Ξαφνιάσματα

Μοιράζομαι μαζί σας δυο μικρά, χαριτωμένα θα τα έλεγα, επεισόδια, που δείχνουν ανάγλυφα πώς μπορεί κανείς να δει με διαφορετικό μάτι κάποια πράγματα που τα θεωρούμε καθημερινά και δεδομένα, τόσο που πρακτικά τα αγνοούμε.
     Τις προάλλες μετέφερα ένα βράδυ κάποιον αγιορείτη στο κατάλυμά του. «Πόσο μου αρέσουν οι σταυροί των φαρμακείων!» είπε σε κάποια στιγμή ενώ περνούσαμε από πολυσύχναστο δρόμο. «Ευτυχώς δεν τους κατάργησαν ακόμη». Από τον φωτεινό διαφημιστικό ‘κράχτη’ του φαρμακείου, ο αγαθός του λογισμός είδε μόνο τον σταυρό.
     Πρόσφατα επίσης ξεναγούσα στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης δυο επισκέπτες από ηπειρωτική περιοχή της Αφρικής, που δεν είχαν δει ποτέ θάλασσα. Όταν αντίκρισαν την παραλία της Μηχανιώνας δεν πίστευαν στα μάτια τους. Τους εξήγησα, δείχνοντας στον χάρτη, ότι μπροστά τους απλώνεται το Αιγαίο πέλαγος, που είναι κομμάτι της Μεσογείου. Εντυπωσιά-σθηκαν. Μάλιστα δεν μπορούσαν να χωνέψουν ότι όλο αυτό το νερό είναι αρμυρό, μέχρι που το δοκίμασαν μέσα στη χούφτα τους! Το χαρούμενο ξάφνιασμά τους θύμιζε μικρό παιδί που κάνει την πρώτη του ανακάλυψη στον κόσμο.
     ‘Εάν μη στραφήτε και γένησθε ως τα παιδία...’ 

Νανούρισμα

Ευκαιρίας δοθείσης σήμερα ξαναθυμήθηκα τα καθήκοντα του... νανουριστή και τα εφάρμοσα στην πιο μικρή από τα μικρανίψια μου. Κατά πατρώαν παράδοσιν, το γνωστό παλιό ποίημα του Ζ. Παπαντωνίου για τον ‘Πεύκο’, μελοποιημένο σε πρώτο ήχο και αργό τσάμικο ρυθμό, έχει εξόχως βρεφοκαταπραϋντικές ιδιότητες. Το ξαναζωντάνεψα σήμερα, και διαπίστωσα μετά χαράς ότι διατηρεί ακόμη την αποτελεσματικότητά του. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι, ιδού και η στιχολογία του:

                                 Ένας πεύκος μες στον κάμπο
                                 γέρασε ο φτωχός.
                                 Στέκει εκεί πρωί και βράδυ
                                 μοναχός.

                                Έχασε μεγάλους κλώνους,
                                έμαθε πολλά.
                                Ζει διακόσια τόσα χρόνια
                                στρογγυλά.

                                Άκουσε τα καριοφύλια,
                                είδε αρματολούς,
                                πέρασε πολέμους, μπόρες,
                                κεραυνούς.

                                Μα βαστάει σαν παληκάρι,
                                όσο κι αν γερνά,
                                κι αγναντεύει πέρα ώς πέρα
                                τα βουνά.

Ικετηρία

‘... Διό, άχραντε Θεοτόκε, αεί συν ζωηφόρω βασιλεί και τόκω ζώσα,
πρέσβευε διηνεκώς περιφρουρήσαι και σώσαι
από πάσης προσβολής εναντίας την νεολαίαν σου...’

     Η φράση αυτή, από το εξαίσιο οκτάηχο δοξαστικό του εσπερινού της σημερινής εορτής, ας αποτελεί και δικό μας διηνεκές αίτημα για όλους μας, μικρούς και μεγάλους, ιδιαίτερα στους δύσκολους καιρούς που ζούμε ως έθνος και κοινωνία. Χρόνια πολλά, και η Παναγία βοήθειά μας!

Ενημέρωση

Τελειώσαμε, γράψαμε ό,τι είχαμε να γράψουμε, ψάξαμε ό,τι είχαμε να ψάξουμε, κλείνουμε τον υπολογιστή και φεύγουμε. Σωστό; Λάθος! Ο ‘νεαρός’ έχει τη δική του ατζέντα, και μας το δηλώνει αναντίρρητα στην οθόνη: ‘Μη διακόψετε τη λειτουργία ή αποσυνδέσετε τον υπολογιστή σας. Γίνεται εγκατάσταση της ενημέρωσης 1 από 10’. Μη θέλοντας να τον αφήσω να τα κάνει όλα μόνος του, κάθομαι και του κρατώ συντροφιά, για να τον επιβλέπω κιόλας. Κύριος οίδε τι ακριβώς εγκαθιστά και ενημερώνει ο αθέατος διαχειριστής των υπολογιστών που συνδέονται στο διαδίκτυο. Μόνο υποθέσεις μπορώ να κάνω, και να αναπέμπω ευχές να μη μου προκύψει κανένα κουσούρι την επόμενη φορά που θα τον ανοίξω. Ευτυχώς είναι σβέλτος--ήδη έφτασε στο 8, αλλά βέβαια δεν ξέρεις ποτέ πόσο θα του πάρει αυτό ή το 9 ή το τελικό 10. Να εύχεσαι νά ’ναι σύντομος ο δρόμος της αναμονής, κι άσε τον Καβάφη να λέει. Όσο να γράψω το κείμενο, ο υπολογιστής κλείνει. Πάλι καλά. Καλή Παναγία!

Λάθη είμαστε...

O G. K. Chesterton (1874-1936) ήταν άγγλος στοχαστής και συγγραφέας, ίσως πιο γνωστός στο ευρύτερο κοινό για τα ευφυή αστυνομικά διηγήματά του με πρωταγωνιστή τον καθολικό ιερέα ‘Πατέρα Μπράουν’ (αυτό τον καιρό παίζονται σε τηλεοπτική διασκευή από το BBC με μεγάλη επιτυχία). Σε άρθρο του γραμμένο το 1924 σημειώνει: «Ο σύγχρονος κόσμος έχει χωρισθεί σε Συντηρητικούς και Προοδευτικούς. Η δουλειά των Προοδευτικών είναι να συνεχίζουν να κάνουν λάθη. Η δουλειά των Συντηρητικών είναι να εμποδίζουν τη διόρθωση των λαθών».
     Λαμβάνοντας υπόψη τα σχεδόν 90 χρόνια που πέρασαν από τότε, σε ποια πλευρά ανήκουμε;

