Μετάλλαξη

Ας αφήσουμε κατά μέρος την πολιτική, τα φλέγοντα εθνικά θέματα, τον φημολογούμενο ανασχηματισμό (καιρό έχουμε να δούμε κάτι τέτοιο), και ας ασχοληθούμε με κάτι πιο χειροπιαστό. Στην κυριολεξία.
     Όπως λοιπόν μας πληροφορεί η Guardian, ειδικοί εργοθεραπευτές παίδων στη Βρετανία επισημαίνουν ότι τα μικρά παιδιά, λόγω της πρώιμης και σχεδόν αποκλειστικής χρήσης κινητών και υπολογιστών με οθόνες αφής, πηγαίνουν στο σχολείο μη έχοντας αναπτύξει την ικανότητα να κρατούν και να χειρίζονται το μολύβι. Αυτό οφείλεται στο ότι οι πολλοί μικροί μύες των χεριών που συλλογικά εκτελούν τις κινήσεις της γραφής δεν έχουν αναπτυχθεί με την καθημερινή χρήση. Με άλλα λόγια, φαίνεται ότι τα παιδιά δεν μουντζουρώνουν πλέον ατέλειωτα φύλλα χαρτιού (και όποια άλλη επιφάνεια, οριζόντια, κάθετη ή επικλινή, προσφέρεται για τον σκοπό αυτό) και δεν κάνουν άλλες, πιο απαιτητικές για μυϊκή προσπάθεια, παιδικές ασχολίες, διότι είναι πολύ απασχολημένα με το να χαϊδεύουν τα ηλεκτρονικά τους πινακίδια. Όπως λέει μια εργοθεραπεύτρια, οπωσδήποτε η τεχνολογία έχει αλλάξει τον κόσμο όπου μεγαλώνουν τα παιδιά μας. Εκτός από το πρόβλημα της γραφής, υπάρχει αυξανόμενη καθιστική ζωή και εικονική κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο στο σπίτι και οnline και συμμετέχουν λιγότερο σε εξωσπιτικές σωματικές δραστηριότητες.
     Επειδή η πρόοδος της τεχνολογίας (και η ταχύτητα με την οποία επιτελείται) εξάπτει αλλά και ξεπερνάει την λεγόμενη επιστημονική φαντασία, ας μη μας φανεί παράξενο αν το ανθρώπινο είδος κάποια μελλοντική στιγμή μεταλλαχθεί σε ένα τεχνοβιολογικό υβρίδιο. Δεν εννοώ ότι θα βγάλει κεραίες στο μέτωπο ή θύρες USB στα δάχτυλα. Απλώς θα είναι τόσο εξαρτημένο από τον τεχνολογικό του περίγυρο, ώστε όταν αρρωσταίνει δεν θα φωνάζουμε γιατρό αλλά... ηλεκτρονικό.

Προφητικά

Στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής, κάθε μέρα της εβδομάδος στην Έκτη Ώρα διαβάζονται αποσπάσματα από τις προφητείες του Ησαΐα. Σήμερα λοιπόν, Παρασκευή της Α΄ Εβδομάδας, το ανάγνωσμα μας λέει μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:
     «Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος σαβαὼθ ἀφελεῖ... ἄνθρωπον πολεμιστὴν καὶ δικαστὴν καὶ προφήτην καὶ στοχαστὴν καὶ πρεσβύτερον... καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα καὶ συνετὸν ἀκροατήν· καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαῖκται κυριεύσουσιν αὐτῶν. Καὶ συμπεσεῖται ὁ λαός, ἄνθρωπος πρὸς ἄνθρωπον καὶ ἄνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· προσκόψει τὸ παιδίον πρὸς τὸν πρεσβύτην, ὁ ἄτιμος πρὸς τὸν ἔντιμον». (Hσ. 3:1-5)
     Σε απλά ελληνικά: «Ο δεσπότης, ο Κύριος των δυνάμεων, θα αφαιρέσει [από τον λαό]… κάθε άνδρα εμπειροπόλεμο και δικαστή και προφήτη και συνετό και έμπειρο πρεσβύτη...  κάθε αξιόλογο σύμβουλο και σοφό αρχιτέκτονα και άνθρωπο, ο οποίος με σύνεση θα ακούει την αλήθεια. Θα επιτρέψει να γίνουν άρχοντες νεαροί χωρίς πείρα, και απατεώνες θα αναδειχθούν κύριοι και δυνάστες του λαού. Τότε ο ένας άνθρωπος θα πέσει πάνω στον άλλο και κάθε άνθρωπος εναντίον του πλησίον του. Με αυθάδεια θα συγκρουσθεί το παιδί με τον γέροντα, και ο ανέντιμος με τον έντιμο».
     Με δεδομένες τις σύγχρονες και πρόσφατες εμπειρίες, μας θυμίζει τίποτε η περιγραφή αυτή;

Γκλασνόστ

Πρόκειται για μια από τις δυο ρωσικές λέξεις που μάθαμε την μακρινή εποχή Γκορμπατσώφ (μαζί με την περεστρόικα), και που σημαίνει ‘διαφάνεια’. Μετά από τη χθεσινή ‘ρωμαϊκή αρένα’ που ακούει στο όνομα Ελληνικό κοινοβούλιο, αποτελεί ζητούμενο στην περιρρέουσα σκανδαλοσκευωρία (ίσες αποστάσεις, παρακαλώ!) που κυριαρχεί στην πολιτική ζωή της χώρας. Πώς μπορεί να επιτευχθεί; Πολύ απλά. ΟΛΟΙ οι πολιτικοί, κάθε χρώματος, παραιτούνται εκουσίως από τη βουλευτική ασυλία για τη συγκεκριμένη υπόθεση και αφήνουν μόνη τη Δικαιοσύνη να ασχοληθεί με την διαλεύκανσή της. Άλλωστε, κανείς δεν έχει να φοβηθεί τίποτε: ούτε οι κυβερνητικοί ως καταγγέλλοντες (αφού για όλα φταίνε "οι άλλοι"), ούτε οι απέναντι, οι καταγγελλόμενοι (αφού όλοι διακήρυξαν την αθωότητά τους). Εφόσον όλοι -- κατά δήλωσή τους -- έχουν εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη, ας δεχθούν την ετυμηγορία της μετά από τήρηση όλων των προβλεπομένων διαδικασιών. Με μια ακόμη προϋπόθεση: ας σβήσουν τη λέξη ‘παραγραφή’ από το λεξιλόγιό τους. Ούτε τα χρέη μας ούτε τα άλλα ‘προαπαιτούμενα’ (γράφε επιβαρύνσεις) της χώρας παραγράφονται. Για ποιο λόγο να παραγραφούν τα όποια ενδεχόμενα οικονομικά αδικήματα; 

[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 6/3/2018]

