Τα οπιοειδή του λαού

Δεν έχω δει ποτέ μου την τηλεοπτική υπερπαραγωγή Game of Thrones. Από διαβάσματα στον Τύπο και τα άλλα Μέσα ξέρω ότι πρόκειται για μια πανάκριβη ιστορία μυθοπλαστικής φαντασίας με ιδιαίτερα βίαιο και συχνά ανήθικο περιεχόμενο, που τελειώνει τις μέρες αυτές μετά από οκτώ σαιζόν στις οθόνες του κόσμου. Διάβασα και κάποια στατιστικά στοιχεία που λένε ότι το τελευταίο της επεισόδιο «θα ζημιώσει την αμερικανική οικονομία με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια καθώς υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 10 εκατομμύρια Αμερικανοί δεν θα δουλέψουν για να δουν το επικό φινάλε της σειράς». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η αμερικανική οικονομία έχει χάσει συνολικά κάπου 3,3 δισ. δολάρια λόγω μειωμένης παραγωγικότητας των εργαζομένων, που είτε φεύγουν από τη δουλειά για να παρακολουθήσουν τη σειρά είτε χάνουν την ώρα τους συζητώντας τις τελευταίες εξελίξεις ή γράφοντας σχετικά σχόλια στο Διαδίκτυο. Κι αυτά μόνο στην Αμερική: υπάρχει και ο υπόλοιπος κόσμος, που δεν υπολείπεται σε δίψα για τηλεθέαση. Χωρίς να υπολογίσουμε και άλλες σειρές με ανάλογα οικονομικά δεδομένα. Πού να μείνει καιρός για την περιρρέουσα πραγματικότητα;

     Με την αφορμή αυτή θυμήθηκα μια ιστορία από τα σχολικά μου χρόνια. Τον καιρό εκείνο το τηλεοπτικό γεγονός στην ελληνική επικράτεια ήταν ο Άγνωστος Πόλεμος (πόσοι τον θυμάστε, αλήθεια;). Η μετάδοσή του άρχιζε στις 8 μ.μ., έλα όμως που εκείνη την ώρα τελείωνε το φροντιστήριο των Αγγλικών. Μια συμμαθήτριά μας λοιπόν ζητούσε από τον καθηγητή κάθε Τρίτη βράδυ να φεύγει δέκα λεπτά νωρίτερα για να βρίσκεται στο σπίτι εγκαίρως για την έναρξη του επεισοδίου. Τότε μου φαινόταν αστείο, αλλά με τα χρόνια διαπίστωσα ότι η εικονική πραγματικότητα είναι πανδημική αρρώστια και επιπολάζει ιδιαίτερα στις λεγόμενες πολιτισμένες χώρες. Και όπως όλα τα χρόνια νοσήματα, έχει και σοβαρό οικονομικό κόστος.

Απολύτως

Παρακολουθώντας τα διεθνή Μέσα κάθε τόσο σταματώ σε άρθρα, ειδήσεις, σχόλια, που με βάζουν σε σκέψεις για τη λογική του σύγχρονου κόσμου, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από διάφορες πτυχές της ζωής.

     Πρόσφατο παράδειγμα ο γνωστός δημοσιογράφος και ακτιβιστής Georges Monbiot, που σε άρθρο του για την υπεραλίευση των θαλασσών (που απειλεί με καταστροφή τον ενάλιο κόσμο του πλανήτη) προτείνει να πάψουμε όλοι να τρώμε ψάρια. Ένα πρόβλημα, μία αιτία, μία λύση. Ακραίο το αίτημα, αλλά αυτό είναι. Από την άλλη, οι χορτοφάγοι εντοπίζουν την αιτία όλων των δεινών του ανθρώπου στην κρεοφαγία. Τέρμα το κρέας, λύθηκαν τα προβλήματα. Κι αν νιώθετε ανακούφιση ότι τουλάχιστον έμειναν τα χόρτα να τρώμε και κάτι, μην ανησυχείτε. Κάποια ομάδα θα βρεθεί να μας τα απαγορεύσει κι αυτά.