Το πίσω μπαλκόνι

Είχα γνωρίσει το μπροστινό μπαλκόνι του σπιτιού εδώ και αρκετά χρόνια. Το ήξερα ανέκαθεν σαν ύπαρξη, απλώς κάποια στιγμή έφτασα να το εκτιμήσω ως πρωινό καταφύγιο, ειδικά για τους θερινούς μήνες. Τις άλλες εποχές συνήθως δεν είναι ό,τι πιο ευχάριστο να βγαίνεις αγουροξυπνημένος στην ψύχρα γύρω στις έξι το πρωί και να πιάνεις το βιβλίο--δεν βοηθάει και ο φωτισμός. Από τη στιγμή που το ανακάλυψα, το αξιοποιώ δεόντως εκείνες τις περίεργες ώρες, μέχρι τις εφτάμιση και κάτι, πριν αρχίσει η καθαυτό εργασία της ημέρας.
     Η ατμόσφαιρα είναι ιδανική έξω από τους αναμμένους τοίχους του υπνοδωματίου: δροσιά και σχετική ησυχία. Έχεις τη ευκαιρία, μαζί με τη δουλειά, να παρατηρήσεις την πόλη καθώς ξυπνάει. Η κίνηση πάνω στο σταυροδρόμι αρχίζει σιγά-σιγά να αυξάνεται: εισερχόμενοι και εξερχόμενοι, εποχούμενοι και αραιοί πεζοί. Ανεβαίνει και ο υπόκωφος θόρυβος της πόλης. Όπου νάναι, το συνεργείο που (ξανα)διορθώνει τα πεζοδρόμια θα πιάσει δουλειά. Ένας ηλικιωμένος κύριος στο απέναντι μπαλκόνι πίνει καφέ και καπνίζει κοιτάζοντας τα λουλούδια του. Παραθυρόφυλλα ανοίγουν. Παράθυρα φωτίζονται ή σβήνουν. Ματιές στον ουρανό, συνήθως καθαρό, με σπάνια σύννεφα. Μυαλό κατά κανόνα ξύπνιο για εργασία μακριά από τον υπολογιστή. Κάπως έτσι έχω διορθώσει τα τελευταία χρόνια μια σειρά από ανόμοια βιβλία: ένα μεγάλο σύγγραμμα ανατομικής (με πολύ μικρά τυπογραφικά στοιχεία), μια συνοπτική ιστορία του Βυζαντίου, δυο-τρεις τόμους απομαγνητοφωνημένων ομιλιών ενός σύγχρονου γέροντα. Έμαθα πολλά, θυμούμαι πολύ λίγα. Έτσι είναι το μυαλό. Σε κάθε περίπτωση μου έμεινε ‘το ωραίο ταξίδι’.
     Και φέτος, εν μέσω κρίσης, η ανακάλυψη του αιώνα. Μετά από είκοσι σχεδόν χρόνια διαπίστωσα ότι μπορώ να κάνω την ίδια εργασία... στο πίσω μπαλκόνι.
     (Περίεργοι μεταλλικοί ήχοι με διακόπτουν. Μια σταχτιά δεκαοχτούρα βηματίζει πάνω στην κουπαστή του κιγκλιδώματος της διπλανής οικοδομής και με παρατηρεί απορημένη: τι γράφει αυτός εκεί; Της χαμογελώ και συνεχίζω).
     Το ήξερα ότι υπάρχει, αλλά το σνόμπαρα. Δεν έχει δα την ‘αίγλη’ του μπροστινού. Δεν έχει γλάστρες, στολίδια, καθίσματα, θέα στο δρόμο. Βλέπει κενούς χώρους, φωταγωγούς και άλλα όμοιά του μπαλκόνια που σπάνια χρησιμοποιούνται (ίσως για τους ίδιους λόγους). Κύριοι ‘ένοικοί’ τους είναι οι καυστήρες φυσικού αερίου και οι εξωτερικές μονάδες των κλιματιστικών. Ωστόσο, ανακάλυψα ότι τις κατάλληλες ώρες (απόγευμα έως βράδυ) προσφέρει τα ίδια πλεονεκτήματα με το μπροστινό (που αυτές τις ώρες λούζεται στον ήλιο): δροσιά, σχετική ησυχία, εύκολη πρόσβαση στη βιβλιοθήκη για τυχόν αναδρομές, τι άλλο θέλω; Ένα κάθισμα και ένα τραπέζι, και το γραφείο στήθηκε. Τελευταία μάλιστα προστέθηκε στο σκηνικό ένα εκπληκτικό καναρίνι που ανέβασε την... αισθητική αξία του.
     Έχει βέβαια κι ένα μειονέκτημα: μπορώ να το απολαύσω μόνο τις μέρες που δεν έχω ιατρείο. Ωστόσο, η ανακάλυψη με έκανε ευτυχισμένο, τόσο που αποφάσισα να την μοιραστώ με τους αναγνώστες μου. Διότι αυτή είναι μια ακόμη από τις αρετές του: στο δροσερό μπαλκόνι, εκτός από το να διαβάζεις, μπορείς και να γράφεις. Ό,τι θέλεις. 

Μέχρι θανάτου

Ως πού μπορεί να φτάσει η λεγόμενη ‘κοινωνική δικτύωση’; Δυστυχώς μέχρι τον θάνατο. Αυτό μας δείχνει η τραγική ιστορία της Χάννα Σμιθ (ετών 14) που συνέβη πρόσφατα στη Βρετανία. Η νεαρή μαθήτρια ήταν γραμμένη σε κάποιο ηλεκτρονικό δίκτυο επικοινωνίας (με κάπου 60 εκατομμύρια γραμμένους χρήστες) , από το οποίο δεχόταν υβριστικά, υποτιμητικά και απαξιωτικά μηνύματα και παροτρύνσεις για αυτοκτονία. Ο κόμπος έφτασε στο χτένι κάποια στιγμή, η ψυχική της αντοχή υποχώρησε, και η κοπέλα έβαλε τέρμα στη ζωή της, ενώ τα κακόβουλα μηνύματα στράφηκαν, χωρίς κανέναν ηθικό ενδοιασμό, προς την αδελφή της.
     Το γεγονός πήρε δημοσιότητα, ακόμη και ο πρωθυπουργός της χώρας το καταδίκασε, και πολλές γνωστές εταιρείες που διαφημίζονταν μέσω της συγκεκριμένης ιστοσελίδας απέσυραν τις διαφημίσεις τους (που όπως γράφτηκε, αποφέρουν στους διαχειριστές της σελίδας κάπου 5 εκατομμύρια λίρες το χρόνο). Τέτοια αντίδραση είναι οπωσδήποτε θετική, αναδεικνύει το πρόβλημα και ίσως οδηγήσει σε κάποιου βαθμού έλεγχο αυτών των ανεύθυνων Μέσων. Ωστόσο, παρουσιάζει με τραγικά ανάγλυφο τρόπο τον βαθμό εξάρτησης νέων και άπειρων ανθρώπων από την ‘εικονική πραγματικότητα’ στην οποία συμμετέχουν, σε σημείο που να την υπολογίζουν σαν αληθινή. Δυστυχώς η δικτύωση φθάνει να γίνεται ‘δίχτυ’ που παγιδεύει καταστροφικά τους χρήστες της. Πώς όμως να τη συμμαζέψεις εκ των υστέρων; Οι αριθμοί των χρηστών και τα χρηματικά ποσά που διακυβεύονται μιλούν από μόνα τους για το μέγεθος του προβλήματος. Είναι πολλά τα λεφτά...

Πολιτική βούληση

Η Ουρουγουάη πέρασε στις ειδήσεις τελευταία με αφορμή την ψήφιση νόμου για την αποποινικοποίηση της κάνναβης (μαριχουάνα). Φαίνεται ότι η κίνηση αυτή έχει στρατηγικό στόχο να αφαιρέσει τη διακίνηση της κάνναβης από τα χέρια εγκληματικών οργανώσεων που τόσο θανατικό έχουν σκορπίσει σε άλλες χώρες. Προσωπικά στάθηκα σε κάποιες στατιστικές που διάβασα με την ευκαιρία αυτή. Όπως γράφει στο ιστολόγιο του περιοδικού British Medical Journal ο Alejandro Lajous, καθηγητής Νομικής στο Μεξικό, η χώρα αυτή έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στον έλεγχο του καπνίσματος. Το 2006 ο τότε Πρόεδρος της χώρας Tabaré Vázquez, ογκολόγος, που είχε χάσει τη μητέρα και την αδελφή του από καρκίνο, ‘πέρασε’ αντικαπνιστική νομοθεσία που απαγόρευε το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους, τύλιξε τα πακέτα των τσιγάρων κατά 80% με εικονογραφημένες προειδοποιήσεις υγείας, ανέβασε τη φορολογία του καπνού κατά 70% και απαγόρευσε τη χρήση χαρακτηρισμών όπως ‘ελαφρά’ (light) ή ‘ήπια’ (mild) τσιγάρα. Αποτέλεσμα; Η συχνότητα του καπνίσματος στη χώρα έπεσε από 32% το 2006 σε 25% το 2011, το κάπνισμα μεταξύ νέων μειώνεται κατά 8% κάθε χρόνο, ενώ οι καρδιακές προσβολές μειώθηκαν κατά 17%.   
     Κι εδώ έχουμε αντικαπνιστική νομοθεσία εδώ και μερικά χρόνια. Ακόμη όμως περιμένουμε ανάλογες στατιστικές. Μάλλον η υπεύθυνη αρχή φταίει. Greek statistics κι εδώ.

Αν γύριζε

Υπό τον παραπάνω τίτλο η (άγνωστή μου) συμπατριώτισσα κ. Βούλα Τσάρα-Ζιωγάνα ανέδειξε πρόσφατα στις επιστολές της Καθημερινής [20/7/2013] ένα θέμα που δεν έχει προβληματίσει όσο θα έπρεπε. Το ότι το παρουσιάζει μια γυναίκα έχει τη δική του ουσιαστική σημασία. Παραθέτω την επιστολή της αυτούσια.

