Εκδημία

Μέσα στην εορταστική ατμόσφαιρα της μεγάλης εορτής των Φώτων καλούμαστε σήμερα να προπέμψουμε την παιδίατρο Αγγελική Τσαούση που ‘τελειωθείσα εν ασθενεία’ εκοιμήθη χθες βράδυ και ‘ανεπαύσατο εκ των πόνων αυτής’. Άνθρωπος της θυσίας και της προσφοράς σε όλη τη ζωή της, με πίστη σπάνια και απέραντη αγάπη προς όλους, και κυρίως τους πάσχοντες, ήταν η καρδιά και η κινητήρια δύναμη της αδελφότητος ‘Αγάπη Χριστού’. Μετά από μια ολόκληρη ζωή ακούραστης εργασίας αντιμετώπισε επί ένα και πλέον έτος και την δύσκολη και επώδυνη μεταστατική νόσο με καρτερία και πραότητα, χωρίς γογγυσμούς. Προ μηνών έλαβε την μοναχική κουρά ως τυπικό επισφράγισμα της ασκητικής ζωής που ήδη ζούσε. Ευχόμαστε να έχει ‘καλήν απολογίαν’ εκεί όπου την αναμένουν οι προαπελθόντες πνευματικοί πατέρες και συνεργάτες της, π. Βασίλειος και π. Κωνσταντίνος. Καλόν Παράδεισο να έχει!    

Τρεις δεσμοφύλακες

Σήμερα δίνω τον λόγο στη φίλη Δέσποινα Χίντζογλου-Αμασλίδου, που μετά την ιατρική της σταδιοδρομία ανακάλυψε τον δεύτερο εαυτό της στη λογοτεχνία και επιδίδεται στα Ψυχογραφήματα, γράφει δηλαδή με τη ψυχή της και μας προσφέρει την ψυχή της. Μέσα στις γιορτές μου έστειλε το ακόλουθο κείμενο, με τον παραπάνω τίτλο, που το δημοσιεύω με την άδειά της και με τις ευχές της για τον καινούργιο χρόνο:

     Το χρήμα, η δόξα κι η περήφανη γνώση μπήκαν ευπρόσδεκτοι στο σπίτι του.
     Γρήγορα όμως έγιναν αφέντες και δεσμοφύλακες μαζί.
     Οι επιθυμίες του άνθισαν και καμάρωνε  τα άνθη τους, όμως δεν χάρηκε ποτέ  καρπούς,
     γιατί τα άνθη κάηκαν απ'τον λίβα του θαυμασμού του.
     Μετά οι δεσμοφύλακες σκότωσαν λίγο-λίγο την ψυχή του και στην κηδεία της χαμογελούσαν ειρωνικά.
     Πίσω τους κι αυτός, χωρίς να αναγνωρίζει τους δολοφόνους της ψυχής του, χωρίς να νοιώθει την ευθύνη του.
     Θεέ μου, μη μου δώσεις θησαυρούς που δεν μπορώ να διαχειριστώ.
     Μη μου δώσεις χαρές, που θα κάψουν την γαλήνη μου.
     Μη μου δίνεις ό,τι σου ζητώ, γιατί θα πάρουν τα μυαλά μου αέρα.
     Δώσε μου μόνο την επιθυμία, νάσαι Εσύ η ΑΝΑΓΚΗ μου.

