Χαμόγελα

Είναι από εκείνες τις σύντομες απρόσμενες συναντήσεις που μετά το αρχικό ξάφνιασμα μας προκαλούν ένα χαμόγελο και ένα σκίρτημα επαγγελματικής υπερηφάνειας, που καλό είναι να το καταπνίγουμε εν τη γενέσει του, για να μην παίρνουν αέρα τα μυαλά μας.

     Εκεί που κάνω κάποια εργασία ρουτίνας στην κλινική, ένας άγνωστος ηλικιωμένος κύριος που μιλάει με την προϊσταμένη μου απευθύνει με ενθουσιασμό τον λόγο. «Γιατρέ μου, πόσο χαίρομαι που σε βλέπω!» Τον αντιχαιρετώ και αναρωτιέμαι ποιος μπορεί να είναι. Εκείνος σπεύδει να με διαφωτίσει. «Με είχες δει πριν δεκαεφτά χρόνια. Με είχε στείλει σε σένα ο κύριος Τάδε και όταν σου είπα ότι είμαι εβδομήντα ετών και δεν μου βρήκες τίποτε σημαντικό, μου είπες: πάρε κι άλλα εβδομήντα από μένα!»

     Ομολογώ ότι σπάνια κάνω τέτοιες… γενναιοδωρίες – άλλωστε τα χρόνια τα δίνει ο Θεός και όχι ο γιατρός. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο άνθρωπος με θυμάται μετά από μια μεμονωμένη επίσκεψη χωρίς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και μετά από τόσο καιρό (κάτι που επιβεβαιώνω αργότερα από το αρχείο) δείχνει ότι το διάστημα που πέρασε δεν επηρέασε τις ανώτερες λειτουργίες της μνήμης και της νόησης. Μεγάλη υπόθεση, καθώς πλησιάζει τα ενενήντα. Τον συγχαίρω από καρδιάς, τον ευχαριστώ για τα καλά του λόγια και εύχομαι να συνεχίσει να ισχύει η ‘δωρεά’ μου. Δόξα τῷ Θεῷ!

Απορία

Μετά τα πρόσφατα αρνητικά πορίσματα των ειδικών για την υπόθεση της πυρόσφαιρας στη σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών (που πυροδότησε τόση και τόση δημόσια φλυαρία και πολιτική συνωμοσιολογία), μάλλον ταιριάζει να δανειστούμε σε παράφραση κάτι από τον Καβάφη:

     Και τώρα τι θα κάνουμε χωρίς ξυλόλιο, βενζόλιο, τολουόλιο;

     Αυτοί οι αρωματικοί υδρογονάνθρακες ήσαν μια κάποια λύσις.

Φιλανθρωπία

 Μια από τις πιο χαρακτηριστικές και διδακτικές παραβολές του Κυρίου (αλλά και ποια υστερεί;) είναι εκείνη του ανωνύμου πλουσίου και του πτωχού Λαζάρου, στην οποία αναφέρεται η υμνογραφία της σημερινής Ε΄ Κυριακής των Νηστειών, παράλληλα με την τιμωμένη οσία Μαρία την Αιγυπτία. Είναι από εκείνες τις διδασκαλίες όπου ο Κύριος με λιτό αλλά ξεκάθαρο τρόπο μίλησε για την βεβαιότητα της μέλλουσας αιώνιας ζωής και την εκεί κατάσταση δυο κατηγοριών ανθρώπων που μας είναι λίγο-πολύ γνωστές. Δεν εστιάζει σε διαφορές δογματικές, κανονικές, ηθικές και άλλες, αλλά στη διαγωγή του καθενός από τα δύο πρόσωπα και στον τρόπο της ζωής του: χλιδή και εγκόσμια ευφροσύνη και αδιαφορία για τους άλλους ο ένας, φτώχεια, στέρηση και κακοπάθεια ο άλλος. Ποια είναι όμως η κατοπινή εξέλιξη του καθενός; Η παραβολή δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας, και βέβαια τονίζει ξεκάθαρα ότι η πρόληψη της κατάστασης είναι δυνατή στην παρούσα ζωή, εφόσον θέλουμε να συμμορφωθούμε με τον νόμο του Θεού.

     Ας κλείσουμε τη σύντομη αυτή αναφορά με το ιδιόμελο απόστιχο του τελευταίου κατανυκτικού Εσπερινού:

     Θαυμαστὴ τοῦ Σωτῆρος ἡ δι' ἡμᾶς φιλάνθρωπος γνώμη· τῶν μελλόντων γὰρ τὴν γνῶσιν ὡς παρόντων κεκτημένος, τοῦ Λαζάρου καὶ τοῦ πλουσίου τὸν βίον ἐστηλίτευσε· τῶν ἑκατέρων οὖν τὸ τέλος ἐνοπτριζόμενοι, τοῦ μὲν φύγωμεν τὸ ἀπηνὲς καὶ μισάνθρωπον, τοῦ δὲ ζηλώσωμεν τὸ καρτερὲς καὶ μακρόθυμον, πρὸς τὸ σὺν αὐτῷ τοῦ Ἀβραὰμ κόλποις ἐνθαλπόμενοι βοᾶν· Δικαιοκρῖτα Κύριε, δόξα σοι.