Kύριε διευθυντά
Θα ήταν ένα όνειρο! Δυστυχώς όμως απραγματοποίητο, μετά τόσα χρόνια που η ισότητα των δύο φύλων «απελευθέρωσε» τη γυναίκα από τα «δεσμά» της οικογένειας. H ισότητα παρέσυρε και τη μάνα!
    Nήπια, βρέφη, άρον άρον ξυπνούν για να πάνε στο βρεφικό ή στον παιδικό σταθμό, γιατί και η ίδια η μητέρα τους πρέπει να πάει στη «δουλειά» της!
    Tώρα είναι «εργαζόμενη», ενώ εάν έμενε στην οικογένειά της θα λεγόταν «μη εργαζόμενη». Ποιος έδωσε αυτόν τον χαρακτηρισμό; Aπλώς η γυναίκα η οποία βγαίνει από το βασίλειό της για να υπηρετήσει κάποιον άλλο ρόλο, κάποιον εργοδότη, αμείβεται, ενώ η μάνα κοντά στα παιδιά της, η βασίλισσα του σπιτιού, δεν αμείβεται! Aρα έχουμε τη «μισθοδοτούμενη» και τη «μη μισθοδοτούμενη» γυναίκα. Mιλάμε όμως για τη γυναίκα μάνα. Tη μορφωμένη μάνα τη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ, τώρα η οικογένεια και όχι ο στρατός ή η αστυνομία, η τροχαία. Yπάρχει ο ανδρικός πληθυσμός για τους ρόλους αυτούς.
    Zούμε σε μια εποχή δύσκολη, με πολλούς εχθρούς και εφιάλτες στην αγωγή των παιδιών. H γυναίκα όταν γίνεται μάνα, εάν αυτή έχει κάποιους τίτλους σπουδών, πρέπει η πατρίδα να την αμείβει συμβολικά, τιμητικά! Mόνο η μάνα έχει τη δύναμη, ιδιαίτερα δε, η μορφωμένη, να γίνει το ανάχωμα στις δυσκολίες της αγωγής των παιδιών της. Mόνο η μάνα μπορεί να εξαφανίσει τις εικόνες από τους δρόμους, με τα κορμιά νέων ανίκανα να σταθούν όρθια, να περπατήσουν, να αγωνιστούν, να ζήσουν! Tο πλούσιο «χαρτζιλίκι» από πατέρα και μάνα, τους οδηγεί συχνά στην παραβατικότητα, στην αμαρτία! O έμπορος ναρκωτικών θα είχε «απέναντί» του, εχθρό του, τη μάνα οπλισμένη με τη στοργή και την αγάπη για τα παιδιά της!
    Aκόμη η μορφωμένη μάνα μπορεί να ελέγξει το παιδί της μέσα στο σπίτι, όταν αυτό χειρίζεται τον υπολογιστή και διεισδύει στην απεραντοσύνη του Διαδικτύου με δόλωμα την ομορφιά, τη γνώση, αλλά και τις κρυμμένες παγίδες αυτού! Tο κόστος της λειτουργίας των διαφόρων σταθμών για παιδιά και βρέφη δεν θα υφίστατο. Δεν υπάρχει ωραιότερη εικόνα, από αυτή που η μάνα αγκαλιάζει το παιδί της γυρίζοντας από το σχολείο. Mόνο αυτή μπορεί να γίνει ο εξομολόγος του, ο συνεχιστής στο έργο του δασκάλου. Mόνο αυτή! Ποτέ η κυρία η οποία αντικαθιστά τη μάνα στη φροντίδα του σπιτιού. Aπό τη στιγμή που η μάνα φεύγοντας από το σπίτι, κάποια άλλη γυναίκα την αντικαθιστά σ’ αυτό, σημαίνει πως το σπίτι την έχει ανάγκη! Tο σπίτι «ζει» ή «πεθαίνει» από τη γυναίκα, η οποία ζει σ’ αυτό!
Bούλα Tσάρα-Zιωγάνα, Θεσσαλονίκη

'Επί το αυτό'

Καθόμαστε γύρω από το παλιό γνώριμο τραπέζι. Η πατρική εστία γέμισε και πάλι. Όλοι; Όχι ακριβώς, έχουμε δυο απουσίες δικαιολογημένες, όπως λέγαμε κάποτε στην αναφορά λόχου. Ακόμη κι έτσι, είναι μια σκηνή που είχαμε χρόνια να ζήσουμε. Οι γονείς, τέσσερα από τα έξι παιδιά, μερικά από τα δεκατέσσερα εγγόνια, ας μη μιλήσουμε για τα δυο δισέγγονα--ο κύκλος θα ανοίξει πολύ. Ένα μικρό κομμάτι μνήμης ανασύρει παλαιότερες εικόνες για σύγκριση. Δύσκολο να ξαναζήσεις όπως πριν είκοσι, τριάντα και περισσότερα χρόνια. Και όμως, το τραπέζι είναι το ίδιο, όπως και το άγραφο ‘τυπικό’: ο μεγαλύτερος απαγγέλλει την προσευχή, ο πατέρας ευλογεί το δείπνο. Τρώμε μαζί, όπως άλλοτε, σαν οικογένεια. ‘Ιδού δη τι καλόν ή τι τερπνόν...’

     Αφορμή της ενότητας είναι και πάλι μια αναχώρηση ‘εις χώραν μακράν’. Η σημερινή αποδημία βέβαια δεν έχει καμιά σχέση με την αλλοτινή μετανάστευση. Η εξοικείωση με τις πτήσεις μας έχει κάνει να βλέπουμε τα υπερπόντια ταξίδια κάπως σαν αστικές διαδρομές. Πού οι μακρές ναυσιπλοΐες, οι σχεδόν ανύπαρκτες τηλεπικοινωνίες, οι μακρόχρονοι αποχωρισμοί, τα γράμματα που έκαναν μέρες και εβδομάδες να φθάσουν (και γι’ αυτό είχαν αξία ως κειμήλια)... Σήμερα τα γρήγορα αεροπλάνα, τα κινητά τηλέφωνα, το Διαδίκτυο, το Skype και ό,τι άλλο ήθελε προκύψει, εκμηδενίζουν τις αποστάσεις, μας κρατούν σε οπτική και ακουστική επαφή, χωρίς όμως να αφήνουν κειμήλια.
     Η συζήτηση στρέφεται κυρίως γύρω από πρακτικά θέματα: πώς, πού, πότε. Κατοικία, εργασία, σπουδές, μελλοντικές προοπτικές. Από τον φόβο της συγκίνησης ή από τακτ, κανένας δεν εξωτερικεύει το δύσκολο ερώτημα: θα ξαναβρεθούμε; Θα έχουμε την ίδια χαρά της ευλογίας και την επόμενη φορά; Εδώ που τα λέμε, γνωρίζει κανείς ‘τι τέξεται η επιούσα’, είτε πρόκειται για αποδημία στην Αμερική είτε για διαδρομή μέχρι την άλλη άκρη της πόλης; Για τον καθένα μας, μικρό ή μεγάλο; Καταχωνιάζουμε στο υποσυνείδητο την άβολη σκέψη και ασχολούμαστε με το γλύκισμα. Ωραίο το έκανες, αδελφή!
     Μαζί με την καταληκτική ευχαριστία, ευχόμαστε όλοι καλήν αντάμωση, Θεού θέλοντος, ‘επί το αυτό’, γύρω από το παλιό γνώριμο τραπέζι. Χωρίς απουσίες.   

Από το επιτελείο στο χαράκωμα

Η κρίση και το λεξιλόγιό της μας δίνουν καθημερινά καινούργια παραδείγματα σκέψης πάνω σε θέματα φανομενικά άσχετα μεταξύ τους. Για παράδειγμα, ένα προεδρικό διάταγμα ή μια πράξη νομοθετικού περιεχομένου μπορεί θεωρητικά να ‘τακτοποιεί’ ένα σωρό θέματα. Από την υπογραφή του όμως σε κάποιο γραφείο μέχρι την εφαρμογή του στην περιρρέουσα ελληνική πραγματικότητα η απόσταση είναι μεγάλη, και οι συνέπειες εν πολλοίς άγνωστες και απρόβλεπτες. Έτσι π.χ. ο νόμος μπορεί λιτά και απέριττα να προβλέπει ‘μείωση των υπαλλήλων κατά 2000’, στην πράξη όμως αυτό μεταφράζεται σε 2000 άνεργους, με αντίστοιχες οικογένειες πίσω τους, στις τέσσερεις γωνιές της χώρας. Μια φρασούλα στο ένα επίπεδο, χιλιάδες δράματα στο άλλο.
     Κάπως έτσι και με την ιατρική. Μπορεί να ασκείται σε ‘επιτελικό’ επίπεδο, σε κάποιο γραφείο ενός ειδικού σε κάποιο μεγάλο κέντρο, που βλέπει μια δύσκολη περίπτωση και συνιστά μια πειραματική θεραπευτική αγωγή, ενδεχομένως στα πλαίσια μιας πολυκεντρικής διπλά τυφλής μελέτης. Ο ασθενής (που ‘πιάνεται από τα μαλλιά του’ μέσα στην δυσκολία που ζει) κάνει τη θεραπεία, γυρίζει στο σπίτι (συχνά σε άλλη πόλη, μακριά από τον ειδικό), και μετά από κάποιες μέρες εκδηλώνει τις παρενέργειες, την τοξικότητα, τα προβλήματα από την πειραματική θεραπεία που έλαβε. Κάποιοι αναλαμβάνουν να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα στα ‘χαρακώματα’: ο ασθενής μπορεί να επιζήσει έχοντας διέλθει ‘δια πυρός και ύδατος’, αλλά μπορεί και να υποκύψει στη μάχη αυτή. Οι λεπτομέρειες της μάχης πιθανώς θα έλθουν σε γνώση του ειδικού την επόμενη φορά που ο ασθενής θα πάει για θεραπεία, όμως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί μια αφήγηση να αντικαταστήσει το παραλυτικό βίωμα της ανημπορίας που νιώθει ο μαχόμενος ιατρός μπροστά στη δύσπνοια, τις αιματολογικές διαταραχές, τις λοιμώξεις, την πολυοργανική ανεπάρκεια, την κατάρρευση και τελικά τον θάνατο του αρρώστου. Ακόμη και ο τελευταίος θα καταγραφεί από τον ειδικό ως ένα στατιστικό στοιχείο στη μελέτη της επιβίωσης των αρρώστων του. Η στατιστική απεικόνιση δεν έχει καμία σχέση με τη βιωματική εμπειρία της νόσου ή των συνεπειών της θεραπείας. Και το πιο παράδοξο: η στατιστική μπορεί να αποδείξει την θεραπεία ‘επωφελή’ (= τόσοι μήνες ζωής επιπλέον), έστω κι αν τελικά οι άρρωστοι πεθαίνουν από τις επιπτώσεις της.      
     Το ίδιο και οι λαοί.