Αρχή σοφίας

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά και πάλι, μέρα που θέλουμε πάντα να τη βλέπουμε με αισιοδοξία και ελπίδα, με μεγάλες αποφάσεις για το μέλλον (που συνήθως τις θυμόμαστε μέχρι... την επομένη), με σχέδια και όνειρα και ευχές για επιτεύγματα και δημιουργήματα δυσανάλογα με τα δεδομένα που μας άφησε ο προηγούμενος χρόνος και τις προοπτικές που ανοίγονται μπροστά μας. Αφήνοντας λοιπόν παράμερα τις συμβατικές ευχές που όλοι προσφέρουμε άφθονες, ας δούμε τι ζητάει ως δώρο από τον Θεό ένας άρχοντας του λαού του, ο σοφός Σολομών, σε μια εμπνευσμένη προσευχή που ακούμε ως μέρος του τρίτου αναγνώσματος στον εσπερινό της εορτής του Μεγάλου Βασιλείου που τιμούμε σήμερα: 
     ‘Θεέ πατέρων καὶ Κύριε τοῦ ἐλέους ὁ ποιήσας τὰ πάντα ἐν λόγῳ σου καὶ τῇ σοφίᾳ σου κατασκευάσας ἄνθρωπον, ἵνα δεσπόζῃ τῶν ὑπὸ σοῦ γενομένων κτισμάτων καὶ διέπῃ τὸν κόσμον ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν εὐθύτητι ψυχῆς κρίσιν κρίνῃ, δός μοι τὴν τῶν σῶν θρόνων πάρεδρον σοφίαν καὶ μή με ἀποδοκιμάσῃς ἐκ παίδων σου. ὅτι ἐγὼ δοῦλος σὸς καὶ υἱὸς τῆς παιδίσκης σου, ἄνθρωπος ἀσθενὴς καὶ ὀλιγοχρόνιος καὶ ἐλάσσων ἐν συνέσει κρίσεως καὶ νόμων· κἂν γάρ τις ᾖ τέλειος ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ σοφίας ἀπούσης, εἰς οὐδὲν λογισθήσεται. σύ με προείλω βασιλέα λαοῦ σου καὶ δικαστὴν υἱῶν σου καί θυγατέρων· εἶπας οἰκοδομῆσαι ναὸν ἐν ὄρει ἁγίῳ σου καὶ ἐν πόλει κατασκηνώσεώς σου θυσιαστήριον, μίμημα σκηνῆς ἁγίας, ἣν προητοίμασας ἀπ᾿ ἀρχῆς. καὶ μετὰ σοῦ ἡ σοφία ἡ εἰδυῖα τὰ ἔργα σου καὶ παροῦσα, ὅτε ἐποίεις τὸν κόσμον, καὶ ἐπισταμένη τί ἀρεστὸν ἐν ὀφθαλμοῖς σου καὶ τί εὐθὲς ἐν ἐντολαῖς σου. ἐξαπόστειλον αὐτὴν ἐξ ἁγίων οὐρανῶν καὶ ἀπὸ θρόνου δόξης σου πέμψον αὐτήν, ἵνα συμπαροῦσά μοι κοπιάσῃ καὶ γνῶ τί εὐάρεστόν ἐστι παρά σοί. οἶδε γὰρ ἐκείνη πάντα καὶ συνίει καὶ ὁδηγήσει με ἐν ταῖς πράξεσί μου σωφρόνως καὶ φυλάξει με ἐν τῇ δόξῃ αὐτῆς· καὶ ἔσται προσδεκτὰ τὰ ἔργα μου, καὶ διακρινῶ τὸν λαόν σου δικαίως καὶ ἔσομαι ἄξιος θρόνων πατρός μου. τίς γὰρ ἄνθρωπος γνώσεται βουλὴν Θεοῦ; ἢ τίς ἐνθυμηθήσεται τί θέλει ὁ Κύριος; λογισμοὶ γὰρ θνητῶν δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι ἡμῶν.’ [Σοφία Σολομώντος 9:1-14]
     Το κείμενο είναι απλό και πάνσοφο. Αν θελήσουμε όλοι, άρχοντες και αρχόμενοι, με την αρχή του χρόνου να ζητήσουμε αυτή την σοφία από τον ‘πάντα διδόντα απλώς’ (= απλόχερα) Θεό, και να την αξιοποιήσουμε ανάλογα, τότε το τούνελ που βλέπουμε συνεχώς μπροστά μας θα γίνει λιγότερο σκοτεινό.

Το σταυρόλεξο της ζωής

Η μέρα ήταν από εκείνες που αφήνουν μια πικρή επίγευση στο στόμα, και σε κάνουν να θέλεις να τις ξεχάσεις. Αν μπορούσε να την διαγράψει τελείως από την ιστορία, να κάνει ένα ‘Undo’ όπως στον υπολογιστή, να επαναφέρει τα πράγματα σε κάποια προηγούμενη στιγμή, να αποφύγει κάτι, να προλάβει κάτι άλλο, να δώσει μια οδηγία που ίσως να έκανε τη διαφορά… Αλλά αυτά γίνονται μόνο στα κομπιούτερ. Η ζωή δεν έχει τέτοιες δικλείδες ασφαλείας, δεν ρωτάει για επιβεβαίωση («Είστε σίγουρος ότι θέλετε να…;») πριν από κάθε ενέργεια. Η αναπάντεχη ανακοπή του ηλικιωμένου αρρώστου και η ανεπιτυχής προσπάθεια αναζωογόνησης τον είχαν αποσυντονίσει. Αυτό είχε ως συνέπεια να μιλήσει άπρεπα στην επόμενη ασθενή, που βέβαια δεν ήταν και ό,τι πιο εύκολο: μια φλύαρη γριά που επέμενε να ανοίγει το στόμα της κάθε τρία δευτερόλεπτα, ακόμη κι όταν της έλεγε να μείνει για λίγο ακίνητη ενώ προσπαθούσε με τη βελόνα να βρει το υγρό χωρίς να της τρυπήσει τον πνεύμονα. Τελικά μόλις και μετά βίας είχε καταφέρει να πάρει ένα μικρό δείγμα από την μεγάλη ποσότητα που του έδειχναν οι υπέρηχοι. Αγανακτισμένος με τον εαυτό του και αηδιασμένος από την άρρωστη (ή μήπως ανάποδα;) είχε εγκαταλείψει το δωμάτιο με το δείγμα του, και υποσχέθηκε μέσα του να μην ξαναπατήσει εκεί. Είπαμε: μια μέρα που καλύτερα να έλειπε.

