Ακούω από χθες στα δελτία τα σχόλια των κομματικών εκπροσώπων για τη συμφωνία παράτασης της δανειακής σύμβασης που ανακοινώθηκε χθες αργά. Και αναρωτήθηκα για πολλοστή φορά τί νόημα έχει αυτού του είδους ο σχολιασμός (οποιουδήποτε γεγονότος) που δεν προσφέρει απολύτως τίποτε (πέρα από το ‘χτύπημα κομματικής κάρτας’, όπως το ‘Παρών’ στις ψηφοφορίες της Βουλής). Μας λένε κάτι που δεν το περιμέναμε; Αμφιβάλλω. Από τη φρασεολογία του σχολίου μαντεύουμε την προέλευση, από το όνομα του σχολιαστή φανταζόμαστε τι πρόκειται να μας πει. «Ξαναγυρίσατε εκεί που σας είχαμε φέρει εμείς». «Μας κάνατε χειρότερα από πριν». «Συνέχιση της ίδιας πολιτικής σε βάρος του λαού». Με το δίλεξο της αλεπούς του Αισώπου: «Όμφακές εισιν». Ή αλλιώς: «Είμαστε κι εμείς εδώ, έστω και με τρία τοις εκατό». Ακριβώς γι’ αυτό ως έθνος βρισκόμαστε πάντα στην ίδια θέση, διότι επιμένουμε να κάνουμε ‘σημειωτόν’ αντί να συμβάλλουμε σε κάποιου είδους δημιουργικό βηματισμό.
Επί της ουσίας, η παράταση που λάβαμε θυμίζει λίγο την... εξομολόγηση. Δεν νοείται να καυχάται ο εξομολογούμενος για την ‘διαπραγμάτευσή’ του με τον εξομολόγο ή για το επιτίμιο που δέχθηκε, όπως και είναι τελείως ανήκουστο να σχολιάζουν όλοι οι άλλοι τα υπέρ και τα κατά του επιτιμίου, κι αν έπρεπε αυτό να είναι μικρότερο ή μεγαλύτερο, κι αν τα πήγε καλά ή όχι ο εξομολογούμενος με τον πνευματικό. Αλλά βέβαια μια τέτοια παρομοίωση έχει νόημα όταν οι εμπλεκόμενοι συνειδητοποιούν την κατάστασή τους, αποδέχονται το μερίδιο της ευθύνης τους, βλέπουν τα σφάλματά τους και προχωρούν σε μετάνοια και αλλαγή βίου, χωρίς αλαζονεία, φαρισαϊσμό και αυτοδικαίωση.
Καλή Σαρακοστή! Είναι ό,τι μας χρειάζεται, αν το καλοσκεφτούμε.
Σάββατο 21 Φεβρουαρίου 2015
Ζαλάδα
Υπάρχουν κάποια φαινόμενα που δεν έχουν εύκολη ερμηνεία. Όπως π.χ. γιατί παραμονές ενός τριημέρου σημειώνεται τέτοιος συνωστισμός από ασθενείς στην κλινική. Λες και όλοι περίμεναν αυτή τη μέρα, όπου σκεφτόμαστε πώς να ελαφρύνουμε το πρόγραμμά μας ώστε να μπορέσουμε να χαλαρώσουμε για λίγο τις μέρες που έρχονται, ίσως και να εντρυφήσουμε σε κάτι πιο πνευματικό.
Καθένας κουβαλάει μαζί του μια ιστορία, μικρή ή μεγάλη, σε κάθε περίπτωση προσωπική και ανεπανάληπτη. Εμφανίζονται απροσδόκητα δυο παλιές γνωστές. Στη μία είχα βρει με βρογχοσκόπηση τον δεύτερο καρκίνο της πριν πέντε χρόνια: το ότι ξανάρχεται μετά από τόσο διάστημα είναι από μόνο του θαυμαστό γεγονός. Ανασκοπούμε τον καιρό που πέρασε, τα επεισόδια της νόσου που μεσολάβησαν, την τρέχουσα κατάσταση: όχι και άσχημα για την πενταετία. Η άλλη, που την ξέρω πάνω από δεκαετία, πέρασε στο ενδιάμεσο τη δική της περιπέτεια με τον καρκίνο, και τώρα εμφανίζεται με κάποιο πρόβλημα που εγείρει την υπόνοια μιας υποτροπής. Θα το δούμε. Στο μεταξύ πρέπει να εξετάσω και τους υπόλοιπους: μια νεοδιαγνωσμένη πνευμονική ίνωση, μια σοβαρή πνευμονική υπέρταση, δυο χειρουργημένους νέους αρρώστους με σύνθετα καρδιολογικά προβλήματα και αναπνευστικές επιπλοκές, μια παθολογική αξονική, δυο πνευμονίες στην εντατική (ευτυχώς πάνε καλά, παρά την ζοφερή ακτινολογική εικόνα της μίας). Κάπου ενδιάμεσα αφαιρώ κι έναν καθετήρα παροχέτευσης που ολοκλήρωσε με επιτυχία (διαρκείας, ελπίζω) τον σκοπό του, δόξα τω Θεώ. Μια μικρή ικανοποίηση, ένα ‘ευχαριστώ’ που μένει σαν ανάμνηση και ενθάρρυνση. Αναγκαστικά απορρίπτω ένα αίτημα να δω ακόμη έναν ασθενή. Έχει πάει σχεδόν τρεις, δεν θα προλάβω τις ήδη ανοικτές εκκρεμότητες.
Κάθε περίπτωση μπορεί να κρύβει και τις δικές της εκπλήξεις, κάποιες απλώς ενδιαφέρουσες, άλλες δυνητικά δυσάρεστες. Έτσι, μια βρογχοσκόπηση για έναν χρόνιο βήχα αποκαλύπτει ένα περίεργο εύρημα που ενδέχεται να μην είναι... υγιές. Θα φανεί στις βιοψίες. Όλες οι περιπτώσεις, απλές και σύνθετες, χρειάζονται τις εξηγήσεις τους, τον καθησυχασμό, τη διαβεβαίωση ότι θα γίνει το καλύτερο δυνατό, τα τηλεφωνήματά τους, τις διασυνδέσεις και τα κυνηγητά των εξετάσεών τους, τη γραφειοκρατία τους. Ανεβοκατεβαίνω τις σκάλες αμέτρητες φορές: καλό μου κάνει, αλλά έχει και τα όριά του. Η αναγραφή μιας ηλεκτρονικής συνταγής είναι μια μικρή περιπέτεια--ευτυχώς σήμερα είναι μόνο μία. Η αξονική έχει έναν σχεδόν βέβαιο όγκο, αλλά η γενική κατάσταση του αρρώστου δεν επιτρέπει την παραπέρα διερεύνησή του προς το παρόν. Το εξηγώ στους δικούς του, το δέχονται: κάποιες φορές η λιγότερη ιατρική παρέμβαση είναι η καλύτερη τακτική. Γιατί δεν το σκεφτόμαστε συχνότερα;
Κοντά σ’ αυτά υπάρχουν και τα τηλέφωνα. Ένας παλιός μου συμμαθητής βγήκε χθες από άλλη εντατική, μετά από μια περιπέτεια ‘παραπλήσιον θανάτου’, και τώρα παρουσιάζει την ψύχωση-επίλογο της εμπειρίας αυτής: έχει ‘χάσει’ πάνω από δέκα μέρες από τη ζωή του, χρειάζεται επαναπροσανατολισμό και σταδιακή επάνοδο στην αισθητή πραγματικότητα. Τηλεφωνικές οδηγίες, παραπομπή σε κοινό φίλο ψυχίατρο. Κάποιος άλλος μου ζητεί να δω στο σπίτι τη γυναίκα του που βρίσκεται σε κώμα με όγκο στον εγκέφαλο. Ηθικό δίδαγμα: ποτέ μην παραπονιέσαι για τα δικά σου προβλήματα, σκέψου ότι υπάρχουν και χειρότερα.
Το απόγευμα είναι πιο χαλαρό. Φυλλομετρώ ηλεκτρονικά τις εφημερίδες, πέφτω πάνω στην προσωπική εξομολόγηση του Oliver Sacks, γνωστού νευρολόγου και συγγραφέα, που περιγράφει πώς βλέπει τη ζωή ξέροντας ότι έχει πολλαπλές ηπατικές μεταστάσεις. Η ανίατη νόσος καραδοκεί σε κάθε γωνία. Κι άλλο τηλέφωνο: μπορώ να κάνω από βδομάδα μια βρογχοσκόπηση; Κι εδώ καρκίνος εν όψει. Ο τελευταίος επισκέπτης της μέρας κομίζει το πόρισμα της αξονικής του πατέρα του: ίδια διάγνωση, βρίσκεται ήδη σε δημόσιο νοσοκομείο, δεν χρειάζεται να κάνω τίποτε περισσότερο από το να επαληθεύσω τα ευρήματα και να του πω ότι η κατάσταση είναι προχωρημένη. Βγαίνοντας από το ιατρείο βγάζει να ανάψει τσιγάρο. Δεν σκέφτομαι καν να του επισημάνω ότι βαδίζει στα βήματα του πατέρα του: μάταιος κόπος, Παρασκευή βράδυ, παραμονές του τριημέρου της Καθαρής Δευτέρας.
Καθένας κουβαλάει μαζί του μια ιστορία, μικρή ή μεγάλη, σε κάθε περίπτωση προσωπική και ανεπανάληπτη. Εμφανίζονται απροσδόκητα δυο παλιές γνωστές. Στη μία είχα βρει με βρογχοσκόπηση τον δεύτερο καρκίνο της πριν πέντε χρόνια: το ότι ξανάρχεται μετά από τόσο διάστημα είναι από μόνο του θαυμαστό γεγονός. Ανασκοπούμε τον καιρό που πέρασε, τα επεισόδια της νόσου που μεσολάβησαν, την τρέχουσα κατάσταση: όχι και άσχημα για την πενταετία. Η άλλη, που την ξέρω πάνω από δεκαετία, πέρασε στο ενδιάμεσο τη δική της περιπέτεια με τον καρκίνο, και τώρα εμφανίζεται με κάποιο πρόβλημα που εγείρει την υπόνοια μιας υποτροπής. Θα το δούμε. Στο μεταξύ πρέπει να εξετάσω και τους υπόλοιπους: μια νεοδιαγνωσμένη πνευμονική ίνωση, μια σοβαρή πνευμονική υπέρταση, δυο χειρουργημένους νέους αρρώστους με σύνθετα καρδιολογικά προβλήματα και αναπνευστικές επιπλοκές, μια παθολογική αξονική, δυο πνευμονίες στην εντατική (ευτυχώς πάνε καλά, παρά την ζοφερή ακτινολογική εικόνα της μίας). Κάπου ενδιάμεσα αφαιρώ κι έναν καθετήρα παροχέτευσης που ολοκλήρωσε με επιτυχία (διαρκείας, ελπίζω) τον σκοπό του, δόξα τω Θεώ. Μια μικρή ικανοποίηση, ένα ‘ευχαριστώ’ που μένει σαν ανάμνηση και ενθάρρυνση. Αναγκαστικά απορρίπτω ένα αίτημα να δω ακόμη έναν ασθενή. Έχει πάει σχεδόν τρεις, δεν θα προλάβω τις ήδη ανοικτές εκκρεμότητες.
Κάθε περίπτωση μπορεί να κρύβει και τις δικές της εκπλήξεις, κάποιες απλώς ενδιαφέρουσες, άλλες δυνητικά δυσάρεστες. Έτσι, μια βρογχοσκόπηση για έναν χρόνιο βήχα αποκαλύπτει ένα περίεργο εύρημα που ενδέχεται να μην είναι... υγιές. Θα φανεί στις βιοψίες. Όλες οι περιπτώσεις, απλές και σύνθετες, χρειάζονται τις εξηγήσεις τους, τον καθησυχασμό, τη διαβεβαίωση ότι θα γίνει το καλύτερο δυνατό, τα τηλεφωνήματά τους, τις διασυνδέσεις και τα κυνηγητά των εξετάσεών τους, τη γραφειοκρατία τους. Ανεβοκατεβαίνω τις σκάλες αμέτρητες φορές: καλό μου κάνει, αλλά έχει και τα όριά του. Η αναγραφή μιας ηλεκτρονικής συνταγής είναι μια μικρή περιπέτεια--ευτυχώς σήμερα είναι μόνο μία. Η αξονική έχει έναν σχεδόν βέβαιο όγκο, αλλά η γενική κατάσταση του αρρώστου δεν επιτρέπει την παραπέρα διερεύνησή του προς το παρόν. Το εξηγώ στους δικούς του, το δέχονται: κάποιες φορές η λιγότερη ιατρική παρέμβαση είναι η καλύτερη τακτική. Γιατί δεν το σκεφτόμαστε συχνότερα;
Κοντά σ’ αυτά υπάρχουν και τα τηλέφωνα. Ένας παλιός μου συμμαθητής βγήκε χθες από άλλη εντατική, μετά από μια περιπέτεια ‘παραπλήσιον θανάτου’, και τώρα παρουσιάζει την ψύχωση-επίλογο της εμπειρίας αυτής: έχει ‘χάσει’ πάνω από δέκα μέρες από τη ζωή του, χρειάζεται επαναπροσανατολισμό και σταδιακή επάνοδο στην αισθητή πραγματικότητα. Τηλεφωνικές οδηγίες, παραπομπή σε κοινό φίλο ψυχίατρο. Κάποιος άλλος μου ζητεί να δω στο σπίτι τη γυναίκα του που βρίσκεται σε κώμα με όγκο στον εγκέφαλο. Ηθικό δίδαγμα: ποτέ μην παραπονιέσαι για τα δικά σου προβλήματα, σκέψου ότι υπάρχουν και χειρότερα.
Το απόγευμα είναι πιο χαλαρό. Φυλλομετρώ ηλεκτρονικά τις εφημερίδες, πέφτω πάνω στην προσωπική εξομολόγηση του Oliver Sacks, γνωστού νευρολόγου και συγγραφέα, που περιγράφει πώς βλέπει τη ζωή ξέροντας ότι έχει πολλαπλές ηπατικές μεταστάσεις. Η ανίατη νόσος καραδοκεί σε κάθε γωνία. Κι άλλο τηλέφωνο: μπορώ να κάνω από βδομάδα μια βρογχοσκόπηση; Κι εδώ καρκίνος εν όψει. Ο τελευταίος επισκέπτης της μέρας κομίζει το πόρισμα της αξονικής του πατέρα του: ίδια διάγνωση, βρίσκεται ήδη σε δημόσιο νοσοκομείο, δεν χρειάζεται να κάνω τίποτε περισσότερο από το να επαληθεύσω τα ευρήματα και να του πω ότι η κατάσταση είναι προχωρημένη. Βγαίνοντας από το ιατρείο βγάζει να ανάψει τσιγάρο. Δεν σκέφτομαι καν να του επισημάνω ότι βαδίζει στα βήματα του πατέρα του: μάταιος κόπος, Παρασκευή βράδυ, παραμονές του τριημέρου της Καθαρής Δευτέρας.
Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2015
Ονομαστικά
Εν μέσω της αβεβαιότητος για το οικονομικό μέλλον της χώρας, με τρομοθεωρίες, υποθέσεις, εικασίες, φόβους, ανησυχίες, ευχές και κατάρες και άλλα λεκτικά σχήματα να περιίπτανται σωρηδόν στο διεθνές στερέωμα ήρθε η ανακοίνωση του προτεινόμενου από την κυβέρνηση υποψηφίου για το προεδρικό αξίωμα. Προκόπης το όνομα, και συνειρμικά παραπέμπει στην ακολουθία του γάμου. Εξηγούμαι. Στην απόλυση της ακολουθίας, μεταξύ των άλλων αγίων, τις ικεσίες των οποίων αιτείται, ο ιερεύς αναφέρει και τον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Προκόπιο, ο οποίος δεν έχει άλλη σχέση με τον γάμο εκτός από το ότι το όνομά του παραπέμπει στην προκοπή του ζεύγους (όπως αναφέρονται και οι Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη, ως θεόστεπτοι). Κατά ανάλογο τρόπο, και χωρίς ίχνος ενδοιασμού και διάθεση ειρωνείας, ας δεχθούμε την υποψηφιότητα ως μια ακόμη ευχή για την συλλογική προκοπή που τόση ανάγκη έχουμε στην πατρίδα μας.
Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2015
Ουκρανία
Υποτίθεται ότι από τα μεσάνυχτα που πέρασαν ισχύει η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στις εμπόλεμες ζώνες της Ουκρανίας. Ωστόσο, η πείρα από τέτοιες συμφωνίες δεν εμπνέει ιδιαίτερη αισιοδοξία. Οι επαναστατημένες περιοχές θυμίζουν κάπως τους οργανωμένους συνδέσμους φιλάθλων (θύρα Τάδε), που με κάθε ευκαιρία έρχονται στα χέρια (και τα μαχαίρια...) με τους ομοειδείς των αιωνίων αντιπάλων τους. Φυσικοί αυτουργοί των επεισοδίων οι μεν, ηθικοί όμως εκείνοι που τους ενθαρρύνουν να κάνουν τις βρώμικες δουλειές, από τις οποίες οι μεγαλομέτοχοι κρατούν αποστάσεις νίπτοντες τα χέρια τους.
Αφελές το ερώτημα: θα υπήρχαν οι χούλιγκαν αν δεν είχαν κανενός είδους συμπαράσταση και ‘χορηγία’ από τους επισήμους παράγοντες; Θα τραβούσαν σε μάκρος εμφύλιες συρράξεις όπως αυτή της Ουκρανίας αν δεν υπήρχε καμία οικονομική, στρατιωτική, τεχνολογική, διπλωματική, πολιτική στήριξη από τους μεγάλους παίκτες της διεθνούς σκηνής; Όσο κι αν ακούγεται σκληρό να παρατηρούμε αδιάφοροι μια τέτοια ακήρυκτη αλληλοσφαγή, μήπως είναι ακόμη πιο σκληρό να προωθούμε τα γεωπολιτικά μας συμφέροντα εις βάρος των αθώων κάθε πλευράς;
Αφελές το ερώτημα: θα υπήρχαν οι χούλιγκαν αν δεν είχαν κανενός είδους συμπαράσταση και ‘χορηγία’ από τους επισήμους παράγοντες; Θα τραβούσαν σε μάκρος εμφύλιες συρράξεις όπως αυτή της Ουκρανίας αν δεν υπήρχε καμία οικονομική, στρατιωτική, τεχνολογική, διπλωματική, πολιτική στήριξη από τους μεγάλους παίκτες της διεθνούς σκηνής; Όσο κι αν ακούγεται σκληρό να παρατηρούμε αδιάφοροι μια τέτοια ακήρυκτη αλληλοσφαγή, μήπως είναι ακόμη πιο σκληρό να προωθούμε τα γεωπολιτικά μας συμφέροντα εις βάρος των αθώων κάθε πλευράς;
Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2015
Διαπραγμάτευση
Γνωστό το πολιτικό παίγνιο, όπου ο κάθε παίκτης προσπαθεί να περάσει τη δική του γραμμή, τη δική του αντίληψη για τον κόσμο, και τελικά το συμφέρον του, στενό ή ευρύτερο. Πώς συμπεριφέρεσαι όμως όταν είσαι επαίτης; Οι άγγλοι λένε βέβαια ότι οι ζητιάνοι δεν έχουν περιθώρια επιλογής (beggars can’t be choosers), άρα παίρνουν ό,τι τους δίνουν χωρίς αντίλογο. Ωστόσο, η παρούσα κρίσιμη διαπραγμάτευση μου θυμίζει την πλαστελίνη και τα κουρσούμια.
Γλωσσολογική παρένθεση. Η τελευταία λέξη κατάγεται από το τουρκικό kursum που σημαίνει μολύβι (το μέταλλο), κι έτσι λέγαμε μικροί τα ατσαλένια σφαιρίδια από τα παλιά ρουλεμάν, που τα χρησιμοποιούσαμε στα παιχνίδια μας (και μερικοί και στις σφεντόνες τους, με οδυνηρά αποτελέσματα για τους απέναντι). Συνεχίζουμε.
Λοιπόν, στη διαπραγμάτευση μπορεί κανείς να είναι ‘πλαστελίνη’, αλλά μπορεί να είναι και ‘κουρσούμι’. Η πρώτη γίνεται ένα με το χώμα μόλις την πατήσει ο πρώτος τυχών. Αν όμως πατήσεις το δεύτερο, δεν ξέρεις πού μπορεί να βρεθείς από την κατρακύλα. Μέχρι τώρα παριστάναμε την πλαστελίνη. Τώρα προσπαθούμε να παίξουμε τα κουρσούμια. Ελπίζω να το αντέξει η ράχη μας...
Γλωσσολογική παρένθεση. Η τελευταία λέξη κατάγεται από το τουρκικό kursum που σημαίνει μολύβι (το μέταλλο), κι έτσι λέγαμε μικροί τα ατσαλένια σφαιρίδια από τα παλιά ρουλεμάν, που τα χρησιμοποιούσαμε στα παιχνίδια μας (και μερικοί και στις σφεντόνες τους, με οδυνηρά αποτελέσματα για τους απέναντι). Συνεχίζουμε.
Λοιπόν, στη διαπραγμάτευση μπορεί κανείς να είναι ‘πλαστελίνη’, αλλά μπορεί να είναι και ‘κουρσούμι’. Η πρώτη γίνεται ένα με το χώμα μόλις την πατήσει ο πρώτος τυχών. Αν όμως πατήσεις το δεύτερο, δεν ξέρεις πού μπορεί να βρεθείς από την κατρακύλα. Μέχρι τώρα παριστάναμε την πλαστελίνη. Τώρα προσπαθούμε να παίξουμε τα κουρσούμια. Ελπίζω να το αντέξει η ράχη μας...
[Σκίτσο Ηλ. Μακρή, Καθημερινή 14/2/2015]
Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου 2015
Λησμονιά
Συχνά τα βάζουμε με τη μνήμη μας. Δεν θυμόμαστε πράγματα που κάναμε ή είπαμε, ή που έπρεπε να κάνουμε, κι αυτό μερικές φορές μας δημιουργεί προβλήματα και παρεξηγήσεις, ακόμη και με δικούς μας ανθρώπους, και μας κάνει να φανταζόμαστε τα χειρότερα για τη νοητική μας εξέλιξη. Αντίθετα, περιστασιακά δεχόμαστε επαίνους για κάτι που έχουμε συγκρατήσει: ένα όνομα, ένα πρόσωπο, ένα γεγονός ξανάρχεται στην επιφάνεια μετά από πολλά χρόνια αφάνειας και εντυπωσιάζει τους συνομιλητές μας. Αυτό βέβαια είναι για πολλούς από μας η εξαίρεση, κι όσο περνούν τα χρόνια αποζητούμε αυτές τις εξαιρέσεις και μακαρίζουμε εκείνους που θυμούνται καλύτερα. Γενικά, δεν έχουμε καλό λόγο να πούμε για τη λησμοσύνη.
Δεν είναι όμως κι αυτή χωρίς τη σημασία της. Υπάρχουν πράγματα, στιγμές, γεγονότα που μας άγχωσαν, μας φόβισαν, μας καταπλάκωσαν ψυχικά. Αν τα θυμόμασταν συνεχώς με την ίδια ενάργεια, πολύ σύντομα θα πέφταμε σε κατάθλιψη και μαρασμό. Ο χρόνος που περνά και η φαιά ουσία που ατονεί με την πάροδό του αμβλύνουν τις δύσκολες και επώδυνες αναμνήσεις. Έτσι, το χθεσινό ιατρικά φορτωμένο πρωινό, με τα απανωτά τηλεφωνήματα, τα δύσκολα ερωτήματα, τα βασανιστικά ηθικά διλήμματα, τις συναισθηματικές ανατροπές, τη σωματική και την ψυχική κόπωση, ήδη σήμερα μοιάζει πολύ μακρινό, σχεδόν άγνωστο. Ξέρουμε ότι το περάσαμε, και εύκολα φανταζόμαστε ότι μπορεί να το ξαναζήσουμε. Σήμερα όμως είναι μια άλλη μέρα. Μπορούμε να ατενίσουμε τον κόσμο ξεκούραστοι, με καθαρό μάτι. Και τελικά αυτή η ‘λησμονιά’ της ψυχικής έντασης και φόρτισης είναι σίγουρα μια ευλογία.
Δεν είναι όμως κι αυτή χωρίς τη σημασία της. Υπάρχουν πράγματα, στιγμές, γεγονότα που μας άγχωσαν, μας φόβισαν, μας καταπλάκωσαν ψυχικά. Αν τα θυμόμασταν συνεχώς με την ίδια ενάργεια, πολύ σύντομα θα πέφταμε σε κατάθλιψη και μαρασμό. Ο χρόνος που περνά και η φαιά ουσία που ατονεί με την πάροδό του αμβλύνουν τις δύσκολες και επώδυνες αναμνήσεις. Έτσι, το χθεσινό ιατρικά φορτωμένο πρωινό, με τα απανωτά τηλεφωνήματα, τα δύσκολα ερωτήματα, τα βασανιστικά ηθικά διλήμματα, τις συναισθηματικές ανατροπές, τη σωματική και την ψυχική κόπωση, ήδη σήμερα μοιάζει πολύ μακρινό, σχεδόν άγνωστο. Ξέρουμε ότι το περάσαμε, και εύκολα φανταζόμαστε ότι μπορεί να το ξαναζήσουμε. Σήμερα όμως είναι μια άλλη μέρα. Μπορούμε να ατενίσουμε τον κόσμο ξεκούραστοι, με καθαρό μάτι. Και τελικά αυτή η ‘λησμονιά’ της ψυχικής έντασης και φόρτισης είναι σίγουρα μια ευλογία.
Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου 2015
Νόμιμα και ηθικά
Τη διαφορά τη μάθαμε πριν μερικά χρόνια με αφορμή έναν αξέχαστο υπουργό--πώς τον έλεγαν; Να που ήρθε καιρός να τη δούμε και σε ευρύτερη διάσταση.
Είναι γνωστή σε όλους μας η παραβολή από το ευαγγέλιο του Ματθαίου (κεφ. 18) με τους δυο οφειλέτες δούλους. Ο πρώτος χρωστάει μύρια τάλαντα. Παρακαλεί γονατιστός, και το αφεντικό του τα χαρίζει όλα. Βγαίνοντας έξω ο χαρούμενος πρώην οφειλέτης βρίσκει έναν άλλο δούλο που του χρωστάει εκατό δηνάρια, τον πιάνει από το λαιμό και απαιτεί ‘εδώ και τώρα’ το ποσό. Παρακαλεί κι εκείνος, αλλά ο πρώτος είναι αμετάπειστος: τον πηγαίνει στα δικαστήρια και τον ρίχνει στη φυλακή.
Ας σταθούμε εδώ. Η απαίτηση του δούλου για τα δανεικά είναι νόμιμη, και με βάση τον νόμο φυλακίζεται ο χρεώστης. Είναι όμως και ηθικά σωστή; Μόλις πριν από λίγο ο ίδιος απαλλάχθηκε από ένα μη βιώσιμο χρέος. Δεν διδάχθηκε τίποτε από τη μεγαθυμία του αφεντικού του; Δεν σκέφθηκε τη διαγραφή εκείνη των εκατομμυρίων πριν απαιτήσει το κατοστάρικο του άλλου, κινώντας εναντίον του την ισχύ του νόμου;
Με τη συμφωνία του Λονδίνου το 1953 η κατά πάντα ένοχη Γερμανία είδε να της χαρίζονται τεράστια οικονομικά χρέη και αποζημιώσεις, που αν έπρεπε να τα εξοφλήσει στο ακέραιο τώρα θα ήταν... Ελλάδα. Σήμερα, μετά εξήντα χρόνια, βρίσκεται στη θέση του πρώτου δούλου και συμπεριφέρεται ανάλογα, επικαλούμενη βέβαια τον νόμο. Δεν βλάπτει να το θυμίζουμε αυτό με κάθε ευκαιρία και προς κάθε κατεύθυνση, για να γίνει αντιληπτό ότι και στη διεθνή σκηνή το νόμιμο και το ηθικό δεν συνυπάρχουν. Με τα λόγια του Κικέρωνα, η απόλυτη δικαιοσύνη είναι απόλυτη αδικία (summum jus summa injuria).
Είναι γνωστή σε όλους μας η παραβολή από το ευαγγέλιο του Ματθαίου (κεφ. 18) με τους δυο οφειλέτες δούλους. Ο πρώτος χρωστάει μύρια τάλαντα. Παρακαλεί γονατιστός, και το αφεντικό του τα χαρίζει όλα. Βγαίνοντας έξω ο χαρούμενος πρώην οφειλέτης βρίσκει έναν άλλο δούλο που του χρωστάει εκατό δηνάρια, τον πιάνει από το λαιμό και απαιτεί ‘εδώ και τώρα’ το ποσό. Παρακαλεί κι εκείνος, αλλά ο πρώτος είναι αμετάπειστος: τον πηγαίνει στα δικαστήρια και τον ρίχνει στη φυλακή.
Ας σταθούμε εδώ. Η απαίτηση του δούλου για τα δανεικά είναι νόμιμη, και με βάση τον νόμο φυλακίζεται ο χρεώστης. Είναι όμως και ηθικά σωστή; Μόλις πριν από λίγο ο ίδιος απαλλάχθηκε από ένα μη βιώσιμο χρέος. Δεν διδάχθηκε τίποτε από τη μεγαθυμία του αφεντικού του; Δεν σκέφθηκε τη διαγραφή εκείνη των εκατομμυρίων πριν απαιτήσει το κατοστάρικο του άλλου, κινώντας εναντίον του την ισχύ του νόμου;
Με τη συμφωνία του Λονδίνου το 1953 η κατά πάντα ένοχη Γερμανία είδε να της χαρίζονται τεράστια οικονομικά χρέη και αποζημιώσεις, που αν έπρεπε να τα εξοφλήσει στο ακέραιο τώρα θα ήταν... Ελλάδα. Σήμερα, μετά εξήντα χρόνια, βρίσκεται στη θέση του πρώτου δούλου και συμπεριφέρεται ανάλογα, επικαλούμενη βέβαια τον νόμο. Δεν βλάπτει να το θυμίζουμε αυτό με κάθε ευκαιρία και προς κάθε κατεύθυνση, για να γίνει αντιληπτό ότι και στη διεθνή σκηνή το νόμιμο και το ηθικό δεν συνυπάρχουν. Με τα λόγια του Κικέρωνα, η απόλυτη δικαιοσύνη είναι απόλυτη αδικία (summum jus summa injuria).