Γειτονία

Υποθετικό το παράδειγμα, βγαλμένο όμως από την πραγματικότητα. Στο σπίτι που μένεις έχεις έναν γείτονα που κάνει ό,τι μπορεί για να σε παιδεύει. Ισχυρίζεται ότι μέρος του οικοπέδου σου είναι δικό του και δεν σε αφήνει να το πλησιάσεις, και δεν διστάζει να σηκώνει και χέρι πάνω σου όταν βρίσκεσαι εκεί. Δεν αναγνωρίζει συμβόλαια και τίτλους ιδιοκτησίας. Ενοχλεί τα παιδιά σου όταν παίζουν στην αυλή και τους ανθρώπους που κάνουν εργασίες στον ίδιο χώρο. Τι μπορείς να κάνεις; Μιλάς μαζί του, προσπαθείς να τον φέρεις στα συγκαλά του, επικαλείσαι νομικά και άλλα επιχειρήματα, κι όταν εκείνος συνεχίζει το ίδιο βιολί, τελικά τον πηγαίνεις στα δικαστήρια (αφήνουμε έξω από τα νόμιμα μέσα την αυτοδικία). Αυτά στο ιδιωτικό δίκαιο.
     Κι ερχόμαστε στο διεθνές. Έχεις κι εδώ έναν γείτονα που ντε και καλά θέλει να σε βγάζει από τα ρούχα σου. Δεν αναγνωρίζει τα κυριαρχικά σου δικαιώματα, παρενοχλεί μέχρι εκεί που δεν πάει το στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό της χώρας, παρεμποδίζει δικές σου νόμιμες ενέργειες, παίζει με την υπομονή σου και γίνεται κάθε μέρα και πιο επιθετικός. Οι όποιες συνομιλίες μαζί του αποτελούν κοροϊδία, διότι δεν έχουν καμία σχέση με αυτά που συμβαίνουν στην πραγματικότητα. Πριν του απαντήσεις με την ίδια γλώσσα και με ανάλογα μέσα, τι μπορείς να του κάνεις; Η θεωρία θα έλεγε να τον πας στο διεθνές δικαστήριο, υπολογίζοντας σε ουσιαστική συμπαράσταση από τους υπάρχοντες θεσμούς και βέβαια σε συμμόρφωσή του με την όποια ετυμηγορία. Δυστυχώς η πείρα δεν επιτρέπει να περιμένεις ούτε το ένα ούτε το άλλο. Η έννοια ‘δίκαιο’ για τους κατά κόσμον ‘μεγάλους’ είναι τόσο ελαστική όσο και η παράλληλη έννοια ‘στρατηγικό συμφέρον’. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα δουν αντικειμενικά τα πράγματα και θα αποδώσουν ευθύνες εκεί που πρέπει (το αντίθετο μάλιστα). Όσο για συμμόρφωση της γείτονος με αποφάσεις, αυτό κι αν είναι ανέκδοτο.
     Και τι απομένει; Αυτό που ο βασιλιάς Δαβίδ πίστευε πάντα: «ἀποκάλυψον πρὸς Κύριον τὴν ὁδόν σου καὶ ἔλπισον ἐπ᾿ αὐτόν, καὶ αὐτὸς ποιήσει, καὶ ἐξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου καὶ τὸ κρῖμά σου ὡς μεσημβρίαν». Πίστη και ελπίδα στον Θεό. Διαθέτουμε άραγε τέτοια ‘μέσα’ και υπερόπλα; 

Memento mori

Στην αρχαία Ρώμη κάθε νικηφόρος στρατηγός έκανε τον λεγόμενο θρίαμβο: μια παρέλαση των αιχμαλώτων και των λαφύρων του, στην οποία προηγείτο ο ίδιος πάνω σε άρμα, φορώντας χρυσοκέντητο μανδύα και δάφνινο στεφάνι, και αποθεωνόταν από τα πλήθη. Κι ενώ ο λαός τον επευφημούσε, ένας ακόλουθος πάνω στο άρμα του κάθε τόσο τον προσγείωνε ψιθυρίζοντάς του: «Θυμήσου ότι πρόκειται να πεθάνεις» (αυτό σημαίνει το γνωμικό του τίτλου).

     Θυμήθηκα την παλιά αυτή ιστορία καθώς διάβασα ότι ένας προγραμματιστής έφτιαξε μια εφαρμογή (κοινώς app) για κινητό τηλέφωνο, η οποία πέντε φορές τη μέρα σου θυμίζει ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να πεθάνεις. Η μνήμη του θανάτου δεν είναι κάτι καινούργιο, ωστόσο η αξία της εξαρτάται από το νόημα που της δίνει κανείς. Έτσι ο ηδονιστής και ο εν γένει κοσμικός άνθρωπος αντιδρά στη σκέψη του θανάτου με το σύνθημα «φάγωμεν, πίωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν». Στον αντίποδα, η μνήμη θανάτου είναι παλιό ασκητικό όπλο κατά της ραθυμίας και της εν γένει ‘χαλαρής’ ζωής, και ο Άγ. Ιωάννης της αφιερώνει τον ς΄ λόγο της Κλίμακος των αρετών, που αυτή την εποχή διαβάζεται στα μοναστήρια. «Μνήμη θανάτου ἐναργής περιέκοψε βρώματα, βρωμάτων δε ἐν ταπεινώσει κοπέντων συνεξεκόπησαν πάθη», μας λέει μεταξύ άλλων. Ακόμη πιο παλιά διαβάζουμε στη Σοφία Σειράχ: «ἐν πᾶσι τοῖς λόγοις σου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐχ ἁμαρτήσεις». Μια τέτοια θεώρηση, από έναν σύγχρονο Γέροντα, μπορεί να βρει κανείς ΕΔΩ. Σε όσους τρέφονται με τα «ζωηρά λόγια» των Γραφών και των Πατέρων, οι ηλεκτρονικές υπενθυμίσεις «κομίζουν γλαύκα εἰς Αθήνας».

Χρωστούμενα

Η Καθημερινή δημοσιεύει μια σειρά στοιχείων για τις οφειλές προς το ελληνικό δημόσιο. Συνολικά, πάνω από 4 εκατομμύρια οφειλέτες (φυσικά και νομικά πρόσωπα) χρωστούν κάπου 100 δισεκατομμύρια. Όχι όμως ομοιόμορφα. Έτσι:
     • Το 1% των οφειλετών, δηλ. 40.000, χρωστάει το 90% του συνολικού ποσού, δηλαδή 90 δισ. Κατά μέσον όρο ο καθένας από αυτούς χρωστάει 2.250.000 ευρώ.
     • Το 80% των οφειλετών χρωστάει μόλις το 1% του συνολικού ποσού.
     • Περίπου 32 δισ. του συνόλου οφείλεται από 73 φορολογουμένους, με περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ ο καθένας.
     Ως απλός φορολογούμενος που βλέπω και ακούω για περικοπές συντάξεων, πλειστηριασμούς κατοικιών, χιμαιρικό κυνήγι φοροδιαφυγής και άλλα ανάλογα δρώμενα στη χώρα, αναρωτιέμαι αν το κράτος ασχολείται κατά προτεραιότητα μ’ εκείνους που χρωστούν τα περισσότερα ή υπάρχουν ‘τεχνικά κωλύματα’ στη διαδικασία αυτή. Κι ακόμη, πώς αφέθηκαν να φτάσουν τα χρέη αυτά σε τέτοια ύψη; Μήπως υπήρχε στο παρελθόν κάποια προνομιακή μεταχείριση των αντιστοίχων επιχειρήσεων και δεν υποβάλλονταν σε κανέναν έλεγχο; Μήπως αυτή η μεταχείριση συνεχίζεται ακόμη; Και επιτέλους, δεν δικαιούμαστε κάποια στιγμή να μάθουμε ποιοι ακριβώς χρωστάνε σε όλους εμάς από εκατό εκατομμύρια ο καθένας;

Ματαιότητες

Προ ημερών διάβασα στη Guardian για μια ακόμη τραγωδία με πρωταγωνιστές και θύματα δυο ορειβάτες (μετά τον δικό μας 59χρονο νευροχειρουργό στις Άνδεις προ μηνός). Μια Γαλλίδα 37 ετών κι ένας Πολωνός, πατέρας τριών παιδιών, επιχειρούσαν να ανεβούν στη Νάνγκα Πάρμπατ, την έκτη ψηλότερη κορυφή του κόσμου στα 8.126 μέτρα, στο καταχείμωνο, χωρίς χρήση οξυγόνου και χωρίς ντόπιο οδηγό. Έμειναν μόλις δευτερόλεπτα στην κορυφή, γιατί έπρεπε να κατέβουν εγκαίρως. Ο Πολωνός, που είχε κάνει ήδη έξι προηγούμενες απόπειρες να ανέβει στην κορυφή αυτή, ανέπτυξε οξεία νόσο των ορέων (βαρύ πνευμονικό οίδημα) και επειδή δεν φορούσε μάσκα (έτσι ήθελε...) τυφλώθηκε κιόλας. Η Γαλλίδα ορειβάτις, που και αυτή είχε αρχίσει να έχει παραισθήσεις και να αναπτύσσει κρυοπαγήματα, τον εγκατέλειψε μόνο για να μπορέσει να κατέβει σε χαμηλότερο υψόμετρο, όπου μπορούσε να έρθει βοήθεια από κάτω. Σώθηκε τελικά, και βρίσκεται στο νοσοκομείο, με την προοπτική πιθανώτατα να χάσει όλα τα δάχτυλά της σε χέρια και πόδια.
     Ας με συγχωρήσουν οι φανατικοί των ορέων, αλλά ο Θεός έδωσε και μυαλό στους ανθρώπους. Ένας πατέρας τριών παιδιών που πηγαίνει γυρεύοντας να πεθάνει, δεν ξέρω τι παράδειγμα αφήνει. Ότι η προσωπική φιλοδοξία είναι πάνω από την οικογένεια ή οτιδήποτε άλλο; Από την άλλη, η Γαλλίδα κατέκτησε τον... επίζηλο τίτλο ότι είναι η πρώτη γυναίκα που ανέβηκε στη Νάνγκα Πάρμπατ χωρίς οξυγόνο και χωρίς οδηγό σέρπα στην κορυφή, χειμώνα καιρό. Με τι κόστος; Να ζήσει στο εξής χωρίς δάχτυλα. Μια άλλη μορφή ναρκισσισμού.