     Η απραξία στο απογευματινό ιατρείο σχεδόν ποτέ δεν του βελτίωνε τη διάθεση, αλλά ειδικά σήμερα ήταν ευπρόσδεκτη: δεν είχε όρεξη για άλλους καυγάδες με δύσκολους ασθενείς. Κάτι θα πήγαινε στραβά, μια καινούργια πίκρα θα ερχόταν να προστεθεί στις προηγούμενες. Έτσι το σταυρόλεξο που βρέθηκε απρόσμενα μπροστά του μέσα στις σελίδες ενός παλιού περιοδικού ήταν μια διέξοδος, κάτι που θα έστρεφε το μυαλό του σε μια πρακτική διανοητική πρόκληση που δεν θα είχε σχέση με ιατρική, με αρρώστιες και με δυσάρεστα συμβάματα. Ακόμη κι αν δεν ‘βγαίνει’ ένα σταυρόλεξο, δεν κινδυνεύουν ζωές, δεν ανακύπτουν ηθικά διλήμματα, δεν υπάρχει κανένας φόβος για κρίσιμα λάθη και ενδεχόμενες ευθύνες. Αθώο πράγμα, δίχως άγχος. Μάλιστα το συγκεκριμένο αποδείχθηκε πιο δύσκολο και απαιτητικό απ’ ό,τι το φανταζόταν. Ασυνήθιστες λέξεις, έξυπνοι αλλά και αινιγματικοί ορισμοί, του πήρε περισσότερο χρόνο απ’ όσο περίμενε. Χρειάστηκε να κάνει και διαλείμματα για να καθαρίζει το μυαλό. Όταν τελείωσε, το κράτησε στα χέρια και πέρασε το μάτι του πάνω από τα συμπληρωμένα τετράγωνα με ικανοποίηση, και με την αίσθηση ότι η όλη άσκηση είχε τελικά ψυχοθεραπευτικό αποτέλεσμα.

     Για πρώτη φορά αναλογίσθηκε την πιθανή σχέση ανάμεσα στις λέξεις που απάρτιζαν αυτό το ‘κρυπτογράφημα’. Τις κοίταξε μία-μία με διαφορετικό μάτι. Πόσο ενδιαφέρον μπορεί να παρουσιάζει τελικά ένα τυχαίο άθροισμα λέξεων, που το μόνο κοινό τους σημείο είναι ότι ταίριασαν με τόσο αρμονικό τρόπο μέσα σ’ ένα τετράγωνο πλαίσιο! Τι θα μπορούσε να συνδέει ουσιαστικά όπως καφάσια, μήτρες, φανός, ακίς, τόπια, οδύνη, χαλασιά με επίθετα του τύπου επίορκες, ακίνδυνα, ακαταμάχητος, ικανή, κεφάτο, ανιαρά και αρχικά οργανισμών όπως ΕΑΤ, ΣΕΗ, ΟΠΑΠ, ΑΤΕ και ΡΙΚ; Ο σκηνοθέτης Ζακ Τατί πώς κόλλαγε με τον ‘αρχηγό των Κοζάκων’ Αταμάν ή τον Τυδέα, πατέρα του Διομήδη και έναν από τους ‘Επτά επί Θήβας’, ή τον ποδοσφαιριστή Μέσι, ή το ‘αηδόνι της Αργεντινής’ Σόσα (δυο αργεντίνοι στο ίδιο σταυρόλεξο; Καλό αυτό!); Η αλιάδα (σκορδαλιά σε απλά ελληνικά) είχε καμιά σχέση με τα ντόρτια ή τον αζαυρίτη (ορυκτό του χαλκού με βαθύ μπλε χρώμα);

     Η φαντασία του άρχισε να καλπάζει. Αυτό ήταν! Θα επιχειρούσε να στήσει μια ιστορία βασισμένη στα στοιχεία του σταυρολέξου! Ιδέα μοναδική, που δεν την είχε ξανασυναντήσει σε όσα βιβλία και ιστοσελίδες για τη ‘δημιουργική γραφή’ είχε διαβάσει μέχρι τώρα. Είχε στα χέρια του τουλάχιστον τρία ονόματα για τους πρωταγωνιστές (Αλ, Ντιάνα, Αναστασία) και άλλα τρία τοπωνύμια (Χάιφα, Ιταλία, Σαλαμίνα). Άλλα στοιχεία όπως οστά, ατομικά, καράτι, ήχοι, μιγάς, εκατοστό, τσάντα, ατού, ανιόν θα ήταν ‘προσανάμματα’ για την πλοκή. Θα έπρεπε να αποφασίσει αν η ιστορία θα ήταν περιπετειώδης ή ρομαντική, χαλαρή ή πιο έντονη, διασκεδαστική ή συναρπαστική, διήγημα ή μυθιστόρημα, αλλά αυτά ήταν λεπτομέρειες: η βασική ιδέα ήταν που μετρούσε. Θα δυσκολευόταν ίσως να ταιριάσει μέσα σ’ ένα μοντέρνο σκηνικό τον Τυδέα, την Κολχίδα (Αία), την αρχαία μνα και τον τραγοπόδαρο ‘θεό’ Πάνα: κάτι θα σκεφτόταν και γι’ αυτά.