Τρίτη 10 Φεβρουαρίου 2015
Φοροδιαφυγή
Πόσες φορές έχουμε ακούσει κυβερνητικές εξαγγελίες για πόλεμο κατά της φοροδιαφυγής; Όπως λέει η γνωστή ελληνική παροιμία, «ήμουνα νιος και γέρασα». Κι όσο περνάει ο καιρός και ακούμε ξανά για ‘ακήρυκτο πόλεμο κατά της φοροδιαφυγής’ (ο τίτλος είναι πραγματικός, από χθεσινή πρωινή τηλεοπτική εκπομπή), τόσο κουνάμε το κεφάλι με την κυνική σκέψη ότι «μας τά ’παν κι άλλοι». Ο πόλεμος δεν είναι ακήρυκτος: έχει κηρυχθεί πολλές φορές, αλλά δεν προχώρησε ποτέ πέρα από την κήρυξη.
Και όχι μόνο εντός συνόρων. Διαβάζω στη χθεσινή Guardian ότι η μεγαλύτερη αγγλική τράπεζα και δεύτερη στον κόσμο, η HSBC, βρίσκεται υπό έρευνα σε πολλές χώρες μετά από καταγγελίες ότι (μεταφράζω ακριβώς) ‘ο ελβετικός κλάδος της συνεργούσε συστηματικά με πλούσιους και εγκληματίες πελάτες σε κακές φορολογικές πρακτικές’, δηλ. ξέπλυμα χρήματος, μεταφορά κεφαλαίων σε αφορολόγητους λογαριασμούς και άλλες τέτοιες αγαθοεργίες. Και σκέφτομαι ότι, άμεσα ή έμμεσα, οι τράπεζες καλλιεργούν το σπορ και ευνοούν την απόκρυψη, πάντα με ‘νόμιμα’ μέσα. Μια στιγμή όμως! Ποιος έγραψε τους κανόνες λειτουργίας των τραπεζών και ποιος τους έδωσε την ‘άδεια’ να λειτουργούν με τον τρόπο αυτό; Γιατί υπάρχουν ανά τον κόσμο οι λεγόμενοι ‘φορολογικοί παράδεισοι’; Οι ξένοι πολιτικοί που ‘ξαφνιάζονται’ στο άκουσμα τέτοιων ειδήσεων δεν είχαν καμία συμμετοχή στη διαμόρφωση των παραδείσων αυτών; Και ακόμη, ας σκεφθούμε ότι οι διαχειριστές των τραπεζών είναι ακριβώς εκείνοι που κουνούν απειλητικά το δάχτυλο στην Ελλάδα για ‘ανεπαρκείς φορολογικούς μηχανισμούς’ και άλλα τέτοια αδικήματα.
Ίσως η καλύτερη εκστρατεία που θα μπορούσε να κηρύξει ο κόσμος θα ήταν για περισσότερη διαφάνεια στο διεθνές τραπεζικό σύστημα και κατάργηση των παρανόμων τραπεζικών πρακτικών. Ωστόσο, με δεδομένη την προηγούμενη εμπειρία και τον συσσωρευμένο κυνισμό, κάτι τέτοιο φαντάζει ουτοπία. Μακάρι να πέφτω έξω.
Και όχι μόνο εντός συνόρων. Διαβάζω στη χθεσινή Guardian ότι η μεγαλύτερη αγγλική τράπεζα και δεύτερη στον κόσμο, η HSBC, βρίσκεται υπό έρευνα σε πολλές χώρες μετά από καταγγελίες ότι (μεταφράζω ακριβώς) ‘ο ελβετικός κλάδος της συνεργούσε συστηματικά με πλούσιους και εγκληματίες πελάτες σε κακές φορολογικές πρακτικές’, δηλ. ξέπλυμα χρήματος, μεταφορά κεφαλαίων σε αφορολόγητους λογαριασμούς και άλλες τέτοιες αγαθοεργίες. Και σκέφτομαι ότι, άμεσα ή έμμεσα, οι τράπεζες καλλιεργούν το σπορ και ευνοούν την απόκρυψη, πάντα με ‘νόμιμα’ μέσα. Μια στιγμή όμως! Ποιος έγραψε τους κανόνες λειτουργίας των τραπεζών και ποιος τους έδωσε την ‘άδεια’ να λειτουργούν με τον τρόπο αυτό; Γιατί υπάρχουν ανά τον κόσμο οι λεγόμενοι ‘φορολογικοί παράδεισοι’; Οι ξένοι πολιτικοί που ‘ξαφνιάζονται’ στο άκουσμα τέτοιων ειδήσεων δεν είχαν καμία συμμετοχή στη διαμόρφωση των παραδείσων αυτών; Και ακόμη, ας σκεφθούμε ότι οι διαχειριστές των τραπεζών είναι ακριβώς εκείνοι που κουνούν απειλητικά το δάχτυλο στην Ελλάδα για ‘ανεπαρκείς φορολογικούς μηχανισμούς’ και άλλα τέτοια αδικήματα.
Ίσως η καλύτερη εκστρατεία που θα μπορούσε να κηρύξει ο κόσμος θα ήταν για περισσότερη διαφάνεια στο διεθνές τραπεζικό σύστημα και κατάργηση των παρανόμων τραπεζικών πρακτικών. Ωστόσο, με δεδομένη την προηγούμενη εμπειρία και τον συσσωρευμένο κυνισμό, κάτι τέτοιο φαντάζει ουτοπία. Μακάρι να πέφτω έξω.
[Απεστάλη στην Καθημερινή]
Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου 2015
Ώρα μηδέν
«Και τώρα, τι κάνουμε;»
Μετά το ερώτημα αυτό η παλιά διαφήμιση μας πρόβαλλε τη λύση σε κάθε μας πρόβλημα («Άνοιξε τον Χρυσό Οδηγό, έλα στο ευρετήριο...»). Ωραίο ακουγόταν, Και κάπως έτσι είχαμε συνηθίσει να λύνουμε και πιο σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Όπως π.χ. πού θα βρούμε τα λεφτά για την όποια ανάγκη, πραγματική, υποθετική, φιλόδοξη, ονειρεμένη, πιεστική, ή απλώς «γιατί έτσι θέλω». Ένα δάνειο, σε ατομικό ή κρατικό επίπεδο, και όλα κυλούσαν ρολόι.
Μέχρι που έφτανε, αργά ή γρήγορα, η ώρα του λογαριασμού. Κι αυτός, όπως μάθαμε τα τελευταία χρόνια, είναι θηλειά στο λαιμό, όχι μόνο τον δικό μας αλλά και των επομένων γενεών. Η λύση του δανείου δεν υπάρχει πλέον: οι τοκογλύφοι απαιτούν τα υπερκέρδη τους και το ταμείο στεγνώνει. Κάπου εδώ βρισκόμαστε τώρα.
Δεν αμφισβητώ τις καλές προθέσεις της νωπής κυβέρνησης να ανακουφίσει τα κοινωνικά βάρη και να δώσει μια ανάσα στον κόσμο, απεναντίας τις επικροτώ. Μακάρι να το πετύχει, και μακάρι να εξασφαλίσει την συμπαράσταση όλων των εγχωρίων πολιτικών στην προσπάθεια αυτή. Ωστόσο, ρεαλιστικά σκεπτόμενος, βλέπω τις προοπτικές της επιδίωξης αυτής να κινούνται στα όρια του θαύματος. Όσο κι αν χαμογελούμε συγκαταβατικά όταν ακούμε τέτοιες ‘μεταφυσικές’ λύσεις, έχουμε άραγε κάτι διαφορετικό να προτείνουμε; Τα Νόμπελ Οικονομίας έχουν ήδη εξαντλήσει τις ίδεες τους. Όπως μας τόνιζε γνωστός πνευματικός, η ωραιότερη στιγμή της πίστης είναι όταν εκλείπουν όλες οι ανθρώπινες παρηγοριές. Είμαστε έτοιμοι να την ζήσουμε;
Μετά το ερώτημα αυτό η παλιά διαφήμιση μας πρόβαλλε τη λύση σε κάθε μας πρόβλημα («Άνοιξε τον Χρυσό Οδηγό, έλα στο ευρετήριο...»). Ωραίο ακουγόταν, Και κάπως έτσι είχαμε συνηθίσει να λύνουμε και πιο σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Όπως π.χ. πού θα βρούμε τα λεφτά για την όποια ανάγκη, πραγματική, υποθετική, φιλόδοξη, ονειρεμένη, πιεστική, ή απλώς «γιατί έτσι θέλω». Ένα δάνειο, σε ατομικό ή κρατικό επίπεδο, και όλα κυλούσαν ρολόι.
Μέχρι που έφτανε, αργά ή γρήγορα, η ώρα του λογαριασμού. Κι αυτός, όπως μάθαμε τα τελευταία χρόνια, είναι θηλειά στο λαιμό, όχι μόνο τον δικό μας αλλά και των επομένων γενεών. Η λύση του δανείου δεν υπάρχει πλέον: οι τοκογλύφοι απαιτούν τα υπερκέρδη τους και το ταμείο στεγνώνει. Κάπου εδώ βρισκόμαστε τώρα.
Δεν αμφισβητώ τις καλές προθέσεις της νωπής κυβέρνησης να ανακουφίσει τα κοινωνικά βάρη και να δώσει μια ανάσα στον κόσμο, απεναντίας τις επικροτώ. Μακάρι να το πετύχει, και μακάρι να εξασφαλίσει την συμπαράσταση όλων των εγχωρίων πολιτικών στην προσπάθεια αυτή. Ωστόσο, ρεαλιστικά σκεπτόμενος, βλέπω τις προοπτικές της επιδίωξης αυτής να κινούνται στα όρια του θαύματος. Όσο κι αν χαμογελούμε συγκαταβατικά όταν ακούμε τέτοιες ‘μεταφυσικές’ λύσεις, έχουμε άραγε κάτι διαφορετικό να προτείνουμε; Τα Νόμπελ Οικονομίας έχουν ήδη εξαντλήσει τις ίδεες τους. Όπως μας τόνιζε γνωστός πνευματικός, η ωραιότερη στιγμή της πίστης είναι όταν εκλείπουν όλες οι ανθρώπινες παρηγοριές. Είμαστε έτοιμοι να την ζήσουμε;
Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2015
Εκδήλωση
Μου έστειλαν την ενημερωτική αφίσα για την παρακάτω εκδήλωση που θα γίνει την προσεχή Κυριακή 8 Φεβρουαρίου, στις 6 μ.μ., στο Πνευματικό Κέντρο του Αγ. Αθανασίου Νέας Ραιδεστού, και ευχαρίστως την αναρτώ για όσους ενδιαφέρονται. Τόσο ο ομιλητής όσο και το θέμα αξίζουν την προσοχή μας.
Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 2015
"Φάτε, γούνες!"
Από τα καθημερινά θέματα συζήτησης του τελευταίου δεκαημέρου στα ποικίλα Μέσα η ενδυματολογική ανατροπή που επιφέρει ο νέος υπουργός Οικονομίας στα ευρωπαϊκά δρώμενα. Πέτσινο πανωφόρι, πουκάμισα σε κάθε χρώμα εκτός του λευκού, φυσικά παντελής απουσία λαιμοδέτη, κι όλα αυτά από κάποιον με αγγλοσαξωνική προέλευση (Αυστραλία) που, όπως θα έλεγαν οι ‘δικοί του’, θα έπρεπε να ξέρει καλύτερα. Αυτή η ενασχόληση με το φαίνεσθαι, που αποτελεί βέβαια ψωμοτύρι για τους κοινωνικούς σχολιαστές, μου θύμισε κάτι παλιό, και άσχετο με το θέμα.
Λοιπόν, ο Αρτ Μπούχβαλντ ήταν διάσημος αμερικανός ευθυμογράφος που επί πολλά χρόνια έγραφε στην ‘Ουάσιγκτον Ποστ’ και σε άλλες μεγάλες εφημερίδες. Θυμάμαι που κάποτε, στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, περιέγραφε με τον δικό του τρόπο μια συνάντηση κορυφής μεταξύ αμερικανών και ανατολικογερμανών, στη διάρκεια της οποίας ο αμερικανός εκπρόσωπος φταρνίσθηκε. Ακολουθεί επείγουσα διαβούλευση των ανατολικών για το μείζον ζήτημα αν θα έπρεπε κάποιος να ευχηθεί στον αμερικανό «Gesundheit!» (με τις υγείες σου) ή όχι. Τα επιχειρήματα ήταν του τύπου: «Αν ευχηθούμε, θα φανεί ότι συμμεριζόμαστε τις απόψεις του». «Ναι, αλλά αν δεν ευχηθούμε, θα μας πουν ότι παραβιάζουμε το πρωτόκολο ευγενείας». Δεν θυμάμαι την έκβαση της συζήτησης, αλλά η ουσία είναι προφανής: το τυπικό υπεράνω όλων! Επί της ουσίας;
Είχα τελειώσει τα παραπάνω όταν θυμήθηκα και την ιστορία του Νασρεντίν Χότζα που τον κάλεσαν σε γάμο, αλλά τον περιποιήθηκαν μόνο όταν πήγε και φόρεσε την καλή γούνα του, ενώ όσο ήταν πρόχειρα ντυμένος κανένας δεν του είχε δώσει σημασία.
[Σημ. ΕΔΩ μπορείτε να βρείτε μια μεγάλη συλλογή από τα ανέκδοτα του Νασρεντίν Χότζα]
Λοιπόν, ο Αρτ Μπούχβαλντ ήταν διάσημος αμερικανός ευθυμογράφος που επί πολλά χρόνια έγραφε στην ‘Ουάσιγκτον Ποστ’ και σε άλλες μεγάλες εφημερίδες. Θυμάμαι που κάποτε, στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, περιέγραφε με τον δικό του τρόπο μια συνάντηση κορυφής μεταξύ αμερικανών και ανατολικογερμανών, στη διάρκεια της οποίας ο αμερικανός εκπρόσωπος φταρνίσθηκε. Ακολουθεί επείγουσα διαβούλευση των ανατολικών για το μείζον ζήτημα αν θα έπρεπε κάποιος να ευχηθεί στον αμερικανό «Gesundheit!» (με τις υγείες σου) ή όχι. Τα επιχειρήματα ήταν του τύπου: «Αν ευχηθούμε, θα φανεί ότι συμμεριζόμαστε τις απόψεις του». «Ναι, αλλά αν δεν ευχηθούμε, θα μας πουν ότι παραβιάζουμε το πρωτόκολο ευγενείας». Δεν θυμάμαι την έκβαση της συζήτησης, αλλά η ουσία είναι προφανής: το τυπικό υπεράνω όλων! Επί της ουσίας;
Είχα τελειώσει τα παραπάνω όταν θυμήθηκα και την ιστορία του Νασρεντίν Χότζα που τον κάλεσαν σε γάμο, αλλά τον περιποιήθηκαν μόνο όταν πήγε και φόρεσε την καλή γούνα του, ενώ όσο ήταν πρόχειρα ντυμένος κανένας δεν του είχε δώσει σημασία.