Φιλοσοφία

Παγκόσμιο Συνέδριο Φιλοσοφίας αρχίζει μεθαύριο στην Αθήνα, με κάπου 2000 συνέδρους από την υφήλιο. Μεταξύ τους ο Σωκράτης, ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Πρωταγόρας, ο Ηράκλειτος..., ή κάποιοι που ίσως θα μνημονεύονται με ανάλογο δέος στο μέλλον. Εξ ορισμού χορτάτοι; Διότι, όπως ήθελαν οι Λατίνοι, primum vivere κι έπειτα όλα τα υπόλοιπα, και ειδικά η φιλοσοφία. Τι θα λένε άραγε τόσες μέρες; Θα μιλήσουν π.χ. για ανεργία, για πείνα, για έλλειψη νοήματος και περιεχομένου στη ζωή, για καταδυνάστευση, οικονομική και άλλη, των πολλών από λίγους; Μπορεί ο χορτάτος να φιλοσοφήσει για τον νηστικό; Άλλες εμπειρίες και οπτική έχει ο καθένας, άλλη ιεράρχηση προτεραιοτήτων. Θα περιορισθούν στην ‘των ονομάτων επίσκεψιν’ ή θα πάνε και λίγο πιο βαθιά; Θα επιχειρήσουν το άλμα από τη φυσική στη μεταφυσική φιλοσοφία, δηλαδή στη μνήμη του θανάτου; Κι ακόμη, όπως συχνά μας θυμίζουν τα αθωνικά αρχονταρίκια, το «εαυτούς και αλλήλους και πασαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα» είναι η υπέρτατη φιλοσοφία. Θα το ξεστομίσει κανείς αυτό, ή θεωρείται απλοϊκό και αφελές να μιλάει για Θεό στον σύγχρονο άνθρωπο; Θα ακούσουμε κάτι που να το ξεπερνάει σε απλότητα και ουσία; Ιδού, το φιλοσοφήσαμε το πράγμα. Οψόμεθα.

Κοψοχρονιά

Δεν μπορεί να ζει κανείς στην Ελλάδα και να μην έχει πάρει είδηση την επικείμενη κοσμογονική αλλαγή του ΦΠΑ στην εστίαση, δηλ. ότι από αύριο από το 23% θα πέσει στο 13% (ορμάτε για τα ρεστωράν, εμπρός για τις ταβέρνες... αλλά συγκρατηθείτε: αρχίζει και η νηστεία). Ως μέγα κυβερνητικό επίτευγμα διαφημίσθηκε το γεγονός: αποσπάσαμε ‘μείωση’ από τους τροϊκανούς, η σκληρή διαπραγμάτευση απέφερε αποτέλεσμα, το κόστος ζωής πέφτει, τα φώτα στο τούνελ άναψαν, αρχίζει η ανάπτυξη, ανοίγει προσεχώς ο Παράδεισος... Ψυχραιμία όμως, διότι πίσω έχει η αχλάδα την ουρά! Οι πορτοκαλάδες και τα συναφή προϊόντα θα πωλούνται, λέει, στους ορθίους με 23%, ενώ θα σερβίρονται στους καθημένους με 13%. ‘Χαίρε βάθος απύθμενον’ της ευρηματικότητος του νομοθέτη και των ξυμβούλων του.
     Επειδή όμως, κατά τα λαϊκό λόγιο, η αλεπού είναι εκατό χρονών και το αλεπουδάκι εκατόν είκοσι, ιδού πώς θα κερδίζετε τις δέκα μονάδες. Κάθεστε σε τραπεζάκι και παραγγέλνετε δυο, τρία, πέντε αναψυκτικά για κατανάλωση (δεν απαγορεύεται). Ο σερβιτόρος τα φέρνει, εσείς βγάζετε και τον πληρώνετε (νόμιμα, με 13%), κι εκεί που πάει να τα ανοίξει, χτυπάει το κινητό σας (ο αετομάτης συνεργός παρακολουθεί από το απέναντι πεζοδρόμιο). «Τι; Γεννάει κιόλας; Πες της να περιμένει και έφτασα!» Κλείνετε πανικόβλητος το τηλέφωνο, πετάγεστε όρθιος, αρπάζετε τα μπουκάλια και λέτε στον εμβρόντητο σερβιτόρο: «Ο διάδοχος έρχεται, φέρ’τα να τα κεράσω στό μαιευτήριο!» Ο συνεργός σας παραλαμβάνει με το μηχανάκι, και πάτε γραμμή για το σπίτι.
     Παρακαλείται ο σκηνοθέτης που θα ενσωματώσει την παραπάνω σκηνή σε ελληνική κωμωδία ή επιθεώρηση να καταβάλει τα πνευματικά δικαιώματα στον γράφοντα. Ή έστω να γράψει το όνομα του δημιουργού στους τίτλους του τέλους.

Κολύμπι με κορμοράνο

[Δική μου φωτογραφία, από άλλη περίσταση]

Προχθές το πρωί είχα για λίγα λεπτά την ασυνήθιστη χαρά να κολυμπώ παρέα μ’ έναν κορμοράνο, πράγμα που δεν συμβαίνει κάθε μέρα.
     Τον είχα δει από μακριά να λικνίζεται πάνω στα κύματα, καμιά εκατοστή μέτρα από την ακτή. Μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι είχε απλωμένα τα φτερά του και λες και στεκόταν πάνω στον αφρό κρατώντας τα ακίνητα, σαν να ήθελε να τα στεγνώσει στον ήλιο. Δεν ψάρευε, δεν έκανε τις γνωστές βουτιές και αναζητήσεις κάτω από την επιφάνεια. Απλώς λιαζόταν. Εγώ κολυμπούσα μάλλον χαλαρά, και μου πέρασε η ιδέα να τον πλησιάσω όσο γινόταν περισσότερο για να δω τις αντιδράσεις του (υποθέτω ότι ήταν αρσενικός--δεν ξέρω να τους ξεχωρίζω). Θα έφευγε ή θα έμενε στη θέση του; Θα κολυμπούσε ή θα πετούσε; Μόνο ένας τρόπος υπήρχε να το διαπιστώσω.
     Άρχισα να πηγαίνω προς το μέρος του, και σε λίγο η απόσταση μεταξύ μας δεν ήταν μεγαλύτερη από είκοσι μέτρα. Κρατούσε τη θέση του με τον λαιμό περήφανα κάθετο και το ελαφρά κυρτό στην άκρη ράμφος του τελείως οριζόντιο, ενώ το ένα μάτι που έβλεπα στο προφίλ του περιφερόταν. Με εντόπισε («άγνωστο πλάσμα εν όψει, δεν δείχνει επικίνδυνο, αλλά καλύτερα να το προσέχω»). Μια γρήγορη ματιά στα δεξιά του έδειξε μιαν άλλη κολυμβήτρια να πλησιάζει πιο γρήγορα από αντίθετη κατεύθυνση. Με περικυκλώνουν, θα σκέφθηκε. Αργά, με αξιοπρέπεια, άρχισε να απομακρύνεται και από τους δυο μας, σε μια πορεία που στρατηγικά χάραζε τη διχοτόμο της γωνίας που σχημάτιζαν οι τροχιές μας.
     Έστριψα ελαφρά και άρχισα να τον ακολουθώ, προσπαθώντας να κρατώ περίπου την ίδια απόσταση, αργά, χωρίς ξαφνικές κινήσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως απειλή ή παρενόχληση. Εκείνος με παρακολουθούσε συστηματικά, γυρίζοντας κάθε τόσο το κεφάλι στην κορφή του λαιμού του σαν το περισκόπιο ενός υποβρυχίου που σαρώνει τον ορίζοντα. Η άλλη κολυμβήτρια είχε απομακρυνθεί. Συνέχισε με τον ίδιο τρόπο, ρίχνοντάς μου πότε-πότε μια ματιά, κερδίζοντας συνεχώς σε απόσταση. Κρίμα που δεν μπορούσα να τον φωτογραφίσω με κάποιον τρόπο.
     Η ‘βόλτα’ μας κράτησε λίγη ώρα. Κάποια στιγμή βαρέθηκε το παιχνίδι. Ήταν ήδη πολύ μακριά και ένιωθε ασφαλής. Έκανε μια γρήγορη στροφή του λαιμού και έρριξε μια ματιά κάτω από την επιφάνεια, κι έπειτα ανασηκώθηκε και επανέλαβε το στέγνωμα των φτερών του στον ήλιο που προοδευτικά ανέβαινε στο στερέωμα. Η τελευταία εικόνα που κράτησα ήταν εκείνη η αγαλματένια στάση.
     Γύρισα στο ύπτιο και ξεκίνησα για την ακτή, ικανοποιημένος από την πρωινή συνάντηση. Μια αλλιώτικη εμπειρία. Κορμοράνε μου, σ' ευχαριστώ για την παρέα σου.