     Το ίδιο γίνεται και με κάθε είδους ‘εναλλακτικές’ ή μη συμβατικές θεραπευτικές μεθόδους. Αν πιστέψουμε τους υπερμάχους τους, τα πάντα μπορούν να θεραπευθούν με το Α ή το Β μαντζούνι, τεχνική, κατασκεύασμα (ό,τι όνομα κι αν φέρει), ενώ η συμβατική ιατρική (φάρμακα, εμβόλια κτλ.) προκαλεί όλα τα δεινά της ανθρωπότητος. Κι αν κανείς επικαλεσθεί την επιστήμη και τις υπάρχουσες συγκριτικές μελέτες και τις στατιστικές, αντιμετωπίζεται ως μειωμένης αντιλήψεως ή φανατικός: όλες αυτές οι θαυματουργικές ‘μέθοδοι’ είναι υπεράνω τέτοιων ‘απλοϊκών’ εκτιμήσεων.

     Άλλο παράδειγμα. Τον τελευταίο χρόνο εμφανίσθηκε διεθνώς το κίνημα #MeToo, που περιλαμβάνει γυναίκες που καταγγέλλουν σεξουαλική παρενόχληση στον κοινωνικό και εργασιακό τους χώρο, ιδίως από επώνυμα πρόσωπα (σκηνοθέτες, ηθοποιούς, τραγουδιστές, πολιτικούς, στελέχη επιχειρήσεων κτλ.). Δεν θα μείνουμε εδώ σε λεπτομέρειες για το κίνημα (ίσως το κάνουμε άλλη φορά): καλό είναι επιτέλους να καταπολεμηθεί η υπάρχουσα τάση κακόβουλης εκμετάλλευσης από τους ισχυρότερους προς τα ασθενέστερα μέλη. Ωστόσο, έτυχε να διαβάσω δημοσίευμα, σύμφωνα με το οποίο το κίνημα προτείνει ακόμη και την απαγόρευση της… χειραψίας στους εργασιακούς χώρους στα πλαίσια της καμπάνιας για καταπολέμηση της παρενόχλησης. Χωρίς καμιά διάθεση ευτελισμού του θέματος, να θυμηθούμε την παροιμία ότι «όποιος καεί στο χυλό φυσάει και το γιαούρτι»;

     Πού θέλω να φτάσω; Στο ότι για κάθε ζήτημα που ανακύπτει υπάρχει μια τάση απολυτοποίησης, λες και ανακαλύψαμε τη μία και μοναδική αιτία όλων των κακών. Πονάει το χέρι; Ας κόψουμε το χέρι, και για σιγουριά ας το κόψουμε από τον ώμο ώστε να μη ξαναπονέσει. Αν στην προσπάθεια να εξαλείψουμε την κατάχρηση καταργούμε και την συνήθη χρήση (π.χ. στο φαγητό) ή την αθώα και χωρίς καμιά άλλη σκοπιμότητα συμβατική κοινωνική επαφή, τότε κάπου έχουμε χάσει τη μπάλα της κοινής λογικής. Κλασικό το παράδειγμα με τα παιδιά: ανάμεσα στην παιδαγωγική τιμωρία και την κακοποίηση υπάρχει τεράστια διαφορά. Κανένας μας δεν έπαθε τίποτε από την πρώτη, που ήταν ο κανόνας της ανατροφής μας μέχρι πριν μερικές δεκαετίες. Τις συνέπειες από την κατάργησή της τις ζούμε στον κοινωνικό μας περίγυρο, και δεν χρειάζεται πτυχίο κοινωνιολογίας για να το διαπιστώσει κανείς. Αν διστάζουμε να δώσουμε ένα χαστούκι εκεί που χρειάζεται, κι αν δεν υπάρχει ο φόβος της τιμωρίας στις ηλικίες που διαμορφώνεται ο χαρακτήρας, αλλά αντίθετα είναι δεδομένη η αθωωτική συνηγορία της μαμάς και του μπαμπά απέναντι στον ‘κακό’ δάσκαλο, τότε τα σημερινά παιδιά θα βρεθούν αύριο να παίζουν ξύλο με την αστυνομία.

