Μεγαλορρημοσύνη

 Η τρίτη βιβλική ωδή της Παλαιάς Διαθήκης είναι η προσευχή της προφήτιδος Άννης, της μητέρας του Σαμουήλ [Α΄ Βασ. 2:1-10]. Η Άννα δοξάζει τον Θεό που της χάρισε απροσδόκητα έναν γιό, και μεταξύ των άλλων λέει: «Μὴ καυχᾶσθε, καὶ μὴ λαλεῖτε ὑψηλά, μὴ ἐξελθέτω μεγαλορρημοσύνη ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν».

     Μου ήρθε στη σκέψη η φράση αυτή καθώς διάβαζα τις τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου: «Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο. Ο μόνος περιορισμός στη δύναμή μου είναι η ηθική μου». Όταν ρωτήθηκε αν η κυβέρνησή του πρέπει να συμβαδίζει με το διεθνές δίκαιο, απάντησε ότι αυτό εξαρτάται από το πώς ορίζεται το δίκαιο. Απλά λόγια, ξεχειλίζουν από… μετριοφροσύνη. Θυμίζουν έναν άλλο χαρακτηριστικό στίχο από τους Ψαλμούς: «[Οι άνομοι] ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς» [Ψ. 72:9].

     Η Άννα θα έλεγε στον καθένα που ανοίγει πολύ το στόμα του: «Μὴ καυχάσθω ὁ δυνατὸς ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ, καὶ μὴ καυχάσθω ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ». Ενώ ο προφήτης και βασιλιάς Δαβίδ θα προειδοποιούσε ότι «ἐξολοθρεύσει Κύριος πάντα τὰ χείλη τὰ δόλια καὶ γλῶσσαν μεγαλορρήμονα» [Ψ. 11:4]. Δεν ξέρω αν έχει διαβάσει ο πρόεδρος τα κείμενα αυτά· ίσως να δίνει και σ αυτά τη δική του ερμηνεία («Για κάποιους άλλους θα τα λένε»).

Θύματα

 Ανάμεσα στις άλλες ειδήσεις των ημερών, που κάθε άλλο παρά αισιοδοξία αποπνέουν, ξεχωρίζει ο θανάσιμος ξυλοδαρμός ενός 17χρονου από έναν 16χρονο στις Σέρρες. Πληροφορίες και σχόλια μιλούν για άθλιο οικογενειακό περιβάλλον, χρήση ναρκωτικών και άλλα, ενώ κάποιοι σχολιαστές ρίχνουν τον λίθο του αναθέματος είτε στον ανήλικο δράστη είτε στις κοινωνικές υπηρεσίες που δεν πρόλαβαν το κακό ενώ γνώριζαν τα πρόσωπα και τις συνθήκες. Χωρίς διάθεση κατακρίσεως, μάλλον πολύ στενή φαίνεται μια τέτοια θεώρηση.

     Το γεγονός αυτό, όπως και άλλα παρόμοια προηγούμενα, αποτελεί δυστυχώς ακραίο και τραγικό σύμπτωμα μιας κοινωνίας που έχει παραμελήσει ή ακυρώσει όλους τους πιθανούς μηχανισμούς θωράκισής της: οικογένεια, σχολείο, εκκλησία (τα ξαναγράψαμε αυτά, ΕΔΩ). Η μοντέρνα ‘παιδαγωγική’ με την καλλιέργεια της ατιμωρησίας, η ενθάρρυνση της παραβατικότητας ακόμη και από πολιτικούς φορείς, τα αρνητικά παραδείγματα δημοσίων προσώπων, δεν συντελούν στην κοινωνική αγωγή. Ούτε δυο χρόνια δεν πέρασαν από την κυβερνητική εξαγγελία του ‘Εθνικού σχεδίου κατά της σχολικής βίας’. Υπάρχει; Εφαρμόζεται; Αν προσθέσουμε στο μίγμα αυτό τις ανεξέλεγκτες έξωθεν επιδράσεις (μέσα κοινωνικής δικτύωσης κλπ.), τα αποτελέσματα είναι αναπόφευκτα. Εδώ που φτάσαμε, μόνο θύματα πρέπει να βλέπουμε στο συγκεκριμένο περιστατικό: έναν έφηβο στο χώμα κι έναν στη φυλακή.

Κυνισμός

Ας κάνουμε ένα εντελώς υποθετικό σενάριο, δίκην ευφάνταστης ταινίας. Κάποιος ηγέτης της Ρωσίας ή της Κίνας κάνει μια αιφνιδιαστική στρατιωτική επιχείρηση π.χ. στην Πολωνία ή την Ταϊβάν αντίστοιχα και απάγει τον ηγέτη της, δηλώνει δε ότι θα αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας μέχρι να εγκαταστήσει φιλικό προς αυτόν καθεστώς. Μπορούμε να διανοηθούμε την αντίδραση της μεγαλύτερης δήθεν φιλελεύθερης δημοκρατίας του κόσμου σε μια τέτοια κίνηση; Η αποκήρυξη θα ήταν γενικευμένη, θα ακούγαμε πύρινους ‘φιλιπππικούς’ λόγους κατά του ολοκληρωτισμού και άλλα κηρύγματα πολιτικής αγωγής και διεθνούς δικαίου, μ’ ένα λόγο θα γινόταν ένας χαμός και μισός.

