Αν (ξανα)πετάξει το πουλί...

"Άσε τα φιλολογικά ψευδώνυμα--λέγε με Παλαιοκώστα!"

Διδυμότειχο

Δεν βλάπτει να θυμόμαστε κάθε τόσο και την 'άλλη' Ελλάδα...

Οι Πατέρες της Λαύρας του Αγ. Σάββα για τον Πατρινό καρνάβαλο

Ο συγγραφέας Κώστας Καρακάσης ταχυδρόμησε, "ως ευλογία" όπως εύστοχα το χαρακτηρίζει, το ακόλουθο κείμενο που προέρχεται από τη Λαύρα του Αγ. Σάββα της Ιουδαίας, σχετικά με τον Πατρινό καρνάβαλο. Κατά την επιθυμία του το αναδημοσιεύω από το 'Ημερολόγιο Αποδημίας'. Προς σωφρονισμόν όλων μας...

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΕΡΑ ΛΑΥΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΑΒΒΑ
ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ ΤΗΣ ΙΟΥΔΑΙΑΣ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΩΣ
ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΦΕΤΙΝΟ ΠΑΤΡΙΝΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ
Κυριακή του Ασώτου
Φεβρουάριος 2009
Αφ’ ότου πληροφορηθήκαμε στην Ιερά Λαύρα του Αγίου Σάββα το θέμα της ετοιμαζομένης στην Πάτρα εφετινής καρναβαλικής εορτής, η καρδιά μας γέμισε με πολλή λύπη και φοβερή ανησυχία.
Διότι δεν είναι μόνο το πρόσωπο του Αρχιμανδρίτου Εφραίμ της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου το οποίο διακωμωδείται και εξευτελίζεται στον εφετινό καρνάβαλο, αλλά ολόκληρο το Μοναχικόν Τάγμα, του οποίου το μαύρο ράσο αποτελεί την χαρακτηριστική ενδυμασία πνευματικής μάχης, καθώς άλλωστε και του τιμημένου Ελληνικού Κλήρου. Υβρίζονται λοιπόν και η Παναγία Θεοτόκος, η πρώτη ασκήτρια στα Άγια των Αγίων των Ιεροσολύμων και Ηγουμένη του Αγίου Όρους. Εξυβρίζονται τα άφθορα άγια σκηνώματα και τα ασκητήρια των Αγίων μας, όπως του Αγίου Σάββα, οι οποίοι αγίασαν το χώμα της Ελλάδος ή και αλλού με τους ασκητικούς αγώνες τους, φορώντας το μαύρο Μοναχικό Σχήμα, το οποίο μισούν μόνον οι εχθροί της Ορθοδοξίας και το τρέμουν οι δαιμονικές δυνάμεις. Διακωμωδείται ο Μοναχικός Θεσμός, ο οποίος διέσωσε εκτός της Πίστεως και την αυτοσυνειδησία του Γένους, τη γλώσσα, την ιστορία και τη γραμματεία του, σε περιόδους δουλείας ή
κινδύνων, με μεγάλες μορφές Αγίων, Εθνομαρτύρων, Διδασκάλων και Εθναρχών.
Οι ετερόθρησκοι των Αγίων Τόπων τιμούν τους Χριστιανούς Ρασοφόρους και τους αποκαλούν “Abbuna” (“Πάτερ”), εις ένδειξιν τιμής προς το Βασιλικό και ένδοξο Γένος των Ρωμηών, των “Βυζαντινών”, του οποίου την Αυτοκρατορία κληρονόμησαν, αλλά οι Ρωμηοί των Πατρών της νεωτέρας Ελλάδος θα διακηρύξουν “urbi et orbi”, την πόλη και τον κόσμο, ότι στο βωμό της γελωτοποιίας είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν αυτό που πάντοτε αποτελούσε γνώρισμα των Ελλήνων, την τιμή προς τους θρησκευτικούς θεσμούς, όπως είναι πρόθυμοι και να ενσταλάξουν με συνειρμούς στις αθώες παιδικές ψυχές και στη συνείδηση των νέων, εκεί όπου θα φθάσει το θέαμα του καρνάβαλου, την γενική εντύπωση, ότι η μαύρη μοναχική Περιβολή των Ορθοδόξων Μοναχών δεν είναι ανθρώπων που αγωνίζονται πνευματικώς, με ενδεχόμενες ίσως ελλείψεις και λάθη, αλλά υποκριτών και διεφθαρμένων. Ο Χριστός μέσω της Εκκλησίας Του, όπου διαπιστώσει αμαρτία και πτώση, δρα θεραπευτικά, αλλά με αγάπη και σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο. Η τωρινή γελωτοποιία διαπομπεύει με απάνθρωπο τρόπο το πρόσωπο ενός κληρικού, κατά παραβίαση του βασικού ανθρωπίνου και δημοκρατικού δικαιώματος.
Δεν έφθαναν οι εκτροπές του καρνάβαλου από μόνες τους, τα αμαρτήματα της νύχτας και της εντροπής και οι φονικές εκτρώσεις; Δεν ήταν αρκετή αμαρτία η βεβήλωση της πλέον σημαντικής περιόδου του έτους, δηλ. των Αγίων Νηστειών, όταν ενθυμούμεθα την Β’ Παρουσία του Κυρίου την Κυριακή των Απόκρεω; Αλλά τώρα, η σύγχρονη Πάτρα και η νεοειδωλολατρική και νεοεποχική λατρεία των ειδώλων του καρναβαλικού σατυρισμού ανασταυρώνει τον Χριστό μέσω των συμβόλων του Μοναχικού Θεσμού, σύμβολα που ίσως εμείς οι σύγχρονοι μοναχοί αναξίως φορούμε, δεν παύουν όμως να είναι τα ένδοξα εμβλήματα των Αγγελικών Ταγμάτων και των απ' αιώνος Οσίων Πατέρων.
Είναι φοβερή η διήγηση από τα βιβλία της Εκκλησίας μας, σύμφωνα με την οποία ένας παλαιός Πατριάρχης για να εξευτελίσει ένα Μοναχό που αμάρτησε, φόρεσε το σχήμα του σε ένα χοίρο. Τότε εμφανίσθηκε ο Τίμιος Πρόδρομος και Βαπτιστής και του είπε ότι δεν θα του συγχωρήσει αυτήν την αμαρτία ούτε στην Δευτέρα Παρουσία. Και δεν του την συνεχώρησε, ούτε όταν ο Πατριάρχης αυτός έκτισε ένα Ναό προς τιμήν του Τιμίου Προδρόμου, διότι ο Τίμιος Πρόδρομος εμφανίσθηκε στον Πατριάρχη και του είπε πάλι, ότι όσους Ναούς και εάν κτίσει δεν θα του συγχωρέσει την αμαρτία αυτή, με την οποία προσβλήθηκε το Μοναχικό Σχήμα, του οποίου ο Βαπτιστής είναι Αρχηγός.
Παρακαλούμε θερμώς όσους πιστούς ακόμη αγωνίζονται στους προμαχώνες του Γένους και της Πίστεως, ξεπερνώντας φόβο και ανθρωπαρέσκεια, αλλά και όσους θέλουν να βλέπουν τα γεγονότα βαθύτερα από τις τηλεοπτικές κάμερες και διαχρονικώτερα από εφήμερους γελοιασμούς, να αντιληφθούν τους συμβολισμούς, τις συγκυρίες και τους σκοπούς μιας τέτοιας πάνδημης βλασφημίας, στην οποία παρασύρονται οι συμπατριώτες μας και να ασκήσουν πειθώ μετερχόμενοι κάθε ειρηνικό και νόμιμο μέσο για την αποτροπή της. Και αν τίποτε δεν κατορθωθεί, να απόσχουν παντελώς κάθε καρναβαλικής εκδηλώσεως, παρακαλώντας με δάκρυα το έλεος του Θεού.
Και κάτι τελευταίο, η διακωμώδηση των ιερών χριστιανικών θεσμών είναι συστατικό στοιχείο της τελετουργίας του σατανισμού και της μαγείας. Αντιλαμβάνονται οι διοργανωτές του καρναβαλιού ποιες δαιμονικές πύλες ανοίγουν και ποιους πνευματικούς νόμους ενεργοποιούν πάνω στην πόλη των Πατρών ιδιαίτερα με τον εφετινό καρνάβαλο;
Είθε ο Χριστός με την φιλανθρωπία Του, να αποτρέψει την αμαρτία αυτή και τα επακόλουθά της.
Οι Σαββαΐται Πατέρες