     Για να ξαναγυρίσουμε στο θέμα μας. Τα μεγάλα προβλήματα του κόσμου σπάνια έχουν μία και μοναδική αιτία, και το απόλυτο (είτε ως αιτία είτε ως λύση) είναι πρακτικά… εντελώς σχετικό, αν όχι ανύπαρκτο. Οι συνθήκες που τα διαμορφώνουν είναι πολυπαραγοντικές και σύνθετες, και συχνά δεν μπορούμε να επικαλούμαστε τα ίδια αίτια και τις ίδιες συνταγές για όλες τις περιοχές του κόσμου. Είτε έχουν να κάνουν με ανθρώπους είτε με το φυσικό περιβάλλον γύρω μας, ο πρώτος κανόνας θα πρέπει να είναι ο σεβασμός του κάθε ανθρωπίνου προσώπου και η λογική χρήση όλων των φυσικών πόρων. Όχι η απόλυτη εκμετάλλευση (των ανθρώπων ή της φύσης) ή η αλόγιστη καταστροφή για μεγιστοποίηση του κέρδους. Αν νιώσουμε ότι όλοι είμαστε ομοιοπαθείς συνάνθρωποι και οικονόμοι-διαχειριστές του κόσμου και όχι ιδιοκτήτες του, η συμπεριφορά μας θα αλλάξει ουσιαστικά. Πόσοι όμως αποφασίζουν να αποποιηθούν την… ιδιοκτησία τους; 

Κριτήρια ψήφου

Για τι ακριβώς ψηφίζουμε σε δυο εβδομάδες; Για την εκπροσώπηση της χώρας μας στην Ευρώπη αφενός, για αιρετούς άρχοντες σε δήμους και περιφέρειες αφετέρου, είναι η ορθή απάντηση, για να μη χάνουμε χρόνο παίζοντας την κολοκυθιά. Πολύ καλά. Τότε προς τι οι προεκλογικές αψιμαχίες των κομματικών αρχηγών, λες και πρόκειται για προσωπικό τους αγώνισμα;

     Δυστυχώς, όπως έχουμε ξαναγράψει εδώ και χρόνια (δείτε και ΕΔΩ), όλα στον τόπο μας ανάγονται στα κόμματα. Δεν νομίζω ότι οι περισσότεροι ψηφοφόροι κατανοούν τι ακριβώς παίζεται στις Βρυξέλλες ή το Στρασβούργο, και ότι χρειάζονται ιδιαίτερα προσόντα για να προωθούνται τα ελληνικά συμφέροντα με ουσιαστικό τρόπο στον δύσκολο αυτό στίβο, ανεξάρτητα από κομματικές παρατάξεις. Η (κατευθυνόμενη) αγωγή που δέχονται οι ψηφοφόροι είναι για το πώς το αντίστοιχο κόμμα να πιάσει το μεγαλύτερο δυνατό ποσοστό, λες και πρόκειται με βάση το αποτέλεσμα αυτό να κυβερνήσει την επόμενη μέρα τη χώρα. Μα, αν είναι έτσι, γιατί να ξανακάνουμε εκλογές για βουλή και κυβέρνηση;

     Ανάλογες σκέψεις μπορεί κανείς να κάνει και για τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Εκεί τα πράγματα είναι λίγο πιο κοντινά, έχουμε μια πιο άμεση σχέση και γνώση με τις αντίστοιχες δομές και υπηρεσίες, καταλαβαίνουμε πιο εύκολα ότι μας αφορούν. Θα ήταν ευχής έργο λοιπόν να μην ακούγαμε πού πρόσκειται ο Α ή ο Β υποψήφιος, αλλά να μαθαίναμε με λεπτομέρειες βάσει ποιών προσόντων διεκδικεί το αντίστοιχο αξίωμα. Μετά τη νίκη του (όποιος και νάναι) θα είναι δήμαρχος, σύμβουλος ή περιφερειάρχης για όλη την επικράτειά του. Αν αποδώσει τα πρέποντα, θα έχει επαυξήσει το βιογραφικό του για την επόμενη φορά. Ανεξάρτητα από κομματική ταυτότητα. Απλό δεν είναι;