     Ύστερα από μια δέκατη ανάγνωση, άρχισε να φιλοσοφεί τα πράγματα. Η ιστορία βρισκόταν ήδη μπροστά στα μάτια του. Τόσες ανόμοιες λέξεις, ρήματα, ουσιαστικά, μόρια, επίθετα, κύρια ονόματα, αρχικά, ελληνικά και ξένα, αρχαία και νέα, πρόσωπα, ζώα και πράγματα από τις πιο απίθανες γωνιές της γης… Μια μικρογραφία του σύμπαντος κόσμου, της ίδιας της ζωής, όπου η διαφορά, η παραλλαγή και η ποικιλία είναι βασικό στοιχείο κάλλους, αέναο ‘δείγμα γραφής’ του ίδιου δημιουργικού χεριού, καλειδοσκόπιο που αλλάζει συνεχώς όψεις και μορφές, χωρίς ποτέ να επαναλαμβάνεται πανομοιότυπα. Η κάθε επόμενη στιγμή μπορεί να φέρει μαζί της τη λιακάδα ή την ομίχλη, τον θρίαμβο ή την τραγωδία, πάντως την ανατροπή του σκηνικού (όπως και η κάθε επόμενη λέξη στο σταυρόλεξο μπορεί να είναι τελείως άσχετη με όλες τις προηγούμενες). Δεν χρειάζεται να είναι κανείς Ηράκλειτος για να διακρίνει ότι ‘τα πάντα ρει’, ότι όλα κυλούν και αναδιατάσσονται, πεθαίνουν και γεννώνται, αποδομούν και αναπλάθουν το περιβάλλον μας, είτε ζωντανό είτε άψυχο, και χαρίζουν κάθε στιγμή καινούργιες συγκινήσεις και ενδιαφέροντα. Και βέβαια η αγανάκτηση (ξαναθυμήθηκε την πρωινή του περιπέτεια) δεν λύνει κανένα πρόβλημα, απεναντίας προσθέτει άγχος και θολώνει την κρίση. Πώς έλεγε εκείνο το αρχαίο λογοπαίγνιο του Παλλάδα που τους μάθαινε η φιλόλογος στο Γυμνάσιο; «Εἰ τὸ φέρον σὲ φέρει, φέρε καὶ φέρου˙ εἰ δ’ ἀγανακτεῖς, καὶ σαυτόν λυπεῖς καὶ τὸ φέρον σὲ φέρει». Ξεχασμένο μάθημα, που ισχύει το ίδιο σε όλες τις εποχές.

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!

Εντροπία

Έχουμε ασχοληθεί και παλαιότερα με το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα, που μας λέει πρακτικά ότι τα πάντα στο σύμπαν γίνονται με αύξηση της εντροπίας (μια ευγενική λέξη που σημαίνει τις κάθε είδους απώλειες και τα σκουπίδια που γεννούν οι διάφορες δραστηριότητες). Είναι ο νόμος της φθοράς ή, όπως θα λέγαμε παντρεύοντας τη Φυσική με την Ορθόδοξη Θεολογία, η άμεση συνέπεια του προπατορικού αμαρτήματος. Την εφαρμογή του την βλέπει κανείς παντού και κάθε μέρα. Εδώ θα ασχοληθούμε με μια ειδική περίπτωση.
     Φαίνεται λοιπόν ότι εντροπία δημιουργούν και τα ιστολόγια. Στην αναζήτηση θεμάτων για σχολιασμό και αφορμών για γράψιμο αλιεύω κάθε τόσο διάφορα μαργαριτάρια (με ή χωρίς εισαγωγικά) που τα αποταμιεύω σε ένα αρχείο κειμένου. Η έκτασή του έχει φτάσει, ούτε λίγο ούτε πολύ, τις 113 σελίδες. Τι έχω εκεί μέσα; Τα περισσότερα τα έχω ξεχάσει. Περιστασιακά συμβαίνει να θυμηθώ, με τη βοήθεια του συνειρμού, κάποιον σύνδεσμο ή σχόλιο και να το ανασύρω για αξιοποίηση. Ωστόσο ο κύριος όγκος παραμένει στα αζήτητα (κάθε τόσο διαγράφω μερικά που σκούριασαν). Μόνο μέσα στο 2014 γέμισα 38 σελίδες από... εντροπία.
     Ενδεικτικά σημειώνω κάποια συμβάντα των τελευταίων λίγων μηνών, χωρίς κάποια αξιολογική σειρά [σχετικές πληροφορίες μπορεί κανείς να βρει στους αντίστοιχους συνδέσμους--οι δικές μου σύντομες κρίσεις σε παρένθεση]: 
     - Η Αγγλικανική εκκλησία πρόσφατα εξέλεξε την πρώτη γυναίκα βοηθό επίσκοπο (μεγαλώνοντας έτσι την απόσταση που τη χωρίζει από την αρχαία χριστιανική παράδοση).
     - Ένα μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο προσεγγίζει τον Πλούτωνα μετά από οχτώ χρόνια πτήσης (το διάστημα δεν σηκώνει... βιασύνη, όσο γρήγορα κι αν τρέχουμε).
     - Την 1η Δεκεμβρίου πέθανε ο διάσημος καθηγητής και ακαδημαϊκός Δημήτρης Τριχόπουλος, από τους πλέον καταξιωμένους διεθνώς συμπατριώτες μας (μόνο θετικά μπορεί κανείς να σχολιάσει το έργο του).
     - Μάθαμε ότι το Λουξεμβούργο είχε σειρά νόμων που ευνοούσαν φορολογικά τις μεγάλες επιχειρήσεις, ‘κανονικά και με τον νόμο’ (αυτό που λένε ότι συμβαίνει και στις καλύτερες οικογένειες).
     Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι κάθε είδηση καταργείται με την εμφάνιση της επομένης. Έρχεται με κρότο και πάταγο και τυμπανοκρουσίες και φανφάρες και σβήνει μ’ ένα μικρό τσιτσίρισμα όπως το σπίρτο που πέφτει στο νερό. Συχνά χωρίς καν να μας έχει διδάξει κάτι. Δυστυχώς...  