[Σημ. ΕΔΩ μπορείτε να βρείτε μια μεγάλη συλλογή από τα ανέκδοτα του Νασρεντίν Χότζα]
Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2015
Μια πίεση
Η ιστορία που ακολουθεί κλείνει τριάντα χρόνια φέτος, και την δημοσίευσα παλιότερα σε ιατρικό περιοδικό. Την ξαναθυμήθηκα όμως χθες και την ανέσυρα από το αρχείο λόγω της επικαιρότητος του ονόματος, όπως θα φανεί στη συνέχεια.
Είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω με δραματικό τρόπο την αξία της κλινικής εξέτασης στα πρώτα μου επαγγελματικά βήματα, όταν υπηρετούσα ως αγροτικός ιατρός σε κάποιο ορεινό χωριό. Όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι συνάδελφοι, η καθημερινή ρουτίνα του ιατρείου περιλάμβανε εμβολιασμούς μικρών παιδιών, επαναλήψεις συνταγών και αναγραφές παραπεμπτικών για περαιτέρω εξετάσεις, φροντίδα μικροτραυμάτων, επισκέψεις σε ηλικιωμένους και κατάκοιτους ασθενείς, και αμέτρητες (κυριολεκτικά) μετρήσεις αρτηριακής πίεσης, το αγαπημένο χόμπι όλων, ιδίως τους ατέλειωτους ‘νεκρούς’ μήνες του χειμώνα. Παρά την εντύπωση που μας έκαναν στην Ιατρική Σχολή διάφορα περίεργα και ασυνήθιστα νοσήματα, πολύ σύντομα είχα συνειδητοποιήσει ότι τα σπάνια πράγματα είναι πραγματικά σπάνια.
Μια μέρα η κυρα-Υπαπαντή, μια γυναίκα 45 ετών που ως τότε δεν είχε ξανάρθει στο ιατρείο, πέρασε για να μετρήσει την πίεσή της διότι ένιωθε μόνιμα κουρασμένη. Καθόλου παράξενο: χωράφι και σπίτι όλη μέρα, κάθε μέρα. Παραξενεύτηκα όταν δεν της βρήκα σφυγμό ούτε στην κερκιδική ούτε στη βραχιόνια αρτηρία. Άλλαξα μπράτσο, κι εδώ τα ίδια. Δεν υπήρχαν σφύξεις ούτε στα κάτω άκρα. Ακροάστηκα την καρδιά της: είχε ένα συστολικό φύσημα που ακουγόταν σ’ ολόκληρο το προκάρδιο. Τα πράγματα έγιναν ακόμη πιο ενδιαφέροντα όταν διαπίστωσα ότι υπήρχαν αγγειακά φυσήματα πάνω από όλες τις μεγάλες αρτηρίες: καρωτίδες, υποκλείδιες, κοιλιακή αορτή, λαγόνιες. Ένιωσα ενθουσιασμένος (δεν γνώριζα ακόμη τον γενικό κανόνα ότι αυτό που είναι ενδιαφέρον για τον γιατρό είναι συνήθως άσχημο για τον άρρωστο): μόλις πρόσφατα είχα διαβάσει ένα περιστατικό στο New England Journal of Medicine για τη άσφυγμη νόσο του Takayasu, κι εδώ είχα μια πιθανή πραγματική περίπτωση μπροστά μου, διαγνωσμένη αποκλειστικά με την ψηλάφηση και την ακρόαση. Ωστόσο, προχωρώντας στο ιστορικό της έμαθα ότι δυο χρόνια νωρίτερα η γυναίκα είχε πολύ υψηλή χοληστερόλη, που είχε καταφέρει να την ελέγξει με δίαιτα, αφού έχασε περίπου 20 κιλά. Αυτό μάλλον υποδήλωνε μια λιγότερο εξωτική, όχι όμως και ακίνδυνη, ερμηνεία για τα ευρήματά της.
Της έγραψα ένα ενημερωτικό σημείωμα και την έστειλα στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου για να την δει αγγειοχειρουργός. Η αορτογραφία που ακολούθησε έδειξε ένα τελείως ανώμαλο αγγειακό σύστημα, με βαριές στενώσεις ή πλήρη απόφραξη όλων των μεγάλων αρτηριών, και με ποικίλους βαθμούς παράπλευρης κυκλοφορίας που εξασφάλιζαν την αιμάτωση της περιφέρειας. Της πρότειναν να μείνει για άμεση χειρουργική επέμβαση, αλλά ζήτησε μερικές εβδομάδες αναβολή για να τακτοποιήσει τις εκκρεμότητες στο σπίτι. Δυστυχώς μετά δεκαπέντε μέρες κατέρρευσε ξαφνικά, με έντονο προκάρδιο άλγος, μούσκεμα στον ιδρώτα, μισολιπόθυμη. Επέζησε στο ασθενοφόρο μέχρι το πλησιέστερο νοσοκομείο, όπου όμως άφησε την τελευταία της ανάσα. Οξύ έμφραγμα; Διαχωρισμός της αορτής; Για νεκροτομή δεν γινόταν λόγος—πολυτέλεια στην ελληνική πραγματικότητα—κι έτσι έμεινα με την απορία.
Την ημέρα μετά την κηδεία οχτώ ή δέκα συνομήλικες γυναίκες ήρθαν στο αγροτικό ιατρείο για να μετρήσουν την πίεσή τους. Η κοινή δικαιολογία: «Γιατρέ, αν είναι να πάω κι εγώ σαν τη μακαρίτισσα, τουλάχιστον να το ξέρω». Όπως έχει γράψει κάποιος, ακόμη κι ένας απλός έλεγχος της πίεσης είναι μια διακριτική επερώτηση για τη μελλοντική μας επιβίωση.
Είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω με δραματικό τρόπο την αξία της κλινικής εξέτασης στα πρώτα μου επαγγελματικά βήματα, όταν υπηρετούσα ως αγροτικός ιατρός σε κάποιο ορεινό χωριό. Όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι συνάδελφοι, η καθημερινή ρουτίνα του ιατρείου περιλάμβανε εμβολιασμούς μικρών παιδιών, επαναλήψεις συνταγών και αναγραφές παραπεμπτικών για περαιτέρω εξετάσεις, φροντίδα μικροτραυμάτων, επισκέψεις σε ηλικιωμένους και κατάκοιτους ασθενείς, και αμέτρητες (κυριολεκτικά) μετρήσεις αρτηριακής πίεσης, το αγαπημένο χόμπι όλων, ιδίως τους ατέλειωτους ‘νεκρούς’ μήνες του χειμώνα. Παρά την εντύπωση που μας έκαναν στην Ιατρική Σχολή διάφορα περίεργα και ασυνήθιστα νοσήματα, πολύ σύντομα είχα συνειδητοποιήσει ότι τα σπάνια πράγματα είναι πραγματικά σπάνια.
Μια μέρα η κυρα-Υπαπαντή, μια γυναίκα 45 ετών που ως τότε δεν είχε ξανάρθει στο ιατρείο, πέρασε για να μετρήσει την πίεσή της διότι ένιωθε μόνιμα κουρασμένη. Καθόλου παράξενο: χωράφι και σπίτι όλη μέρα, κάθε μέρα. Παραξενεύτηκα όταν δεν της βρήκα σφυγμό ούτε στην κερκιδική ούτε στη βραχιόνια αρτηρία. Άλλαξα μπράτσο, κι εδώ τα ίδια. Δεν υπήρχαν σφύξεις ούτε στα κάτω άκρα. Ακροάστηκα την καρδιά της: είχε ένα συστολικό φύσημα που ακουγόταν σ’ ολόκληρο το προκάρδιο. Τα πράγματα έγιναν ακόμη πιο ενδιαφέροντα όταν διαπίστωσα ότι υπήρχαν αγγειακά φυσήματα πάνω από όλες τις μεγάλες αρτηρίες: καρωτίδες, υποκλείδιες, κοιλιακή αορτή, λαγόνιες. Ένιωσα ενθουσιασμένος (δεν γνώριζα ακόμη τον γενικό κανόνα ότι αυτό που είναι ενδιαφέρον για τον γιατρό είναι συνήθως άσχημο για τον άρρωστο): μόλις πρόσφατα είχα διαβάσει ένα περιστατικό στο New England Journal of Medicine για τη άσφυγμη νόσο του Takayasu, κι εδώ είχα μια πιθανή πραγματική περίπτωση μπροστά μου, διαγνωσμένη αποκλειστικά με την ψηλάφηση και την ακρόαση. Ωστόσο, προχωρώντας στο ιστορικό της έμαθα ότι δυο χρόνια νωρίτερα η γυναίκα είχε πολύ υψηλή χοληστερόλη, που είχε καταφέρει να την ελέγξει με δίαιτα, αφού έχασε περίπου 20 κιλά. Αυτό μάλλον υποδήλωνε μια λιγότερο εξωτική, όχι όμως και ακίνδυνη, ερμηνεία για τα ευρήματά της.
Της έγραψα ένα ενημερωτικό σημείωμα και την έστειλα στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου για να την δει αγγειοχειρουργός. Η αορτογραφία που ακολούθησε έδειξε ένα τελείως ανώμαλο αγγειακό σύστημα, με βαριές στενώσεις ή πλήρη απόφραξη όλων των μεγάλων αρτηριών, και με ποικίλους βαθμούς παράπλευρης κυκλοφορίας που εξασφάλιζαν την αιμάτωση της περιφέρειας. Της πρότειναν να μείνει για άμεση χειρουργική επέμβαση, αλλά ζήτησε μερικές εβδομάδες αναβολή για να τακτοποιήσει τις εκκρεμότητες στο σπίτι. Δυστυχώς μετά δεκαπέντε μέρες κατέρρευσε ξαφνικά, με έντονο προκάρδιο άλγος, μούσκεμα στον ιδρώτα, μισολιπόθυμη. Επέζησε στο ασθενοφόρο μέχρι το πλησιέστερο νοσοκομείο, όπου όμως άφησε την τελευταία της ανάσα. Οξύ έμφραγμα; Διαχωρισμός της αορτής; Για νεκροτομή δεν γινόταν λόγος—πολυτέλεια στην ελληνική πραγματικότητα—κι έτσι έμεινα με την απορία.
Την ημέρα μετά την κηδεία οχτώ ή δέκα συνομήλικες γυναίκες ήρθαν στο αγροτικό ιατρείο για να μετρήσουν την πίεσή τους. Η κοινή δικαιολογία: «Γιατρέ, αν είναι να πάω κι εγώ σαν τη μακαρίτισσα, τουλάχιστον να το ξέρω». Όπως έχει γράψει κάποιος, ακόμη κι ένας απλός έλεγχος της πίεσης είναι μια διακριτική επερώτηση για τη μελλοντική μας επιβίωση.
Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2015
Ποίηση
Πρωτομηνιά σήμερα, αρχή και του Τριωδίου. Έλαβα χθες ως αναπάντεχο δώρο την ποιητική συλλογή ‘Εγώ ο Άλλος’ του ομότεχνου (δικός του ο χαρακτηρισμός στην ιδιόχειρη αφιέρωση--σε τι να αναφέρεται άραγε;) Γιώργου Καπρίνη, ομότιμου καθηγητή της Ψυχιατρικής. Ιδιαίτερα καλαίσθητη έκδοση, λιτή και λακωνική στη γραφή, όχι όμως και στη σκέψη. Πολλά τα ερεθίσματα προς τον αναγνώστη για εμβάθυνση. Παραθέτω ένα μόνο δείγμα, που το βρίσκω ιδιαίτερα επίκαιρο, με τον εύγλωττο τίτλο ‘Συμβουλή Επιτυχίας προς Αναξίους και Φιλοδόξους’:
Αν δεν μπορείς να χτίσης
γκρέμισε, χρυσό μου, γκρέμισε
και μετά
για τα χαλάσματα
θα κατηγορήσης αυτούς που έχτισαν.
Ξέρεις από αυτά εσύ.
Για όσους ενδιαφέρονται κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Θερμαϊκός (ISBN: 978-960-9547-34-5).
Αν δεν μπορείς να χτίσης
γκρέμισε, χρυσό μου, γκρέμισε
και μετά
για τα χαλάσματα
θα κατηγορήσης αυτούς που έχτισαν.
Ξέρεις από αυτά εσύ.
Για όσους ενδιαφέρονται κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Θερμαϊκός (ISBN: 978-960-9547-34-5).
Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2015
Δήγμα γραφής
Δεν πρόκειται για ανορθογραφία, ούτε για παραπομπή σε ηλεκτρονική συλλογή διηγημάτων με τον ίδιο τίτλο. Εννοώ τις περί Παιδείας εξαγγελίες του νέου αρμοδίου αναπληρωτή υπουργού (με σήμα την αλογοουρά) [ΕΔΩ] , που μεταξύ άλλων προβλέπουν ότι:
- Καταργείται από εφέτος η «Τράπεζα θεμάτων»
- Καταργούνται από εφέτος οι πανελλαδικού τύπου εξετάσεις στην Α΄ και την Β΄ Λυκείου
- Επιστρέφουν οι «αιώνιοι» φοιτητές και καταργείται ο νόμος που ορίζει την διαγραφή τους. Όσοι ενδιαφέρονται θα συνεχίσουν κανονικά τις σπουδές τους, χωρίς περιορισμό χρόνου
- Οι μετεγγραφές σε κάθε περίπτωση θα διευκολύνονται έτσι ώστε να μπορούν να σπουδάσουν πιο εύκολα οι νέοι και οι νέες
- Θα γίνει αναμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων και θα γραφτούν νέα βιβλία στα σχολεία.
Αυθόρμητα βέβαια έρχεται στο μυαλό μου η γνωστή διπλή προστακτική «ράβε-ξήλωνε», πανάρχαιο αντίδοτο της ανεργίας. Γιατί όμως η αναφορά σε ‘αναμόρφωση προγραμμάτων’ και ‘νέα βιβλία’ μου θυμίζει τον δυστοπικό κόσμο του '1984' του Orwell; Ξέρετε, εκεί όπου η ιστορία ξαναγράφεται κάθε φορά ανάλογα με τις υφιστάμενες συμμαχίες και συμφέροντα. Και την κρατούσα ιδεολογία. Ιδού το δήγμα.
- Καταργείται από εφέτος η «Τράπεζα θεμάτων»
- Καταργούνται από εφέτος οι πανελλαδικού τύπου εξετάσεις στην Α΄ και την Β΄ Λυκείου
- Επιστρέφουν οι «αιώνιοι» φοιτητές και καταργείται ο νόμος που ορίζει την διαγραφή τους. Όσοι ενδιαφέρονται θα συνεχίσουν κανονικά τις σπουδές τους, χωρίς περιορισμό χρόνου
- Οι μετεγγραφές σε κάθε περίπτωση θα διευκολύνονται έτσι ώστε να μπορούν να σπουδάσουν πιο εύκολα οι νέοι και οι νέες
- Θα γίνει αναμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων και θα γραφτούν νέα βιβλία στα σχολεία.