Το γόνατο και το κάγκελο

Πριν μερικά χρόνια μετακόμισα το ιατρείο σε καινούργια διεύθυνση. Στη νέα οικοδομή η είσοδος είχε ένα σκαλοπάτι συνηθισμένου ύψους (ενώ στην προηγούμενη ήταν ακριβώς στο επίπεδο του πεζοδρομίου). Με τη σκέψη ότι αυτό ίσως να δημιουργούσε προβλήματα σε ασθενείς ηλικιωμένους με προβλήματα αναπνοής ή κινητικές αδυναμίες ζήτησα να τοποθετηθεί στον τοίχο της εισόδου ένα μικρό κάγκελο -- κάπου μισό μέτρο σε μήκος -- ως πρακτικό βοήθημα για όλους αυτούς τους ανθρώπους.
     Ο καιρός περνάει, οι συνθήκες και οι περιστάσεις αλλάζουν, βρίσκεται κανείς μπροστά σε απρόοπτα, κι αυτό δεν αφορά μόνο τους ασθενείς αλλά και τους γιατρούς. Μια αρθροσκόπηση προ διμήνου περιόρισε επώδυνα την κινητικότητα στο γόνατό μου. Φθάνοντας στο ιατρείο την πρώτη εργάσιμη μέρα μετά την επέμβαση διαπίστωσα αυτοπροσώπως και με ικανοποίηση πόσο χρήσιμο ήταν τελικά εκείνο το κάγκελο. Μικρή η παρέμβαση, ελάχιστο το κόστος της, σημαντικό το αποτέλεσμα. 
     Το επεισόδιο αυτό δείχνει με ανάγλυφο τρόπο πόσο περιφρονούμε και αγνοούμε κάποια πράγματα όσο δεν μας χρειάζονται. Όπως τα πεζοδρόμια που τα φράζουμε απερίσκεπτα με κάθε είδους εμπόδια, όπως τις ράμπες για αμαξίδια σε διαβάσεις πεζών, μπροστά στις οποίες παρκάρουμε ασυλλόγιστα. Είναι άραγε ανάγκη να δοκιμάσουμε οι ίδιοι την ανημπορία για να σκεφτούμε λίγο ευρύτερα;
     Δυστυχώς δεν σκέφτονται όλοι έτσι. Πριν μερικές εβδομάδες διαπίστωσα με δυσάρεστη έκπληξη την απουσία του κάγκελου: κάποιος το είχε ξεβιδώσει από τον τοίχο και το είχε αφαιρέσει ολόκληρο. Μέταλλο ήταν, και προφανώς ακολούθησε την τύχη ποικίλων άλλων μεταλλικών αντικειμένων που γίνονται εμπορεύσιμο είδος στα χέρια των ‘ειδικών’, που βέβαια δεν ενδιαφέρονται ούτε για την προέλευσή τους ούτε για τις συνέπειες της απουσίας τους. 
     Το ευτύχημα είναι ότι όσο να προλάβω να στενοχωρηθώ για την κλοπή το γόνατο αποκαταστάθηκε σχεδόν πλήρως. Τώρα απομένει να αποκατασταθεί και το κάγκελο.

Αναμονή

[Η φωτογραφία από ΕΔΩ]

Ο Γέρων Αιμιλιανός ο Σιμωνοπετρίτης που εκοιμήθη χθες είχε 23 χρόνια άρρωστος. Όχι κατά συνηθισμένο τρόπο, αλλά, όπως ανθρωπίνως θα λέγαμε, ούτε ζωντανός (με την έννοια ότι δεν επικοινωνούσε καθόλου) αλλά ούτε και νεκρός. Η βουλή του Θεού και οι φροντίδες των μοναζουσών στην Ορμύλια όπου βρισκόταν όλα αυτά τα χρόνια του έδωσαν αυτή την παράταση ζωής, που σίγουρα αποτελεί μια ιατρική εξαίρεση. Είκοσι χρόνια έχουν περάσει από τότε που τον είδα στη μονή για ένα επεισόδιο πνευμονίας: σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσα να προβλέψω την μακρά αυτή επιβίωση. Κάποια πράγματα δεν επιδέχονται επιστημονικές εξηγήσεις.

     Κι αν μας έρθει ο λογισμός να αναζητήσουμε το ‘γιατί’ και το νόημα μιας τέτοιας ‘εμπειρίας’, ας ανατρέξουμε στο παρακάτω σύντομο κείμενο που κατά συγκυρίαν βρήκα απροσδόκητα χθες βράδυ στο Διαδίκτυο:  

     «Ο Ιωσήφ περίμενε 13 χρόνια.
     Ο Δαβίδ περίμενε 15 χρόνια.
     Ο Αβραάμ περίμενε 25 χρόνια.
     Ο Μωυσής περίμενε 40 χρόνια.
     Ο Χριστός περίμενε 30 χρόνια.
     Αν ο Θεός σε κάνει να περιμένεις, έχεις πολύ καλή συντροφιά!
     Αυτό που γίνεσαι ενώ περιμένεις είναι ίσως εξίσου σημαντικό με αυτό που περιμένεις.
     Και να θυμάσαι ότι το timing του Θεού είναι τέλειο».