     Και σε νεοελληνική απόδοση:

    Θαυμαστή είναι η φιλάνθρωπη γνώμη του Σωτήρος για μας. Διότι, έχοντας την γνώση των μελλόντων σαν να είναι παρόντα, ζωγράφισε τον βίο του πλουσίου και του Λαζάρου. Βλέποντας λοιπόν το τέλος του καθενός, ας αποφύγουμε του ενός τη σκληρότητα και μισανθρωπία, και ας ζηλέψουμε του άλλου την καρτερία και μακροθυμία, ώστε μαζί μ’ αυτόν να αναφωνούμε μέσα από τη θαλπωρή των κόλπων του Αβραάμ: Δικαιοκρίτα Κύριε, δόξα σοι.

    

Κοινωνική νοσηρότητα

Διαβάζω στη Guardian ότι το Βασιλικό Κολλέγιο Παθολόγων στο Ηνωμένο Βασίλειο προτρέπει την κυβέρνηση να κάνει περισσότερα για να καταπολεμήσει τη φτώχεια. Την αφορμή έδωσε μια έρευνα σε 882 γιατρούς που δείχνει ότι το 89% ανησυχεί για την επίπτωση που έχουν οι κοινωνικές ανισότητες στους ασθενείς, ενώ το 72% αναφέρει ότι τελευταία βλέπει περισσότερα άτομα με νοσήματα που σχετίζονται με κακή ποιότητα κατοικίας, ατμοσφαιρική μόλυνση και δυσχέρεια πρόσβασης σε δημόσιες συγκοινωνίες. Μεταξύ των προβλημάτων που αναφέρουν οι γιατροί είναι κακή διατροφή λόγω φτώχειας, υποθερμία και χρόνια αναπνευστικά νοσήματα από αδυναμία αντιμετώπισης του κόστους θέρμανσης, ακόμη και ‘βικτωριανές’ δερματοπάθειες όπως ψώρα και ερυσίπελας. Σύμφωνα με στατιστικές προβλέψεις, ως το 2040 πάνω από 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι στην Αγγλία θα ζουν με κάποιο μείζον νόσημα, κάτι που βέβαια θα έχει συνέπειες για το σύστημα υγείας (που ήδη πάσχει σοβαρά).

     Βέβαια τέτοια φαινόμενα δεν αποτελούν αποκλειστικό ‘προνόμιο’ της Βρετανίας· όλες οι χώρες, ακόμη και του οικονομικά ανεπτυγμένου κόσμου, βιώνουν ανάλογα φαινόμενα σε ποικίλο βαθμό, που επιδεινώνονται από τις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες και τις διάφορες ένοπλες συγκρούσεις. Παρόλα αυτά, οι προτεραιότητες των κυβερνήσεων δεν είναι να αντιμετωπίσουν τα αίτια του προβλήματος, αλλά να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους, δηλαδή να καλλιεργήσουν αυξημένη επιθετικότητα, που αργά ή γρήγορα θα οδηγήσει σε μια ακόμη πιο καταστροφική κρίση. Μπροστά στη ‘λογική’ αυτή ο κοινός νους σιωπά: ούτως ή άλλως η ισχνή φωνή του καταπνίγεται από τις ιαχές των ισχυρών.

Εξίσωση

Εδώ και ενάμιση χρόνο ο κόσμος παρακολουθεί τα γεγονότα της Μέσης Ανατολής που ξεκίνησαν με την πρωτοφανή σφαγή 1200 Εβραίων πολιτών από τρομοκράτες της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την ομηρία μερικών εκατοντάδων άλλων, πολλοί από τους οποίους έχασαν από τότε τη ζωή τους. Εγκληματικό το γεγονός, και κανείς σώφρων άνθρωπος δεν μπορεί να το δικαιολογήσει με κανένα επιχείρημα. Τελεία.

     Τι μπορεί να πει όμως κάποιος για τα όσα ακολούθησαν; Η επιχείρηση για την τιμωρία των ενόχων τρομοκρατών πολύ σύντομα εξελίχθηκε σε ισοπέδωση ολόκληρης της περιοχής της Γάζας, τον θάνατο περίπου πενήντα χιλιάδων ανθρώπων (από τους οποίους οι περισσότεροι άμαχοι), τον τραυματισμό αγνώστου αριθμού άλλων, και τη βίαια εκτόπιση ολοκλήρου του Παλαιστινιακού πληθυσμού, που πλέον δεν έχει όχι ‘ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ’, αλλά ούτε καν πού να σταθεί. Όπως διαβάζουμε στον ξένο τύπο, εκατοντάδες είναι τα παιδιά που ακρωτηριάσθηκαν από τους βομβαρδισμούς, και μόνο ένας μικρός αριθμός έτυχε κάποιας ουσιαστικής ιατρικής βοήθειας με προσθετικά μέλη σε τρίτες χώρες, ενώ τις τελευταίες ημέρες μαθαίνουμε και για ομαδικές εκτελέσεις παραϊατρικού προσωπικού και διασωστών από τον Ισραηλινό στρατό. Η προσωρινή εκεχειρία που είχε αποφασισθεί πριν μερικές εβδομάδες αποδείχθηκε κάτι λιγότερο από προσωρινή. Και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα συνεχίζονται, χωρίς φως στον ορίζοντα.