Χρυσά σκουπίδια

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή ο ίδιος χαβάς: πόσα (δισ)εκατομμύρια κόσμος ανά την υφήλιο θα παρακολουθήσουν την απονομή των Όσκαρ, ποιοί αναμένεται να βραβευθούν, πόσοι και ποιοί πέρασαν από τον ‘χρυσό δρόμο’ της δόξας στο παρελθόν, ένα σωρό άχρηστες στατιστικές και βάλε. Επιτέλους, τόση στενοχώρια έχουμε για τα βραβεία; Ειδικά φέτος, εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, το μεγάλο ερώτημα θα έπρεπε να είναι: πόσα δις θα ‘στάξουμε’ όλοι στην Αμερικανική οικονομία για τα «δικαιώματα» των τηλεοπτικών μεταδόσεων; Με ποιο σκοπό; Την «εξυγίανση» της παγκόσμιας σκουπιδοβιομηχανίας του θεάματος; Που έχει καταφέρει να κρατάει δέσμιο τον πλανήτη ολόκληρο στο άρμα μιας μυθολογίας που αποπροσανατολίζει από την ουσία της ζωής.

Η δικτατορία των καπνιστών

Δεν είναι η πρώτη φορά που ακούω την ιστορία, ή κάποια παραλλαγή της. Η ασθενής μου, καθηγήτρια σε δημόσιο γυμνάσιο, βήχει εδώ και μερικές εβδομάδες. Στο σχολείο της δεν υπάρχει γραφείο για τους μη καπνίζοντες καθηγητές, και η ατμόσφαιρα του ‘τεκέ’ που επικρατεί στον υπάρχοντα χώρο δεν υποφέρεται. Έτσι είναι αναγκασμένη να περνάει τα διαλείμματά της στο διάδρομο του σχολείου, με οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες. Με ανάλογες επιπτώσεις στην υγεία της. Μέσα η μπόχα, έξω το κρύο. Σκύλλα και Χάρυβδη.
Ότι είμαστε κοινωνικά αναλφάβητοι το έχουμε πεί κι άλλες φορές. Οι Άγγλοι, οι Ιρλανδοί, ακόμη και οι Ιταλοί, βγαίνουν έξω από τους κλειστούς χώρους (ακόμη και τα μπαρ και τα εστιατόρια) προκειμένου να καπνίσουν. Πώς να το κάνουμε; Ο καθαρός αέρας είναι πρωτογενές δικαίωμα, μπροστά στο οποίο το δικαίωμα του καπνιστή να βάζει μπουρλότο στην υγεία του έρχεται δεύτερο (και βάλε...). Οι μη καπνιστές δεν έχουμε καμιά υποχρέωση να εισπνέουμε τα προϊόντα πυρόλυσης του ταμπάκου (εκτός από θέμα υγείας είναι και θέμα βρώμας). Από τον Ιούλιο και μετά καλό θα είναι να δούμε μερικές μηνύσεις εναντίον σχολείων και άλλων δημοσίων κλειστών χώρων εφόσον δεν συμμορφωθούν οι υπαίτιοι. Ή θα γίνουμε πολιτισμένοι άνθρωποι ή ας αναλάβει καθένας τις ευθύνες του.

