμάτων γίνονται με τεράστια ποταμόπλοια-μαούνες. Ακολουθεί ο Δούναβης, ο Πάδος στην Ιταλία, ο Λείγηρας στη Γαλλία. Και η οικολογία, από περιθωριακό αντικείμενο ενασχόλησης μιας ‘παλαβής’ μειοψηφίας, γίνεται πλέον κυρίαρχο θέμα επιβίωσης του κόσμου ολόκληρου.

     Κι ενώ συμβαίνουν αυτά, διαβάζω προ ημερών ότι «οι πλουσιότεροι άνθρωποι του κόσμου χρηματοδοτούν ένα τεράστιο ‘κυνήγι θησαυρού’ στη δυτική ακτή της Γροιλανδίας». Έχοντας εξαντλήσει τα φυσικά αποθέματα πλούτου στον υπόλοιπο κόσμο, θα επωφεληθούν από το λιώσιμο των πάγων της λευκής αυτής ερήμου του βορρά αναζητώντας «ένα θησαυροφυλάκιο φυσικών πόρων, ικανών να τροφοδοτήσουν τη μετάβαση στην ‘πράσινη’ ενέργεια». Καταλάβατε; Όλα γι’ αυτό το ‘πράσινο’ γίνονται. Θα καταστρέψουμε ένα (σχετικά) παρθένο ως τώρα μέρος του πλανήτη, αλλά το μέλλον μας – που θα το ακριβοπληρώνουμε – θα είναι πράσινο. Αν υπάρχει.

     Και βέβαια δεν μας φτάνουν όλα τα παραπάνω (και άλλα πολλά, που σε κάποιο βαθμό δεν είναι στο χέρι μας) και έχουμε και τις ‘ειδικές στρατιωτικές επιχειρήσεις’ που εκτός των άλλων έχουν στόχο και πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως αυτή της Ζαπορίζια στην Ουκρανία. Εδώ η ευθύνη για τις όποιες συνέπειες είναι αποκλειστικά στο κεφάλι ανθρώπων. Δεν φταίει κανένα ακραίο φαινόμενο, καμιά φυσική καταστροφή, κανένα απροσδόκητο κοσμικό γεγονός: όπως θα έλεγε ο επτανήσιος αστυνόμος της ‘Βαβυλωνίας’, πρόκειται για caso pensato, για προμελετημένο έγκλημα.

     Υπάρχει απάντηση σε όλον αυτό τον αδιέξοδο λαβύρινθο; Και βέβαια. Να αποδεχθούμε ως άνθρωποι ότι δεν δημιουργήσαμε εμείς τον κόσμο και έχουμε την υποχρέωση να τον διαχειρισθούμε με σεβασμό και σύνεση, χωρίς απληστία και φίλαρχη διάθεση. Ότι έχουμε υποχρέωση να σεβόμαστε τους άλλους και να αρκούμαστε στα απαραίτητα. Ότι οι δικές μας επινοήσεις, ακόμη και με τις καλύτερες των προθέσεων, πολύ συχνά έχουν καταστροφικές παρενέργειες. Ότι τελικά «ἔστι δίκης ὀφθαλμός» και «πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ λαμβάνει ἔνδικον μισθαποδοσίαν» από έναν Θεό που περιμένει από όλους αλλαγή νοός, μετάνοια. Αλλιώς η παγκόσμια ‘ρωσική ρουλέτα’ θα συνεχίζεται με επιταχυνόμενο ρυθμό και με ολόγεμο το πιστόλι, μέχρι τη συλλογική αυτοχειρία.

Τρίτη 16 Αυγούστου 2022

Σιγᾶν καὶ λαλεῖν

«Καλύτερα να σιωπήσεις και να θεωρηθείς ανόητος παρά να ανοίξεις το στόμα σου και να διαλύσεις κάθε αμφιβολία». Είναι από εκείνα τα γνωμικά που έχουν αποδοθεί σε πολλούς ανθρώπους (μεταξύ τους ο Πρόεδρος Λίνκολν και ο Μαρκ Τουαίν), και πιθανώτατα έχουν λεχθεί από πολλούς με διάφορες παραλλαγές. Το θέμα μας όμως είναι η ουσία και όχι η πατρότητα της ρήσης.

Είναι δυστυχώς αλήθεια ότι οι άνθρωποι γενικά, και ιδίως τα δημόσια πρόσωπα, δεν διδάσκονται την αξία της σιωπής και δεν ενθαρρύνονται να την τηρούν. Νιώθουν υποχρεωμένοι να μιλούν, να δίνουν γνώμες και συμβουλές, είτε τους ρωτούν είτε όχι. Έχουμε φθάσει σε σημείο η δημόσια ζωή να είναι μια αλυσίδα δηλώσεων και αντιδηλώσεων, προφορικών και γραπτών. Το δημοσιογραφικό επάγγελμα σε μεγάλο βαθμό βασίζεται στην εκμαίευση και αλίευση δηλώσεων και κάθε είδους λόγων, σημαντικών και (πολύ συχνά) εντελώς ασημάντων, συνεπικουρούμενο στην εποχή μας από τα λεγόμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Twitter).