Λόμπι

Αν το ιστολόγιο είχε σημαία, αυτή θα κυμάτιζε μεσίστια σε ένδειξη πένθους για τους 17 μαθητές και δασκάλους στο σχολείο της Φλόριντα που έπεσαν θύματα της μανίας ενός νεαρού που κράδαινε ένα -- κατά πάντα νόμιμο -- πολεμικό όπλο AR-15 και πυροβολούσε όποιον έβλεπε μπροστά του. Όχι βέβαια για πρώτη φορά: δυστυχώς ο κατάλογος παρομοίων εκτελέσεων όλο και μακραίνει. Η συζήτηση για την οπλοκατοχή στις ΗΠΑ γίνεται και ξαναγίνεται, με τα ίδια πάντοτε αποτελέσματα (το απόλυτο μηδέν), μια και υπάρχει το πανίσχυρο λόμπι της NRA που ‘φοδράρει’ με πολλά εκατομμύρια δολάρια τις τσέπες υποψηφίων προέδρων και γερουσιαστών ώστε να εκλέγονται (ή να μην εκλέγονται) πρόσωπα που θα προωθούν (ή που αντιστρατεύονται, αντίστοιχα) την ελεύθερη κατοχή και διακίνηση κάθε είδους όπλων. Δημοκρατία έχουν άλλωστε εκεί. Τη μεγαλύτερη στον κόσμο, με πλήρη ελευθερία να σκοτώνουν όποιον θέλουν.
     Κι ο Πρόεδρος; Δήλωσε ότι τα κρούσματα ψυχικών διαταραχών πρέπει να δηλώνονται στις αρχές. Απόλυτα εύστοχος και εντός θέματος, και για τα όπλα ούτε κουβέντα. Πιστός και ευπειθής στις υποσχέσεις που έδωσε στους χρηματοδότες του. Βλέπετε, το ‘λάδωμα’ π.χ. από φαρμακευτικές εταιρείες είναι παράνομο, αλλά η χρηματοδότηση από τα διάφορα ‘λόμπι’ είναι απόλυτα θεμιτή. Με τα σχετικά ανταλλάγματα, βεβαίως.

Θεσμοί

Κυβέρνηση και Αντιπολίτευση. Θεσμικά όργανα απαραίτητα για τη δημοκρατική διοίκηση και πορεία ενός κράτους. Ευθύνη της μιας να κατευθύνει σωστά και με σύνεση τις τύχες της χώρας, να λύνει τα προβλήματα, να ελαχιστοποιεί τις ζημιές και τις βλάβες. Καθήκον της άλλης να προτείνει εναλλακτικές λύσεις, να ελέγχει τα στραβοπατήματα της κυβέρνησης, να μην την αφήνει να εκτρέπεται σε αυταρχισμό.

     Σε ποιο παραμύθι τα διάβασες αυτά; θα ρωτήσει κάποιος. Δουλειά της κυβέρνησης είναι να κρατηθεί στην εξουσία, δουλειά της αντιπολίτευσης να τη διώξει από εκεί και να πάρει τη θέση της. Και στο άθλημα αυτό όλα είναι θεμιτά. Όπως το να υποσχόμαστε πράγματα ανώτερα των δυνάμεών μας (που στην πράξη διαψεύδονται), να ρίχνουμε όλες τις ενοχές στους προκατόχους μας (απαραιτήτως), να κοκορευόμαστε ότι σ’ ένα μήνα κλείνει η διαπραγμάτευση ή βγαίνουμε από το μνημόνιο (κάτι τέτοιο δεν έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση στο δεύτερο μισό του 2014;), ότι φτάνει η χρονιά της ανάπτυξης (και πέρυσι ερχόταν, αν θυμούμαι καλά). Και συγχρόνως να ανταλλάσσουμε ύβρεις, λοιδορίες και απαξίωση με κάθε ευκαιρία, στοχεύοντας να κερδίσουμε ‘νίκες στα σημεία’ με επικεφαλίδες, σλόγκαν, ατάκες, αποστομωτικές απαντήσεις. Για την ουσία των πραγμάτων ούτε λόγος: η ΕΞουσία είναι που μετράει.

     Βλέποντας τόσα χρόνια τώρα τα δείγματα γραφής των πολιτικών σχηματισμών, κάθε χρώματος και αρώματος, έχω άδικο να αισθάνομαι βαθιά απογοητευμένος από όλους;     

Εκ στόματος και δια χειρός

Μετά τον Μίκη Θεοδωράκη, μια ακόμη εμβληματική φυσιογνωμία βγάζει φωνή αγωνίας για το θέμα του ονόματος. Ο Μανώλης Γλέζος, το άλλο ιστορικό 'εικόνισμα' της αριστεράς, αρθρογραφεί σχετικά στην Καθημερινή χωρίς να μασάει τα λόγια του, και καταλήγει ως εξής:

     "Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι απέναντι στους γείτονες: ο κάθε λαός προσδιορίζεται από 1) τη γλώσσα του, 2) τα ήθη και τις κοινές παραδόσεις του, 3) τον τρόπο που θρησκεύεται, 4) τη θέλησή του να αποκτήσει εθνική ανεξαρτησία, 5) τη βούληση όλου του λαού και όχι ελαχίστων.

     Ενας λαός μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται, χάνει όμως την επαφή με τη δική του ιστορία όταν ετεροπροσδιορίζεται. Βγάλτε λοιπόν από τον νου σας τη λέξη Μακεδονία με οποιαδήποτε μορφή και βάλτε αυτό που σας προσδιορίζει η ιστορία σας, η γλώσσα σας, τα ήθη και οι παραδόσεις σας, η θέληση για μια ειρηνική συνύπαρξη με όλους τους γείτονές σας, αυτό που εκφράζει το σύνολο του λαού σας και όχι μέρος αυτού".

     Δεν νομίζω ότι μπορώ να προσθέσω τίποτε στα παραπάνω.

Χωρίς λόγια...

[Του Α. Πετρουλάκη, Καθημερινή 09/02/2018]

Novartis

«Δικαιοσύνην μάθετε οι ενοικούντες επί της γης», διαβάζουμε στον προφήτη Ησαΐα, μερικές εκατοντάδες χρόνια προ Χριστού. Διαχρονικό το αίτημα, διότι πανάρχαια είναι και η ροπή του ανθρώπου προς την αδικία. Από παλιά οι λαοί θέσπισαν την τρίτη εξουσία και την τιμούσαν σε διάφορο βαθμό και με ποικίλους τρόπους (ιδιαίτερη θεότητα είχαν κάνει την Θέμιδα οι πρόγονοί μας, ενώ ως Χριστιανοί δεχόμαστε ως απόλυτα δίκαιο και υπέρτατο κριτή μόνο τον ένα Θεό). Ωστόσο, ανά τους αιώνες διαφαινόταν (κι όσο πλησιάζουμε στην εποχή μας τόσο πιο ξεκάθαρα διακρίνεται) η υφέρπουσα σχέση διαπλοκής ανάμεσα στις εξουσίες. Πάντα ακούγονταν φωνές για την αμεροληψία και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης -- είτε ότι υπάρχει είτε ότι δεν υπάρχει. Και όσο πιο πολλές φωνές ακούγονται, τόσο πιο καχύποπτοι γίνονται οι ακούοντες, όλοι εμείς.

