Μητρότητα

Μια και πρόσφατα γιορτάσθηκε η εορτή της μητέρας, βρίσκω το παρακάτω θέμα ιδιαίτερα επίκαιρο.

     Σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο οι εργαζόμενες μητέρες δικαιούνται άδεια μητρότητος με αποδοχές. Σωστό; Αυτό θα υπαγόρευε η κοινή λογική. Και όμως η βασική αυτή παροχή κοινωνικής πρόνοιας απουσιάζει εντελώς από μια χώρα, όχι της υποσαχάριας Αφρικής ή του προπερασμένου αιώνα, όταν οι γυναίκες γεννούσαν στο χωράφι και συνέχιζαν να θερίζουν, αλλά του σύγχρονου Δυτικού κόσμου. Το όνομά της; Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Σύμφωνα με μια έκθεση της UNICEF του 2019 [ΕΔΩ], που αναλύει τη στάση των πλουσιωτέρων χωρών απέναντι στην οικογένεια, ανάμεσα σε 41 χώρες του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρώτη σε παροχές έρχεται η Εσθονία (που προσφέρει στις μητέρες πάνω από 80 εβδομάδες άδεια με πλήρεις αποδοχές) και τελευταίες οι ΗΠΑ, με καμία απολύτως αντίστοιχη πρόβλεψη σε εθνικό επίπεδο. Όπως διαβάζω, ο νόμος επιτρέπει σε κάποιες εργαζόμενες άδεια μητρότητος άνευ αποδοχών μέχρι 12 εβδομάδες, αλλά μόνο το 60% των εργαζομένων τη δικαιούνται, ενώ οκτώ πολιτείες έχουν θεσπίσει δικούς τους νόμους για οικογενειακή άδεια με αποδοχές.

     Το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων συνιστά αποχή των γυναικών από την εργασία τουλάχιστον για έξι εβδομάδες μετά τον τοκετό, αλλά χωρίς νομικά κατοχυρωμένη οικονομική κάλυψη η άδεια μητρότητος για πολλές γυναίκες είναι μια άπιαστη πολυτέλεια. Πρόσφατο δημοσίευμα της Guardian αναφέρει την προσωπική ιστορία μιας γυναίκας που αποφάσισε να διακόψει την εγκυμοσύνη της ακριβώς για τον λόγο αυτό. Μπορεί να μη συμφωνεί κανείς με μια τέτοια απόφαση, αλλά είναι ένα ακραίο σύμπτωμα της όλης κατάστασης.  Το θέμα αναμένεται να ‘παίξει’ και στις προεδρικές εκλογές του τρέχοντος έτους, αλλά (και πάλι διαβάζω) όλη η συζήτηση στην πρωτεύουσα είναι το πώς θα πληρώνονται οι άδειες αυτές. Βλέπετε, τα κονδύλια με τα πολλά μηδενικά στο τέλος είναι δεσμευμένα για στρατηγικές δαπάνες σε εμπόλεμες χώρες και για την κατάκτηση του διαστήματος. Αυτό που λέμε λαϊκά, η αυλή σου διψάει κι εσύ χύνεις το νερό στο πεζοδρόμιο.

Τι είχες, Αλέξη;

Τα πρόσφατα επεισόδια στη Λέσβο με πρωταγωνιστές τους Αφγανούς και άλλους λαθραίους που ήθελαν να διαδηλώσουν μέσα στη Μυτιλήνη ήταν, θα έλεγε κανείς, μια αναπόφευκτη εξέλιξη μιας χρονίζουσας κατάστασης: αργά ή γρήγορα θα έφταναν τα πράγματα στο σημείο αυτό. Όταν έχεις ένα καζάνι που βράζει και η πίεση σ’ αυτό συνεχώς ανεβαίνει, κάποια στιγμή θα πετάξει το καπάκι του ή θα σκάσει, με οδυνηρές συνέπειες για όλους τους γύρω. Το θέμα ήταν να μη φτάσει η πίεση σε σημείο εκτόνωσης: αυτή θα έπρεπε να είχε γίνει ομαλά ή, ακόμη καλύτερα, να μην είχε γίνει καθόλου. Αυτό όμως είναι άλλη ιστορία.
     Εκείνο που εξοργίζει τον κάθε στοιχειωδώς σκεπτόμενο παρατηρητή της τρέχουσας πραγματικότητας είναι οι σχετικές δηλώσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Λες και γεννήθηκαν σήμερα οι άνθρωποί του, λες και δεν κυβέρνησαν τα προηγούμενα σχεδόν πέντε χρόνια, λες και το πρόβλημα στα νησιά δημιουργήθηκε μόλις τον περασμένο Ιούλιο. Μετά τις εκλογές είχα διατυπώσει την ελπίδα ότι κάτι θα είχαν μάθει οι προηγούμενοι (με πρώτο τον πρώην πρωθυπουργό) από την εμπειρία της διακυβέρνησης. Η πορεία των γεγονότων απογοητεύει. Και επιβεβαιώνει την παλιά παροιμία ότι «ο λύκος κι αν εγέρασε κι άλλαξε το μαλλί του, ούτε τη γνώμη του άλλαξε ούτε την κεφαλή του». 