‘Εν μέσω κρίσεως, υμείς άδετε’

Συγγνώμη για την απουσία μιας εβδομάδας, για λόγους ανώτερης βίας (κόπωση, σωματική και ψυχική, από τις αρρώστιες των άλλων, και λιγάκι και τις δικές μας, για να μη ξεχνούμε όσους πραγματικά πάσχουν). Ειδησεογραφική ιστοσελίδα στην οποία με παρέπεμψαν άλλοι κάνει on-line δημοσκόπηση για το ποιο τραγούδι γνωστού αηδού (δεν πρόκειται για ορθογραφικό λάθος) θέλουμε να πάει στη Eurovision. Οι απαντήσεις: από 5186 άτομα που ψήφισαν ως τώρα, το 56,54% δηλώνει ότι δεν τους ενδιαφέρει η Eurovision! Ούτε ο παππούς Καραμανλής το 1974 δεν είχε πάρει τέτοιο ποσοστό. Με άλλα λόγια, υπάρχουν ακόμη 2930 (τουλάχιστον) σώφρονες άνθρωποι σ’ αυτόν τον τόπο, παρά τη γενικευμένη πλύση εγκεφάλου που υφίστανται καθημερινά από τα πολυάριθμα ‘πλυντήρια‘. Μετά απ’ αυτό, μου φαίνεται ότι θα αρχίσω να πιστεύω στις δημοσκοπήσεις...

Πιθάρι δίχως πάτο

Διαβάζουμε στις σημερινές εφημερίδες (για μια ακόμη φορά) ότι το ΕΣΥ έχει περιέλθει σε απόγνωση, μια και οι προμηθευτές ιατρικού υλικού σταματούν να εφοδιάζουν τα νοσοκομεία καθώς δεν πληρώνονται εγκαίρως. Δεν έχω άμεση γνώση της νοσοκομειακής πραγματικότητας, αλλά θα ήθελα να ξέρω αν οι ίδιοι προμηθευτές συνεχίζουν να πληρώνουν ‘ποσοστά’ ή ‘ανταποδόσεις’ στους ‘καταναλωτές’ ιατρικού υλικού εντός των νοσοκομείων (χειρουργούς, ορθοπεδικούς, επεμβατικούς κάθε είδους), και σε τι ύψος ανέρχονται αυτές οι παροχές. Ίσως κάπου μπορεί να βρεθεί μια συμψηφιστική λύση, μια και ακούω ότι το ‘μεροκάματο’ μιας τέτοιας ειδικότητας από υλικά και μόνο μπορεί να ανέρχεται σε πενταψήφιο ποσό, που βέβαια είναι εντελώς ‘μαύρο’. Τι θα έλεγαν για όλα αυτά οι αξιότιμοι Υπουργοί Υγείας και Εθνικής Οικονομίας (νυν και τέως);

[Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑ 14/2/2009]

Το όνομα και η χάρη

Όσο κι αν η Ιουλιέτα έλεγε στον Ρωμαίο ότι «Αυτό που λέμε ρόδο θα μύριζε το ίδιο γλυκά με οποιοδήποτε άλλο όνομα», δεν μπορούμε εύκολα να ξεφύγουμε από τις συμβατικές έννοιες που έχουν οι λέξεις και που τις μάθαμε από την κούνια μας. Όταν συναντούμε γνησιότητα πίσω από ένα όνομα, τότε ξεφεύγουμε από τις συμβάσεις και βλέπουμε μια άλλη διάσταση. Τον ιδανικό συνδυασμό από χρυσάφι-καλοσύνη στην καρδιά και ζάχαρη στο λόγο-προσευχή έφερε--όνομα και πράμα--η Χρυσούλα Ζαχαρή, που την προπέμψαμε σήμερα στην αιωνιότητα, για την οποία είχε ήδη ετοιμάσει το διαβατήριό της. Τώρα ‘συναριθμείται μετά αγγέλων’. Την ευχή της νάχουμε.

"Ο γιατρός μας"

Ποιό άλλο όνομα πιο ταιριαστό μπορεί να αφήσει κάποιος στην κοινωνία που μια ολόκληρη ζωή διακόνησε; Πώς αλλιώς μπορεί να μείνει στη θύμηση του κόσμου, παρά με την ιδιότητα με την οποία βοήθησε κυριολεκτικά χιλιάδες ανθρώπους όλων των ηλικιών, από την κούνια μέχρι τον τάφο, σε μια πόλη, σ' ένα νομό ολόκληρο (και όχι μόνο), επί πενήντα χρόνια; "Ο γιατρός μας". Έτσι θυμάται όλος ο κόσμος του Κιλκίς τον Θέμη Ναούμη, που σαν σήμερα πριν δυο χρόνια αναχώρησε για την 'αγήρω ζωήν', εκεί που περίμεναν να τον υποδεχθούν οι ασθενείς του.

Του ιατρού και ανθρώπου Θεμιστοκλή Ναούμη,
αιωνία η μνήμη!
Και το παράδειγμα.