Αυθόρμητα βέβαια έρχεται στο μυαλό μου η γνωστή διπλή προστακτική «ράβε-ξήλωνε», πανάρχαιο αντίδοτο της ανεργίας. Γιατί όμως η αναφορά σε ‘αναμόρφωση προγραμμάτων’ και ‘νέα βιβλία’ μου θυμίζει τον δυστοπικό κόσμο του '1984' του Orwell; Ξέρετε, εκεί όπου η ιστορία ξαναγράφεται κάθε φορά ανάλογα με τις υφιστάμενες συμμαχίες και συμφέροντα. Και την κρατούσα ιδεολογία. Ιδού το δήγμα.
Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2015
Αλλαγή
Ποιητής δεν είμαι, αλλά δεν αντέχω να μην παραθέσω το τρίστιχο που μου ήρθε στο νου σήμερα το πρωί: ‘Εκεί που γύριζα αμέριμνος και σφύριζα
και τα λουλούδια στα παρτέρια μύριζα
ακούω κάποιους να φωνάζουν ΣΥΡΙΖΑ’.
Τα τελευταία χρόνια έδειξαν ότι το ‘πέρασμα’ κάποιων ποδοσφαιρικών ομάδων από την Α΄ στη Β΄ κατηγορία καλό τις έκανε, αναγκάζοντάς τες να διορθώσουν τα κακώς κείμενα μέσα τους. Κατά ανάλογο τρόπο, δεν βλάπτει να περνούν και τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας από τέτοιους υποβιβασμούς, όπως έγινε στις χθεσινές εκλογές. Ίσως τότε θα μάθουν να βλέπουν την ανάγκη για εθνική ομοψυχία και στρατηγική με διαφορετικό μάτι και όχι με το αγέρωχο βλέμμα του Βασιλιά Ήλιου (‘L’ etat c'est moi’). Ελπίζω μόνο η μέχρι τώρα αντιπολίτευση να δείξει την απαιτούμενη σύνεση ως κυβέρνηση και να μην επιχειρήσει να αποκτήσει κυβερνητική εμπειρία επαναλαμβάνοντας τα λάθη των άλλων. Διότι χρόνος δεν υπάρχει.
και τα λουλούδια στα παρτέρια μύριζα
ακούω κάποιους να φωνάζουν ΣΥΡΙΖΑ’.
Τα τελευταία χρόνια έδειξαν ότι το ‘πέρασμα’ κάποιων ποδοσφαιρικών ομάδων από την Α΄ στη Β΄ κατηγορία καλό τις έκανε, αναγκάζοντάς τες να διορθώσουν τα κακώς κείμενα μέσα τους. Κατά ανάλογο τρόπο, δεν βλάπτει να περνούν και τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας από τέτοιους υποβιβασμούς, όπως έγινε στις χθεσινές εκλογές. Ίσως τότε θα μάθουν να βλέπουν την ανάγκη για εθνική ομοψυχία και στρατηγική με διαφορετικό μάτι και όχι με το αγέρωχο βλέμμα του Βασιλιά Ήλιου (‘L’ etat c'est moi’). Ελπίζω μόνο η μέχρι τώρα αντιπολίτευση να δείξει την απαιτούμενη σύνεση ως κυβέρνηση και να μην επιχειρήσει να αποκτήσει κυβερνητική εμπειρία επαναλαμβάνοντας τα λάθη των άλλων. Διότι χρόνος δεν υπάρχει.
Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2015
Νοσταλγία
Ξεχάστε τα κόμματα, αγνοήστε τους υποψηφίους, τα exit poll, τις προβλέψεις, τους οιωνούς και τα εντόσθια των σφαγίων, τις απειλές, τους φανταστικούς εκβιασμούς και τις εξωφρενικές υποσχέσεις. Η μέρα των εκλογών για μένα είναι πάντα μέρα μνήμης, μια και επισκέπτομαι κάθε φορά το παλιό μου δημοτικό σχολείο.
Τα κτίρια ίδια (μέσα κι έξω), η αυλή σχεδόν ίδια (έχει χάσει το σκάμμα και το μονόζυγο, έχει αποκτήσει τρεις μπασκέτες), το υπόστεγο, οι κολώνες, τα πορτοπαράθυρα, οι αίθουσες, το χρώμα των τοίχων, το παλιό μπρούτζινο κουδούνι στα σκαλιά, εκεί που συναγωνιζόμασταν ποιος θα το χτυπήσει. Χωρίς γλωσσίδι πλέον, η τεχνολογία έχει προχωρήσει. Οι σκάλες που μας ανέβαζαν από το βασικό επίπεδο της Πρώτης στις μεγαλύτερες τάξεις έχουν με τα χρόνια αποκτήσει πρόσθετα κάγκελα, για να αποτρέπουν τις επικίνδυνες τσουλήθρες. Έξω από την πόρτα της Δευτέρας ο Νίκος είχε βάλει τρικλοποδιά στον Βασίλη: ο δεύτερος έσπασε το χέρι του, ο πρώτος άλλαξε σχολείο. Τον συνάντησα ξανά στο πανεπιστήμιο, μετά από δώδεκα χρόνια: τώρα διορθώνει σπασμένα χέρια κάπου στην Αγγλία.
Περπατώ το διάδρομο, φωτογραφίζω το σκηνικό, βγαίνω στην αυλή. Η φασαρία του διαλείμματος έρχεται στ’ αυτιά μου. Κυνηγητό, φωνές, ‘μήλα’, περιστασιακά και κανένας πετροπόλεμος με το απέναντι σχολείο, αψιμαχίες αγοριών και κοριτσιών, αναπαραστάσεις του Τρωικού πολέμου και άλλων ιστορικών γεγονότων, γυμναστικές επιδείξεις στο τέλος της χρονιάς, όλα περνούν κινηματογραφικά από τη μνήμη. Όπως και ο αγιασμός στην έναρξη του έτους, με συνήθη τελετουργό τον πατέρα μας. Από εδώ το παλιό μας ημιϋπόγειο νηπιαγωγείο με την κυρα-Ελενίτσα, στην απέναντι πλευρά το διαμέρισμα της Άννας, της επιστάτριάς μας. Η κυρία Μαρία, ο κύριος Τιμολέων, ο κύριος Ζήσης (ζει άραγε ακόμη ο τελευταίος;). Και η μεγάλη παρέα της τάξης: ο Χρήστος, ο Παναγιώτης, ο Λάκης, ο Πελέ, η Λουκία, η Μάρω, η Κούλα, η Αλίκη, η Νατάσα, κάπου εξήντα άτομα ήταν τα δυο τμήματα της Έκτης. Με κάποιους τα λέμε ακόμη πότε-πότε, για κάποιους άλλους μαθαίνω νέα από μακριά, τους περισσότερους δεν τους ξαναείδα από τότε. Μνημονεύω νοερά τον Μιχαλάκη, τον Πέτρο και τον άλλο Παναγιώτη που έχουν αφήσει τον κόσμο αυτό στα χρόνια που πέρασαν... μήπως και κανείς άλλος;
Τα κτίρια ίδια (μέσα κι έξω), η αυλή σχεδόν ίδια (έχει χάσει το σκάμμα και το μονόζυγο, έχει αποκτήσει τρεις μπασκέτες), το υπόστεγο, οι κολώνες, τα πορτοπαράθυρα, οι αίθουσες, το χρώμα των τοίχων, το παλιό μπρούτζινο κουδούνι στα σκαλιά, εκεί που συναγωνιζόμασταν ποιος θα το χτυπήσει. Χωρίς γλωσσίδι πλέον, η τεχνολογία έχει προχωρήσει. Οι σκάλες που μας ανέβαζαν από το βασικό επίπεδο της Πρώτης στις μεγαλύτερες τάξεις έχουν με τα χρόνια αποκτήσει πρόσθετα κάγκελα, για να αποτρέπουν τις επικίνδυνες τσουλήθρες. Έξω από την πόρτα της Δευτέρας ο Νίκος είχε βάλει τρικλοποδιά στον Βασίλη: ο δεύτερος έσπασε το χέρι του, ο πρώτος άλλαξε σχολείο. Τον συνάντησα ξανά στο πανεπιστήμιο, μετά από δώδεκα χρόνια: τώρα διορθώνει σπασμένα χέρια κάπου στην Αγγλία.
Περπατώ το διάδρομο, φωτογραφίζω το σκηνικό, βγαίνω στην αυλή. Η φασαρία του διαλείμματος έρχεται στ’ αυτιά μου. Κυνηγητό, φωνές, ‘μήλα’, περιστασιακά και κανένας πετροπόλεμος με το απέναντι σχολείο, αψιμαχίες αγοριών και κοριτσιών, αναπαραστάσεις του Τρωικού πολέμου και άλλων ιστορικών γεγονότων, γυμναστικές επιδείξεις στο τέλος της χρονιάς, όλα περνούν κινηματογραφικά από τη μνήμη. Όπως και ο αγιασμός στην έναρξη του έτους, με συνήθη τελετουργό τον πατέρα μας. Από εδώ το παλιό μας ημιϋπόγειο νηπιαγωγείο με την κυρα-Ελενίτσα, στην απέναντι πλευρά το διαμέρισμα της Άννας, της επιστάτριάς μας. Η κυρία Μαρία, ο κύριος Τιμολέων, ο κύριος Ζήσης (ζει άραγε ακόμη ο τελευταίος;). Και η μεγάλη παρέα της τάξης: ο Χρήστος, ο Παναγιώτης, ο Λάκης, ο Πελέ, η Λουκία, η Μάρω, η Κούλα, η Αλίκη, η Νατάσα, κάπου εξήντα άτομα ήταν τα δυο τμήματα της Έκτης. Με κάποιους τα λέμε ακόμη πότε-πότε, για κάποιους άλλους μαθαίνω νέα από μακριά, τους περισσότερους δεν τους ξαναείδα από τότε. Μνημονεύω νοερά τον Μιχαλάκη, τον Πέτρο και τον άλλο Παναγιώτη που έχουν αφήσει τον κόσμο αυτό στα χρόνια που πέρασαν... μήπως και κανείς άλλος;
Μου έρχεται στο νου και μια επίκαιρη ανάμνηση (τότε βέβαια δεν ψήφιζα...). Την εποχή εκείνη το σχολείο έκλεινε το μεσημέρι της προεκλογικής Παρασκευής με την εγκατάσταση ένοπλης στρατιωτικής φρουράς, και ξανάνοιγε την μετεκλογική Τρίτη. Γλιτώναμε δυο με τρεις μέρες μάθημα (περιλαμβανομένου και του Σαββάτου). Σήμερα σε όλο το συγκρότημα βλέπω έναν μεμονωμένο αστυφύλακα, συμβολική παρουσία. Κάτι έχει αλλάξει στον πολιτικό μας πολιτισμό, τουλάχιστον στα φαινόμενα.
Φεύγω από το κάστρο της μνήμης και περνάω από τον κατάκοιτο θείο Γρηγόρη για τις ευχές για τη γιορτή του: πού η καλή εκείνη εποχή που μας πήγαινε για μπάνιο στην Περαία με το παλιό Ρενώ Ντωφίν; Έχει το ραδιόφωνο στη διαπασών: ‘Περασμένες μου αγάπες κι όνειρα που σβήσατε, με το πέρασμα του χρόνου την ανάμνηση του πόνου στην καρδιά μου αφήσατε...’. Η εκπληκτική φωνή της Μαίρης Λίντα και το δεξιοτεχνικό μπουζούκι του Μανώλη Χιώτη συμμετέχουν στη μηχανή του χρόνου, πηγαίνοντάς με πενήντα χρόνια πίσω. Λες και ήταν χθες, τότε που όλοι ζούσαμε αλλιώς.
Φεύγω από το κάστρο της μνήμης και περνάω από τον κατάκοιτο θείο Γρηγόρη για τις ευχές για τη γιορτή του: πού η καλή εκείνη εποχή που μας πήγαινε για μπάνιο στην Περαία με το παλιό Ρενώ Ντωφίν; Έχει το ραδιόφωνο στη διαπασών: ‘Περασμένες μου αγάπες κι όνειρα που σβήσατε, με το πέρασμα του χρόνου την ανάμνηση του πόνου στην καρδιά μου αφήσατε...’. Η εκπληκτική φωνή της Μαίρης Λίντα και το δεξιοτεχνικό μπουζούκι του Μανώλη Χιώτη συμμετέχουν στη μηχανή του χρόνου, πηγαίνοντάς με πενήντα χρόνια πίσω. Λες και ήταν χθες, τότε που όλοι ζούσαμε αλλιώς.
Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2015
Αλήθεια
Ίσως η μόνη εκδοχή της αλήθειας την εποχή αυτή που προσεγγίζει την πραγματικότητα...
[Σκίτσο Ηλ. Μακρή, Καθημερινή 23/1/2015]
Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2015
Φρέσκο πράμα
Για νωπή λαϊκή εντολή ακούμε κάθε τόσο να γίνεται λόγος..., αλλά πόσο ‘νωπή’ πρέπει να είναι; Αν σκεφθούμε ότι πριν από ένα-δυο χρόνια έγινε επική μάχη διαρκείας στο κοινοβούλιο για το πόσων ημερών πρέπει να είναι το γάλα για να μπορεί νομικά να λέγεται φρέσκο, μπορούμε να προεκτείνουμε ανάλογα τη σκέψη μας. Θεωρητικά βέβαια, με βάση το ισχύον Σύνταγμα, η ημερομηνία λήξης της εντολής διακυβέρνησης είναι τέσσερα χρόνια από την έκδοσή της. Ωστόσο, κατά ανεξήγητο τρόπο, φαίνεται ότι το κυβερνητικό ‘γάλα’ ξυνίζει πολύ γρήγορα στον τόπο μας: συνήθως δεν περνάει ένα εξάμηνο (άντε χρόνος το πολύ) από τις εκλογές, και η εκάστοτε αντιπολίτευση ζητάει προσφυγή στην κάλπη για ‘νωπή’ εντολή (μήπως αυτό εννοούσε εκείνη η παλιά διαφήμιση που μιλούσε για ‘Πιο φρέσκο κι απ’ το φρέσκο’;). Της ώρας και να καίει! Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια ζούμε και το ασυνήθιστο φαινόμενο να επιδιώκει την ‘φρεσκάδα’ της εντολής η ίδια η κυβέρνηση, με αποτέλεσμα συνήθως το ζεμάτισμά της. Μάλλον στο μακράς παστερίωσης θα πρέπει να το γυρίσουμε. Ή στη σκόνη.
Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2015
Καρλ Σάντμπεργκ
Μου έστειλαν πρόσφατα μια ανθολογία από ρήσεις του βραβευμένου Αμερικανού ποιητή Καρλ Σάντμπεργκ (1878-1967). Τις βρήκα πολύ ενδιαφέρουσες (κάποιες μάλιστα και επίκαιρες), και σας τις χαρίζω:
- Ο χρόνος είναι το νόμισμα της ζωής σου. Είναι το μοναδικό νόμισμα που έχεις και μόνο εσύ μπορείς να αποφασίσεις πώς θα το ξοδεύεις. Πρόσεχε μόνο μην αφήνεις άλλους ανθρώπους να το ξοδεύουν αυτοί για σένα.
- Το μυστικό της ευτυχίας είναι να θαυμάζεις χωρίς να επιθυμείς.