     Δυστυχώς, στα χέρια των πολιτικών η δικαιοσύνη και οι υποθέσεις της έχει καταντήσει ένα ακόμη μέσον/όπλο στον πόλεμο των κομμάτων. Με κάθε τρόπο προσπαθούν να την προσεταιρίζονται και να τη χρησιμοποιούν για να σημειώσουν πλήγματα κατά του αντιπάλου, με αντικειμενικό στόχο όχι την απονομή του δικαίου (αν αυτή συμβεί, θα είναι ‘παράπλευρο όφελος’ μάλλον δευτερεύουσας σημασίας), αλλά πρωτίστως την κομματική νίκη. Όταν οι αποφάσεις της προωθούν τον στόχο μας (όποιοι κι αν είμαστε εμείς), τότε «η ανεξάρτητη δικαιοσύνη κάνει καλά τη δουλειά της». Όταν οι αποφάσεις δεν μας συμφέρουν, τότε «Η δικαιοσύνη χειραγωγείται». Και τανάπαλιν.

     Κι έτσι ετοιμαζόμαστε να απολαύσουμε μια ακόμη συγκλονιστική υπερπαραγωγή που ακούει στο όνομα Novartis. Ήδη προβλέπεται πολλή αντάρα και κουρνιαχτός στο πεδίο της μάχης και τηλεθέαση που θα παραγκωνίσει τα ποικίλα σήριαλ και ποδοσφαιρικά ματς και τους επικείμενους χειμερινούς Ολυμπιακούς αγώνες. Ακόμη και την τέταρτη αξιολόγηση και τα δεκαπέντε υπόλοιπα προαπαιτούμενα και τη φορομπηξία και το ονοματολογικό ζήτημα... Μήπως είναι κι αυτός ένας ακόμη στρατηγικός στόχος;

     Υ.Γ. Να θυμηθώ να εξαφανίσω τα διαφημιστικά της εν λόγω εταιρείας από το γραφείο μου.

 [Σκίτσο του Δ. Χαντζόπουλου, Καθημερινή 7/2/2018]

Περί ορέξεως

Προ ημερών η Καθημερινή παρουσίασε έναν νέο Έλληνα μάγειρο που κάνει καριέρα σε ακριβό εστιατόριο της Νέας Υόρκης. Αντιγράφω από την εκεί εμπειρία του: «Κάθε ημέρα, στις 5 το απόγευμα, λίγο πριν ανοίξει το εστιατόριο, γίνεται γευστική δοκιμή στην κουζίνα. Αν το πιάτο που έχεις αναλάβει να φτιάξεις δεν είναι ακριβώς όπως πρέπει να είναι, πηγαίνει στα σκουπίδια. Δεν είχε σημασία αν είναι καλό ή ακόμη και πολύ καλό. Μετράει μόνο το ότι δεν είναι ακριβώς όπως πρέπει».
     Και μένω με το ερώτημα: τι σημαίνει «ακριβώς όπως πρέπει να είναι»; Αν είναι λίγο πάνω ή λίγο κάτω, ποιος νοιάζεται; Ανεξάρτητα από το τιμολόγιο του μαγαζιού, κάθε γεύμα (ακόμη και μέσα στο σπίτι μας) είναι μια μικρή γευστική περιπέτεια, με τις παραλλαγές και τις αποχρώσεις της νοστιμιάς του. Και για να πάμε σε κάτι πιο σοβαρό, τι υποδηλώνει το πέταγμα του πιάτου στα σκουπίδια; Δική μου ερμηνεία: Ακατάσχετη χλιδή, επίδειξη, και τελικά ασέβεια προς την τροφή ως ανάγκη επιβίωσης, θεοποίηση της γαστρονομίας, αλλά και βάναυση περιφρόνηση στον κάθε πεινασμένο (και υπάρχουν πολλοί στον κόσμο, ακόμη και στη Νέα Υόρκη). Τι λόγο θα δώσουμε άραγε για κάθε πιάτο φαγητό που πετάξαμε;

Όμφακες

Για να είμαστε κατά το δυνατόν αντικειμενικοί, πρέπει να βλέπουμε και την επίσημη εκδοχή για τα γεγονότα. Ιδού λοιπόν πώς σχολίασε το γραφείο τύπου του πρωθυπουργού τη σημερινή εκδήλωση στο Σύνταγμα:
     «Το συλλαλητήριο για το ονοματολογικό συγκέντρωσε, όπως αναμενόταν, αρκετές χιλιάδες πολιτών στο Σύνταγμα... Ο ‘σεισμός’ και τα εκατομμύρια διαδηλωτών που φαντάστηκαν οι διοργανωτές... παρέμειναν ευσεβείς πόθοι... Η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού, που το παρακολούθησε από τους τηλεοπτικούς του δέκτες, ανεξαρτήτως απόψεων συγκλίνει στην εκτίμηση ότι τα μείζονα θέματα της εξωτερικής πολιτικής δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με οδηγό το φανατισμό και τη μισαλλοδοξία».
     Καταλάβατε; Δεν επρόκειτο για ένα άνευ προηγουμένου πανελλαδικό συλλαλητήριο, ένας απλός... συνωστισμός ‘αρκετών χιλιάδων πολιτών’ ήταν. Δεν χρειάζεται άλλο σχόλιο. Ας σκεφθούμε όμως ότι αν οποιοδήποτε πολιτικό κόμμα κατάφερνε ποτέ να κάνει τέτοιου είδους προεκλογική συγκέντρωση (την εικόνα την είδαμε, οι αριθμητικές εκτιμήσεις περιττεύουν), θα έσπευδε να προεξοφλήσει την σαρωτική του νίκη. Οι ‘αγουρίδες’ που έβλεπε η αλεπού του Αισώπου βρίσκουν την καλύτερη έκφρασή τους στη δημόσια ζωή: αφού δεν ήταν δικό μας, δεν θα ήταν τίποτε σπουδαίο. 
     Ας διατυπώσω και μια απορία. Με βάση το παραπάνω σχόλιο, από τους ομιλητές ο Μίκης Θεοδωράκης ήταν ο ‘φανατικός’ και ο Γιώργος Κασιμάτης ο ‘μισαλλόδοξος’, ή αντίστροφα;

"Νυν απολύεις"

Είναι λες και κάποιοι άνθρωποι δέχονται ένα ιδιαίτερο δώρο άνωθεν. Έτσι, το «νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα» του Θεοδόχου Συμεών, που ακούσαμε στη σημερινή ακολουθία της Υπαπαντής, που πιθανώς έλεγε μυστικά μέσα στην τελευταία παρατεταμένη αρρώστια του ο σεβάσμιος π. Μάξιμος Ψιλόπουλος, εισακούσθηκε σήμερα, και η ψυχή του ανεχώρησε «ἐκ τῆς ἐπικήρου ζωῆς πρὸς τὴν ἀγήρω λῆξιν». Αιωνία ας είναι η μνήμη του, και ας πρεσβεύει και για όλους μας.