     Και νά που το υποθετικό σενάριο γίνεται πρώτη και κύρια πραγματική είδηση, μόνο που τον ρόλο του ‘κακού’ απαγωγέα αναλαμβάνει η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου δια του δήθεν φιλελευθέρου ηγέτη της. Δεν έχω καμία απολύτως συμπάθεια για δικτάτορες οποιουδήποτε χρώματος και αρώματος· έχω όμως και μια βασική αντιπάθεια στην ιδέα ενός αυτόκλητου παγκόσμιου ‘χωροφύλακα’ που αποφασίζει και επεμβαίνει όπου του καπνίσει και επιβάλλει το ίδιον θέλημα και συμφέρον, και μάλιστα εν ονόματι της ελευθερίας. Δίνοντας έτσι το κακό παράδειγμα σε όποιον άλλο επιθυμεί να καταπατήσει το διεθνές δίκαιο κατά το δοκούν. Ο ιδανικός τρόπος για να ξεκινήσει μια καινούργια χρονιά.

     Σ’ ένα από τα επεισόδια του γνωστού κόμικ Λούκι Λουκ μια παρέα παίζει χαρτιά. Ένας παίκτης λέει: «Έχω τέσσερεις άσσους». Και ο απέναντι απαντά: «Κι εγώ έχω ένα γεμάτο πιστόλι». Σήμερα το ‘δίκαιο’ της Άγριας Δύσης εφαρμόζεται σε παγκόσμια κλίμακα, με την ίδια ακριβώς λογική.

Σοφία

Όπως είναι γνωστό, την πρώτη μέρα του έτους τιμούμε τον μεγάλο ιεράρχη Άγιο Βασίλειο. Η ακολουθία του περιλαμβάνει και τα αναγνώσματα του Εσπερινού, δύο από τα οποία αρμόζουν ιδιαίτερα στον τιμώμενο άγιο, που διακρίθηκε τόσο για την κατά κόσμον πολυμάθειά του όσο και την κατά Θεόν σοφία του. Το τρίτο ανάγνωσμα, που αποτελείται από αποσπάσματα των Παροιμιών και της Σοφίας Σολομώντος, περιλαμβάνει και μια προσευχή του συγγραφέως «ἐξ ὅλης του τῆς καρδίας», με την οποία ζητεί από τον Θεό να του χαρίσει την σοφία του:

 «Θεὲ Πατέρων, καὶ Κύριε τοῦ ἐλέους, ὁ ποιήσας τὰ πάντα ἐν λόγῳ σου, καὶ τῇ σοφίᾳ σου κατασκευάσας τὸν ἄνθρωπον, ἵνα δεσπόζῃ τῶν ὑπὸ σοῦ γενομένων κτισμάτων, καὶ διέπῃ τὸν κόσμον ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ, δός μοι τὴν τῶν σῶν θρόνων πάρεδρον σοφίαν, καὶ μὴ με ἀποδοκιμάσῃς ἐκ παίδων σου· ὅτι ἐγὼ δοῦλος σός, καὶ υἱὸς τῆς παιδίσκης σου. Ἐξαπόστειλον αὐτὴν ἐξ ἁγίου κατοικητηρίου σου, καὶ ἀπὸ θρόνου δόξης σου, ἵνα συμπαροῦσά μοι διδάξῃ με, τὶ εὐάρεστόν ἐστι παρὰ σοί· καὶ ὁδηγήσει με ἐν γνώσει, καὶ φυλάξει μὲ ἐν τῇ δόξῃ αὐτῆς. Λογισμοὶ γὰρ θνητῶν πάντες δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν» [εκλογή στίχων από Σοφ. 9:1-14].

Σε νεοελληνική απόδοση: «Θεέ των Πατέρων και Κύριε του ελέους, που έκανες τα πάντα με τον λόγο σου και κατασκεύασες με σοφία τον άνθρωπο για να δεσπόζει στα κτίσματά σου και να κυβερνά τον κόσμο με οσιότητα και δικαιοσύνη, δώσε μου την σοφία που παρακάθεται στον θρόνο σου και μη με αποδοκιμάσεις από την τάξη των δούλων σου· διότι κι εγώ είμαι δικός σου δούλος και γιός της δούλης σου. Απόστειλέ την από το άγιο κατοικητήριό σου και από τον θρόνο της δόξας σου, ώστε να είναι κοντά μου και να με διδάξει τι είναι ευάρεστο σε σένα, και να με οδηγήσει με γνώση και να με φυλάξει με την δόξα της. Διότι οι λογισμοί των θνητών ανθρώπων είναι όλοι δειλοί και διστακτικοί, και τα επινοήματά τους επισφαλή».