[Οι παρακάτω εικόνες είναι παρμένες από τη Wikipedia]

Λισταρχείο

Η Δώρα Αντωνίου (Καθημερινή 26/7/2013) παραθέτει τα ερωτήματα ηλικιωμένου αναγνώστη: "Θα ήθελα, μέσω της εφημερίδος σας, να υποβάλετε, προς κάθε αρμόδιο, μία ερώτηση: ποιο είναι το κόστος που προέκυψε από τη λειτουργία της προκαταρκτικής επιτροπής της Βουλής για τη διερεύνηση ευθυνών σχετικά με τη λίστα Λαγκάρντ; Πόσο στοίχισαν οι συνεδριάσεις, το ταξίδι μελών της επιτροπής, η αλληλογραφία με άλλες υπηρεσίες, τι επιβάρυνση προέκυψε από τα αιτήματα για εξειδικευμένες έρευνες και εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης; Θέλω να γνωρίζω, όχι μόνο εγώ, και άλλοι, πόσο μας κόστισε η διερεύνηση της υπόθεσης. Γιατί υποβάλλεται ο βαρέως φορολογούμενος ελληνικός λαός στη δαπάνη; Ποιος ο λόγος των παρατάσεων που πήρε η επιτροπή για τις εργασίες της και, εν τέλει, τι προέκυψε;"
     Προσυπογράφω ανεπιφύλακτα τα ερωτήματα αυτά. Σε καιρούς που κόβεται ακόμη και ο επιούσιος άρτος των μικροφουκαράδων είναι υπερβολική απαίτηση να αναλύεται το κόστος κάθε δημόσιας ενέργειας σε σχέση με το όφελος που προκύπτει; Μέχρι στιγμής όφελος από τη Λίστα Λαγκάρντ δεν είδαμε. Μάθαμε για τις εμμονές της κ. Κωνσταντοπούλου και τις αντοχές του κ. Μαρκογιαννάκη, πλουτίσαμε τη συλλογή μας με ατάκες που ξεπερνούν όσα μας χάρισαν ποτέ ο Γκιωνάκης, ο Αυλωνίτης, ο Παπαγιαννόπουλος (αν και φοβούμαι ότι προσβάλλω την μνήμη των τεθνεώτων με την αναφορά αυτή...), αλλά πέραν τούτου; Να θεωρήσουμε κατόρθωμα το ότι μετά από μήνες διαβουλεύσεων η επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει ENAN τέως υπουργό σε δίκη; Ας είναι. Μπορούμε όμως ως Έλληνες πολίτες να ζητήσουμε αναλυτικό λογαριασμό του κόστους; Ή θα τον συναντήσουμε κι αυτόν σε δόσεις στα επόμενα τιμολόγια της ΔΕΗ;

Εκ προμελέτης

Σε ρεπορτάζ της εφημερίδας ‘Μακεδονία’ διαβάζω ότι μία στις πέντε γυναίκες (υποθέτω αναπαραγωγικής ηλικίας) στην Ελλάδα καταφεύγει στην έκτρωση για ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Τόσο το ποσοστό όσο και αυτό καθ’ εαυτό το γεγονός είναι ανατριχιαστικό: έχουμε θεσμοθετημένη την εμβρυοκτονία ως μέρος της ‘ελεύθερης επιλογής’ στη ζωή μας, χωρίς πολλή σκέψη ή στενοχώρια. Αν προσθέσουμε το γεγονός αυτό στα διάφορα άλλα καθημερινά μας ανομήματα, προσωπικά και συλλογικά, υπάρχει περίπτωση, κατά το κοινώς λεγόμενο ‘να δούμε Θεού πρόσωπο’ ως έθνος; 

Ο χρυσός που διχάζει

«Ο χρυσός μάς φέρνει πιο κοντά» ήταν παλιό διαφημιστικό σύνθημα γνωστής φίρμας κοσμημάτων. Δυστυχώς μόνο στη διαφήμιση. Όπως ακούγεται, στην επίμαχη «χρυσοφόρο» ζώνη της Χαλκιδικής επικρατούν συνθήκες διχασμού, με «προγραφές» και κοινωνικούς εξοστρακισμούς των αποκαλουμένων «προδοτών», διωγμό των παιδιών τους από τα σχολεία, μποϊκοτάζ των «αντίπαλων» καταστημάτων και άλλα εμφυλιοπολεμικά ονείδη. Και όλα αυτά απέναντι σε συγγενείς και φίλους, που το «έγκλημά τους» είναι ότι αναζητούν δυνατότητα εργασίας και βιοπορισμού σε περίοδο άκρας ανέχειας.

      Δεν μπορώ να γνωρίζω την τελική έκβαση της ιστορίας. Ο χρυσός μπορεί να μην εξορυχθεί ποτέ. Το διχαστικό πάθος όμως δεν σβήνει εύκολα, και η δηλητηρίαση των ανθρωπίνων σχέσεων μπορεί να μολύνει γενιές ολόκληρες. Σχεδόν έναν αιώνα κάναμε να ξεχάσουμε βενιζελικούς και βασιλικούς, για να μην αναφερθούμε σε πιο πρόσφατες εθνικές πληγές. Και λησμονούμε τον Διονύσιο Σολωμό, που τολμά να μας λέει ότι: «Σαν μισούνται αναμεσό τους δεν τους πρέπει λευτεριά».

      Τα παραπάνω γράφονται χωρίς κανένα έννομο ή άλλο συμφέρον στην υπόθεση, παρά μόνο με την ιδιότητα του θλιβόμενου Έλληνα.

[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 23/7/2013]

Χύδην

Έπεσα το πρωί πάνω σε τηλεοπτικό διάλογο σχετικά με τις πρόσφατες λεκτικές και συμπεριφορικές ασχήμιες (από διάφορες πλευρές) στο κοινοβούλιο. Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που συμβαίνει, αλλά ευτυχώς κάποιοι από μας δεν έχουν ακόμη αποκτήσει ανοσία σ’ αυτό που στη γλώσσα της υμνογραφίας θα μπορούσαμε να περιγράψουμε ως ‘άκουσμα και λάλημα φρικτόν’. Ερωτώμενος ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος, απέδωσε την ευθύνη στους ψηφοφόρους διότι ψήφισαν με κίνητρο την οργή και την αγανάκτηση και όχι κάποια συνειδητή πολιτική επιλογή.
     Ας το σκεφθούμε λίγο το πράγμα. Υπήρχε περίπτωση ένα διαφορετικό εκλογικό αποτέλεσμα να οδηγούσε σε καλύτερη βουλευτική διαγωγή; Αμφιβάλλω. Πρώτον, διότι δυστυχώς η συμπεριφορά δεν αποτελεί κριτήριο επιλογής στις εκλογές, και δεύτερον, διότι η διαγωγή των εκλεγμένων αντιπροσώπων του λαού αντανακλά μια χυδαιότητα λόγου και πράξης που υπάρχει διάχυτη στην κοινωνία μας. Αν θα θέλαμε να φέρονται καλύτερα οι πολιτικοί ‘πατέρες’ του έθνους, θα έπρεπε να τους είχαμε βάλει πιπέρι στο στόμα όταν μάθαιναν να βρίζουν και να χυδαιολογούν από την παιδική τους ακόμη ηλικία. Εφόσον έχουμε αποδεχθεί ως ‘φυσιολογική’ την γλωσσική βαναυσότητα που μας βομβαρδίζει καθημερινά με 5-6 λέξεις σεξουαλικού περιεχομένου, δεν θα πρέπει να μας ξαφνιάζει όταν το ίδιο λεξιλόγιο ‘στολίζει’ (εκουσίως ή ακουσίως) και τα επίσημα χείλη. Και εφόσον στέργουμε τον ‘μετά θράσους λόγον’ (Ισοκράτης) στα τηλεοπτικά παράθυρα, τι το περίεργο αν τον ακούμε και από το βήμα της Βουλής;
     Όταν προσλαμβάνεται ένας υπάλληλος σε οποιαδήποτε υπηρεσία, κριτήριο είναι καταρχήν οι σπουδές, η εμπειρία και η προϋπηρεσία του. Την εν γένει διαγωγή του συνήθως δεν την γνωρίζουν αυτοί που τον επιλέγουν. Αν στην πορεία της θητείας του αποδειχθεί ανήθικος, χυδαίος, φιλόνικος, ‘υβριστής και βίαιος και λίαν ασελγώς διακείμενος’ (όπως θα τον ζωγράφιζε ο Λυσίας), αυτό αποτελεί παράπτωμα που μπορεί να έχει πειθαρχικές και άλλες συνέπειες. Θα ήταν υπερβολικό να απαιτήσει κανείς από τον ‘ναό της δημοκρατίας’ να εφαρμόσει τέτοιες διαδικασίες και κυρώσεις, ακόμη και αποπομπή βουλευτών που κατά συρροήν ασχημονούν λεκτικά ή πρακτικά στον δημόσιό τους βίο; Αλλά βέβαια, μια από τις ρίζες της περιρρέουσας χυδαιότητας είναι και η ατιμωρησία που προοδευτικά επικράτησε στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης. Συνεπώς;

Κάθε τρεις μήνες

Ο φετινός χρόνος, εκτός από τα διάφορα τραγικά και οδυνηρά που γνωρίζουμε από την καθημερινή ειδησεογραφία, μας χαρίζει μικρανίψια. Έτσι, μετά τον Νικολάκη και την Δανάη-Δέσποινα, ένα ακόμη κοράσιον πολιτογραφήθηκε στην ευρύτερη οικογένεια προχθές βράδυ. Θέμη και Ελευθερία, να σας (και να μας) ζήσει η μικρούλα! Δόξα τω Θεώ!