Αλιεύματα

Από τα απόνερα της χθεσινής αποτυχημένης προεδρικής εκλογής ψαρεύω δυο χαρακτηριστικές πομφόλυγες (τα εν παρενθέσει σχόλια δικά μου):
     - «Δεν με ενδιαφέρει η παρούσα Βουλή, με τη σημερινή της μορφή», δήλωσε ο βουλευτής Βασίλης Καπερνάρος, επικεφαλής της Διοικούσας Επιτροπής του πρόσφατα ιδρυθέντος πολιτικού σχηματισμού ‘Ρίζες’ [γιατί άραγε η δήλωση μου φέρνει αυθόρμητα στο νου το γνωστό απόφθεγμα για τη φοράδα και το αλώνι;].
     - «Πανέτοιμος για την εκλογική μάχη» δήλωσε ο υφυπουργός Ανάπτυξης Γεράσιμος Γιακουμάτος, προσθέτοντας σιβυλλικά: «Ραντεβού στα ...γουρουνάδικα» [θερμή γονυκλινής παράκληση: όποια κυβέρνηση κι αν εκλεγεί στο τέλος του μηνός, είναι δυνατόν να αποκλείσει εκ των προτέρων από τη σύνθεσή της τέτοιες υψηλές προσωπικότητες;].

Ναυάγια

Επί ένα 24ωρο η κοινή γνώμη λησμόνησε την προεδρική εκλογή και παρακολούθησε με αγωνία την τύχη του φλεγόμενου πλοίου μέσα στη φουρτουνιασμένη Αδριατική. Οι προσπάθειες διάσωσης ένωσαν ανθρώπους από διάφορες χώρες (και ασφαλώς και ανάλογες προσευχές) σ’ ένα σκηνικό που θύμιζε τον ψαλμικό στίχο που διαβάζουμε στην ακολουθία των Αγίων Τεσσαράκοντα: ‘Διήλθομεν δια πυρός και ύδατος, και εξήγαγες ημάς εις αναψυχήν’. Ευτυχώς, με ελάχιστα μόνο θύματα, οι εκατοντάδες επιβαίνοντες τελικά ‘εξήχθησαν εις αναψυχήν’. Δόξα τω Θεώ.
     Στο εσωτερικό, δεν προλάβαμε να πάρουμε μια ανάσα ανακούφισης και αγκαλιασμένοι και χορεύοντας το χορό του Ζαλόγγου πηδήσαμε από το κατάστρωμα του πλοίου στη θάλασσα, ή από το τηγάνι στη φωτιά, όπως λένε οι Άγγλοι. Μεταφορικά βεβαίως: αποφασίσαμε ότι δεν θέλουμε να καθόμαστε πάνω στο σκάφος που κουτσοπορεύεται στο πέλαγο και προτιμούμε να δοκιμάσουμε τις κολυμβητικές μας ικανότητες στην προσπάθεια να πιάσουμε το πηδάλιο της χώρας στα χέρια μας στις πρόωρες εθνικές εκλογές, τέλος του μηνός. Κι ας πνιγούμε στην προσπάθεια. Φαντασθείτε να έκαναν το ίδιο και οι επιβάτες του Norman Atlantic. Φαίνεται πως η ανθρώπινη ματαιοδοξία και ισχυρογνωμοσύνη (το κοινώς λεγόμενο γινάτι) είναι χειρότερη και από τα στοιχεία της φύσεως. 

Αντίστροφα

«Γιατρέ, μήπως μετράω αντίστροφα;»
     Η ερώτηση, από έναν άνθρωπο με διάγνωση καρκίνου εδώ και τέσσερα χρόνια, που έχει περάσει τα διάφορα στάδια της αρρώστιας και της θεραπευτικής προσπάθειας (επέμβαση, χημειοθεραπεία, ύφεση, υποτροπή, εξέλιξη), θα πρέπει σύμφωνα με τη θεωρία να αποτελέσει ερέθισμα για βαθύτερη συζήτηση, για εξερεύνηση των πιο ενδόμυχων συναισθημάτων του αρρώστου, για να σπάσει το φράγμα της σιωπής που εμποδίζει την ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων όταν ο χρόνος είναι περιορισμένος. Έτσι λέει η θεωρία. Ωστόσο, έχω υποσχεθεί στη σύζυγο να ‘προστατεύσω’ τον άρρωστο από την κατάθλιψη που παραμονεύει να τον καταλάβει. Δεν θέλω να χαλάσω και την Πρωτοχρονιά που πλησιάζει και που μπορεί να είναι η τελευταία κοινή τους εορτή. Έτσι απαντώ με μια υπεκφυγή:
     «Από τη στιγμή που γεννιόμαστε όλοι μετρούμε αντίστροφα. Μόνο που δεν ξέρουμε από ποιον αριθμό αρχίσαμε».
     Αυτοϊκανοποιημένος με την φιλοσοφική μου άποψη, περιορίζομαι στη διαδικασία της χορήγησης του οξυγόνου, σε πρακτικές συμβουλές για την μείωση της δύσπνοιας, σε ενθάρρυνση για τη συνέχεια. Αδικώ άραγε τον άρρωστο; Προδίδω την εμπιστοσύνη του; Συμβιβάζομαι με τις ψυχολογικές ανάγκες της συζύγου; Μήπως προστατεύω πρωτίστως τον εαυτό μου αποφεύγοντας την επώδυνη διαπραγμάτευση; Δείτε το όπως θέλετε: δεν ξέρω αν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση. 