Επιεικώς...

Κάποτε ήταν στη δημοσιογραφική μόδα η έκφραση ‘ποδοσφαιροποίηση της πολιτικής’, αλλά αποσύρθηκε, προφανώς διότι θεωρήθηκε υβριστική για το ποδόσφαιρο. Με τα χρόνια το κλίμα άλλαξε επί τα χείρω (το φαινόμενο του θερμοκηπίου φαίνεται ότι βλάπτει και την πολιτική υγεία…), η θερμοκρασία και οι τόνοι ανέβηκαν, κάθε συζήτηση, συνεδρίαση, αντιπαράθεση στη βουλή γίνεται σε όλο και υψηλότερο επίπεδο, εξαντλήθηκαν και οι βαθμοί των επιθέτων (μετά το υπερθετικό ‘οξύτατη’ θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν αγχέμαχα όπλα). Ήδη με την τρέχουσα μονομαχία των ‘αρχηγών’ περνούμε σε μια νέα φάση, που θα την χαρακτήριζα ‘Αμερικανοποίηση’. Ως γνωστόν, την προεκλογική περίοδο στις ΗΠΑ χρησιμοποιείται κάθε είδους τέχνασμα και δεν υπάρχει περιοριστικό όριο ορθότητος ή ευπρέπειας (αυτά είναι για τον ‘ἐπικατάρατον ὄχλον τὸν μὴ γιγνώσκοντα τὸν νόμον’, όπως έλεγαν περιφρονητικά οι Φαρισαίοι της εποχής του Χριστού): η ‘λάσπη’ ανακατεύεται όσο πιο εντατικά γίνεται, αλιεύονται κάθε είδους σκουλήκια, παράσιτα, πταίσματα, πλημμελήματα και άλλα πιο σοβαρά αδικήματα και εκτοξεύονται ανηλεώς κατά του αντιπάλου, ντυμένα με το πλέον (α)κατάλληλο λεξιλόγιο. Στόχος είναι να υπερισχύσουμε στα σημεία, να γράψουμε τίτλους εφημερίδων και ιστοσελίδων, να στραβώσουμε την κοινή γνώμη με τα φραστικά πυροτεχνήματά μας, ελπίζοντας ότι η στραβωμάρα αυτή θα διαρκέσει μέχρι την κρίσιμη ώρα της κάλπης.

     Αν μέσα στον ορυμαγδό αυτό αγωνιάτε να βρείτε κάποια ουσιαστική αναφορά στα μεγάλα ανοιχτά θέματα της χώρας (Ελληνοτουρκικά, σκοπιανό, παιδεία, υγεία, ανάπτυξη, εργασία, ευρωπαϊκή πολιτική κτλ.), παρακαλώ περιμένετε στο ακουστικό σας. Ο επόμενος διαθέσιμος εκπρόσωπός μας θα σας εξυπηρετήσει σύντομα.     