     Επί τη ευκαιρία, τη λέξη ‘μικρανιψιός’ δυο σύγχρονα λεξικά την μεταφράζουν διαφορετικά. Σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη, είναι παιδί εξαδέλφου (νομίζω λάθος). Κατά το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, είναι παιδί ανιψιού (νομίζω πιο σωστό, αυτό που οι Άγγλοι θα έλεγαν grandnephew ή grandniece, αναλόγως). Και επί τη ευκαιρία της ευκαιρίας, δεν είναι η μόνη διαφορά που έχουν μεταξύ τους. Να ελπίσουμε σε κάποιου είδους συμφωνία στο μέλλον ή οι όποιες διαφορές αποτελούν αποχρώντα λόγο για την ύπαρξη περισσοτέρων του ενός λεξικών; Αν είναι έτσι, μάλλον θα μείνουμε με την απορία...

Θαύματα

Μνήμη του Προφήτη Ηλία σήμερα, και καταγράφω κάποιες σκέψεις που έκανα πρόσφατα.
     Όχι σπάνια ακούμε ανθρώπους σε κάθε είδος δύσκολη περίσταση να εύχονται να γίνει ένα θαύμα. Συχνά αυτό που περιμένουμε ως ‘θαύμα’ είναι μια προσωπική απαίτηση για ικανοποίηση μιας επιθυμίας είτε θετικής (να γίνω καλά, να πετύχω στις εξετάσεις, να κερδίσω κάτι) είτε και αρνητικής (να χάσουν κάποιοι άλλοι, να ματαιωθεί μια εκδήλωση που δεν μου αρέσει). Μια τέτοια έννοια ‘θαύματος’ περιορίζει πολύ τον Θεό: τον φέρνει στα μέτρα μας, τον θέλει ως υπηρέτη δικών μας συμφερόντων, άρα… όχι Θεό (με κεφαλαίο Θ). Άλλωστε, τα ίδια αιτήματα δεν θα υπέβαλλε και ο άλλος, αντίπαλος, αντίδικος, συνυποψήφιος; Αυτό που θα ήταν ‘θαύμα’ για μένα δεν θα ήταν ‘δράμα’ για εκείνον;
    Στην ιστορία του Προφήτη Ηλία έχουμε ένα κλασικό παράδειγμα ‘συγκριτικής μελέτης’ στη θαυματουργία. Ο Προφήτης αντιμετωπίζει 950 ιερείς των ειδώλων και τους προτείνει να… συναγωνισθούν στο θαύμα. Οι δυο πλευρές κάνουν από μια θυσία. Επικαλούνται διαδοχικά οι μεν τον Βάαλ, ο δε Ηλίας τον αληθινό Θεό. Η απάντηση του ειδώλου: ‘ουκ ην φωνή, ουκ ην ακρόασις’. Η απάντηση του Θεού έρχεται με φωτιά που κατακαίει την θυσία. Ακολουθεί η θανάτωση των ‘προφητών της αισχύνης’ κατά την εντολή του Θεού, και κορυφώνεται με ραγδαία βροχή που τερματίζει την ανομβρία που επί τριάμισι χρόνια μάστιζε τη χώρα.
    Πολλές φορές το αίτημά μας για ‘θαύμα’ επιδιώκει κάτι τέτοιες ‘παλαιοδιαθηκικού τύπου’ ενέργειες (ή επιδείξεις) ισχύος, βροντερές, θεαματικές, τιμωρητικές για τους απέναντι, που να καταξιώνουν ακλόνητα τη δική μας θέση. Λησμονούμε βέβαια ότι αν ο Θεός θαυματουργούσε συστηματικά με τέτοιο τρόπο και κατά παραγγελίαν, πολύ σύντομα δεν θα είχε απομείνει κανένας μας… 
    Σε γενικότερο επίπεδο, όταν ζούμε μέσα σ’ έναν κόσμο θαυμαστό σε κάθε εκδήλωσή του, ‘τι έτι χρείαν έχομεν’ θαυμάτων; Ο κόσμος γύρω μας, που χωρίς πολλή σκέψη τον ονομάζουμε ‘φυσικό’, είναι λιγότερο θαύμα επειδή έχουμε αρχίσει να τον κατανοούμε; Το γεγονός π.χ. ότι μπορούμε να περιγράψουμε με εξισώσεις την κίνηση των πλανητών ή την θέση των άστρων κάνει λιγότερο αξιοθαύμαστη την παρουσία τους στο στερέωμα; Επειδή κάθε μέρα γνωρίζουμε όλο και περισσότερα για τα κύτταρα, τα οργανίδιά τους, τις λειτουργίες τους, τον πολλαπλασιασμό τους, τη διαιώνιση των χαρακτηριστικών τους, παύουν αυτά να αποτελούν ‘θαυμαστά’ αντικείμενα παρατήρησης και μελέτης; Κι ακόμη, η αποκρυπτογράφηση του ανθρωπίνου γονιδιώματος (ένα μεγάλο επιστημονικό επίτευγμα από κάθε πλευρά) αφαιρεί τίποτε από το μεγάλο μυστήριο της ζωής;
     Ας θυμηθούμε και μιαν άλλη εμπειρία του Προφήτη Ηλία. Ενώ κρύβεται από τη μανία του βασιλιά που τον καταδιώκει, ισχυρός άνεμος, σεισμός, φωτιά, όλα περνούν από μπροστά του, και σε κανένα από αυτά τα θορυβώδη και βίαια φαινόμενα δεν βρίσκεται ο Θεός. Και μετά από όλον αυτό τον χαλασμό, ‘φωνή αύρας λεπτής, και εκεί Κύριος’, μας λέγει το ιερό κείμενο. Τελικά θα πρέπει να μάθουμε να αναζητούμε και να βλέπουμε τον Θεό στα μικρά και συνηθισμένα, στην ησυχία, στην αφάνεια. Και τότε θα διαπιστώνουμε σε κάθε στιγμή ότι ο κόσμος είναι γεμάτος θαύματα, διότι τα πάντα είναι ‘καλά λίαν’.

Δακτυλοδεικτούμενα

Στη φοιτητική μας ζωή είχαμε το εξαιρετικό προνόμιο να διαβάζουμε στους τοίχους του Αριστοτελείου βαθυστόχαστα συνθήματα του τύπου «Όταν το δάχτυλο δείχνει το φεγγάρι, ο ΚΝίτης κοιτάει το δάχτυλο». Πέρα από το φαιδρό του πράγματος, που αποτύπωνε την τυφλή προσκόλληση στους καθ’ εκάστην γενεάν κομματικούς ινστρούχτορες, το σύνθημα εμπεριέχει και τη διάσταση του αποπροσανατολισμού, που αποτυπώνει το εύγλωττο προχθεσινό σκίτσο του Ηλ. Μακρή (Καθημερινή 17/7/2013). Σύμφωνα με την απόφαση της Βουλής, ο τέως ΥπΟικ Γ. Παπακωνσταντίνου θα καθήσει στο σκαμνί για διάφορα περί την λίσταν Λαγκάρντ κακουργήματα και πλημμελήματα. Ασχοληθείτε λοιπόν, Ελληνίδες και Έλληνες, αποκλειστικά με το ‘δάχτυλο’ κι αφήστε το ‘φεγγάρι’ της λίστας με τα 2000 και πλέον ονόματα να αρμενίζει ανέγγιχτο στον Αττικό ουρανό...

Σημείωση: Για λόγους στατιστικούς, οι αναρτήσεις του ιστολογίου με τη σημερινή φθάνουν τον σημαδιακό αριθμό 1453. Άντε, με το καλό και στο 1821!