Αλλιώτικα Χριστούγεννα

Πράξη πρώτη. Τα Χριστούγεννα είναι λευκά φέτος. Μόνο που το λευκό δεν είναι χιόνι αλλά ομίχλη. Πυκνή και σε πολλές μεριές αδιαπέραστη, κάνει την κίνηση σχετικά δύσκολη και οπωσδήποτε προσεκτική. Κάτι σαν κι αυτό που νιώθουμε στον κόσμο γύρω μας: αδιέξοδα και γνόφος παντού. Ανοίγω το ραδιόφωνο: μέχρι και είδηση έχει γίνει, μια και έχει δημιουργήσει πρωινά προβλήματα στο αεροδρόμιο. Κι όμως, μόλις αφήνω τον περιφερειακό και ανηφορίζω διακόσια μέτρα, ένας ήλιος σχεδόν ανοιξιάτικος διαλύει τα πάντα.
     Η μέρα ξεκίνησε ομαλά και ωραία. Μια και είχαμε αγρυπνία το προηγούμενο βράδυ μπορέσαμε να καθυστερήσουμε το πρωινό εγερτήριο. Λίγη επίκαιρη ανάγνωση, λίγη επίσης επίκαιρη μαγειρική, να δούμε και τα ηλεκτρονικά μηνύματα που μας έστειλαν μαζί με όμορφες σκέψεις φίλοι και γνωστοί, φτάνουμε γύρω στις δέκα όταν το πρόγραμμα τροποποιείται αναπάντεχα.
     Μια εορταστική κλήση από την κλινική δεν είναι ό,τι καλύτερο. Έχω κλείσει τις εκκρεμότητές μου από χθες, δεν έχω εσωτερικούς ασθενείς, η τηλεφωνήτρια μου λέει ότι είναι κάποιος εξωτερικός κύριος που ζητάει να δει πνευμονολόγο σήμερα. Σε λίγο με καλεί και ο ίδιος, δίνουμε ραντεβού σε μια ώρα. Δεν ζητώ να μάθω λεπτομέρειες από το τηλέφωνο, αλλά δεν αποφασίζει κανείς να πάει Χριστούγεννα στο γιατρό χωρίς κάποιο ουσιαστικό λόγο. Προφανώς ζει κι εκείνος την προσωπική του ομίχλη. Ελπίζω να βγει και γι’ αυτόν ένας ήλιος.
      Λίγο αργότερα συζητούμε το ιστορικό του. Βήχας από δέκα μέρες, κάποιες κόκκινες γραμμές στα πτύελα λίγο αργότερα. «Είμαι και καπνιστής, γιατρέ», μου λέει. Πήγε τις προάλλες στο εφημερεύον νοσοκομείο, του έκαναν ακτινογραφία, του σύστησαν να δει πνευμονολόγο. Όχι χωρίς λόγο. Δεν του βρίσκω τίποτε στην εξέταση, αλλά η ακτινογραφία (ευτυχώς δεν την κράτησαν για το αρχείο) παραπέμπει σε ανάγκη για αξονική. «Να την κάνω σήμερα», προτείνει ο ίδιος. Ο τεχνικός μας όμως θα είναι δεσμευμένος για ώρες σε μια εξέταση με γενική αναισθησία στον μαγνητικό τομογράφο. «Γιατί δεν πας σπίτι να κάνεις Χριστούγεννα και να έρθεις αύριο με άνεση;» του προτείνω. Το δέχεται. Αναβάλλουμε το άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας. Ας γιορτάσουμε σήμερα χωρίς στενόχωρες σκέψεις, όσο γίνεται.