Φιλοσοφία

«Ποῦ ἡ ὀφρύς; ἢ ποῦ ὁ ὀφθαλμός;» Η ποιητική φράση της ακολουθίας του Ψυχοσαββάτου μου έρχεται στη σκέψη κάθε φορά που βλέπω μια νέα γυναίκα με την υποψία ή τη διάγνωση του καρκίνου. Τα ανθρώπινα μάτια μας πολύ συχνά, καθημερινά, σταματούν και αιχμαλωτίζονται από τα εξωτερικά γνωρίσματα, αυτά που τονίζει και αναδεικνύει και ειδωλοποιεί η βιομηχανία της ομορφιάς και του θεάματος (και εξίσου εύκολα τα ‘θάβει’ στη λήθη μόλις εκπέσουν λίγο από τα καθιερωμένα πρότυπα). Πολύ λιγότερο συχνά βλέπουμε πίσω από αυτά την προσωπικότητα, το πνεύμα, τον ψυχικό κόσμο, που βέβαια είναι ανεξάρτητος από την, συχνά απατηλή, εξωτερική εμφάνιση. Κι έρχονται οι μεγάλοι δημοκράτες, η Αρρώστια και ο Θάνατος, που δεν βλέπουν πρόσωπα και σώματα και αξιώματα, που δεν εκτιμούν την οφρύν και τον οφθαλμόν και την δόξα και το κάλλος και την ευπρέπεια, και τα μαραίνουν και τα ξηραίνουν, και ‘παρέρχονται ὡς ὄναρ’. Όλοι μας, και ιδίως εμείς οι γιατροί, θα πρέπει να ακολουθούμε το παράδειγμά τους: να θυμόμαστε ότι οποιαδήποτε επιφανειακή ωραιότητα μπορεί να κρύβει ένα σωματικό ή ψυχικό δράμα, που χρειάζεται τη δική του προσέγγιση, αξιολόγηση, συμπαράσταση, βοήθεια. Παρασυρμένοι από το γενικό κλίμα μπορεί αυθόρμητα να συμπαθούμε ή να λυπόμαστε περισσότερο τον νέο από τον ηλικιωμένο, την όμορφη από την άσχημη, τον επώνυμο από τον άγνωστο, αλλά ο παρονομαστής είναι κοινός: είμαστε όλοι άνθρωποι, «σάρκα φοροῦντες καὶ τὸν κόσμον οἰκοῦντες», οι οποίοι «ἐκ γῆς διεπλάσθημεν καὶ εἰς γῆν τὴν αὐτὴν πορευόμεθα», με άγνωστη την ημερομηνία αναχώρησης. Πόσο μεγάλη φιλοσοφία, αλήθεια, είναι η μνήμη του θανάτου! 

Αυτοσυγκράτηση

Μια λέξη που την ακούμε κάθε τόσο σε πολιτικές και διπλωματικές διενέξεις, και που έρχεται πάλι στο προσκήνιο με τις προκλητικές κινήσεις της Τουρκίας στη θαλάσσια αποκλειστική ζώνη της Κύπρου, αλλά και στο Αιγαίο (παλιά παράδοση αυτή…). Αναρωτιέμαι τι ακριβώς σημαίνει και σε ποιον απευθύνεται. Όταν έχεις έναν επιτιθέμενο και έναν αμυνόμενο και τους καλείς και τους δυο σε αυτοσυγκράτηση, έχει ο όρος το ίδιο νόημα και για τους δυο; Τι ζητάς από τον ένα και τι από τον άλλο; Ο πρώτος έχει ήδη δείξει τις διαθέσεις του: πατάει στα χωράφια σου, περιφέρει τα σκάφη και τα αεροπλάνα του μέσα στον εθνικό χώρο σου, και ουσιαστικά τον παρακαλάς να μην κάνει τίποτε χειρότερο («μη σπρώχνετε και πολύ, please!»). Ο άλλος υφίσταται τις προκλήσεις, και επιπλέον δέχεται τη σύσταση να μην κάνει τίποτε που θα εξάψει τον άλλο («μην απαντήσετε, αφήστε τον ήσυχο»). Έχει ίδια βαρύτητα η μία και η άλλη υπόδειξη; Έχει το ίδιο ουσιαστικό αποτέλεσμα; Για παράδειγμα, μετά τον ‘Αττίλα’ η αυτοσυγκράτηση σήμαινε ότι ο μεν εισβολέας κράτησε ‘μόνο’ το 40% που είχε κυριεύσει και δεν προχώρησε παρακάτω, ο δε αμυνόμενος έμεινε με ένα τεράστιο προσφυγικό κύμα και με την αντίστοιχη απώλεια εδάφους. Όσο Χριστιανικό κι αν είναι σε προσωπικό επίπεδο να στρέφεις το άλλο μάγουλο σ’ εκείνον που σε ραπίζει, στο διεθνές δίκαιο τα πράγματα δεν λειτουργούν ακριβώς έτσι. Οι ‘ίσες αποστάσεις’ απέναντι σε δυο πλευρές ευνοούν καταφανώς εκείνη που έχει τη μεγαλύτερη ισχύ και επιθετικότητα. Αν οι συστάσεις και υποδείξεις δεν συνοδεύονται από χειροπιαστές κυρώσεις και επώδυνες συνέπειες για τον παραβάτη τους, καταγράφονται από τον φταίχτη στα παλαιότερα των υποδημάτων του, κι εκείνος συνεχίζει τον χαβά του. Αλλά ‘ἔστι δίκης ὀφθαλμός’, και η πονηρή αλεπού πιάνεται από τα τέσσερα. Θέμα χρόνου είναι.