Πρωτοσέλιδος θάνατος

Δεν ήξερα την τηλεοπτική σειρά ‘Glee’ ούτε αν παίχθηκε ποτέ στην Ελλάδα (αναγνώστης με πληροφορεί ότι την παίζει το Alpha). Έμαθα από τις αγγλικές εφημερίδες το όνομα του πρωταγωνιστή της (Κόρι Μόντεϊθ, 31 ετών), και ότι βρέθηκε πρόσφατα νεκρός στο ξενοδοχείο του στον Καναδά. Κρίνοντας από τα σχόλια και τις φωτογραφίες, ήταν νέος, όμορφος, δημοφιλής, ίνδαλμα για τα κοριτσόπουλα, επιτυχημένος. Η αιτία του θανάτου του; Υπερβολική δόση ναρκωτικών και αλκοόλ. Πίσω από τη βιτρίνα το σκοτεινό παρασκήνιο, το τραγικό τίμημα της ‘επιτυχίας’. Ξεπερνώντας τη θλίψη για τον χαμό ενός ακόμη νέου ανθρώπου, σκέφτομαι ότι τέτοια παραδείγματα ίσως θα πρέπει να προβάλλονται για παραδειγματισμό, όπως οι μεθυσμένοι είλωτες στην αρχαία Σπάρτη. Μήπως και γλιτώσουν κάποιοι άλλοι νέοι από τις παρενέργειες του lifestyle.

‘Εκ στόματος νηπίου’

Η τρισχαριτωμένη επισκέπτριά μου στάθηκε με περιέργεια μπροστά στο μεγάλο ράφι με τα πολύχρωμα ενημερωτικά φυλλάδια για ποικίλα πνευμονικά προβλήματα. Τα περιεργάσθηκε με ενδιαφέρον, έπειτα άπλωσε το χέρι της σε ένα πολυσέλιδο. «Μπορώ να πάρω ένα;» ρώτησε διστακτικά. «Και βέβαια!» απάντησα αμέσως. Κι έπειτα είδα τον τίτλο: ‘Πώς να κόψετε το κάπνισμα’. Ξαφνιάστηκα. Τι δουλειά έχει μια δεκάχρονη μικρούλα με τέτοια νοσηρά φαινόμενα; σκέφθηκα. «Έχω μια φίλη που ο μπαμπάς της καπνίζει, και θέλω να της το δώσω», έσπευσε να εξηγήσει πολύ σοβαρά εκείνη. Υπήρχε περίπτωση να αρνηθώ; Μέσα μου έλεγα ότι μακάρι να στρεφόμασταν και να γινόμασταν ‘ως τα παιδία’, νηπιάζοντας απέναντι σε καθετί βλαπτικό και επιζήμιο.  

Πάσης φύσεως υλικά

Η αναγγελία του διορισμού του Χ. Παπουτσή ως εκπροσώπου της Ελλάδος στην Παγκόσμια Τράπεζα προκάλεσε σειρά δημοσιογραφικών αντιδράσεων από γνωστούς σχολιαστές (ενδεικτικά, Τ. Θεοδωρόπουλος). Κανείς δεν βρέθηκε να υποστηρίξει τον παλαίμαχο πράσινο αφισοκολλητή που πέρασε σχεδόν από όλα τα κυβερνητικά αξιώματα με μόνο προσόν την κομματική του κάρτα. Να υποθέσει κανείς ότι οι κυβερνητικοί εταίροι εξήντλησαν τα περιθώρια της αξιοκρατικής αναζήτησης και έξυσαν τον πάτο του βαρελιού, κατά την αγγλική έκφραση; Δυστυχώς η γενική εντύπωση είναι ότι επιχειρείται ανακύκλωση υλικών πολιτικής κατεδάφισης, κοινώς προσπαθούμε να χτίσουμε με μπάζα. Προς αποφυγήν καταθλίψεως, ας διασκεδάσουμε με τον εξαιρετικά καυστικό σαρκασμό του Φαληρέως (Καθημερινή 14/7/2013):
     "Ο πρόεδρος πρώτα έβγαλε το σακάκι και προσεκτικά το κρέμασε στη ράχη της καρέκλας. Μετά έβγαλε το μανικετόκουμπο κι έπειτα τύλιξε το μανίκι του πουκαμίσου του όσο πιο ψηλά μπορούσε, για να μην το λερώσει. Στη συνέχεια, αργά και αποφασιστικά, όπως του ταιριάζει, χωρίς περιττούς μορφασμούς αηδίας, βύθισε το χέρι μέσα στα στάσιμα βρωμόνερα της πολιτικής. Ενιωσε με τα δάκτυλα τη λιγδερή επιφάνεια του ιζήματος, αλλά δεν δίστασε: το έξυσε, το ανακάτεψε και από όλα τα ξεχασμένα, τα θλιβερά, τα σάπια και τα ψόφια που βγήκαν κάτω από τη λάσπη, αυτός διάλεξε τον Χρηστάρα τον Παπουτσή και τον διόρισε εκπρόσωπο της Ελλάδος στη World Bank..."

Απο... κόμματα

Έχω επισημάνει και παλαιότερα τις ‘κομματικές καταχρήσεις’ στο γράψιμο, δηλ. τη χρήση του κόμματος ευκαίρως ακαίρως, χωρίς λόγο και αιτία. Διορθώνοντας πρόσφατα κάποια τυπογραφικά δοκίμια όπου υπερεπερίσσευαν οι σχετικές ‘παραβάσεις’, σκέφθηκα τον εξής απλό κανόνα (δεν διεκδικώ ευρεσιτεχνία, αλλά δεν έχει τύχει να τον συναντήσω αλλού): αν κάπου αμφιβάλλουμε για το αν χρειάζεται κόμμα, ας διαβάσουμε φωναχτά το κείμενο, κάνοντας παύσεις εκεί που πρέπει. Έστω π.χ. η φράση ‘Ο φίλος μου όμως δεν ήλθε’. Θα διαβάζαμε ποτέ φωναχτά ‘Ο φίλος μου [ΠΑΥΣΗ] όμως [ΠΑΥΣΗ] δεν ήλθε’; Μάλλον όχι. Γιατί τότε συχνά βλέπουμε το ‘όμως’ περίκλειστο από κόμματα; Το ίδιο συμβαίνει και με το ‘λοιπόν’ (οι δυο αυτές λέξεις είναι συχνά θύματα της κομματοκρατίας). Αντίθετα (ΠΑΥΣΗ!) όταν εμφανίζονται στην αρχή της πρότασης, μπορεί να ακολουθούνται από κόμμα διότι ενεργούν ως προεξαγγελίες για ό,τι θα ακολουθήσει: ‘Λοιπόν, ο φίλος μου τελικά δεν ήλθε’. Βέβαια στην περίπτωση αυτή ακόμη και χωρίς κόμμα η πρόταση ‘λειτουργεί’ θαυμάσια.    

            Παρεμπιπτόντως, διαβάστε στη σελίδα του Μπάμπη Κουτρούλη πόσο ωραία ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός παρουσιάζει τα σημεία στίξεως. Τελικά δεν έχει τόση σημασία η επίσημη ιδιότητά σου όσο το μεράκι που κρύβεις μέσα σου για κάτι.

Διάλειμμα στη Θάσο

Ποτέ δεν είναι αργά για να αποκαταστήσει κανείς μια 'αδικία': τόσα χρόνια δεν είχαμε επισκεφθεί την Θάσο. Έτσι το αποφασίσαμε και το πραγματοποιήσαμε τώρα, και μας αποζημίωσε με τον καλύτερο τρόπο. Χωρίς πολλά λόγια, μια μικρή δειγματοληψία εικόνων, και έπεται συνέχεια.

 

 

 

 

 

 

 

Ποτέ την Κυριακή

Εδώ και καιρό έχει ανακύψει ως θέμα συζήτησης αν θα πρέπει ή όχι να ανοίγουν τα καταστήματα την Κυριακή, και πόσες Κυριακές το χρόνο και άλλα συναφή. Φαίνεται ότι τώρα 'ωρίμασε' το θέμα και ετοιμάζονται να το προωθήσουν τα κόμματα της συγκυβέρνησης. Προφανώς, επειδή τα εμπορικά έχουν τόσο πολλή δουλειά (γελάστε αν θέλετε...) τις άλλες μέρες της εβδομάδος, ο χρόνος δεν φτάνει και χρειάζονται τις Κυριακές για να καλύψουν τις ολοένα... αυξανόμενες ανάγκες των καταναλωτών (ξαναγελάστε...). Ας εφαρμόσουμε την ίδια λογική στο Δημόσιο. Οι υπηρεσίες γενικά δυσκολεύονται να εξυπηρετούν τους πολίτες μέσα σε πέντε μόνο μέρες. Γιατί δεν λειτουργούν και τα Σάββατα, όπως γινόταν κάποτε; Γιατί δεν αυξάνουν τις ώρες λειτουργίας τους τις υπόλοιπες μέρες; Κι ακόμη: Τα σχολεία συνήθως δεν καλύπτουν την διδακτέα ύλη με πενθήμερη λειτουργία και ποικιλοτρόπως ακρωτηριασμένο το σχολικό έτος. Γιατί δεν δουλεύουν και τα Σάββατα, όπως γινόταν στη δική μας εποχή; Μήπως κακοπάθαμε τότε και δεν το ξέρουμε; Γιατί κάθε συζήτηση για επέκταση του ωραρίου εργασίας ξεκινάει από την Κυριακή όταν έχουμε στη διάθεσή μας ολόκληρο το Σάββατο (ή τα τρία κλειστά απογεύματα); Νομίζω ότι δεν θέλει πολλή σκέψη το πράγμα: ούτε καν καχύποπτοι δεν χρειάζεται να είμαστε για να το καταλάβουμε. Σε απλά ελληνικά, ο διάβολος έχει πολλά ποδάρια, και ξέρει ότι 'ολίγον καιρόν έχει'.   