                                                                           * * * * *

Πράξη δεύτερη. Σύναξη της Θεοτόκου, παραδοσιακά στους Αγίους Αποστόλους, με συμψάλτη τον αδελφό μου. Πρόγευμα στο πατρικό, ευχές στη μητέρα, διασκέδαση με τα νήπια, ώρα για το ραντεβού μας, χωρίς ομίχλη σήμερα. Ο τεχνικός είναι στη θέση του, ο άρρωστος περιμένει. «Τι είχατε χθες;» ρωτάω. Δύσκολη περίπτωση. Τριάντα χρόνων γυναίκα, χωρίς ιστορικό, άρχισε να δυσκολεύεται να βαδίσει εδώ και μια εβδομάδα. Σχεδόν τέσσερεις ώρες εξέταση, με αναισθησία. Διάγνωση: σκλήρυνση κατά πλάκας. Οι αρρώστιες δεν κοιτάζουν ημερολόγιο, δεν σέβονται γιορτές και αργίες.
     Το πρώτο πέρασμα στον αξονικό τελειώνει. Ευτυχώς ο φίλος ακτινολόγος γνωματεύει δίπλα. Δεν του αρέσει η εικόνα, θέλει και σκιαστικό. Του περνάω μια φλέβα, ξαναβάζουμε τον άρρωστο στον τομογράφο. Λίγα λεπτά ακόμη, και η υποψία ενισχύεται. Θα χρειασθεί βρογχοσκόπηση, δεν θέλει να χασομερήσει, έστω κι αν μεσολαβούν ακόμη αργίες. Βρίσκω βοηθό στο χειρουργείο, οργανώνουμε τη διαδικασία, μετά μισή ώρα έχουμε τελειώσει. Δηλαδή αρχίζουμε, μια και τα πράγματα δεν δείχνουν ευοίωνα. «Τι λέει η πείρα σου, γιατρέ;» με ρωτάει, φανερά υποψιασμένος. Καταφεύγω στη διπλωματική υπεκφυγή της υποψίας: θα πρέπει να περιμένουμε το εργαστήριο. Αποχαιρετώ και φεύγω. ‘Αρκετόν τη ημέρα...’
     Κατεβαίνοντας χωρίς καθυστερήσεις προς το κέντρο της πόλης μέσα από τους ήσυχους εορταστικούς δρόμους νοερά ανάβω από ένα κερί στις εκκλησίες που προσπερνώ: στον Προφήτη Ηλία, τον Άγιο Χριστοφόρο, την Αγία Βαρβάρα, στο Παπάφειο, στον Άγιο Κωνσταντίνο. Ο άρρωστός μου θα χρειασθεί τις μεσιτείες πολλών αγίων για τα παραπέρα.  
     Έξω η μέρα είναι ηλιόλουστη, σχεδόν καλοκαιρινή. Φως παντού, κόσμος πολύς στην παραλία. Αλλιώτικα Χριστούγεννα φέτος.

Εξέλιξη

Κυκλοφορεί τις μέρες αυτές στο Διαδίκτυο ένα εκπληκτικό βίντεο από τις Ινδίες. Ένας πίθηκος πηδάει πάνω στο ηλεκτροφόρο καλώδιο που τροφοδοτεί τον σιδηρόδρομο και πέφτει ηλεκτρόπληκτος στο έδαφος. Ένας άλλος πίθηκος τρέχει αμέσως δίπλα του, τον χτυπάει, τον ταρακουνάει, τον βουτάει επανειλημμένα σ’ ένα λάκκο με νερό, κάνει ό,τι μπορεί για να τον συνεφέρει. Ύστερα από είκοσι λεπτά εντατικών προσπαθειών καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης το θύμα αρχίζει να κινείται, σηκώνεται επάνω, επανέρχεται στη ζωή.
     Παρακολουθώντάς το, και κάνοντας συγκρίσεις με την απανθρωπία που κυριαρχεί στον κόσμο με διάφορες μορφές και σε όλες τις χώρες, από την υποσαχάρια Αφρική και τη Μέση Ανατολή ως τις πολιτισμένες Πολιτείες και την εξευγενισμένη Ευρώπη, σκέφτομαι ότι ο Δαρβίνος μάλλον έκανε λάθος στη σειρά της εξέλιξης. Κάποιοι πίθηκοι δείχνουν να είναι ανώτεροι από πολλούς ανθρώπους. 
     [ΣΗΜ. Το σχετικό βίντεο έχει αφαιρεθεί από την πηγή προέλευσής του].

Δικαιοσύνη

Οι ειδήσεις μας λένε ότι ο εισαγγελέας των Βαλεαρίδων νήσων (οι γνωστές Μαγιόρκα, Μενόρκα, Ίμπιθα, και Φορμεντέρα), που ως γνωστόν ανήκουν στην Ισπανία, αποφάσισε να παραπέμψει σε δίκη την πριγκίπισα Χριστίνα, αδελφή του βασιλιά Φελίπε, για φορολογικά αδικήματα δικά της και του συζύγου της. Αποδεικνύοντας έτσι ότι και στην περί δικαιοσύνης αντίληψη δεν είναι όλοι οι μεσογειακοί λαοί ίδιοι. Παρ’ ημίν χρειάζεται να συσκεφθεί το κοινοβούλιο για να ψηφίσει αν η δωροδοκία και η συκοφαντία όταν εμπλέκονται βουλευτές αποτελούν ή όχι αξιόποινες πράξεις (είναι αυτό που λένε «ακόμη το μελετά η επιστήμη»). Στο μεταξύ ο φάκελλος έχει ήδη πάει στο αρχείο με υπερταχεία διαδικασία (ενώ άλλες δικαστικές υποθέσεις εκκρεμούν δεκαετίες ολόκληρες), και μην τον είδατε...  Και του χρόνου!