Χειρουργική αντιζηλία

Φαντασθείτε την ακόλουθη ‘γκραν γκινιόλ’ σκηνή. Πάνω στο χειρουργικό τραπέζι βρίσκεται ένας πολυτραυματίας: μέλη τσακισμένα, σπλάχνα κατεστραμμένα, κεφάλι που αιμορραγεί, κρατιέται στη ζωή με νύχια και δόντια. Γύρω του μια πολυπρόσωπη χειρουργική ομάδα προσπαθεί να διορθώσει τα επιμέρους όργανα και συστήματα, να βάλει σε κάποια τάξη τα σπασμένα, να υποστηρίξει τις ζωτικές λειτουργίες, με την ελπίδα ο τραυματίας να βγει από την κρίσιμη κατάσταση και σιγά-σιγά να σταθεί ξανά στα πόδια του.

Όμως μέσα στην αίθουσα του χειρουργείου, γύρω από τη χειρουργική ομάδα, βρίσκονται τα μέλη των αντιπάλων χειρουργικών ομάδων, που με κάθε τρόπο προσπαθούν όχι να βοηθήσουν, αλλά να παρεμποδίσουν τη δουλειά των εν ενεργεία χειρουργών, με αποκλειστικό σκοπό να αναλάβουν εκείνοι την φροντίδα του τραυματία. Ταυτόχρονα, οι φίλοι τους έξω από το χειρουργείο κατηγορούν τους χειρουργούς στους παρισταμένους συγγενείς του τραυματία λέγοντας: «Αυτοί δεν ξέρουν τη δουλειά τους, είναι ανίκανοι, διώξτε τους κι αφήστε εμάς να χειρουργήσουμε», και άλλα παρόμοια. Είναι δυνατόν υπό τις συνθήκες αυτές να γίνει επέμβαση;

Αν στους ρόλους των χειρουργών (τόσο των εν ενεργεία όσο και των επιδόξων) και των φωνασκούντων φαντασθεί κανείς πολιτικούς διαφόρων χρωμάτων και δημοσιογράφους, μπορεί ακόμη να διατηρεί τις οποιεσδήποτε ελπίδες για τον καημένο τον τραυματία;

Όταν έχεις τέτοιους φίλους...

Ερανίζω από τα γραφόμενα του σημερινού τύπου:

• Ανάλυση των επεκτατικών βλέψεων και προκλήσεων των γειτόνων και «συμμάχων» μας, με αφορμή τα 13 χρόνια της κρίσης στα Ίμια
• Το σήριαλ των τρακτέρ σε δρόμους, λιμάνια και συνοριακούς σταθμούς της χώρας, και ο συνεπακόλουθος ντοματοπατατοδακρυγονοπόλεμος
• Για άλλη μια φορά έγινε γυαλιά-καρφιά μια πόλη με αφορμή μια μπάλα
• Καινούργια παζάρια για τον εκλογικό νόμο, ή πώς να μοιράσουμε την πήτα κατά τη μέθοδο του Καραγκιόζη («ένα ’γώ, ένα συ, ένα μένα»)

Τελικά ποιον πρέπει να φοβούμαστε περισσότερο: τους γείτονες, τους φιλάθλους, τους αγρότες ή τους πολιτικούς μας; Δεκτές και άλλες προτάσεις.

Νάρκες σε... νάρκη

Ένα προϊόν σαν όλα τ’ άλλα. Μόνο που αυτό δεν έχει απλώς «άδεια να σκοτώνει» (σαν τον πράκτορα 007), είναι σχεδιασμένο ειδικά γι’ αυτή τη δουλειά. Πώς το σκέφτηκα; Διαβάζοντας ένα κείμενο του γνωστού δημοσιογράφου και βουλευτή Άρη Σταθάκη (με ειδικότητα στα θέματα αυτοκινήτου), που κι αυτός με τη σειρά του έμεινε άναυδος όταν έπεσε στα χέρια του ένα άρθρο για τις νάρκες. Διαβάζοντάς το συνειδητοποίησε, όπως γράφει, «ότι αυτοί που κατασκευάζουν τις νάρκες (όπως και αυτοί που τις αγοράζουν και τις χρησιμοποιούν), τις αντιμετωπίζουν σαν οποιοδήποτε άλλο προϊόν». Σύμφωνα με το άρθρο, «πολλές φορές οι νάρκες δεν έχουν στόχο να σκοτώσουν τους στρατιώτες. Έχουν στόχο να τους τραυματίσουν όσο πιο σοβαρά γίνεται, για να έχουν τις αισθήσεις τους και να ουρλιάζουν από τους πόνους, ώστε (όλοι οι άλλοι που πολεμούν δίπλα τους) να τρομάζουν και να χάνουν το ηθικό τους». «Και αυτό», κατέληγε το άρθρο, «είναι το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα όταν μετράς αυτά που πέτυχες σε μια στρατιωτική επιχείρηση». Ο δημοσιογράφος δίνει και αριθμητικά στοιχεία για τα εκατομμύρια των ναρκών που παραμένουν σπαρμένα σε διάφορες χώρες, περιμένοντας τα επόμενα θύματά τους--μικρά παιδιά, ανυποψίαστους αγρότες ή περαστικούς. Τι μπορούμε να πούμε; Όταν η καταστροφή ανθρώπινης ζωής και σωματικής ακεραιότητας χρησιμοποιείται ως μέτρο «αποτελεσματικότητας» ενός... εμπορικού προϊόντος, μάλλον έχουμε ξεφύγει πολύ από τον «χαρίεντα» άνθρωπο που περιέγραφαν οι πρόγονοί μας.

Νουμηνία

Τη αυτή ημέρα, ο Άγιος Νεομάρτυς Αναστάσιος ο εκ Ναυπλίου,
και εν Ναυπλίω μαρτυρήσας εν έτει 1655,
εις λεπτά τμηθείς τελειούται.