[Εύγλωττο σκίτσο του Ηλ. Μακρή, Καθημερινή 05/02/2020]

Ψευδής επιδημία ή επιδημία ψεύδους;

«Πού είναι σοφία που χάσαμε μέσα στη γνώση;

Πού είναι η γνώση που χάσαμε μέσα στην πληροφορία;»

     Η επιδημία του ιού Corona (για να αποφύγουμε τις μεταγλωττίσεις που προκαλούν προβλήματα) ή ελληνιστί στεφανοϊού (corona είναι το στεφάνι στα λατινικά) αποτελεί καθημερινό πρωτοσέλιδο, και είπαμε ήδη γι’ αυτό. Η αύξηση των κρουσμάτων είναι γεωμετρική: μέχρι σήμερα το πρωί αναφέρονται στην Κίνα πάνω από 20.000 ασθενείς και 425 θάνατοι, ενώ σποραδικές περιπτώσεις καταγράφονται σε όλο και περισσότερα σημεία του κόσμου. Η παγκόσμια κοινότητα εκφράζει την αντίδρασή της με επίσημες εξαγγελίες και έκτακτα μέτρα, και αυτό έχει τις αναμενόμενες συνέπειες. Από τη μία δημιουργείται μια ατμόσφαιρα γενικής ανησυχίας (θα φτάσει και σε μας; τι θα κάνουμε;), από την άλλη ευδοκιμεί, όπως σε κάθε χωράφι, και το ‘ζιζάνιο’ της παραπληροφόρησης και της αμφισβήτησης: «Επίτηδες το κάνουν, για να πουλήσουν εκατομμύρια εμβόλια». Ή: «Ακόμη ένα μέτρο για τη μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού». Ή ακόμη: «Ψέματα μας λένε, δεν είναι τόσο φοβερά τα πράγματα» (ακόμη και για το νοσοκομείο των χιλίων κλινών που χτίστηκε μέσα σε 10 μέρες στην Κίνα λένε ότι είναι ψέμα). Και όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος στον Τιμόθεο για τους ψευδοδιδασκάλους της εποχής του, «ὁ λόγος αὐτῶν ὡς γάγγραινα νομὴν ἕξει». Που σημαίνει ότι το κάθε είδους παραμύθι γίνεται το ίδιο μια επιδημία ψευδολογίας που συντηρεί την αμφιβολία και επιτείνει την ανησυχία: τελικά τι να πιστέψουμε;

     Το όχημα/φορέας της επιδημίας αυτής είναι βέβαια η στιγμιαία ψηφιακή ενημέρωση, που αποσκοπεί στην άμεση δημιουργία εντυπώσεων (κι όσο χειρότερες τόσο πιο εντυπωσιακές, κατά το ‘δόγμα’ της δημοσιογραφίας ότι «Οι κακές ειδήσεις είναι οι καλύτερες», από εμπορική πλευρά). Αναπόφευκτη συνέπεια της ταχύτητας και της αμεσότητας είναι ο παραγκωνισμός της κριτικής σκέψης: το ‘νέο’ της στιγμής απαιτεί καταναγκαστικά γρήγορη αντίδραση, κι αυτή δεν είναι πάντα η πρέπουσα ή η πιο σωστή. Όταν ήμασταν μικροί μας δίδασκαν πριν μιλούμε να βουτάμε τη γλώσσα στο μυαλό. Πόσοι από τους συγχρόνους έχουν ακούσει τη συμβουλή αυτή; Ο κανόνας σήμερα είναι ποιος θα γράψει το πιο γρήγορο σχόλιο στο Twitter και την πιο έξυπνη μπούρδα (δεν υπάρχει πιο πρόσφορη λέξη) στο Facebook, και από τον κανόνα δεν εξαιρούνται ούτε πολιτικοί ούτε ηγέτες ούτε άλλοι μεγαλόσχημοι, που αισθάνονται ‘υποχρεωμένοι’ να απαντήσουν ανάλογα. Αυτός είναι κι ένας λόγος που η υπεύθυνη και νηφάλια συζήτηση, πολιτική ή άλλη, έχει γίνει είδος πολυτελείας στην εποχή μας, ενώ κυριαρχεί η μεγαλοστομία και αθυροστομία. Για να γυρίσουμε στον ποιητή T.S. Eliot, με τους στίχους του οποίου αρχίσαμε, η ταχύτητα της πληροφόρησης παραγκωνίζει τη γνώση και αποκλείει τη σοφία. Τελικά η επιδημία του ψεύδους αποδεικνύεται πιο επικίνδυνη από τις ιογενείς λοιμώξεις: τουλάχιστον αυτές ξέρουμε πώς να τις διαχειρισθούμε.
    Υστερόγραφο: Αυτοί που αμφισβητούν την επιδημία και εφευρίσκουν φανταστικές εξηγήσεις γι' αυτήν είναι οι ίδιοι που σε τυχόν κακή εξέλιξη των πραγμάτων (Θεός φυλάξοι!) θα ρίχνουν τον λίθο του αναθέματος στις κυβερνήσεις ("Τι κάνει το κράτος;", "Γιατί δεν εμβολιάζουν τον κόσμο;" κ.τ.λ.). Έχετε καμιά αμφιβολία;