- Ο θυμός είναι το πιο ανίσχυρο από όλα τα πάθη. Δεν έχει κανένα αποτέλεσμα και ζημιώνει περισσότερο αυτόν που κατέχεται από αυτό παρά αυτόν προς τον οποίο απευθύνεται.
- Έχω μάθει πως δεν πρέπει να εμπιστεύομαι την κρίση των καλών φίλων.
- Πίσω από κάθε αποτυχημένη προσπάθεια και κάθε ήττα βρίσκεται το γέλιο της σοφίας, αν μπορείς να το ακούσεις.
- Όταν ένα έθνος βρίσκεται σε πτώση, όταν μια κοινωνία καταρρέει, μια παράμετρος μπορεί να βρεθεί πάντα: έχουν ξεχάσει από πού έρχονται. Έχουν χάσει επαφή με αυτό που τους ένωσε στην αρχή.
- Η ζωή είναι σαν ένα κρεμμύδι. Ξεφλουδίζεις ένα-ένα τα στρώματα και καμιά φορά κλαις.
- Ένα μωρό είναι η άποψη του Θεού ότι η ζωή πρέπει να συνεχιστεί.
- Τίποτα δεν συμβαίνει αν πρώτα δεν ονειρευτούμε.
- Να αγαπάς τον γείτονα όπως τον εαυτό σου. Αλλά μην γκρεμίσεις το φράχτη.
- Όλοι οι πολιτικοί πρέπει να έχουν τρία καπέλα: ένα για να πετούν στο ρινγκ, ένα για να μιλούν και ένα για να βγάζουν από μέσα λαγούς όταν εκλεγούν.
Δευτέρα 19 Ιανουαρίου 2015
Ευπρέπεια
Προ ημερών η Καθημερινή δημοσίευσε άρθρο του Τ. Θεοδωρόπουλου με τίτλο ‘Υπάρχει και η αστική αγωγή’, που αναφερόταν, νοσταλγικά θά έλεγα, στην ευπρέπεια που έχει πάει περίπατο στις μέρες μας, όταν γνωστοί δημοσιογράφοι βρίζουν από ραδιοφώνου τον πρωθυπουργό και όταν η χυδαιολογία έχει γίνει περίπου αποδεκτή συμπεριφορά. Κάλλιο αργά παρά ποτέ.
Ή καλύτερα, ποτέ δεν είναι αργά για να συνειδητοποιήσουμε ότι η στοιχειώδης ευγένεια, αυτό που κάποτε ονομάζαμε ‘καλούς τρόπους’ (που δεν είναι το ίδιο με το επιτηδευμένο, εξεζητημένο και εισαγόμενο savoir vivre) και το βαθμολογούσαμε ως ‘διαγωγή’ στα σχολεία, δεν είναι απλώς ένα άχρηστο περιτύλιγμα στον κοινωνικό μας βίο, αλλά ένα είδος ‘κόλλας’ που μας κρατάει σε αρμονική συνοχή για να μην αρχίσουμε να τρωγόμαστε μεταξύ μας. Θυμούμαι πάντα με ευγνωμοσύνη τη δασκάλα μας που επαναλάμβανε με κάθε ευκαιρία μια φράση από το τότε αναγνωστικό της Γ΄ Δημοτικού (αν δεν κάνω λάθος): «Τι να τα κάνουμε, παιδί μου, τα γράμματα, όταν λείπει η καλή συμπεριφορά;». Στις δεκαετίες που πέρασαν η εκπαίδευση έγινε ‘αντιαυταρχική’, και η αγωγή των αυριανών πολιτών πέρασε στα πολύ ψιλά γράμματα... με τις γνωστές συνέπειες.
Με την αφορμή αυτή σκέφτομαι ότι με τη δική μας στάση απέναντι στα δημόσια πρόσωπα συμβάλλουμε και στη διαμόρφωση του πολιτικού βίου. Όπως με το να θεωρούμε π.χ. a priori τους δημοσίους υπαλλήλους ‘τεμπέληδες’ ή ό,τι άλλο, ουσιαστικά προβάλλουμε σ’ αυτούς, υποθάλπουμε και τελικά διαμορφώνουμε ακριβώς αυτό το μοντέλο του υπαλλήλου, έτσι και με το να ‘ποδοσφαιροποιούμε’ και να κατεβάζουμε στο επίπεδο του ‘χύδην όχλου’ τους πολιτικούς τους κάνουμε όμοιους μ’ αυτόν. Μετά, τί περιμένουμε; Μήπως μια κάποια απόσταση ασφαλείας θα έκανε και τους πολίτες και τους άρχοντες λίγο πιο σοβαρούς στο ρόλο τους;
Ή καλύτερα, ποτέ δεν είναι αργά για να συνειδητοποιήσουμε ότι η στοιχειώδης ευγένεια, αυτό που κάποτε ονομάζαμε ‘καλούς τρόπους’ (που δεν είναι το ίδιο με το επιτηδευμένο, εξεζητημένο και εισαγόμενο savoir vivre) και το βαθμολογούσαμε ως ‘διαγωγή’ στα σχολεία, δεν είναι απλώς ένα άχρηστο περιτύλιγμα στον κοινωνικό μας βίο, αλλά ένα είδος ‘κόλλας’ που μας κρατάει σε αρμονική συνοχή για να μην αρχίσουμε να τρωγόμαστε μεταξύ μας. Θυμούμαι πάντα με ευγνωμοσύνη τη δασκάλα μας που επαναλάμβανε με κάθε ευκαιρία μια φράση από το τότε αναγνωστικό της Γ΄ Δημοτικού (αν δεν κάνω λάθος): «Τι να τα κάνουμε, παιδί μου, τα γράμματα, όταν λείπει η καλή συμπεριφορά;». Στις δεκαετίες που πέρασαν η εκπαίδευση έγινε ‘αντιαυταρχική’, και η αγωγή των αυριανών πολιτών πέρασε στα πολύ ψιλά γράμματα... με τις γνωστές συνέπειες.
Με την αφορμή αυτή σκέφτομαι ότι με τη δική μας στάση απέναντι στα δημόσια πρόσωπα συμβάλλουμε και στη διαμόρφωση του πολιτικού βίου. Όπως με το να θεωρούμε π.χ. a priori τους δημοσίους υπαλλήλους ‘τεμπέληδες’ ή ό,τι άλλο, ουσιαστικά προβάλλουμε σ’ αυτούς, υποθάλπουμε και τελικά διαμορφώνουμε ακριβώς αυτό το μοντέλο του υπαλλήλου, έτσι και με το να ‘ποδοσφαιροποιούμε’ και να κατεβάζουμε στο επίπεδο του ‘χύδην όχλου’ τους πολιτικούς τους κάνουμε όμοιους μ’ αυτόν. Μετά, τί περιμένουμε; Μήπως μια κάποια απόσταση ασφαλείας θα έκανε και τους πολίτες και τους άρχοντες λίγο πιο σοβαρούς στο ρόλο τους;
Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2015
Λυχνάρια
Ο Giovannino Guareschi ήταν Ιταλός δημοσιογράφος και χιουμορίστας (πέθανε το 1968) που έγινε γνωστός κυρίως για τον ήρωά του, τον ‘επαρχιώτη παπά’ Δον Καμίλλο, που βρίσκεται πάντα σε φιλική αντιδικία με τον Κομμουνιστή δήμαρχο Πεπόνε, αλλά συνηθίζει να συνομιλεί και με τον Κύριο μέσα στην εκκλησία. Όπως λέει ο συγγραφέας στον πρόλογό του, ο Κύριος που μιλάει είναι ο δικός του Χριστός, η φωνή της συνειδήσεώς του. Το παρακάτω απόσπασμα από έναν τέτοιο διάλογο έχει γενικότερη εφαρμογή, ακόμη και στις μέρες μας (το δημοσίευσα παλιότερα ΕΔΩ, μετάφραση δική μου).
‘Κύριε, οι ιδέες είναι πεπερασμένες; Υπάρχει απόθεμα νέων ιδεών ή έχουν σκεφτεί οι άνθρωποι όλα όσα υπήρχαν για να σκεφτούν;’
‘Δον Καμίλλο, τι εννοείς όταν λες ιδέες;’
‘Σαν φτωχός επαρχιώτης παπάς, το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι οι ιδέες είναι λυχνάρια που λάμπουν μέσα στη νύχτα της ανθρώπινης άγνοιας και φωτίζουν κάποια νέα πτυχή του μεγαλείου του Δημιουργού.’
Ο Κύριος συγκινήθηκε.
‘Φτωχέ επαρχιώτη παπά,’ είπε, ‘δεν πέφτεις και πολύ έξω. Κάποτε εκατό άνθρωποι ήταν κλεισμένοι σ’ ένα τεράστιο σκοτεινό δωμάτιο, και καθένας είχε ένα σβησμένο λυχνάρι. Ένας απ’ αυτούς κατάφερε να ανάψει το λυχνάρι του, κι έτσι μπορούσαν όλοι να δουν και να γνωρίσουν ο ένας τον άλλο. Καθώς οι υπόλοιποι άναβαν τα δικά τους λυχνάρια, όλο και περισσότερα από τα πράγματα γύρω τους έρχονταν στο φως, ώσπου στο τέλος τα πάντα μέσα στο δωμάτιο φάνηκαν καλά και ωραία. Τώρα πρόσεξε καλά, Δον Καμίλλο. Υπήρχαν εκατό λυχνάρια, αλλά μόνο μια ιδέα. Ωστόσο, χρειάστηκε το φως όλων των λυχναριών για να αποκαλυφθούν όλες οι λεπτομέρειες του δωματίου. Κάθε φλόγα ήταν το ένα εκατοστό μιας μεγάλης ιδέας, ενός μεγάλου φωτός, της ιδέας της ύπαρξης και του μεγαλείου του Δημιουργού. Ήταν σαν κάποιος να είχε σπάσει ένα αγαλματάκι σε εκατό κομμάτια και να είχε δώσει από ένα κομμάτι σε εκατό ανθρώπους. Οι εκατό άνθρωποι προσπάθησαν ψαχουλεύοντας να ταιριάσουν τα κομμάτια κι έφτιαξαν χιλιάδες λανθασμένες φιγούρες μέχρι που στο τέλος τα ένωσαν σωστά. Ξαναλέω, Δον Καμίλλο, ότι ο κάθε άνθρωπος άναψε το δικό του λυχνάρι, και το φως των εκατό λυχναριών μαζί ήταν Αλήθεια και Αποκάλυψη. Αυτό θα έπρεπε να τους ικανοποιήσει. Όμως καθένας τους σκέφτηκε ότι η ομορφιά των πραγμάτων που έβλεπε γύρω του οφειλόταν στο φως του δικού του λυχναριού που τους είχε βγάλει από το σκοτάδι. Μερικοί έφτασαν να λατρεύουν τα λυχνάρια τους, κι άλλοι περιπλανήθηκαν σε διάφορες μεριές ώσπου το μεγάλο φως διασπάσθηκε σε εκατό φλόγες, που καθεμιά μπορούσε να φωτίσει μόνο ένα κλάσμα της αλήθειας. Βλέπεις λοιπόν, Δον Καμίλλο, ότι τα εκατό λυχνάρια πρέπει να ενωθούν πάλι για να βρουν το αληθινό φως. Σήμερα οι άνθρωποι τριγυρίζουν δύσπιστα, καθένας με το φως του λυχναριού του, με μια περιοχή μελαγχολικού σκοταδιού γύρω τους, και καθένας πιάνεται από τη μικρότερη λεπτομέρεια του αντικειμένου που καταφέρνει να φωτίσει μόνος του. Κι έτσι λέω ότι ιδέες δεν υπάρχουν: υπάρχει μόνο μια Ιδέα, μια Αλήθεια με εκατό πλευρές. Οι ιδέες δεν είναι ούτε πεπερασμένες ούτε τελειωμένες, διότι υπάρχει μόνο αυτή η μια και αιώνια Ιδέα. Οι άνθρωποι όμως πρέπει να ενωθούν ξανά μεταξύ τους, όπως εκείνοι στο τεράστιο δωμάτιο.’
‘Δον Καμίλλο, τι εννοείς όταν λες ιδέες;’
‘Σαν φτωχός επαρχιώτης παπάς, το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι οι ιδέες είναι λυχνάρια που λάμπουν μέσα στη νύχτα της ανθρώπινης άγνοιας και φωτίζουν κάποια νέα πτυχή του μεγαλείου του Δημιουργού.’
Ο Κύριος συγκινήθηκε.
‘Φτωχέ επαρχιώτη παπά,’ είπε, ‘δεν πέφτεις και πολύ έξω. Κάποτε εκατό άνθρωποι ήταν κλεισμένοι σ’ ένα τεράστιο σκοτεινό δωμάτιο, και καθένας είχε ένα σβησμένο λυχνάρι. Ένας απ’ αυτούς κατάφερε να ανάψει το λυχνάρι του, κι έτσι μπορούσαν όλοι να δουν και να γνωρίσουν ο ένας τον άλλο. Καθώς οι υπόλοιποι άναβαν τα δικά τους λυχνάρια, όλο και περισσότερα από τα πράγματα γύρω τους έρχονταν στο φως, ώσπου στο τέλος τα πάντα μέσα στο δωμάτιο φάνηκαν καλά και ωραία. Τώρα πρόσεξε καλά, Δον Καμίλλο. Υπήρχαν εκατό λυχνάρια, αλλά μόνο μια ιδέα. Ωστόσο, χρειάστηκε το φως όλων των λυχναριών για να αποκαλυφθούν όλες οι λεπτομέρειες του δωματίου. Κάθε φλόγα ήταν το ένα εκατοστό μιας μεγάλης ιδέας, ενός μεγάλου φωτός, της ιδέας της ύπαρξης και του μεγαλείου του Δημιουργού. Ήταν σαν κάποιος να είχε σπάσει ένα αγαλματάκι σε εκατό κομμάτια και να είχε δώσει από ένα κομμάτι σε εκατό ανθρώπους. Οι εκατό άνθρωποι προσπάθησαν ψαχουλεύοντας να ταιριάσουν τα κομμάτια κι έφτιαξαν χιλιάδες λανθασμένες φιγούρες μέχρι που στο τέλος τα ένωσαν σωστά. Ξαναλέω, Δον Καμίλλο, ότι ο κάθε άνθρωπος άναψε το δικό του λυχνάρι, και το φως των εκατό λυχναριών μαζί ήταν Αλήθεια και Αποκάλυψη. Αυτό θα έπρεπε να τους ικανοποιήσει. Όμως καθένας τους σκέφτηκε ότι η ομορφιά των πραγμάτων που έβλεπε γύρω του οφειλόταν στο φως του δικού του λυχναριού που τους είχε βγάλει από το σκοτάδι. Μερικοί έφτασαν να λατρεύουν τα λυχνάρια τους, κι άλλοι περιπλανήθηκαν σε διάφορες μεριές ώσπου το μεγάλο φως διασπάσθηκε σε εκατό φλόγες, που καθεμιά μπορούσε να φωτίσει μόνο ένα κλάσμα της αλήθειας. Βλέπεις λοιπόν, Δον Καμίλλο, ότι τα εκατό λυχνάρια πρέπει να ενωθούν πάλι για να βρουν το αληθινό φως. Σήμερα οι άνθρωποι τριγυρίζουν δύσπιστα, καθένας με το φως του λυχναριού του, με μια περιοχή μελαγχολικού σκοταδιού γύρω τους, και καθένας πιάνεται από τη μικρότερη λεπτομέρεια του αντικειμένου που καταφέρνει να φωτίσει μόνος του. Κι έτσι λέω ότι ιδέες δεν υπάρχουν: υπάρχει μόνο μια Ιδέα, μια Αλήθεια με εκατό πλευρές. Οι ιδέες δεν είναι ούτε πεπερασμένες ούτε τελειωμένες, διότι υπάρχει μόνο αυτή η μια και αιώνια Ιδέα. Οι άνθρωποι όμως πρέπει να ενωθούν ξανά μεταξύ τους, όπως εκείνοι στο τεράστιο δωμάτιο.’