Ελάχιστο αφιέρωμα στον Άγιο και στην πόλη του, που πάντα μας ξαφνιάζει με τους θησαυρούς που έχει κρυμμένους στα δρομάκια της.
Όπως αυτή την διακοσμητική αρχιτεκτονική, από μιαν άλλη εποχή:


Ανάβαση στο Παλαμήδι (εξ αποστάσεως...)



Κάπου εδώ ήταν φυλακισμένος ο Κολοκοτρώνης (το εσωτερικό της φυλακής είναι θεοσκότεινο)


Το Μπούρτζι



Περισσότερα για τον Άγιο δείτε στο 'Ημερολόγιο Αποδημίας', στη διπλανή στήλη, από έναν γνήσιο Ναυπλιέα.

Το δικαίωμα στην ανομία

Ως λαός έχουμε τόσο συνηθίσει στην περιφρόνηση, την μη τήρηση νόμων και κανόνων, που οι ντουλάπες μας έχουν γεμίσει με τα παλαιά υποδήματα όπου τους καταγράφουμε. Κάθε τόσο διεκδικούμε όχι μόνο να λάβουμε τα νόμιμα, αλλά και να γίνουν όλοι οι άλλοι υπηρέτες των δικών μας αναγκών, απαιτήσεων, συμφερόντων, και τσιμέντο να γίνει. Μέχρι και... εισβολές σε γειτονική χώρα είδαμε τις τελευταίες ημέρες στα πλαίσια των «αγροτικών κινητοποιήσεων», ενώ φτάσαμε να αναζητούμε αναφανδόν τρόπους εξαπάτησης των άλλων (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση) προκειμένου να ικανοποιήσουμε μια ορισμένη πληθυσμιακή ομάδα.
Ο Ησίοδος έγραφε ότι στην εποχή του η Αιδώς (αυτό που λέμε νεοελληνικά «τσίπα») και η Νέμεσις (τιμωρία) είχαν πλέον φύγει από τον κόσμο των ανθρώπων. Τι θα έλεγε αν ζούσε σήμερα, που η νέα θεότης της Ελλάδος λέγεται Ανομία;
(Το σκίτσο είναι του Α. Πετρουλάκη από τη σημερινή Καθημερινή)

Μνήμη δικαίου

Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος άφησε τη σφραγίδα του στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Πέτρες πετούμε μόνο στα δέντρα που έχουν καρπό, κι αν κρίνουμε από τις ‘πέτρες’ που του πετάξαμε συλλογικά εν ζωή, τότε σίγουρα δεν ήταν άκαρπο δέντρο. Βρήκα χθες μια παλιά του ομιλία με θέμα ‘Οι δέκα Φαραωνικές Πληγές της Ελληνικής Παιδείας’, από την εποχή που ήταν Μητροπολίτης Δημητριάδος (στη σελίδα "http://www.xristodoulos.net "). Επειδή στα χρόνια που μεσολάβησαν δεν άλλαξαν (τουλάχιστον προς το καλύτερο) πολλά πράγματα, παραθέτω επιγραμματικά τις πληγές που επισημαίνει, αντί μνημοσύνου (ίσως βοηθήσουν και στον περίφημο εθνικό διάλογο των ημερών μας):

1. Η έλλειψη εθνικής εκπαιδευτικής στρατηγικής.
2. Η υποκατάσταση του Δασκάλου από τους διδάσκοντες.
3. Η κομματικοποίηση της εκπαίδευσης με τη συνακόλουθη αναξιοκρατία.
4. Η διατάραξη των σχέσεων δασκάλου και μαθητή.
5. Η διαλελυμένη οικογένεια.
6. Η αδυναμία ή η αδιαφορία σύνδεσης των μαθητών με τα στοιχεία της εθνικής, θρησκευτικής και πολιτισμικής μας παράδοσης.
7. Το γλωσσικό ζήτημα, που ταλανίζει επί δεκαετίες την εκπαίδευση.
8. Η απουσία οράματος, τόσο στους κυβερνώντες, όσο και στους διδάσκοντες και στα παιδιά.
9. Οι προχειρότητες και οι αυτοσχεδιασμοί στο χώρο της εκπαίδευσης με τις αλλεπάλληλες "εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις".
10. Τέλος η προσδοκία "μαγικών λύσεων" στο πρόβλημα της Παιδείας.

Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος κλείνει τον λόγο με τη γνώμη του ιερού Χρυσοστόμου: "Αρκεί εις άνθρωπος ζήλω πεπυρωμένος ολόκληρον διορθώσαι δήμον", και τους στίχους του Κωστή Παλαμά:

"Κι αν είναι πλήθος τ’ άσχημα,
κι αν είναι τ’ άδεια αφέντες,
φθάνει μια σκέψη, μια ψυχή,
φτάνεις εσύ, εγώ φτάνω.
Να δώσει νόημα στων πολλών την ύπαρξη
ΕΝΑΣ φτάνει".

Οι λέξεις και η σημασία τους

Επειδή πολύς λόγος γίνεται κάθε τόσο για κάποιες λέξεις (π.χ. παιδεία, διάλογος, δημοκρατία, θεσμοί, νομιμότητα, οικονομία, διαφάνεια, δικαιοσύνη, αμεροληψία κτλ.) που νομίζαμε ότι ξέρουμε τι σημαίνουν, αλλά τις ακούμε κάθε τόσο να χρησιμοποιούνται με τελείως διαφορετικές έννοιες, συνήθως από μεγαλόσχημα πρόσωπα, ας καταφύγουμε σε μια ‘αυθεντία’, τον αυγόσχημο Humpty Dumpty, που λέει στην Αλίκη (εκείνη της ‘Χώρας των Θαυμάτων’ του Λιούις Κάρολ) στο βιβλίο ‘Through the Looking Glass’ τα παρακάτω βαρυσήμαντα (απόδοση και υπογραμμίσεις δικές μου):

«Όταν χρησιμοποιώ μια λέξη,» είπε ο Χάμπτι Ντάμπτι με μάλλον περιφρονητικό ύφος, «αυτή σημαίνει αυτό που διαλέγω εγώ να σημαίνει—τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο.»
«Το θέμα είναι,» είπε η Αλίκη, «αν μπορείς να κάνεις τις λέξεις να σημαίνουν διαφορετικά πράγματα.»
«Το θέμα είναι,» είπε ο Χάμπτι Ντάμπτι, «ποιος θα είναι το αφεντικό—αυτό είναι όλο.»