Την προσευχή αυτή την απευθύνει ένας βασιλιάς, και ξέρουμε ότι ο Σολομών έγινε ονομαστός για την σοφία του. Ευχής έργο θα ήταν να την γνώριζαν και συνειδητά να την χρησιμοποιούσαν όλοι οι ηγεμόνες του κόσμου, του λεγόμενου χριστιανικού: πολλά από τα δεινά που μαστίζουν την ανθρωπότητα θα έλειπαν αν υπήρχε λίγο περισσότερη από αυτή τη σοφία. Ωστόσο, η προσευχή δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των ηγετών· ο κάθε άνθρωπος μπορεί να ζητάει από τον Θεό την σοφία του, όπως παραγγέλλει ο Αδελφόθεος Ιάκωβος: «Εἰ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αἰτείτω παρὰ τοῦ διδόντος Θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς καὶ οὐκ ὀνειδίζοντος, καὶ δοθήσεται αὐτῷ» [Ιάκ. 1:5]. Τι άλλο θέλουμε; 

Μνήσθητι, Κύριε

 Μια από τις ‘παραϊατρικές’ συνήθειες που τηρώ από τότε που άρχισα να ασκώ την ιατρική είναι να κρατώ ένα αρχείο των ασθενών μου που απεβίωσαν. Η επαφή και συνεργασία με κάποιους από αυτούς ήταν σχετικά σύντομη, με άλλους κράτησε χρόνια και δεκαετίες. Στο τέλος του καθενός έτους ένα δίπτυχο με τα ονόματα εκείνων που έφυγαν από τη ζωή αυτή μέσα στον χρόνο που πέρασε πηγαίνει για μνημόνευση στο επόμενο σαρανταλείτουργο, ως ελάχιστο μεταθανάτιο χρέος φροντίδας. Ο Θεός βέβαια γνωρίζει του καθενός τα πεπραγμένα· εμείς ως άνθρωποι ελπίζουμε και ευχόμαστε όλοι να βρουν έλεος την ημέρα της κρίσεως, αλλά και ως θεράποντες να τύχουμε της ευσπλαχνίας του Κριτού για τα τυχόν σφάλματα και τις παραλείψεις μας.

     Μνήσθητι, Κύριε, Ευσεβίου ιερομονάχου, Δημητρίου, Θεοδώρου, Αναστασίου, Τηλεμάχου, Βαλασίας, Δήμου, Βασιλείου, Θωμά, Νικολάου, Μιχαήλ, Βαΐου, Ιωάννου, Ροδάνθης, Γεωργίου, Ιωάννου, Ματίνας και Ιωάννου, και ‘πάντων ὧν οὐκ ἐμνημονεύσαμεν δι’ ἄγνοιαν ἤ λήθην’. Καλόν Παράδεισο να έχουν! 

Άνθρωποι

Είχα διαβάσει την ιστορία αυτή παλιότερα, και την ξαναθυμήθηκα μέσα από ένα σχετικό πρόσφατο δημοσίευμα. Όπως είναι γνωστό, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ως επί το πλείστον πόλεμος χαρακωμάτων, υπό δραματικές συνθήκες, με σκληρές και πολύνεκρες μάχες σώμα με σώμα. Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1914, ένας Άγγλος στρατιώτης που φύλαγε σκοπιά στο χαράκωμά του είδε ξαφνικά στο απέναντι Γερμανικό χαράκωμα (από το οποίο τους χώριζε μια ουδέτερη ζώνη) να ανάβουν φώτα και άκουσε τους Γερμανούς στρατιώτες να τραγουδούν την ‘Άγια νύχτα’. Ξύπνησε τους συναδέλφους του και όλοι μαζί παρακολούθησαν το εορταστικό θέαμα. Μόλις οι Γερμανοί τελείωσαν, οι Άγγλοι τους χειροκρότησαν και ανταπέδωσαν με ένα αγγλικό χριστουγεννιάτικο άσμα. Τέτοια αυθόρμητα επεισόδια φαίνεται ότι έλαβαν χώρα σε πολλά σημεία του Δυτικού μετώπου, με αντιπάλους στρατιώτες να ανταλλάσσουν ευχές, χειραψίες, τσιγάρα και αναμνηστικά, ενώ μέχρι την προηγούμενη μέρα ήταν έτοιμοι να σκοτώσουν οι μεν τους δε. Ακόμη και αγώνες ποδοσφαίρου οργανώθηκαν εκ των ενόντων μεταξύ ανθρώπων που οι ηγεσίες των τους είχαν διατάξει να αλληλοεξοντωθούν.

     Δυστυχώς οι επικεφαλίδες της ιστορίας γράφονται από ηγέτες φιλόδοξους, αδίστακτους και αρχομανείς, που χρησιμοποιούν τους λαούς που έχουν υπό την εξουσία τους για προσωπική ανάδειξη, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Κάτω από τις επικεφαλίδες όμως κρύβονται χιλιάδες μεμονωμένα επεισόδια, μικρά και μεγάλα, πάρα πολλά τραγικά, αλλά και κάποια που τρεμοπαίζουν σαν κεράκια ελπίδας μέσα σε θύελλα και αχνοφωτίζουν το ‘χαρίεν’ του ανθρώπου, «ὅταν ἄνθρωπος ᾖ» και όχι λύκος.