[Giovanni Guareschi, Ο Δον Καμίλλο και ο άσωτος γιός.
Από την έκδοση Penguin 1952, σελ. 137-138]
Σάββατο 17 Ιανουαρίου 2015
Παραπλεύρως
Και πάλι στο προσκήνιο η περιβόητη ‘ελευθερία της έκφρασης’, μια και η ειδησεογραφία μας πληροφορεί ότι χθες στον Νίγηρα τέσσερα άτομα έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες τραυματίσθηκαν, ενώ πυρπολήθηκαν Χριστιανικές εκκλησίες και καταστήματα σε διαδηλώσεις διαμαρτυρίας εναντίον του σκίτσου του Μωάμεθ που δημοσίευσε προχθές η εφημερίδα ‘Charlie Ηebdo’, έστω και με τον τίτλο ‘Όλα συγχωρημένα’. Φαίνεται ότι για κάποιους ισχύει εκείνος ο παλιός τίτλος από γουέστερν σπαγγέτι: ‘Ο Θεός συγχωρεί, εγώ όχι’.
Στα σοβαρά λοιπόν, μια και η ανθρώπινη ζωή δεν είναι αστεία υπόθεση. Καλή η ελευθερία του λόγου, άξια υπεράσπισης, πουλάει και σαν σύνθημα, ενώνει και εκατομμύρια φιλελεύθερους απ’ όλες τις χώρες σε μεγάλες συγκεντρώσεις ανά τον πολιτισμένο κόσμο. Την προστατεύει και η νομοθεσία. Όμως ποια νομοθεσία, ποια διαμαρτυρία, ποια λαϊκή ετυμηγορία ή άλλη θεσμική ή επίσημη διαδικασία μπορεί να προστατεύσει από τον φανατικό, τον αυτόχειρα βομβιστή, τον παρανοϊκό, τον μανιακό; Και όχι μόνο σε μια συγκεκριμένη περιοχή που σχετίσθηκε με το αρχικό επεισόδιο και θα ζει πλέον επ’ αόριστον σε κατάσταση φόβου και αυξημένου συναγερμού, αλλά σε άλλη γωνιά του πλανήτη. Με θύματα ανθρώπους που δεν είχαν καμία σχέση με τους αρχικούς ‘δράστες’ και δεν θα έπρεπε να έχουν κανένα λόγο να φοβούνται, να φυλάγονται, να προσέχουν, να είναι υπό φρούρηση. Δηλαδή, αθώα θύματα. Ακριβά πληρώνουν κάποιοι άλλοι την δική μας πολυδιαφημισμένη ‘ελευθερία της βλασφημίας’. Τους ρωτήσαμε αν θέλουν να γίνουν μάρτυρες για λογαριασμό μας;
Όταν ένας τρομοκράτης τινάζει στον αέρα αθώο κόσμο, η κοινή γνώμη εκδηλώνει τον αποτροπιασμό της για το τυφλό χτύπημα. Όταν ένα αεροπλάνο βομβαρδίζει ‘κατά λάθος’ κατοικημένες περιοχές με θύματα αμάχους, οι Μεγάλοι ‘απολογούνται’ για τις παράπλευρες απώλειες. Για τις παράπλευρες απώλειες της ‘χιουμοριστικής’ βλασφημίας θα ζητήσει κανείς συγγνώμη; Alors, je ne sui pas Charlie!
Στα σοβαρά λοιπόν, μια και η ανθρώπινη ζωή δεν είναι αστεία υπόθεση. Καλή η ελευθερία του λόγου, άξια υπεράσπισης, πουλάει και σαν σύνθημα, ενώνει και εκατομμύρια φιλελεύθερους απ’ όλες τις χώρες σε μεγάλες συγκεντρώσεις ανά τον πολιτισμένο κόσμο. Την προστατεύει και η νομοθεσία. Όμως ποια νομοθεσία, ποια διαμαρτυρία, ποια λαϊκή ετυμηγορία ή άλλη θεσμική ή επίσημη διαδικασία μπορεί να προστατεύσει από τον φανατικό, τον αυτόχειρα βομβιστή, τον παρανοϊκό, τον μανιακό; Και όχι μόνο σε μια συγκεκριμένη περιοχή που σχετίσθηκε με το αρχικό επεισόδιο και θα ζει πλέον επ’ αόριστον σε κατάσταση φόβου και αυξημένου συναγερμού, αλλά σε άλλη γωνιά του πλανήτη. Με θύματα ανθρώπους που δεν είχαν καμία σχέση με τους αρχικούς ‘δράστες’ και δεν θα έπρεπε να έχουν κανένα λόγο να φοβούνται, να φυλάγονται, να προσέχουν, να είναι υπό φρούρηση. Δηλαδή, αθώα θύματα. Ακριβά πληρώνουν κάποιοι άλλοι την δική μας πολυδιαφημισμένη ‘ελευθερία της βλασφημίας’. Τους ρωτήσαμε αν θέλουν να γίνουν μάρτυρες για λογαριασμό μας;
Όταν ένας τρομοκράτης τινάζει στον αέρα αθώο κόσμο, η κοινή γνώμη εκδηλώνει τον αποτροπιασμό της για το τυφλό χτύπημα. Όταν ένα αεροπλάνο βομβαρδίζει ‘κατά λάθος’ κατοικημένες περιοχές με θύματα αμάχους, οι Μεγάλοι ‘απολογούνται’ για τις παράπλευρες απώλειες. Για τις παράπλευρες απώλειες της ‘χιουμοριστικής’ βλασφημίας θα ζητήσει κανείς συγγνώμη; Alors, je ne sui pas Charlie!
Παρασκευή 16 Ιανουαρίου 2015
Φαινόμενα
Το 'έξωθεν του ποτηρίου και της παροψίδος' δεν μας εξασφαλίζει και την εσωτερική ποιότητα, όπως μας λέει και ο Ευαγγελικός λόγος. Έτσι τα φαινόμενα και η επιφάνεια συχνά κρύβουν δυσάρεστες και ανθυγιεινές εκπλήξεις. Στην ίδια περικοπή, απευθυνόμενος προς τους Φαρισαίους ο Κύριος τους παρομοίασε με 'τάφους κεκονιαμένους' που απ' έξω είναι περίτεχνα διακοσμημένοι, ενώ μέσα είναι γεμάτοι από νεκρά οστά και κάθε ακαθαρσία. Απόδειξη, το κατακόκκινο μήλο της φωτογραφίας.
Χωρίς να θέλω να σας βάλω ιδέες, μπορείτε να εφαρμόσετε το παράδειγμα σε οποιαδήποτε σύγχρονη και τρέχουσα κατάσταση..., εν όψει και των εκλογών. Όπως λέγαμε στο στρατό κάποτε, "εννιά και νύχτωσε".
Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2015
Χύμα
Αναδημοσιεύω την παρακάτω επιστολή με τίτλο 'Όλα είναι χύμα' από τη σημερινή Καθημερινή. Δεν γνωρίζω άλλες λεπτομέρειες για το θέμα, αλλά αναρωτιέμαι αν και στην περίπτωση αυτή υπάρχει άραγε καπνός χωρίς φωτιά. Ή φωτιά χωρίς το λαδάκι της. Κρίνετε μόνοι σας.
Κύριε διευθυντά
Ανάμεσα στις κακές ειδήσεις γύρω από το ναυάγιο ήταν και ότι στο πλοίο βρίσκονταν φορτωμένα 185 βυτιοφόρα γεμάτα (χύμα) λάδι για την Ιταλία. Αυτή την εποχή, λόγω των γνωστών προβλημάτων της παραγωγής στην Ιταλία και την Ισπανία, παρουσιάζεται μια εξαιρετική ευκαιρία να προωθηθεί το συσκευασμένο ελληνικό λάδι σε περισσότερα διεθνή ράφια και σε μεγαλύτερες ποσότητες. Αντ’ αυτού, εμείς συνεχίζουμε να πουλάμε τα «χρυσά» μας λάδια στους έξυπνους Ιταλούς χύμα, που τα εξάγουν ως ιταλικά και, φυσικά, σε πολύ υψηλότερες τιμές. Βέβαια, αυτό γίνεται για πολλά χρόνια, αφού Πολιτεία και επιχειρηματίες του κλάδου δεν πράττουν τα αυτονόητα. Δυστυχώς, το λάδι δεν είναι το μόνο ελληνικό προϊόν που εξάγεται χύμα και αυτό γιατί δεν υπάρχει στη χώρα μας εξαγωγική στρατηγική και σχέδιο. Θα μου πείτε, μήπως υπάρχει στρατηγική σε κάποιον άλλο τομέα; Δεν είναι αυτός ένας από τους βασικούς λόγους που φτάσαμε εδώ; Δρ Θανάσης Φροντιστής - Οικονομολόγος
Κύριε διευθυντά
Ανάμεσα στις κακές ειδήσεις γύρω από το ναυάγιο ήταν και ότι στο πλοίο βρίσκονταν φορτωμένα 185 βυτιοφόρα γεμάτα (χύμα) λάδι για την Ιταλία. Αυτή την εποχή, λόγω των γνωστών προβλημάτων της παραγωγής στην Ιταλία και την Ισπανία, παρουσιάζεται μια εξαιρετική ευκαιρία να προωθηθεί το συσκευασμένο ελληνικό λάδι σε περισσότερα διεθνή ράφια και σε μεγαλύτερες ποσότητες. Αντ’ αυτού, εμείς συνεχίζουμε να πουλάμε τα «χρυσά» μας λάδια στους έξυπνους Ιταλούς χύμα, που τα εξάγουν ως ιταλικά και, φυσικά, σε πολύ υψηλότερες τιμές. Βέβαια, αυτό γίνεται για πολλά χρόνια, αφού Πολιτεία και επιχειρηματίες του κλάδου δεν πράττουν τα αυτονόητα. Δυστυχώς, το λάδι δεν είναι το μόνο ελληνικό προϊόν που εξάγεται χύμα και αυτό γιατί δεν υπάρχει στη χώρα μας εξαγωγική στρατηγική και σχέδιο. Θα μου πείτε, μήπως υπάρχει στρατηγική σε κάποιον άλλο τομέα; Δεν είναι αυτός ένας από τους βασικούς λόγους που φτάσαμε εδώ; Δρ Θανάσης Φροντιστής - Οικονομολόγος
Τρίτη 13 Ιανουαρίου 2015
Αγιοκατάταξη
Έλεγε φίλος και συνάδελφος στον απόηχο της αναγγελίας: "Για σκέψου, κάποτε ακούγαμε για αγίους σαν κάτι μακρινό και θεωρητικό, τώρα φτάσαμε να τους έχουμε γνωρίσει στις μέρες μας!" Σκεφτόμουν κι εγώ ότι ισχύει ίσως εδώ εκείνος ο λόγος του Απ. Παύλου, ότι 'οὗ ἐπλεόνασεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις', ώστε να μην έχουμε δκαιολογία ότι τάχα δεν είδαμε...
Υποσχέσεις
‘Κουράγιο: σε 13 μέρες θα βγει ο Αλέξης και τέλος στα βάσανά σας.’ Τον τίτλο αυτό αντιγράφω από εφημερίδα από τις όχι ιδιαίτερα σοβαρές (υπάρχουν άραγε;) για το απόλυτο ύφος και την μεγαλόστομη υπόσχεση ότι τα προβλήματά μας τελειώνουν. Κρατήστε τον για το αρχείο σας--ποτέ δεν ξέρετε τι γίνεται.
Στην ιατρική λέμε συχνά ότι καλό είναι να μην υποσχόμαστε θαύματα εκεί που τα πράγματα είναι αβέβαια, η έκβαση είναι αμφίρροπη, τα δεδομένα του αρρώστου μεταβάλλονται. Είναι προτιμότερο να είναι κανείς επιφυλακτικός, συγκρατημένος και προσεκτικός στην ενημέρωσή του, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο της άσχημης εξέλιξης, παρά να τάξει τη γιατρειά και να του προκύψει... θάνατος. Καλύτερα να μας διαψεύσουν τα γεγονότα προς τη θετική πλευρά παρά προς την αρνητική. Τι γίνεται όμως στην πολιτική; Μπορείς να πεις στους ψηφοφόρους ότι τα προβλήματά τους δεν πρόκειται να λυθούν, απλώς θα αλλάξουν μορφή; Ότι θα αντικαταστήσουν ένα είδος κρίσης με ένα άλλο είδος, κρίσης και πάλι; Ότι η Σκύλλα και η Χάρυβδη εξακολουθούν να στέκονται στις δυο μεριές του περάσματος;
Όπως έλεγε ο Μπίσμαρκ, τα μεγαλύτερα ψέματα λέγονται μετά το κυνήγι, στη διάρκεια του πολέμου, ή πριν από τις εκλογές.
Στην ιατρική λέμε συχνά ότι καλό είναι να μην υποσχόμαστε θαύματα εκεί που τα πράγματα είναι αβέβαια, η έκβαση είναι αμφίρροπη, τα δεδομένα του αρρώστου μεταβάλλονται. Είναι προτιμότερο να είναι κανείς επιφυλακτικός, συγκρατημένος και προσεκτικός στην ενημέρωσή του, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο της άσχημης εξέλιξης, παρά να τάξει τη γιατρειά και να του προκύψει... θάνατος. Καλύτερα να μας διαψεύσουν τα γεγονότα προς τη θετική πλευρά παρά προς την αρνητική. Τι γίνεται όμως στην πολιτική; Μπορείς να πεις στους ψηφοφόρους ότι τα προβλήματά τους δεν πρόκειται να λυθούν, απλώς θα αλλάξουν μορφή; Ότι θα αντικαταστήσουν ένα είδος κρίσης με ένα άλλο είδος, κρίσης και πάλι; Ότι η Σκύλλα και η Χάρυβδη εξακολουθούν να στέκονται στις δυο μεριές του περάσματος;
Όπως έλεγε ο Μπίσμαρκ, τα μεγαλύτερα ψέματα λέγονται μετά το κυνήγι, στη διάρκεια του πολέμου, ή πριν από τις εκλογές.
Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2015
Θεατρι(νι)κά
Προς εκλογές βαδίζουμε, και με πίστη στην αρχή της κινητικότητας, για την οποία τόσος λόγος έγινε τον προηγούμενο χρόνο, έχει ενταθεί η προς κάθε κατεύθυνση τρεχάλα των πολιτικών, με τον κάθε πικραμένο να ψάχνει εναγωνίως ρόλο στην επερχόμενη μεγάλη ‘ρεβύ’ της ελληνικής πολιτικής σκηνής, πριν η εκμετάλλευσή της εκχωρηθεί σε ξένο επιχειρηματία επ‘ αόριστον... Παλαιοί και νέοι, ξεχασμένοι και παρωπλισμένοι, ακόμη και υπόδικοι, πρωταγωνιστές και κομπάρσοι και ζεν πρεμιέ, τραγικοί και κωμικοί, όλοι σπεύδουν να ενταχθούν σε κάποιο θίασο που θα τους εξασφαλίσει τον πιο πολλά υποσχόμενο ρόλο, για να προσπορίζονται τα προς το ζην χωρίς να σκάπτωσι, κατά τον καυστικό ορισμό του Εμμ. Ροΐδη*. Μερικοί ιδρύουν και δικό τους θίασο από υλικά ανακύκλωσης, πιστοί στο πράσινο 'πιστεύω' τους.
Κι εκείνο πάλι το πρωτότυπο, να βάζουν οι αρχηγοί των κομμάτων υποψηφιότητα σε δυο περιφέρειες για να σηματοδοτήσουν--τάχα μου--τον καημό τους ο ένας για τη Βόρειο Ελλάδα (Θεσσαλονίκη), ο άλλος για τις αγροτικές ρίζες του ΠΑΣΟΚ (Λάρισα); Μάλιστα, νυν επείσθημεν! Οι σηματοδότες είναι το παν.
*Για όποιον δεν τον γνωρίζει: ‘Κόμμα εἶναι ὁμὰς ἀνθρώπων εἰδότων ν᾿ ἀναγιγνώσκωσι καὶ νὰ ὀρθογραφῶσιν, ἐχόντων χεῖρας καὶ πόδας ὑγιεῖς ἀλλὰ μισούντων πᾶσαν ἐργασίαν, οἵτινες ἑνούμενοι ὑπὸ ἕνα ἀρχηγὸν οἱονδήποτε ζητοῦσι ν᾿ ἀναβιβάσωσιν αὐτὸν διὰ παντὸς μέσου εἰς τὴν ἕδραν τοῦ πρωθυπουργοῦ ἵνα παράσχῃ αὐτοῖς τὰ μέσα νὰ ζῶσιν χωρὶς νὰ σκάπτωσιν’.
Κι εκείνο πάλι το πρωτότυπο, να βάζουν οι αρχηγοί των κομμάτων υποψηφιότητα σε δυο περιφέρειες για να σηματοδοτήσουν--τάχα μου--τον καημό τους ο ένας για τη Βόρειο Ελλάδα (Θεσσαλονίκη), ο άλλος για τις αγροτικές ρίζες του ΠΑΣΟΚ (Λάρισα); Μάλιστα, νυν επείσθημεν! Οι σηματοδότες είναι το παν.
*Για όποιον δεν τον γνωρίζει: ‘Κόμμα εἶναι ὁμὰς ἀνθρώπων εἰδότων ν᾿ ἀναγιγνώσκωσι καὶ νὰ ὀρθογραφῶσιν, ἐχόντων χεῖρας καὶ πόδας ὑγιεῖς ἀλλὰ μισούντων πᾶσαν ἐργασίαν, οἵτινες ἑνούμενοι ὑπὸ ἕνα ἀρχηγὸν οἱονδήποτε ζητοῦσι ν᾿ ἀναβιβάσωσιν αὐτὸν διὰ παντὸς μέσου εἰς τὴν ἕδραν τοῦ πρωθυπουργοῦ ἵνα παράσχῃ αὐτοῖς τὰ μέσα νὰ ζῶσιν χωρὶς νὰ σκάπτωσιν’.
Παρασκευή 9 Ιανουαρίου 2015
Σύγχυση
Διαβάζω στο ηλεκτρονικό ΒΗΜΑ τα ακόλουθα βαρυσήμαντα: ‘Η διεθνής υπηρεσία που παρακολουθεί την περιστροφή της Γης ανακοίνωσε ότι το 2015 προγραμματίζεται να διαρκέσει ένα επιπλέον δευτερόλεπτο, μια αλλαγή που απειλεί να φέρει αναστάτωση στις υποδομές του Διαδικτύου, όπως συνέβη και την προηγούμενη φορά’. Με απλά λόγια, επειδή υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον ατομικό χρόνο (που εισήχθη από το 1972 και μετριέται με απόλυτα σταθερό ρυθμό) και τον αστρονομικό χρόνο (που παρουσιάζει μικρές αποκλίσεις διότι η περιστροφή της Γης εξαρτάται από διάφορους κοσμικούς παράγοντες), κάθε κάποια χρόνια δημιουργείται διαφορά ενός δευτερολέπτου που προστίθεται εμβόλιμα στον χρόνο που μετρούμε. Αυτό όμως δημιουργεί προβλήματα στα διάφορα υπολογιστικά συστήματα, στα GPS και άλλα προγράμματα του Διαδικτύου.
Σκέφτομαι ότι αρκεί ένα συμπαντικό δευτερόλεπτο για να μπερδέψει τα πιο πολύπλοκα ανθρώπινα κατασκευάσματα, για τα οποία τόση καύχηση κυκλοφορεί ανά τον κόσμο. Πώς το λέει η Παλαιά Διαθήκη πριν από τον Πύργο της Βαβέλ; ‘Δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τὴν γλῶσσαν...’ Και τα κομπιούτερ.
Σκέφτομαι ότι αρκεί ένα συμπαντικό δευτερόλεπτο για να μπερδέψει τα πιο πολύπλοκα ανθρώπινα κατασκευάσματα, για τα οποία τόση καύχηση κυκλοφορεί ανά τον κόσμο. Πώς το λέει η Παλαιά Διαθήκη πριν από τον Πύργο της Βαβέλ; ‘Δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τὴν γλῶσσαν...’ Και τα κομπιούτερ.
Πέμπτη 8 Ιανουαρίου 2015
Ακράτεια έκφρασης
Η ομαδική εκτέλεση των υπευθύνων και των σκιτσογράφων του γαλλικού σατιρικού περιοδικού ‘Charlie Hebdo’ από φανατικούς ισλαμιστές μ’ έκανε να ξανασκεφτώ κάποια πράγματα που με είχαν προβληματίσει ξανά στο παρελθόν με αφορμή ανάλογα περιστατικά σε διάφορες χώρες. Λοιπόν, έχουμε δυο χωριστά ζητήματα, που φτάνουν να διαπλέκονται και να φτιάχνουν έναν σύγχρονο Γόρδιο δεσμό.
Από τη μία μεριά δολοφονικός φανατισμός. Δεν υπάρχει κανένα ελαφρυντικό, καμιά δικαιολογία για την εν ψυχρώ εκτέλεση ανθρώπων, οποιασδήποτε εθνικότητας, επαγγελματικής τάξης, φυλής, ιδιότητας... , από άλλους «ανθρώπους» που ενεργούν κι αυτοί κινούμενοι από οποιαδήποτε μονομανία, ιδεολογία, θρησκοληψία... Τελεία.
Από την άλλη, μια ιδιόρρυθμη ερμηνεία της ελευθερίας της έκφρασης, που γίνεται ελευθερία του σαρκασμού, της λοιδορίας, της βίαιας χυδαιοποίησης όσων κάποιοι άλλοι άνθρωποι (σωστά ή λάθος, αδιάφορο) θεωρούν ανώτερα, άξια σεβασμού και τιμής. Σ’ έναν κόσμο που κατά τα άλλα κόπτεται για την πολιτική ορθότητα, που δεν χάνει ευκαιρία να παραθέτει άκομψα διπλές αντωνυμίες και άρθρα (ο/η, του/της) μην τύχει και κατηγορηθεί για σεξισμό, που καταδικάζει κάθε είδους διάκριση και μειωτική έκφραση για άλλους με βάση φυλή, φύλο, σεξουαλικό προσανατολισμό, ηλικία, εθνικότητα κτλ, όταν η συζήτηση φτάνει στη θρησκεία ξαφνικά η πολιτική ορθότητα πάει περίπατο και η γενική τάση είναι η εξύβριση, η περιφρόνηση, η απαξίωση, και (δυστυχώς, κυριολεκτικά) όποιον πάρει ο Χάρος. Και αυτό θεωρείται χιούμορ, και ουαί και αλίμονο σε όποιον δεν γελάει. Πώς να συμβιβάσουμε αυτές τις δυο τάσεις;
Στις οδηγίες που δίνονται σε όσους κάνουν διαλέξεις, μαθήματα κτλ. σε διεθνές κοινό περιλαμβάνεται η συμβουλή γενικά να αποφεύγουν τα αστεία, διότι το περιεχόμενό τους μπορεί ακούσια να είναι προσβλητικό για ένα εθνικά ή θρησκευτικά διαφορετικό ακροατήριο. Ακόμη, συχνά μετά από κάποιο δραματικό γεγονός ακούμε να συνιστάται 'αυτοσυγκράτηση' στις αντιδράσεις. Αν καθένας που εκφέρει δημόσιο λόγο, προφορικό ή γραπτό, λεκτικό ή σκιτσογραφικό, υπολόγιζε τις δυνητικές συνέπειες των πράξεών του και έβαζε ο ίδιος όρια στην ελευθεριότητά του, ίσως κάποια από τα τραγικά συμβάντα που έχουμε κατά καιρούς δει να είχαν αποτραπεί.
Μια σκέψη κάνω, όσο γίνεται πιο ελεύθερα.
Από τη μία μεριά δολοφονικός φανατισμός. Δεν υπάρχει κανένα ελαφρυντικό, καμιά δικαιολογία για την εν ψυχρώ εκτέλεση ανθρώπων, οποιασδήποτε εθνικότητας, επαγγελματικής τάξης, φυλής, ιδιότητας... , από άλλους «ανθρώπους» που ενεργούν κι αυτοί κινούμενοι από οποιαδήποτε μονομανία, ιδεολογία, θρησκοληψία... Τελεία.
Από την άλλη, μια ιδιόρρυθμη ερμηνεία της ελευθερίας της έκφρασης, που γίνεται ελευθερία του σαρκασμού, της λοιδορίας, της βίαιας χυδαιοποίησης όσων κάποιοι άλλοι άνθρωποι (σωστά ή λάθος, αδιάφορο) θεωρούν ανώτερα, άξια σεβασμού και τιμής. Σ’ έναν κόσμο που κατά τα άλλα κόπτεται για την πολιτική ορθότητα, που δεν χάνει ευκαιρία να παραθέτει άκομψα διπλές αντωνυμίες και άρθρα (ο/η, του/της) μην τύχει και κατηγορηθεί για σεξισμό, που καταδικάζει κάθε είδους διάκριση και μειωτική έκφραση για άλλους με βάση φυλή, φύλο, σεξουαλικό προσανατολισμό, ηλικία, εθνικότητα κτλ, όταν η συζήτηση φτάνει στη θρησκεία ξαφνικά η πολιτική ορθότητα πάει περίπατο και η γενική τάση είναι η εξύβριση, η περιφρόνηση, η απαξίωση, και (δυστυχώς, κυριολεκτικά) όποιον πάρει ο Χάρος. Και αυτό θεωρείται χιούμορ, και ουαί και αλίμονο σε όποιον δεν γελάει. Πώς να συμβιβάσουμε αυτές τις δυο τάσεις;
Στις οδηγίες που δίνονται σε όσους κάνουν διαλέξεις, μαθήματα κτλ. σε διεθνές κοινό περιλαμβάνεται η συμβουλή γενικά να αποφεύγουν τα αστεία, διότι το περιεχόμενό τους μπορεί ακούσια να είναι προσβλητικό για ένα εθνικά ή θρησκευτικά διαφορετικό ακροατήριο. Ακόμη, συχνά μετά από κάποιο δραματικό γεγονός ακούμε να συνιστάται 'αυτοσυγκράτηση' στις αντιδράσεις. Αν καθένας που εκφέρει δημόσιο λόγο, προφορικό ή γραπτό, λεκτικό ή σκιτσογραφικό, υπολόγιζε τις δυνητικές συνέπειες των πράξεών του και έβαζε ο ίδιος όρια στην ελευθεριότητά του, ίσως κάποια από τα τραγικά συμβάντα που έχουμε κατά καιρούς δει να είχαν αποτραπεί.
Μια σκέψη κάνω, όσο γίνεται πιο ελεύθερα.
Τετάρτη 7 Ιανουαρίου 2015
Δικαίωμα στη μόρφωση
Με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο ο συνάδελφος που υπογράφει την παρακάτω επιστολή (Καθημερινή 6/1/2015):
Κύριε διευθυντά
Μάθαμε ότι οι βουλευτές μας έδειξαν πρωτόγνωρη «ευρηματικότητα και σύμπνοια» για να διαμορφώσουν το νομικό πλαίσιο με το οποίο επιτρέπεται να ασκήσει το «δικαίωμα στη μόρφωση» ένας νεαρός συμπολίτης μας που βρίσκεται στη φυλακή επειδή παρανόμησε. Oμως, όλοι γνωρίζουμε ότι υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες νομοταγείς νέοι που θέλουν να μορφωθούν αλλά δεν μπορούν, επειδή τους αφαιρείται το «δικαίωμα στη μόρφωση» από άτομα που επικράτησε να αποκαλούνται «γνωστοί-άγνωστοι» και τα οποία παρανόμως κλείνουν σχολεία και πανεπιστήμια.
Ως απλός Eλληνας πολίτης, κάνω έκκληση στους βουλευτές μας να δείξουν και γι’ αυτούς τους νέους την ίδια «ευρηματικότητα και σύμπνοια» που έδειξαν για τη «μόρφωση» του νεαρού Ρωμανού, ώστε σε αυτήν τη χώρα οι νομοταγείς πολίτες να μην έχουν λιγότερα δικαιώματα από τους παραβάτες τών νόμων.
Θεοδόσιος Δόσιος - Ιατρός
Νομίζω ότι δικά μου σχόλια περιττεύουν.
Κύριε διευθυντά
Μάθαμε ότι οι βουλευτές μας έδειξαν πρωτόγνωρη «ευρηματικότητα και σύμπνοια» για να διαμορφώσουν το νομικό πλαίσιο με το οποίο επιτρέπεται να ασκήσει το «δικαίωμα στη μόρφωση» ένας νεαρός συμπολίτης μας που βρίσκεται στη φυλακή επειδή παρανόμησε. Oμως, όλοι γνωρίζουμε ότι υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες νομοταγείς νέοι που θέλουν να μορφωθούν αλλά δεν μπορούν, επειδή τους αφαιρείται το «δικαίωμα στη μόρφωση» από άτομα που επικράτησε να αποκαλούνται «γνωστοί-άγνωστοι» και τα οποία παρανόμως κλείνουν σχολεία και πανεπιστήμια.
Ως απλός Eλληνας πολίτης, κάνω έκκληση στους βουλευτές μας να δείξουν και γι’ αυτούς τους νέους την ίδια «ευρηματικότητα και σύμπνοια» που έδειξαν για τη «μόρφωση» του νεαρού Ρωμανού, ώστε σε αυτήν τη χώρα οι νομοταγείς πολίτες να μην έχουν λιγότερα δικαιώματα από τους παραβάτες τών νόμων.
Θεοδόσιος Δόσιος - Ιατρός
Νομίζω ότι δικά μου σχόλια περιττεύουν.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)