Ξεκάθαρος πολιτικός λόγος

Αίνιγμα:
Η έκφραση του τίτλου όπως χρησιμοποιείται στην Ελληνική πραγματικότητα αποτελεί:
- Όνειρο θερινής νυκτός;
- Σχήμα οξύμωρο;
- Το τελευταίο ανέκδοτο;
Δεκτές και άλλες απαντήσεις!

Μονή Σαγματά, Βοιωτία

Τη αυτή ημέρα, μνήμη του οσίου πατρός ημών Κλήμεντος του εν τω Σαγματίω όρει ασκήσαντος.

Η Μονή Σαγματά (12ος αιώνας), όπως είναι σήμερα.

Κατηφορίζοντας προς τη σπηλιά του Οσίου, στην απόκρημνη πρόσοψη του όρους.

Από το Σαγμάτιον όρος έχει κανείς εντυπωσιακή θέα του κάμπου της Βοιωτίας με τη λίμνη Υλίκη στο βάθος. Ο ηγούμενος της Μονής, π. Νεκτάριος Αντωνόπουλος, είναι ο βιογράφος του Αγ. Λουκά, επισκόπου Συμφερουπόλεως του χειρουργού, για τον οποίο γράψαμε παλαιότερα. Η Μονή φιλοξενεί το λείψανό του, καθώς και μια σημαντική έκθεση αφιερωμένη στη ζωή του, με πολλά κειμήλια και φωτογραφίες. Αξίζει οπωσδήποτε μια επίσκεψη.

Ασπόνδυλη υποκρισία

Όσοι πιστεύαμε ακόμη στην αντικειμενικότητα του BBC έχουμε μια «λαμπρή» ευκαιρία να αναθεωρήσουμε τη γνώμη μας. Τις τελευταίες μέρες λοιπόν το περιώνυμο ραδιοτηλεοπτικό ίδρυμα της Βρετανίας αρνείται να μεταδώσει έκκληση για ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα, με το αιτιολογικό ότι θέλει «να αποφύγει τον κίνδυνο μείωσης της εμπιστοσύνης του κοινού για την αμεροληψία του στην κάλυψη μιας είδησης» (!), όπως είπε η σχετική ανακοίνωση. Κλασικό υπόδειγμα πολιτικής ορθότητας και βρετανικής υποκρισίας. Ήδη πολλοί άγγλοι δήλωσαν μέσω των ιστοσελίδων των εφημερίδων (π.χ. Guardian, Times) και του ίδιου του BBC ότι ακυρώνουν τη συνδρομή τους στο BBC για να στείλουν τα χρήματα σε οργανώσεις αρωγής για την Παλαιστίνη. Τα πραγματικά καυστικά σχόλιά τους αξίζει να διαβαστούν, για να δει κανείς πώς λειτουργεί η δημοκρατία σε άλλο επίπεδο, με πολιτισμένη αλλά σταθερή έκφραση της γνώμης ενός κοινού που νοιάζεται για τα κοινά. Και όχι μόνο στο εσωτερικό της χώρας.

Τρακτέρ και τεθωρακισμένα

Ας είμαστε ειλικρινείς: όποια δουλειά κι αν κάνουμε, όσο άνετη κι αν είναι, όσα λεφτά κι αν μας αποδίδει, δεν τρεφόμαστε μ’ αυτά. Μπορεί να τα ‘τρώμε’ αλόγιστα, αλλά δεν αποτελούν αυτά την ‘βρώσιν και την πόσιν’. Με τα λόγια του Δαβίδ, 'άρτος καρδίαν ανθρώπου στηρίζει', κι αυτός ο άρτος (και τα συναφή προϊόντα) προέρχονται από κάποιο χωράφι. Χωρίς την αγροτική τάξη και τη σκληρή εργασία της, ούτε πτυχία μπορούμε να τρώμε, ούτε ομόλογα, ούτε παροχή υπηρεσιών. Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο χρειάζεται υπεύθυνη, σοβαρή, διαρκής και δίκαια θεσμική και οικονομική αντιμετώπιση της μεγάλης αγροτικής οικογένειας.
Από την άλλη μεριά όμως, καμιά, μα καμιά κοινωνική τάξη και ομάδα δεν μπορεί να συμπεριφέρεται μέσα στη χώρα ως στρατός κατοχής, με αυθαίρετες και εκβιαστικές τακτικές κατά του υπολοίπου συνόλου. Ας μη θεωρηθεί ακραίο το παράδειγμα, αλλά αν μια μέρα τα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων, θεωρώντας ότι δεν αμείβονται ικανοποιητικά οι υπηρεσίες τους, αποφάσιζαν να κλείσουν τους εθνικούς δρόμους με τα στρατιωτικά οχήματα, τεθωρακισμένα και μη, πώς θα φαινόταν στον υπόλοιπο κόσμο μια τέτοια κίνηση; Τι διαφέρουν τα τρακτέρ από τα τανκς ή τα οχήματα μεταφοράς προσωπικού; Στο κάτω-κάτω, και τα μεν και τα δε είναι αγορασμένα κυρίως με δημόσιο χρήμα. Ο κοινωνικός εκβιασμός, είτε πεζός είτε μηχανοκίνητος, δεν μπορεί να αποτελεί μέσο διεκδίκησης.