 

 

Αποκαλύψεις

Διαβάζουμε κάθε τόσο (ιδίως στις αρχές του έτους) για υποθέσεις που έρχονται ξανά στο φως της δημοσιότητας μετά από 30-50 χρόνια, ανάλογα με τη νομοθεσία, στη Βρετανία και την Αμερική, όταν αποχαρακτηρίζονται τα μέχρι τότε απόρρητα έγγραφα, και παίρνουμε μια μυρωδιά για τα παιγνίδια που παίζονταν τότε είτε στο εσωτερικό της κάθε χώρας είτε στις σχέσεις της με τις άλλες. Είναι, τρόπον τινά, ένα είδος όψιμης διαφάνειας που αποκαθιστά (έστω στο ηθικό επίπεδο) την ιστορική αλήθεια για κάποια γεγονότα που στον καιρό τους είχαν οσμή σκανδάλου ή αποτελούσαν κατάφωρες αδικίες, όπως π.χ. το 2010 η περίπτωση του Αμερικανού πτεράρχου Τζων Λέιβελ για βομβαρδισμούς στο Βιετνάμ που έγιναν με προεδρική εντολή (του Νίξον) και όχι με δική του αυθαιρεσία, για την οποία και τον είχε καθαιρέσει τότε ο Πρόεδρος για να τηρήσει κάποια προσχήματα και να καλύψει τη δική του ‘λερωμένη φωλιά’. Καλώς ή κακώς, όλα τα κρυπτά δημοσιεύονται.
     Θα φανταζόμασταν κάτι τέτοιο να γίνεται στην Ελλάδα; Ποιες θα ήταν οι συνέπειες; Ποια τα εμπόδια; Θα αποδίδονταν πραγματικές ιστορικές ευθύνες (χωρίς να μας ενδιαφέρει αποκλειστικά και μόνο η ‘τιμωρία των ενόχων’) π.χ. για την υπόθεση Πολκ, για το Κυπριακό (σε κάθε φάση του), τη χούντα, τα Ίμια, τα όποια σκάνδαλα βράζουν κατά καιρούς στην πολιτική ζωή του τόπου; Ή θα δίνονταν απλώς αφορμές για ατέλειωτες αψιμαχίες εξεταστικών επιτροπών και για συγγραφή δημοσιογραφικών σήριαλ; Θα διδασκόμασταν κάτι από αυτή την πρόσφατη ιστορία; (οι όποιες αμφιβολίες είναι απόλυτα κατανοητές). Τελικά μήπως είμαστε καλύτερα στην άγνοιά μας;

Χρόνος

Μια λέξη και μια έννοια που μπορεί να μας απασχολεί για... χρόνια, και να μην τελειώνουμε. Διάσταση της υλικής ύπαρξης, μέτρο προόδου, ωρίμανσης και εξέλιξης, αλλά συγχρόνως και παρακμής και φθοράς. Με τη γέννηση του καθενός μας αρχίζει μια αντίστροφη μέτρηση, αλλά βέβαια δεν ξέρουμε από ποιον αριθμό ξεκίνησε. Όταν είμαστε μικροί, συνήθως κοιτάζουμε μπροστά, ανυπόμονοι να μεγαλώσουμε, ώσπου κάποια στιγμή ο χρόνος αρχίζει να φαίνεται ότι τρέχει όλο και πιο γρήγορα. Συζητώντας προ ημερών με μια προϊσταμένη στον χώρο της δουλειάς μου, της λέω: «Αν είχα γεννηθεί τότε που έπιασα δουλειά εδώ, τώρα θα τελείωνα το Λύκειο». Πότε πέρασαν δεκαοκτώ χρόνια; Σίγουρα η σημερινή αίσθηση δεν είναι ίδια μ’ εκείνη που είχαμε τότε που τα μετρούσαμε σαν τρέχοντα σχολικά έτη, άσχετα από την ημερολογιακή τους ισότητα. Λες κι ο χρόνος είναι σαν τον χώρο: για ένα παιδάκι το μικρό του δωμάτιο είναι κόσμος ολόκληρος, ενώ όσο αυτό μεγαλώνει το σπίτι γίνεται όλο και πιο στενόχωρο, ίδια φυλακή. Μεγαλώνουμε εμείς, συστέλλεται  και σμικρύνεται ο χρόνος. Μέχρι να έρθει το τέλος, όταν το χρονόμετρο θα δείξει το προσωπικό μας μηδέν, και «χρόνος οὐκέτι ἔσται», αλλά μόνο το άπειρο, η αιωνιότητα.   

Κυβιστήσεις

Η στοιχειώδης παρακολούθηση των τακτικών αρθρογράφων στις εφημερίδες δίνει χρήσιμες πληροφορίες για τα κίνητρα και την αντικειμενικότητά τους. Έτσι, από την γενική και χωρίς εξαιρέσεις λεκτική απαξίωση και καταβαράθρωση του συλλαλητηρίου της Θεσσαλονίκης, πολλοί προχώρησαν σταδιακά – να μην πάθουμε και τίποτε! – στην αποδοχή του, ενώ ήδη κάποιοι γράφουν για «θηριώδες συλλαλητήριο» και για «ενεργή εθνική συνείδηση» και δηλώνουν «έκπληκτοι από τον όγκο και τον παλμό του». Ειλικρινής μεταμέλεια; Θα ήταν πολύ καλό για να ’ναι αληθινό. Απλώς διαβλέπουν ότι η όλη εκδήλωση αποτελεί πιθανώς ‘μαγιά’ για μελλοντικές πολιτικές-κομματικές ανακατατάξεις (διάσπαση κομμάτων, ίδρυση άλλων, μετασχηματισμό τρίτων, συσπείρωση τετάρτων). Με άλλα λόγια, φαίνεται να έχει δημοσιογραφικό ‘ψωμί’ και μέλλον η υπόθεση και σπεύδουν να πάρουν μερίδιο (όπως άλλωστε και οι πολιτικοί). Όσο για την ουσία, οψόμεθα.

Αμέσως και σαφώς

Πόσες φορές έχουμε ακούσει, από δημοσιογραφικά συνήθως χείλη, την τετριμμένη φράση «Εμμέσως πλην σαφώς»; Οι δηλώσεις των δημοσίων προσώπων συνήθως υποβάλλονται σε διπλές και τριπλές αναγνώσεις, σε μια προσπάθεια να βρεθούν υπονοούμενα, υπαινιγμοί, κρυφά νοήματα, να αποκρυπτογραφηθούν και να ερμηνευθούν ανάλογα με την προσωπική ευαισθησία (και σκοπιμότητα) του κάθε ερμηνευτή: οι σχολιαστές θέλουν να μας πείσουν ότι η κάθε δήλωση κρύβει και κάτι άλλο. Αλλά και οι ίδιοι οι ομιλητές συχνά καταφεύγουν στην εκούσια ασάφεια, που τους δίνει την άνεση και το περιθώριο να δικαιολογούν εκ των υστέρων τις δηλώσεις τους όπως θέλουν («Είπα αυτό, αλλά εννοούσα κάτι άλλο»). Άλλοτε πάλι μπαίνει στη μέση η περίφημη ‘πολιτική ορθότητα’ που δεν επιτρέπει να λέγονται κάποια πράγματα με το όνομά τους, αλλά τα ωραιοποιεί με ευφημισμούς και εύπεπτα σχήματα λόγου, μην τύχει και κατηγορηθεί ο ομιλών για ρατσισμό, σεξισμό, ναζισμό, και πάει λέγοντας.
     Υπάρχει όμως και μια άλλη τακτική, που την ακούμε από το στόμα του Κυρίου στην επί του όρους ομιλία: «ἔστω ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν», κι αυτό να γίνεται «ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσητε», όπως συμπληρώνει ο Αδελφόθεος Ιάκωβος. Ξεκάθαρα πράγματα, χωρίς υποκριτικές συγκαλύψεις. Όχι με διάθεση βάναυσης προσβολής ή καταδικαστικής κριτικής, αλλά με ενδιαφέρον και σεβασμό προς την αλήθεια, όσο είναι δυνατό να την γνωρίζουμε ως άνθρωποι, και ευθύτητα και με το θάρρος της προσωπικής γνώμης. Ποια γραμμή προτιμούμε;
     Στο ιστολόγιο ΓορΓά παρεστιΓμένα επιλέγουμε γενικά την τακτική της αμεσότητος του λόγου, αφήνοντας τη δημιουργική ασάφεια για τους πιο ειδικούς. Μας αρέσει βέβαια το λεπτό και πλάγιο χιούμορ, μας αρέσουν και οι υπαινιγμοί και τα λογοπαίγνια, αλλά να φαίνεται η αλήθεια. Με τον τόμο αυτό συμπληρώνουμε δέκα χρόνια ιστογραφίας, και ανανεώνουμε την απόφαση να συνεχίσουμε στο ίδιο πνεύμα, «ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ». Και αν οι αναγνώστες συνεχίζουν να διαβάζουν.