     Αν επιτρέπεται μια πρόχειρη παρομοίωση, ας υποθέσουμε ότι μπαίνουν στο σπίτι μας ένα σμήνος μέλισσες και μας τσιμπούν. Για να τις σκοτώσουμε, αρπάζουμε έναν σιδερολοστό και αρχίζουμε να χτυπάμε γύρω μας όπου και όποιον βρίσκουμε. Πετυχαίνουμε μερικές μέλισσες, αλλά ταυτόχρονα διαλύουμε το σπίτι και σκοτώνουμε και όσους βρέθηκαν μέσα στην εμβέλεια των χτυπημάτων μας. Αποτελεί αυτό λογική και σύμμετρη αντίδραση στην αρχική επίθεση; Μπορεί κανείς να δικαιολογήσει μια τέτοια τακτική, άσχετα με το πόσο επώδυνα ή επικίνδυνα ήταν τα αρχικά ‘τσιμπήματα’; Και μέχρι πού μπορεί να συνεχισθεί η καταστροφική αυτή αντεπίθεση;

     Αν κανείς παρατηρήσει ότι με τα παραπάνω εξισώνονται τα θύματα με τους θύτες, ας σκεφθούμε ότι την εξίσωση αυτή την έχουν κάνει τα ίδια τα ‘θύματα’ – εν προκειμένω το επίσημο κράτος του Ισραήλ – με την τακτική τους εδώ και δεκαοκτώ μήνες. Δυο άδικα ποτέ δεν κάνουν ένα δίκαιο.

ΕΟΚΑ

 Δεν ήταν πρωταπριλιάτικο ψέμα: δεν θα μπορούσε να ήταν, για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα όπως το Κυπριακό, και μάλιστα η τραγική του πλευρά. Μετά από πολλές δεκαετίες επίσημης σιγής, το υπουργείο Παιδείας έστειλε (την τελευταία στιγμή) εγκύκλιο στα Γυμνάσια και τα Λύκεια της χώρας να τιμήσουν την 1^η Απριλίου ως επέτειο έναρξης του απελευθερωτικού αγώνα των Κυπρίων της ΕΟΚΑ το 1955, σαν σήμερα πριν εβδομήντα χρόνια, κατά της Αγγλικής αποικιοκρατίας. Ευκαιρία να γνωρίσουν οι νεότεροι και να ξαναθυμηθούμε οι παλαιότεροι την πυρπόληση του Γρηγόρη Αυξεντίου στο κρησφύγετό του στον Μαχαιρά, τις μάχες και τον θάνατο του Στυλιανού Λένα στην Ποταμίτισσα, του Κυριάκου Μάτση στο Δίκωμο και του Μάρκου Δράκου στην Ευρύχου, καθώς και των τεσσάρων ηρώων στον Αχυρώνα του Λιοπετρίου (Ανδρέα Κάρυου, Ηλία Παπακυριακού, Φώτη Πίττα και Χρήστου Σαμαρά). Και βέβαια τις εκτελέσεις με απαγχονισμό εννέα νέων ανθρώπων. Το προσκλητήριο: Μιχαήλ Καραολής, Ανδρέας Δημητρίου, Ανδρέας Ζάκος, Ιάκωβος Πατάτσος, Χαρίλαος Μιχαήλ, Μιχαήλ Κουτσόφτας, Στέλιος Μαυρομάτης, Ανδρέας Παναγίδης και Ευαγόρας Παλληκαρίδης. Όλοι τους είναι θαμμένοι στα ‘Φυλακισμένα Μνήματα’ της Λευκωσίας. Πρόσωπα και γεγονότα πολύ γνωστά παιδιόθεν, μια και τα είχε εκθέσει λεπτομερώς στο περιοδικό ‘Προς τη Νίκη’ και στη συνέχεια στο βιβλίο ‘Εθνομάρτυρες του Κυπριακού έπους 1955-1959’ ο αείμνηστος Ν. Π. Βασιλειάδης. Όλοι νέοι άνθρωποι, οι περισσότεροι προερχόμενοι από τις τάξεις της Ορθόδοξης Χριστιανικής Ενώσεως Νέων (ΟΧΕΝ), που στην κρίσιμη στιγμή της ιστορίας έβαλαν την φιλοπατρία πάνω από τη φιλοζωία και πρόσθεσαν τα ονόματά τους στον μακρύ κατάλογο των ηρώων της Ελληνικής φυλής. Αιωνία θα είναι η μνήμη τους.

     Σχετικό άρθρο-αφιέρωμα του Χαρίδημου Τσούκα ΕΔΩ.