[Δημοσιεύθηκε, δυστυχώς κουτσουρεμένη, στην Καθημερινή, 28/1/2009]

Απαγωγή live

Δεδομένο (και εντέχνως καλλιεργημένο) το ενδιαφέρον των Μέσων και του φιλοθεάμονος κοινού για αστυνομικές υποθέσεις όπως η πρόσφατη—αισίου τέλους—απαγωγή εφοπλιστού ή η προηγηθείσα τρομοκρατική επίθεση κατά αστυνομικών και η λαλίστατη προκήρυξη που την ακολούθησε. Τέτοιες υποθέσεις δίνουν τροφή για δημοσιογραφική και τηλεοπτική απασχόληση πολλών προσώπων και για πλοκή ποικίλων σεναρίων από επίδοξους διαδόχους του Νίκου Φώσκολου. Κατανοητό μέχρι ένα σημείο το ενδιαφέρον—άλλωστε ο κόσμος βαριέται να βλέπει συνεχώς ψευδοσήριαλ, το ‘reality’ (ή ‘ρε αλήτη’, όπως προσφυώς το έλεγε παλιά στο ραδιόφωνο ο Χρ. Μιχαηλίδης) είναι πιο μοδάτο. Ωστόσο, η διεξοδική παρουσίαση και ο σχολιασμός των (αληθινών ή υποθετικών, δεν έχει σημασία) κινήσεων των διωκτικών αρχών (σε ποιους χώρους ερευνούν, ποια ενδεχόμενα εξετάζουν, αν παρακολουθούν ή όχι συγκεκριμένα πρόσωπα) αντιβαίνει σε κάθε στοιχειώδη λογική. Είναι δυνατόν να δεχθούμε ότι μπορεί οποιαδήποτε αστυνομία να εργασθεί αποτελεσματικά έχοντας πίσω της τις κάμερες και τους ανθρώπους του ‘αστυνομικού ρεπορτάζ’ και δίνοντας συνεντεύξεις τύπου για το τι προτίθεται να κάνει ως επόμενο βήμα;

Το πλήρωμα του χρόνου

Σίγουρα οι αρνητικές γνώμες που σταχυολόγησε το ΒΗΜΑ (Τρίτη 20/1/2009, σελ. Α2) για τον απελθόντα πρόεδρο των ΗΠΑ δεν ήταν οι μόνες, ούτε και περιορίζονταν στο εξωτερικό της υπερδύναμης. Κριτικές ακούστηκαν και γράφτηκαν πολλές, ακόμη και για τον τρόπο με τον οποίο επανεκλέχθηκε. Παρόλα αυτά κανένας αμερικανός πολιτικός σε όλη την προηγούμενη τετραετία δεν διανοήθηκε να ζητήσει πρόωρη προσφυγή στις κάλπες για αλλαγή προέδρου. Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, ο αμερικανικός λαός έδειξε την έξοδο στον αποτυχημένο πρόεδρο (και στο κόμμα του)--όχι νωρίτερα. Μήπως εδώ κρύβεται ένα δίδαγμα για τους παροικούντες την χώρα που αυτάρεσκα ονομάζεται «κοιτίδα της δημοκρατίας»;

[Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑ 22/1/2009]

Στη θέση του χαλίφη...

Απαιτείται αλαζονική αυτοπεποίθηση--ή παντελής έλλειψη επαφής με την πραγματικότητα--για να ονειρεύεται και να επιθυμεί κανείς πρόωρες εκλογές εν μέσω της μεγαλύτερης οικονομικής κρίσης που γνώρισε η ιστορία. Κάθε εχέφρων άνθρωπος θα απευχόταν να βρίσκεται σε θέση ευθύνης για τη λήψη δραστικών (και πιθανότατα επώδυνων) αποφάσεων για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Η πιο λογική αντίδραση θα ήταν κάποιο είδος διακομματικής ή υπερκομματικής συγκυβέρνησης που θα είχε ως στόχο την εξομάλυνση της οικονομικής κατάστασης ώστε οι συνέπειές της να είναι όσο το δυνατόν πιο υποφερτές. Αλλά, εδώ είναι Ελλάδα: άλλα πολιτικά ήθη, άλλες προτεραιότητες. Προκειμένου να πάρουμε το 'χαλιφάτο' στα χέρια μας, "και ποτάμια θα σας φέρουμε"! Από εκεί και πέρα, "γαία πυρί μιχθήτω".

Τίποτε δεν αλλάζει;

Φυλλομετρώντας το αρχείο βρίσκω μια επιστολή κάποιου αναγνώστη προς τους 'Times' του Λονδίνου, με ημερομηνία 31/3/1999, γραμμένη με αφορμή την κρίση στην πρώην Γιουγκοσλαβία και τους βομβαρδισμούς της Σερβίας από το ΝΑΤΟ. Το σύντομο κείμενο: "Δεν είναι απερίγραπτα καταθλιπτικό ότι στα πρόθυρα της τρίτης χιλιετίας, ακόμη καταφεύγουμε στις μεθόδους της πρώτης για να επιλύσουμε πολιτικά προβλήματα με τη δύναμη των όπλων; Μόνο η καταστροφική μας ικανότητα φαίνεται να έχει αναπτυχθεί σημαντικά στον χρόνο που μεσολάβησε". Οι τόποι και οι πρωταγωνιστές αλλάζουν, η αγριότητα και η βία δυστυχώς επιμένουν. Και ο κυνισμός επιτείνεται.