     Ελπίζω ότι η εκκλησία της Ελλάδος θα αντιδράσει τουλάχιστον σ' αυτό το ενδεχόμενο, μια και μέχρι τώρα δείχνει μάλλον υποτονική. ΕΔΩ μπορεί να βρει κανείς σχετική εγκύκλιο του Μητροπολίτη Φθιώτιδος, που δημοσιεύθηκε προ καιρού. Μακάρι να ακολουθήσουν και άλλοι.

Προστασία

Δεν είναι άσχετη με την προηγούμενη ανάρτηση και αυτή η είδηση, που διάβασα προ ημερών στην Guardian. Η τράπεζα Barclays λοιπόν ανακοίνωσε ότι στο εξής θα πουλάει τα προσωπικά δεδομένα των 13 εκατομμυρίων πελατών της (αγοραστικές συνήθειες, τοποθεσίες που επισκέπτονται μέσω των πιστωτικών καρτών τους κ.α.) σε άλλες εταιρείες, σε κυβερνητικές υπηρεσίες της Βρετανίας ή σε βουλευτές (για ψηφοθηρία;). Τα στοιχεία αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν, σύμφωνα με την ενημέρωση της τράπεζας, φωτογραφίες ή μαγνητοφωνημένες συνομιλίες των πελατών της. Ερώτηση: μόνο η Barclays; Και μόνο τώρα; Μέχρι τώρα δεν γινόταν κάτι τέτοιο;
     Τον καιρό που ζούσα στην Αγγλία μας είχαν κάνει ποικίλα σεμινάρια και άλλες διαφωτιστικές εκδηλώσεις για τα αρχεία που επιτρεπόταν να κρατούμε στα νοσοκομεία, για τις άδειες που χρειάζονται προκειμένου να τηρούμε αρχεία για τους ασθενείς, για την ‘προστασία των προσωπικών δεδομένων’ και άλλα συναφή. Έκτοτε έχει γεμίσει ο κόσμος (εκεί, εδώ και παντού) από νόμους ‘προστασίας’: τα ‘προσωπικά δεδομένα’ έγιναν ένα είδος ειδώλου που οφείλουμε να το προσκυνούμε και να το επικαλούμαστε. Όλοι; Εξαρτάται. Αυτά που ισχύουν για τον πολύ κόσμο προφανώς δεν περιλαμβάνουν μεγάλες εταιρείες, κυβερνητικές υπηρεσίες και ποικίλα οικονομικά και άλλα συμφέροντα. Ποιούς προστατεύουν από αδιάκριτα μάτια; Οπωσδήποτε κάθε είδους παρανόμους, εγκληματίες, διακινητές χρήματος, όπλων, ναρκωτικών και ανθρώπων, ακόμη και πολιτικούς. Εσάς και εμένα όμως;
     Ας μην είμαστε αρνητικοί όμως. Είναι γεγονός ότι κάνουμε βήματα μπροστά. Κάποτε ο κόσμος τηρούσε διάφορα προσχήματα, και τέτοιες ενέργειες τις κάλυπτε υποκριτική σιγή. Τώρα όλα γίνονται φανερά και με τον μανδύα της νομιμότητας. Και έπεται συνέχεια. Κατά τα άλλα, τόσο τα χρήματά μας όσο και τα προσωπικά μας δεδομένα είναι απολύτως ασφαλή. Το λέει και η τηλεόραση, το εγγυάται και η κυβέρνηση. Λίγο το έχετε αυτό;

Λαθρακουσίες

Εδώ και καμιά δεκαριά μέρες ο κόσμος όλος έμαθε το όνομα του Edward Snowden, του 29χρονου Αμερικανού που ‘σφύριξε’ δημόσια ότι όλες οι επικοινωνίες (από κινητό τηλέφωνο μέχρι Skype και Facebook) περνούν από τα κόσκινα των υπηρεσιών πληροφοριών της πατρίδας του. Έγινε ο σχετικός ντόρος (συνεχίζεται ακόμη), εξανέστησαν διάφορες κυβερνήσεις διότι «δεν παρακολουθούσαν μόνο τους άλλους, αλλά κι εμάς τους φίλους τους» (φαντάζομαι ότι από μέσα τους λένε ότι ευτυχώς που δεν έβγαλε στη φόρα τίποτε και για μας), ο Snowden έγινε παγκόσμιος φυγάς που κανείς δεν τον θέλει στα σύνορά του, και πάει λέγοντας.
     Και βέβαια ο εν λόγω νεαρός δεν είπε τίποτε καινούργιο: αυτά ‘λέγονταν’ από χρόνια (θυμάστε όλη τη συζήτηση για το σύστημα Echelon;), και όποιος καθόταν λιγάκι να σκεφτεί, ακόμη και χωρίς να ασπάζεται τις διάφορες θεωρίες συνωμοσίας, θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι τα πάντα είναι δυνατά με τη σύγχρονη τεχνολογία, και το περίεργο θα ήταν να ΜΗ γίνονται τέτοιες λαθρακουσίες. Και οι κυβερνήσεις που τάχα στενοχωρήθηκαν διότι έπεσαν ‘θύματα’ παρακολούθησης καλά θα κάνουν να θυμούνται την κυνική ρήση του Πάλμερστον, ότι "Δεν έχουμε αιώνιους εχθρούς, δεν έχουμε αιώνιους φίλους. Μόνο τα συμφέροντά μας είναι αιώνια, και καθήκον μας είναι να τα υπηρετούμε". Καλώς ή κακώς, έτσι κάνουν όλοι. 
     Είναι προφανές ότι όλα αυτά τα μέτρα (υποκλοπές, παρακολουθήσεις κτλ) γίνονται ‘για την ασφάλειά μας’. Ας το δεχθούμε κατ’ αρχήν, για την οικονομία του διαλόγου. Σκεφθήκαμε όμως ποτέ ότι όταν περιβάλλουμε τον εαυτό μας, το σπίτι μας, την πόλη μας, την κοινωνία μας, τον κόσμο μας με απανωτές σειρές συρματοπλέγματος, τελικά φθάνουμε να είμαστε εμείς οι ίδιοι αιχμάλωτοι... της ασφάλειάς μας;

Το άδειο μαγαζί

Αντίκρισα χθες για πρώτη φορά άδειο το ‘μαγαζί’. Χωρίς άλλη επεξήγηση, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ένα ήταν το μαγαζί: εκείνο του θείου Γρηγόρη, καταμεσής στην πλατεία, περιστοιχισμένο από το γωνιακό φαρμακείο και την είσοδο του πατρικού μας. Εκεί μεγάλωσα, ήταν μέρος του πρώτου μου μικρόκοσμου, τουλάχιστον στο συνειδητό επίπεδο. Οι αναμνήσεις και οι εικόνες πολλές. Μπουγάτσα με κιμά από το κοντινό εδεσματοπωλείο. Σοκολάτες και Μίκυ Μάους από το περίπτερο του κυρ-Γιάννη. Πιστόλια με καψούλες για τις καθημερινές αψιμαχίες μας. Αυτοκινητάκια Matchbox που τα ‘αποκτούσαμε’ δια της μεθόδου της χρησικτησίας (η μόνη φορά στη ζωή μου που έγινα κάτοχος Ρολς Ρόυς...). Κούτες με πιάτα και ποτήρια που ξεφορτώναμε όλοι μαζί για την ανανέωση του στοκ. Ομαδικό καθάρισμα του υπογείου από τα νερά μετά από επεισόδια νεροποντής που πλημμύριζε το σύμπαν. Πρώτες (και μάλλον τελευταίες) εμπορικές εμπειρίες, τις μέρες που δεν είχαμε σχολείο, ειδικά όταν κατέβαιναν οι Σέρβοι τουρίστες για ψώνια. Όλα αυτά ανάγονται κάπου μισόν αιώνα πίσω. Έχουν ήδη φύγει από τη ζωή αυτή ο κυρ-Θόδωρος, η κυρα-Παναγιώτα, η κόρη τους η Λένα, ίσως και κάποιοι άλλοι από εκείνους που εργάσθηκαν κατά καιρούς εκεί. Ο θείος παροπλισμένος για λόγους υγείας εδώ και μια δεκαετία και πλέον. Τώρα άδειασαν και οι βιτρίνες, κι απόμειναν τα τζάμια να καθρεφτίζουν τις ματιές μας που μάταια ψάχνουν να βρουν ίχνη μιας περασμένης ζωής μέσα τους.