Προς νέο ποιητή

Δεν είχα ποτέ ακούσει τον Nicanor Parra, Χιλιανό φυσικομαθηματικό και ποιητή: τον γνώρισα προχθές όταν, έχοντας λύσει το καθημερινό σταυρόλεξο της Guardian, διάβασα τα σχόλια των αναγνωστών και βρήκα μια αναφορά στον θάνατό του στις 23/1 σε ηλικία 103 ετών. Εκεί βρήκα και το ακόλουθο μικρό ποίημα (απ’ όσα λίγα διάβασα στη Wikipedia, ο ίδιος αντιπαθούσε τις συμβατικές φόρμες στην ποίηση), που μπορεί να ισχύσει και για κάθε είδος γραφής. Η ελληνική απόδοση (από το αγγλικό) δική μου.   

                                               Γράψε όπως θέλεις
                                               Σε όποιο στυλ θέλεις
                                               Έχει περάσει πολύ αίμα κάτω από τη γέφυρα
                                               Για να συνεχίζεις να πιστεύεις
                                               Ότι μόνο ένας δρόμος είναι σωστός.
                                               Στην ποίηση όλα επιτρέπονται.
                                               Μόνο μ’ αυτόν τον όρο, βέβαια:
                                               Πρέπει να βελτιώσεις τη λευκή σελίδα.

Παράδοξα

• ‘Κλάδος ελαίας’. Αυτή είναι η κωδική ονομασία που δόθηκε (με αρκετή δόση κατάμαυρου χιούμορ, είναι αλήθεια) στην τρέχουσα επιχείρηση του τουρκικού στρατού εναντίον των Κούρδων στα προς την Τουρκία σύνορα της Συρίας, στην οποία μέχρι στιγμής έχουν σκοτωθεί και πολλοί άμαχοι. Τα άτιμα τα κλαδιά της ελιάς, φονικά όπλα έχουν καταντήσει! Λιγότερα θύματα θα υπήρχαν αν οι φορείς τους κράδαιναν τσεκούρια και δόρατα.
• Έληξε και για φέτος το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας. Όπως διάβασα, κάπου χίλια ιδιωτικά τζετ χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά των υψηλών συνέδρων (κάποιες εφημερίδες σχολίασαν δηκτικά και το οικολογικό ‘αποτύπωμα’ τόσων πτήσεων), που η συλλογική καρδούλα τους καίγεται πιο πολύ για τα γράδα της σαμπάνιας τους παρά για το μέλλον του πλανήτη ή των κατοίκων του. Όπως διάβασα γύρω στα Χριστούγεννα, μέσα στο έτος που μας πέρασε οι 500 πλουσιώτεροι του κόσμου αύξησαν την περιουσία τους συνολικά κατά 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Έγιναν άραγε ευτυχέστεροι; Πιο άνθρωποι;
• Για να μην αφήσουμε και την ‘επέτειο’ να περάσει, κλείσαμε τρία χρόνια σήμερα με την πρώτη φορά αριστερά. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα υπάρξει άλλη τέτοια επέτειος στο μέλλον. Στο χέρι μας είναι. Κι ακόμη, διαβάζω ότι ο γνωστός Γιάνης θα αναγγείλει την ίδρυση νέου κόμματος. Προφανώς θέλει μια δεύτερη ευκαιρία να δοκιμάσει τις οικονομικές του θεωρίες, ή δεν κατάλαβε τι ακριβώς πέτυχε το 2015. Οψόμεθα.

Πολιτική ευήθεια

Διάβασα με κατάπληξη τη δήλωση κάποιου βουλευτή του κυβερνώντος κόμματος (Καθημερινή 23/1) για το συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης, ότι «το να συμμετέχεις σε μια πορεία με τους ναζί σημαίνει ότι τους νομιμοποιείς, σημαίνει ότι μαζί με αυτούς μπορείς να πορευτείς». Αν την ‘πορεία’ την οργάνωναν οι ναζί και κάποιοι άλλοι πήγαιναν μαζί τους, θα κατανοούσα τη δήλωση. Αν όμως σε μια συγκέντρωση χιλιάδων ατόμων, οργανωμένη από ανεξάρτητο, μη κομματικό φορέα, πηγαίνουν απρόσκλητοι (για δικούς τους λόγους και σκοπιμότητες) και κάποιοι ναζί, τότε το να κατηγορείς τους οργανωτές για νομιμοποίηση και συμπόρευση με τους ναζί δείχνει πολιτική ευήθεια, αν όχι κάτι χειρότερο. Κάτι τέτοιες δηλώσεις «ανεβάζουν τις μετοχές» των ακραίων στοιχείων.

[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή]

Απόηχος

Λες και έπεσε γραμμή. Οι ‘πρωτοκλασάτοι’ αρθρογράφοι της Καθημερινής συναγωνίζονται σήμερα (και όχι μόνο) ποιος θα υποβαθμίσει περισσότερο το προχθεσινό συλλαλητήριο για το όνομα της Μακεδονίας και την υφαρπαγή του από τους βορείους γείτονες. Άλλοι, λίγο πιο μετριοπαθείς, προσπαθούν να σταθμίσουν με ψυχραιμία τα πράγματα, αφήνοντας ωστόσο κι αυτοί τις σχετικές αιχμές. Τι να περιμένει λοιπόν κανείς από άλλες πλευρές του δημοσιογραφικού φάσματος;
     Κακά τα ψέματα. Όπου συρρέει κόσμος ετερόκλητος, ανάμεσα στο σιτάρι φυτρώνουν και ζιζάνια κάθε είδους. Έτσι το όριο ανάμεσα στην ευπρέπεια και τη χυδαιότητα, το ορθό και το ακραίο, το αυθόρμητο και το λαϊκίστικο, πολύ εύκολα γίνεται δυσδιάκριτο. Κι αυτό παρασύρει όχι μόνο το πλήθος, αλλά και τους ομιλητές, που προσπαθούν να ανταποκριθούν στα αισθήματα του κοινού ανεβάζοντας τους τόνους και προβάλλοντας συνθήματα ή αιτήματα που ξεφεύγουν ίσως από την κεντρική ιδέα και τον βασικό πυρήνα της εκδήλωσης. Αυτό δεν μπορεί να αναιρέσει την ουσία, αλλοιώνει όμως την εμφάνιση και δίνει αφορμές σ’ αυτούς που τις ψάχνουν για να καταδικάσουν ολόκληρη την εκδήλωση.
     Λέγεται συχνά ότι η μεγαλύτερη πονηριά του Διαβόλου είναι να μας πείσει ότι δεν υπάρχει. Έτσι και η όποια διεκδίκηση των Σκοπιανών και των πατρώνων τους μπορεί να προβάλλεται ως μικρή, ελάχιστη, «ένα όνομα μόνο», αλλά, όπως λέμε συνήθως, ο Διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες: στα αλυτρωτικά άρθρα του συντάγματος της ΠΓΔΜ, στην ατέλειωτη προπαγάνδα της ψευδοϊστορίας τους (με το λέγε-λέγε έχουν πλάσει ένα παραμύθι που έφτασαν να το πιστεύουν και οι ίδιοι και πολλοί άλλοι), στην υποστήριξη από τρίτους που προωθούν τα δικά τους ευρύτερα συμφέροντα. Και βέβαια να μη ξεχνούμε τους ασκούς του Αιόλου και την Κερκόπορτα: δώσε στον αντίπαλο μια χαραμάδα, και σύντομα θ' ανοίξει διάπλατα την πόρτα, κι άντε να τη συμμαζέψεις μετά. Αντί λοιπόν να οικτείρουμε τους σύγχρονους Έλληνες για την απόστασή τους από την ελληνικότητά τους, ας διδάξουμε αυτή τη σχέση, ας σπείρουμε γνώση και όχι καταγγελίες, ας θυμίσουμε την κληρονομιά μας σε όσους από μας την έχουμε ξεχάσει. Ας ξαναπιάσουμε τον ‘Γεροστάθη’ και τον ‘Μικρό Πλούταρχο’, για να γνωρίσουμε κάποιες απόμακρες φυσιογνωμίες της ιστορίας μας που φτάσαμε να τις ξέρουμε μόνο από τους κινηματογραφικούς «300» του Όλιβερ Στόουν.
     Ένα παράπλευρο όφελος, κρινόμενο εκ του τελικού αποτελέσματος και όχι από την πρόθεση, είναι ότι κάηκε εκείνο το έκτρωμα -- ντεμέκ διατηρητέο -- στη λεωφόρο Στρατού. Επιτέλους, ευκαιρία να το γκρεμίσουν: μόνο εστία βρωμιάς ήταν τόσον καιρό. Κι αν μέχρι τις επόμενες δημοτικές εκλογές δεν λησμονήσει ο κόσμος της Θεσσαλονίκης τη στάση του δημάρχου του πάνω στο θέμα του ονόματος (και όχι μόνο) και τον τιμήσει δια της αποπομπής, θα έχουμε ακόμη ένα θετικό αποτέλεσμα.