    

Μεταγραφές

Το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσισε κατά των μεταγραφών στις αρχιτεκτονικές σχολές Αθηνών και Θεσσαλονίκης, διότι ο αριθμός των φοιτητών που θα προκύψει υπερβαίνει κατά πολύ τις εκπαιδευτικές δυνατότητες των αντιστοίχων σχολών. ‘Γλαυξ εις Αθήνας’ και πάλι. Κρυφό καμάρι το είχαμε τόσα χρόνια ότι σε σχολές σχεδιασμένες για πενήντα ή εκατό άτομα κατ’ έτος εμείς καταφέρναμε να στριμώχνουμε από τετρακόσιους ως χίλιους, και ό,τι ήθελε προκύψει. Τώρα ανακάλυψαν οι σχολές την αδυναμία τους ή τώρα βρήκαν ευκαιρία να την προβάλουν;
     Για να μη νομίσετε ότι υπερβάλλω, ας παραθέσω την προσωπική μου εμπειρία. Το 1974 περάσαμε στην Ιατρική Θεσσαλονίκης τριακόσιοι (καμία σχέση με τον Λεωνίδα και τις Θερμοπύλες), ενώ η σχολή μπορούσε να ασκεί κανονικά μέχρι εκατόν πενήντα. Στον αριθμό αυτό προστέθηκαν όλοι οι ισοβαθμήσαντες, ξένοι υπήκοοι, Κωνσταντινουπολίτες, Κύπριοι και άλλων ειδικών κατηγοριών, με αποτέλεσμα η δύναμη του πρώτου έτους να είναι 600 άτομα. Την επόμενη χρονιά η Αθήνα έκλεισε την πόρτα στις μεταγραφές. Τότε αυτές γίνονταν κυρίως και σωρηδόν από το εξωτερικό, με πιστοποιητικά τρέλας, καρκίνου, λευχαιμίας ή άλλης ανηκέστου βλάβης της υγείας των φοιτητών που δεν επέτρεπε να συνεχίσουν τις σπουδές τους εκτός Ελλάδος. Ως εκ θαύματος όλα αυτά τα ανίατα νοσήματα θεραπεύονταν ολοσχερώς και εσαεί άμα τη εισόδω στα ελληνικά ΑΕΙ (δεν έχω δει σχετική ιατρική δημοσίευση σε κανένα περιοδικό, ούτε αναφορά στα θαυματολόγια των αγίων μας, αλλά πρέπει να είναι χιλιάδες αυτές οι περιπτώσεις). Με το ‘κλείσιμο’ της Αθήνας η Θεσσαλονίκη υποχρεώθηκε να δεχθεί όλους τους μεταγραφομένους, με τελικό αριθμό φοιτητών στο δεύτερο έτος το σημαδιακό 1204 (= άλωση της Πόλης από τους Φράγκους). Έτσι φτάσαμε να κάνουμε ανατομία σε ομάδες των σαράντα και πλέον ατόμων, όπου οι περισσότεροι έβλεπαν εξ αποστάσεως πάνω από τους ώμους των μπροστινών, και ελάχιστοι άγγιζαν. Το μέγα θαύμα όμως είναι ότι πήραμε (οι περισσότεροι) πτυχίο ιατρικής. Κι ύστερα πήραμε των ομματιών μας...      
     Αυτά συμβαίνουν εκεί που ο αριθμός των εισακτέων σε κάθε σχολή ορίζεται με βάση την πολιτική σκοπιμότητα και ερήμην των διδασκόντων και άλλων αρμοδίων.

Προεόρτια

Επίσημα πλέον εισερχόμαστε σήμερα στην προεόρτια περίοδο των Χριστουγέννων, και ο Αγ. Ρωμανός ο Μελωδός μας υποδέχεται με τον καλύτερο τρόπο, με τα κατά αλφάβητον προεόρτια προσόμοιά του, με πιο γνωστό το πρώτο:

«Αἱ ἀγγελικαί προπορεύεσθε δυνάμεις·
οἱ ἐν Βηθλεέμ ἑτοιμάσατε τήν φάτνην·
ὁ Λόγος γάρ γεννᾶται, ἡ Σοφία προέρχεται·
δέχου ἀσπασμόν ἡ Ἐκκλησία·
εἰς τήν χαράν τῆς Θεοτόκου, λαοί εἴπωμεν·
Εὐλογημένος ὁ τεχθείς Θεός ἡμῶν, δόξα σοι».

     Ας τα ακούσουμε από την Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία υπό την διεύθυνση του μακαρίτη Λυκούργου Αγγελόπουλου:

 

Ιδού η απορία

Από τη μια μεριά έχουμε νέες φήμες για χρηματισμούς βουλευτών εν όψει της κρίσιμης ψηφοφορίας για πρόεδρο. Από την άλλη, μέλος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ποδοσφαιρικών Ενώσεων (FIFA) καταγγέλλει δωροδοκίες προς την Ομοσπονδία από χώρες που θέλουν να αναλάβουν τις προσεχείς παγκόσμιες ποδοσφαιρικές διοργανώσεις. Με τα δεδομένα αυτά, είναι πιο σωστό να μιλούμε για ποδοσφαιροποίηση της πολιτικής ή για πολιτικοποίηση του ποδοσφαίρου;