Ευχαριστία

Με χαιρέτισε με τ’ όνομά μου στο διάδρομο της κλινικής, το ίδιο και η γυναίκα του. Δεν μου θύμισε κάτι  η φυσιογνωμία, φορούσε και καπέλο, δύσκολη η αναγνώριση. Κοντοστάθηκα, και η σύζυγος έσπευσε να με βγάλει από την έκδηλη αμηχανία: «Ο Π. από τη Δράμα». Το κλικ της μνήμης έγινε, και αυτόματα και η αναδρομή στο παρελθόν. «Πόσα χρόνια πάνε;» τον ρώτησα. «Από το 2006», μου απάντησε. Τι ευχάριστη έκπληξη! Πόσο ευχάριστη και πόσο έκπληξη θα το καταλάβετε αν σημειώσω ότι τη χρονιά εκείνη, στα 45 του, διαγνώσθηκε με καρκίνο στον πνεύμονα και χειρουργήθηκε. Ακολούθησαν συμπληρωματικές θεραπείες, αλλά ένα έτος αργότερα ήρθε με νευρολογικά συμπτώματα και διαπιστώθηκε μετάσταση στον εγκέφαλο. Οι νευροχειρουργοί την αφαίρεσαν, έκανε ακτινοβολίες και νέα χημειοθεραπεία. Έκτοτε τον είχα δει μια-δυο φορές, τελευταία το 2012, και δεν είχα άλλα νέα του. Και τώρα βρισκόταν μπροστά μου γερός, χωρίς προβλήματα, χωρίς να υποβάλλεται σε καμία θεραπεία, δεκατρία χρόνια μετά την εγκεφαλική μετάσταση. Ένα αληθινό θαύμα, σίγουρα όχι ιατρικό: τόσοι και τόσοι είναι οι άρρωστοι που δεν έχουν εξίσου καλό αποτέλεσμα, ακόμη και με τις ίδιες θεραπείες. Ας το θυμόμαστε για να μην επαιρόμαστε. Ας αποδίδουμε την οφειλόμενη ευχαριστία στον Θεό, με την ευχή να γίνονται όλο και περισσότεροι αυτοί που με τη θετική τους έκβαση κάνουν την εργασία όλων μας με τους ογκολογικούς ασθενείς λίγο πιο αισιόδοξη.

Αρνήσεις συνειδήσεως

Με αφορμή ένα σχόλιο σ’ ένα διαδικτυακό σταυρόλεξο διάβασα προχθές τη βιογραφία του Michael Faraday (1791-1867) στη Wikipedia. Το όνομά του μας είναι γνωστό από τη φυσική και τη χημεία που μάθαμε κάποτε στα γυμνασιακά μας χρόνια (μη μου ζητήσετε να σας απαριθμήσω τα επιτεύγματά του, που είναι πάρα πολλά). Ας σημειώσω ότι ο Αϊνστάιν τον θεωρούσε έναν από τους μεγαλύτερους επιστήμονες και είχε το πορτρέτο του κρεμασμένο στον τοίχο του γραφείου του. Ωστόσο, έμαθα και μερικές ενδιαφέρουσες μη επιστημονικές λεπτομέρειες:
     - Η Αγγλική κυβέρνηση του πρότεινε να τον ονομάσει ιππότη (‘σερ’) για τις υπηρεσίες του στην επιστήμη, αλλά εκείνος απέρριψε την προσφορά διότι πίστευε ότι είναι αντίθετο προς το θέλημα του Θεού να επιδιώκει κανείς κοσμικές τιμές, και δήλωσε ότι προτιμούσε να τον αποκαλούν απλώς ‘κύριο Faraday’ μέχρι το τέλος. 
     - Όταν η κυβέρνηση ζήτησε τη συμμετοχή του στην παραγωγή χημικών όπλων για χρήση στον πόλεμο της Κριμαίας (1853-1856), εκείνος αρνήθηκε να συμμετάσχει για ηθικούς λόγους.
     - Επίσης απέρριψε την προσφορά να ταφεί στο Αββαείο του Γουεστμίνστερ (στο αγγλικό ‘Πάνθεον’ των διασήμων). Εκεί αργότερα τοποθέτησαν αναμνηστική πλάκα προς τιμήν του, δίπλα στον τάφο του Νεύτωνος.
     Εντελώς ειλικρινά, πόσοι από μας θα μπορούσαμε να πούμε ‘όχι’ και στις τρεις αυτές προτάσεις;