Δημοψήφισμα

Μερικές εικόνες από πρώτο χέρι. 

Δεν θα την πάρουνε ποτέ τη γη των Μακεδόνων,

γιατί 'ναι πάντα ελληνική, το θαύμα των αιώνων.

 

 

 

 

 

Ονομάτων επίσκεψις

Με αφορμή τις τρέχουσες συζητήσεις για το ‘όνομα’, θα μπορούσε κανείς να ανατρέξει στους ποιητές με πρώτο τον Σαίξπηρ, που βάζει στο στόμα της Ιουλιέτας εκείνο το πασίγνωστο: «Τι είναι ένα όνομα; Αυτό που λέμε ρόδο, και με όποιο άλλο όνομα το ίδιο γλυκά θα μύριζε». Είναι, αλήθεια, έτσι; Ίσως ναι, για τον κάθε Ρωμαίο και την Ιουλιέτα του. Για το δικό μας θέμα όμως ας πάμε στον Καβάφη.
    Λοιπόν, ‘τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των’ προσπαθούν -- έστω και για την τιμή των όπλων -- ‘να φυλάττουν Θερμοπύλες’.
     Να διαδηλώνουν και να συλλαλούν για ένα όνομα.
     Να γράφουν... έστω και με κίνδυνο να δείχνουν γραφικοί.
     Έστω κι αν προβλέπουν -- ‘και πολλοί προβλέπουν’ -- τον έντιμο συμβιβασμό,  στο όνομα της γεωπολιτικής ισορροπίας.
     Κάτι σαν έναν συμβατικό γάμο, όπου κάποιοι συμφωνούν, ή εξαναγκάζονται, παρ’ όλες τις διαφωνίες και διαφορές τους, να συνυπάρχουν για χάρη παιδιών, γονιών, συμφερόντων.
     Έτσι κι εδώ, τα ποικίλα συμφέροντα βλέπουν τον ‘έντιμο συμβιβασμό’ ως ‘μια κάποια λύση’. Μόνο που τους ‘βαρβάρους’ δεν τους περιμένουμε μάταια στην αγορά, όπως ο ποιητής. Έχουμε ‘Λαιστρυγόνας και Κύκλωπας και θυμωμένον Ποσειδώνα’ ανάμεσά μας, γύρω μας, κοντά αλλά και πιο μακριά, έτοιμους να μας προσφέρουν λύσεις σε όλα τα προβλήματα.
     Με το ανάλογο τίμημα (άλλωστε, παίρνει κανείς τίποτε τζάμπα στον κόσμο;).
     Και τι μας ζητούν, βρε αδερφέ;
     Κάτι τόσο δα: να εκχωρήσουμε ένα όνομα, που θα το χρησιμοποιούν οι γείτονές μας erga omnes (αφού θυμηθήκαμε και την... κλασική μας παιδεία).   
     ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ.
     ‘Τι είναι ένα όνομα’, αλήθεια;
     Εννιά γράμματα, μερικές χιλιάδες χρόνια ιστορία.
     Πόσο κοστίζουν άραγε στο παγκόσμιο χρηματιστήριο αξιών;

Κόμματα κι ονόματα

Αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις μου δίνουν οι ποικίλες γνώμες που διατυπώνονται από αρθρογράφους (π.χ. ΕΔΩ) τις μέρες αυτές για το ποια θέση θα κρατήσει κάθε κόμμα (κυρίως η Νέα Δημοκρατία) στο θέμα του ονόματος της ΠΓΔΜ. Λοιπόν, τελικά τα πολιτικά κόμματα είναι κάπως σαν τα φάρμακα. Αν διαβάσει κανείς όλα τα ψιλά γράμματα στα ένθετα των φαρμάκων και τα πάρει κατά γράμμα (και όχι σαν πιθανότητες), θα δυσκολευτεί πολύ να αποφασίσει να χρησιμοποιήσει οτιδήποτε. Κατά παρόμοιο τρόπο, αν διαβάζει κανείς τις εις βάθος, πλάτος, ύψος και μήκος δημοσιογραφικές αναλύσεις για την πολιτική, τις ιδέες, τα κίνητρα, τις συνιστώσες, το παρασκήνιο και τα αθέατα ρεύματα που διαπνέουν και διατρέχουν το κάθε κόμμα, θα πρέπει να ξύσει πολύ το κεφάλι του πριν καταλήξει ότι μπορεί να το ψηφίσει με το χέρι στην καρδιά. Όπως και στα φάρμακα, η μετρημένη ενημέρωση κάνει καλό. Μια εκτενής ανάλυση είναι η καλύτερη συνταγή για ολική σύγχυση. Διαλέγετε και παίρνετε.

[Δημοσίευση στην ηλεκτρονική Καθημερινή]

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

 

Σακούλες

Με το άνοιγμα της καινούργιας χρονιάς κάτι νέο μπήκε στη ζωή μας, ή καλύτερα κάτι παλιό και γνώριμο προσπαθεί να βγει. Ή, ακόμη καλύτερα, προσπαθούν να μας το βγάλουν, δεν ξέρω με πόση επιτυχία. Ας μη σας παιδεύω άλλο. Πρόκειται για τις νάιλον σακούλες. Πανταχού παρούσες ως τώρα, κατά χιλιάδες και εκατομμύρια περνούν καθημερινά από τα χέρια μας, φιλοξενώντας οτιδήποτε, από το ελάχιστο ‘κάτι’ που αγοράζουμε σε οποιοδήποτε κατάστημα μέχρι τα κυβικά μέτρα των απορριμμάτων που αθροίζουμε με τον τρόπο της ζωής μας. Βιβλίο παίρνεις; Σακούλα. Γλυκά παίρνεις; Σακούλα. Ένα κουτί Ντεπόν από το φαρμακείο; Σακουλάκι. Τα ψώνια της εβδομάδος από το σούπερ μάρκετ; Σακούλες (και δυο-τρεις ακόμη για περίσσευμα). Και πάει λέγοντας. Κι αυτά ως προς τα εισερχόμενα. Το ίδιο όμως ισχύει και για τα εξερχόμενα: μπορεί να βγάζουμε πολλές σακούλες με λίγα ή περισσότερα σκουπίδια, ακόμη και δυο και τρεις φορές τη μέρα.
     Αυτά μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου. Με την πάροδο του χρόνου μάθαμε ότι οι αθώες κατά το φαινόμενο σακούλες μόνο αθώες και ακίνδυνες δεν είναι. Δεν ανακυκλώνονται, μένουν στο περιβάλλον, μολύνουν τους ωκεανούς ακόμη και σε απίθανες περιοχές (π.χ. το νησί Χέντερσον), καταπίνονται και θανατώνουν ζώα και ψάρια και πουλιά. Κι επειδή ο αριθμός τους σε παγκόσμια κλίμακα ανέρχεται σε δισεκατομμύρια (μήπως λίγα λέω;), γίνονται προσπάθειες να περιορισθεί η χρήση τους, ή μάλλον η κατάχρησή τους. Κι έτσι εφαρμόζεται από την Πρωτοχρονιά η χρέωση της κάθε σακούλας.
     Θεωρητικά αυτό σημαίνει ότι θα σκεφτόμαστε αν με κάθε αγορά μας χρειάζεται και σακούλα. Κάποιοι θυμήθηκαν τις πάνινες τσάντες και τα δίχτυα με τα οποία πηγαίναμε για ψώνια στην παιδική μας ηλικία. Δεν πέρασαν όμως πολλές μέρες και άρχισαν να ακούγονται διάφορα, όπως: «Δεν θέλετε σακούλα; Εγώ πάντως σας τη χρέωσα». Κάποιοι έμποροι χρεώνουν μεν τη σακούλα, αλλά δεν επιφορτίζουν τον πελάτη με το κόστος της, ιδίως όταν το εμπόρευμα είναι κάποιας αξίας (π.χ. ρούχα ή παπούτσια). Και βέβαια, κοιτάζοντας την παρακάτω εικόνα, αναρωτιέται κανείς: Καλά οι σακούλες. Τι γίνεται με όλες τις άλλες πλαστικές συσκευασίες που αντικρύζουμε σε κάθε γωνιά του μικροκόσμου μας; Κουτιά, μπουκάλια, βάζα, σωληνάρια κάθε σχήματος και μεγέθους και για οποιοδήποτε προϊόν, όλα αυτά δεν είναι πλαστικά και δεν προσθέτουν ανάλογη επιβάρυνση στο περιβάλλον μας; 