Υπεύθυνοι

Ακούμε ξανά, και θα ακούμε για καιρό ακόμη, για το τι έγινε την τραγική βραδιά της πυρκαγιάς με τους εκατό νεκρούς στο Μάτι της Αττικής πέρυσι το καλοκαίρι, για τον πανικό, την αμηχανία, την ανοργανωσιά, την ευθυνοφοβία, την ουσιαστική απουσία και αποδιοργάνωση του κρατικού μηχανισμού. Όπως το ξέρουμε καλά από την ιατρική, οι αντοχές ενός οργανισμού φαίνονται όταν μπαίνουν σε δοκιμασία, όταν η ξαφνική και απρόβλεπτη βαριά αρρώστια οδηγεί στην εντατική, όταν τα συστήματα αρχίζουν να ανεπαρκούν το ένα μετά το άλλο. Όση μηχανική υποστήριξη κι αν προσφέρουμε υπό τέτοιες συνθήκες, θα επιβιώσει ένας οργανισμός που έχει ένα καλό υπόβαθρο, που δεν έχει προηγούμενες λανθάνουσες αδυναμίες. Αυτή η υποβόσκουσα γενική ανεπάρκεια είναι ίσως η κύρια χρόνια νόσος της χώρας μας.
     Στην Ελλάδα δεν φαίνεται να έχουμε καταλάβει ότι κυβέρνηση και κρατικός μηχανισμός είναι δυο διαφορετικά πράγματα. Υπάρχουν χώρες που έζησαν σοβαρές και μακρόχρονες πολιτικές κρίσεις και περιόδους ακυβερνησίας: το κράτος δεν έπαψε να λειτουργεί, οι υπηρεσίες δεν σταμάτησαν να προσφέρονται στους πολίτες, οι οργανισμοί δεν έμειναν ακέφαλοι. Κι αυτό διότι λειτουργούν ανεξάρτητα από το ποιος είναι υπουργός ή πρωθυπουργός, διότι οι διοικήσεις και η στελέχωσή τους δεν ορίζονται κομματικά αλλά αξιοκρατικά, διότι η ‘στραβή’ μπορεί να τύχει τόσο σε σοσιαλιστές όσο και σε φιλελεύθερους, και διότι όλοι, δεξιοί και αριστεροί, ΠΑΟΚτσήδες και Ολυμπιακοί, γέροι και νέοι, γυναίκες και άντρες, σε μια πυρκαγιά καίγονται εξίσου εύκολα και αμετάκλητα. Η φωτιά, ο σεισμός, η πλημμύρα, η καταιγίδα δεν ζητούν κανενός είδους ταυτότητα πριν πάρουν σβάρνα όποιον βρουν μπροστά τους. Γι’ αυτό και απαιτούν υπερκομματική αντιμετώπιση.
     Εμείς δυστυχώς, τόσο οι ‘κεφαλές’ όσο και οι πολίτες, συνειδητά ή υποσυνείδητα, συνδέουμε το κράτος και τις υπηρεσίες του με το εκάστοτε κυβερνών κόμμα. Όσο συμβαίνει αυτό, τόσο το κόμμα όσο και η κρατική μηχανή θα υπέχουν ευθύνες για τις όποιες καταστροφές ή και απλές δυσλειτουργίες. Και καθένας που εκμεταλλεύεται τραγικά γεγονότα για πολιτικά οφέλη θα αποδεικνύει στην πράξη την εμπλοκή του στην ανίερη αυτή συμμαχία. Έχουμε όμως τα κότσια, κράτος και πολίτες, να ανατρέψουμε την κατάσταση αυτή και να γίνουμε επιτέλους υπεύθυνοι για τις πράξεις, τις παραλείψεις και τις επιλογές μας; Με δεδομένη την μέχρι τώρα συμπεριφορά μας, σε κάθε επίπεδο και από κάθε πλευρά, δύσκολο το βλέπω το εγχείρημα.