Βέβαια υπάρχει «καιρὸς τοῦ σιγᾶν καὶ καιρὸς τοῦ λαλεῖν» [Εκκλησιαστής 3:7]. Κάποιοι άνθρωποι πρέπει να μιλούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Και πάλι όμως, όχι ανεξέλεγκτα. Παρόλο που η εποχή μας καλλιεργεί και αναδεικνύει τις στιγμιαίες απαντήσεις και τις ‘έξυπνες’ ατάκες του λόγου (στην αγγλική αυτές λέγονται one-liners, δηλ. λόγια της μιας αράδας), οι περισσότερες από αυτές είναι εντελώς πρόχειρες και επιπόλαιες, και συχνά κάνουν ζημιά αντί να ωφελούν. Και μόνο το γεγονός ότι κάθε τόσο κάποιοι αναγκάζονται να εξηγούν με δευτερολογίες όσα «δεν καταλάβαμε καλά» την πρώτη φορά φανερώνει πόσο απερίσκεπτα ήταν τα λόγια τους.  

Κάποτε στο σχολείο μαθαίναμε να «βουτάμε τη γλώσσα στο μυαλό» πριν μιλήσουμε, κάτι που έχει λησμονηθεί προ πολλού. Υπάρχει πλήθος αποφθεγμάτων όπως το παραπάνω για την αξία της σιωπής, και αν όλοι, από μικρή ηλικία, τα διδασκόμασταν, αν μη τι άλλο, θα μειωνόταν σημαντικά η περιρρέουσα ανοησία. Όσοι ασχολούνται με θέματα για τις πανελλήνιες εξετάσεις, ας το σκεφθούν κι αυτό.

 

Σάββατο 13 Αυγούστου 2022

Απόρρητα

Θα μιλήσω γενικά, χωρίς να υπονοώ τίποτε και για κανέναν. Σ’ έναν κόσμο όπου οι ψηφιακές επικοινωνίες έχουν περισσότερες ‘τρύπες’ από ένα ψιλό κόσκινο ακούγεται τουλάχιστον οξύμωρη η ανακάλυψη ότι το τηλέφωνο ενός συγκεκριμένου προσώπου, ανεξάρτητα από ιδιότητα, ήταν στόχος παρακολούθησης (νόμιμης ή παράνομης). Βέβαια ο σχετικός θόρυβος διογκώνεται από τα κόμματα για το προσδοκώμενο πολιτικό όφελος. Τα περί προστασίας των θεσμών, της δημοκρατίας και τα τοιαύτα αποτελούν μάλλον το διακοσμητικό ‘γλάσο’ στο κέικ.

     Κάθε κράτος έχει τα μυστικά του και συλλέγει πληροφορίες δυνητικά χρήσιμες για την ασφάλειά του, χωρίς οι άλλοι να γνωρίζουν ότι τις κατέχει. Για τον σκοπό αυτό διαθέτει και τις ανάλογες υπηρεσίες. Σε μια ιδανική κοινωνία δεν θα υπήρχαν μυστικά και όλα θα ήταν στο φως, γυμνά και τετραχηλισμένα. Επειδή όμως δεν ζούμε σ’ έναν τέτοιο κόσμο, δεν μπορούμε να περιμένουμε να αναρτώνται στα περίπτερα και τις οθόνες όλες οι πληροφορίες, τα σχέδια και οι επιδιώξεις του κράτους. Αυτή η αρχή ισχύει σε όλο το γεωγραφικό και πολιτικό φάσμα, από τις πιο ακραίες δικτατορίες (κάθε χρώματος) μέχρι τις ακραιφνέστερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Η διαφορά έγκειται στους τρόπους και την έκταση συλλογής των πληροφοριών και στον σκοπό για τον οποίο αυτές χρησιμοποιούνται (προστασία του κράτους ή εκβιασμός και εξόντωση αντιπάλων). Και βέβαια στον βαθμό λογοδοσίας των υπηρεσιών απέναντι στο ίδιο το κράτος.

     Επί του προκειμένου, δεν έχω ιδέα αν υπήρχε θεμιτός αποχρών λόγος για παρακολούθηση του τηλεφώνου του συγκεκριμένου πολιτικού. Το ζήτημα δεν με αφορά, και εφόσον ανακαλύφθηκε θα πρέπει να εξετασθεί από τα αρμόδια όργανα με την δέουσα ευαισθησία, αλλά και εχεμύθεια. Θα είχα μειωμένη εμπιστοσύνη στο κράτος αν οι απόρρητοι μηχανισμοί προστασίας του ήταν έκθετοι στο ευρύ κοινό, συμπεριλαμβανομένων και των δημοσιογράφων. Καλώς ή κακώς, κάποια πράγματα πρέπει να μένουν μακριά από τους προβολείς. Για να θέσω το θέμα ως υπόθεση δευτέρου είδους (αντίθετη του πραγματικού), αν υπήρχε όντως μια σοβαρή υποψία για κάποιον, θα ήθελε αυτός να γίνει ευρέως γνωστή η υποψία αυτή;