[από ΕΔΩ]

     Υπάρχει άραγε λύση στο πρόβλημα; Τι θα πρέπει να κάνουμε; Να παίρνουμε μαζί μας γυάλινα μπουκάλια για κέτσαπ, λάδι, απορρυπαντικό πιάτων, Κόκα Κόλα;... Κάποτε γινόταν κι αυτό, σε περιορισμένη κλίμακα (θυμούμαι την εποχή που μας ζύγιζαν άδειο το βάζο και στη συνέχεια μας το γέμιζαν π.χ. με μέλι, μαρμελάδα ή ταχίνι). Πρακτικά βέβαια μια τέτοια τακτική είναι ανέφικτη, αφού τα περισσότερα είδη που καταναλώνουμε δεν διατίθενται χύμα. Ίσως πιο ουσιαστικό θα ήταν να αρχίσουμε να εξετάζουμε προσεκτικά την κατανάλωση που κάνουμε και να σκεφτούμε: υπάρχει κάτι περιττό σε όλα αυτά που θέλω να ψωνίσω; Ίσως μακροπρόθεσμα, και με ανάλογη εκπαίδευση σε σχολεία και στα μέσα ενημέρωσης, κάπου να φτάσουμε. Ωστόσο, ας έχουμε στο νου μας και το περίφημο δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα που λέει με απλά λόγια ότι κάθε ανθρώπινη ενέργεια αυξάνει την εντροπία, δηλαδή τα σκουπίδια στο περιβάλλον. Με τα όποια μέτρα ο μεταπτωτικός κόσμος μπορεί να αναβάλλει για λίγο την αυτοκαταστροφή του, αλλά οι δείκτες του οικολογικού ρολογιού κινούνται αδυσώπητα προς την ώρα μηδέν.   

Παιδεία και νομοσχέδια

Ξέρετε γιατί η μάθηση στα ελληνικά σχολεία στηρίζεται παραδοσιακά στην απομνημόνευση της όποιας (κατά μάθημα) ‘ύλης‘; Για να προετοιμάζει μελλοντικά πολιτικά πρόσωπα (βουλευτές) που θα πρέπει να διαβάζουν νομοσχέδια εκατοντάδων σελίδων πάνω σε πολυποίκιλα θέματα και να είναι σε θέση να απαντούν σε ερωτήματα πάνω σ’ αυτά. Επειδή όμως αυτό δεν είναι πρακτικά δυνατό, συνήθως η ‘ύλη’ περιορίζεται σε μερικές δεκάδες θέματα (τα λεγόμενα SOS) που αποστηθίζουν οι μαθητές για να μπορούν να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στις απαιτήσεις των εξεταστών.
     Κάπως έτσι και με το ζέον πολυνομοσχέδιο με τον γενικό τίτλο «Ρυθμίσεις για την εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής και άλλες διατάξεις». Διαβάζω ότι περιέχει 400 άρθρα για κάθε θέμα της ζωής του τόπου (από το ωράριο των φαρμακείων μέχρι τον τρόπο κήρυξης απεργιών και από την κατάργηση των υποθηκοφυλακείων μέχρι τις άδειες λειτουργίας καζίνο, κι ένα σωρό άλλα που ούτε να διανοηθεί κανείς δεν μπορεί), συνολικής έκτασης 1531 σελίδων. Επιπλέον η εισηγητική του έκθεση  καλύπτει 331 σελίδες. Όλη αυτή η ‘ύλη’ -- υποτίθεται ότι -- θα πρέπει να αναγνωσθεί από 300 άτομα ποικίλης νοητικής επάρκειας, να κατανοηθεί, να υποβληθεί σε κριτική σκέψη (αν οι δυο αυτές λέξεις στα πλαίσια του κοινοβουλίου δεν αποτελούν οξύμωρο σχήμα) και στη συνέχεια να ψηφισθεί κατ’ άρθρον και στο σύνολό της μέσα σε μία εβδομάδα. Επειδή δεν είναι ανθρωπίνως δυνατό να γίνει κάτι τέτοιο, οι υπεύθυνοι (με την κύρια σημασία της λέξης) περιορίζουν το ενδιαφέρον τους σε κάποια θέματα SOS, που αποτελούν κόκκινο πανί για διάφορες τάξεις πολιτών ή ελκύουν θορυβώδεις αντιδράσεις, και προετοιμάζουν τις στρογγυλεμένες απαντήσεις και δικαιολογίες τους για τα θέματα αυτά προς τους εξεταστές-ψηφοφόρους τους. Αυτό δεν έμαθαν τόσα χρόνια στο σχολείο;
     Κι αν βρεθεί κανείς αφελής και ρωτήσει κάτι για τα σιωπηρά υπόλοιπα, που ενδεχομένως να αποτελούν ένα είδος ‘γύψου’ για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία και για πολλά χρόνια, θα απαντήσουν, με απόλυτα δικαιολογημένη αγανάκτηση, ότι αυτό είναι εκτός εξεταστέας ύλης. 

Η αριστεία του τίποτα

Δεν γνώριζα τη Μαρία Ευθυμίου, αλλά τη συνάντησα μέσα από πρόσφατη συνέντευξή της στην Καθημερινή. Είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και, όπως φαίνεται, ανήκει στους ανθρώπους εκείνους που έχουν το θάρρος της γνώμης και λένε τα πράγματα με το όνομά τους και όχι μασκαρεμένα με διάφορους ευφημισμούς και εύπεπτες πολιτικές ορθότητες. Λέει, ανάμεσα σε άλλα εύστοχα: «Ως προς το θέμα της παιδείας, στην κοινωνία έχει δημιουργηθεί ένα κλίμα χαμηλής απαιτητικότητας. Στα σχολεία όλοι οι μαθητές, έτσι κι αλλιώς, παίρνουν Α στο δημοτικό και 19 ή 20 στο γυμνάσιο, δουλέψουν δεν δουλέψουν, μάθουν δεν μάθουν. Έχουμε ένα απίθανο ποσοστό αριστούχων παγκοσμίως. Καμία σύγκριση με παλαιότερα. Ο απόφοιτος δημοτικού του σχολείου της γειτονιάς πριν από 40 χρόνια ήξερε πολύ περισσότερα από πολλούς αποφοίτους λυκείου σήμερα. Μετά το 1980 αποφασίσθηκε το κλίμα αυτό προκειμένου «να μην επιβαρυνθεί η ψυχή των παιδιών». Είναι κι αυτό άλλη μία έκφανση της δήθεν ‘αριστερής’ πλευράς μας. Δηλαδή, του τίποτα».

     Και θυμούμαι μια φιλόλογό μας (στην Γ' και Δ' Γυμνασίου), που τότε τη θεωρούσαμε ‘στρίγγλα’ και τώρα λέμε ‘καλή της ώρα’ για όσα μας έμαθε, που όταν μου έβαλε 17 στο πρώτο τρίμηνο στα αρχαία, μου είπε: «Αν συνεχίσεις έτσι μέχρι το τέλος της χρονιάς, θα πάρεις άριστα». Η παιδεία πρέπει να είναι ανήφορος, όχι ίσιωμα και σίγουρα όχι κατρακύλα.