Η τακτική του διαβόλου

"Είδον εγώ τας παγίδας του διαβόλου ηπλωμένας εν τη γη", έλεγε ο Άγιος Αντώνιος που εορτάζει σήμερα. Κάποτε λεγόταν ότι η μεγαλύτερη πονηριά του διαβόλου είναι να μας πείσει ότι δεν υπάρχει. Σήμερα μάλλον ισχύει το αντίθετο: ο διάβολος πιστεύει ότι η καλύτερη τακτική είναι η εξοικείωση μαζί του, να συνηθίσουμε να τον βλέπουμε τόσο που να είναι αθέατος, να μη ξεχωρίζει από το καθημερινό. Τις προάλλες η ΕΤ1 (που συντηρείται από τα χρήματα όλων μας--ακόμη και οι ναοί πληρώνουν εισφορά υπέρ ΕΡΤ) διαφήμιζε σήριαλ με τίτλο 'Φαντάσματα', η πρωταγωνίστρια του οποίου ισχυριζόταν ότι επικοινωνεί με τους νεκρούς. Προσεχώς στον καρνάβαλο θα δούμε πάλι ποικίλα 'διαβολάκια' να κυκλοφορούν στους δρόμους. Ο Απόστολος Παύλος κάτι ήξερε όταν έγραφε στον Τιμόθεο ότι κάποια μέρα οι άνθρωποι "από μεν της αληθείας την ακοήν αποστρέψουσιν, επί δε τους μύθους εκτραπήσονται". Όχι μόνο προς τους μύθους, αλλά και προς κάθε είδους δόλωμα, με το αγκίστρι που κρύβει μέσα του.

Patrick McGoohan (1928-2009)

Διάβασα στο Διαδίκτυο ότι πέθανε πριν μερικές μέρες ο Patrick McGoohan, όνομα που ίσως δεν λέει πολλά στους νεότερους. Για μας τους λίγο πιο μεγάλους έγινε γνωστός στα πρώτα βήματα της ελληνικής τηλεόρασης με τα σήριαλ 'Danger Man' και 'The Prisoner'. Το δεύτερο ιδίως είχε αποκτήσει το λεγόμενο 'cult status' στη δεκαετία του 1960 (ειδικά με το σλόγκαν "Δεν είμαι αριθμός--είμαι ελεύθερος άνθρωπος!"), αν και προσωπικά το έβρισκα δυσνόητο για την ηλικία μου. Αντίθετα, ο 'Ριψοκίνδυνος', όπως τον μετέφραζαν στα ελληνικά, Τζων Ντρέηκ πρόσφερε 'καθαρή' περιπέτεια κι έναν πρωταγωνιστή που (όπως έγραφε η νεκρολογία του στη Guardian) επέμενε να μην οπλοφορεί και να μην αποπλανά γυναίκες (για τον ίδιο λόγο ο McGoohan απέρριψε το ρόλο του Τζαίημς Μποντ στον 'Δρα Νο' το 1962).
Ιρλανδός και καθολικός, ο McGoohan είχε την ίδια σύζυγο επί 57 χρόνια (από τα 23 του). Όπως έγραψε ένας αναγνώστης στην ηλεκτρονική σελίδα της παραπάνω εφημερίδας, "ήταν άνθρωπος με υψηλά ηθικά στάνταρ, που αρνιόταν να παίξει σε κάτι που θα ντρεπόταν αν το έβλεπαν τα παιδιά του". Πόσοι από τους σημερινούς ηθοποιούς θα μπορούσαν να ισχυρισθούν το ίδιο;

Παιδεία από μηδενική βάση

Μια και ο νέος Υπουργός Παιδείας πρότεινε διάλογο ‘από μηδενική βάση’, και επειδή κανείς δεν προσδιόρισε αυτή τη μηδενική βάση, φοβούμαι ότι θα αρχίσουμε να ανακαλύπτουμε και πάλι τον τροχό. Δεν είμαι εκπαιδευτικός, αλλά απόφοιτος του Ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος σε όλες του τις βαθμίδες (19 χρόνια). Επίσης, δεν είμαι πολιτικός, συνδικαλιστής ή συνήγορος οποιασδήποτε κομματικής ή άλλης γραμμής. Τέλος, είμαι Έλληνας φορολογούμενος και πληρώνω τόσο τις ποικίλες κρατικές επιλογές όσο και τους βανδαλισμούς που υφίστανται σε τακτά χρονικά διαστήματα τα ελληνικά σχολεία. Με τις ιδιότητες αυτές θα ήθελα να κάνω μερικές επισημάνσεις που ίσως συντελέσουν στο διάλογο.

· Εξ ορισμού: οι μαθητές μαθαίνουν και οι διδάσκοντες διδάσκουν (το αντίστροφο είναι λογικά άτοπο).

· Εξ ορισμού: οι διδασκόμενοι δεν γνωρίζουν τι θα πρέπει να διδαχθούν (αλλιώς δεν θα ήταν διδασκόμενοι), άρα δεν είναι σε θέση να υπαγορεύσουν ούτε το περιεχόμενο των μαθημάτων τους, ούτε τον τρόπο αξιολόγησής τους, ούτε το ποιος θα τα διδάξει.

· Ωστόσο οι διδασκόμενοι πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία με μαθησιακό ενδιαφέρον και με δημιουργική κριτική (feedback) προς τους διδάσκοντες ως προς την ποιότητα της διδασκαλίας.

· Οι διδάσκοντες πρέπει να γνωρίζουν τι θα διδάξουν (το αντικείμενο), πώς θα το διδάξουν (την μέθοδο) και πώς θα αξιολογήσουν την απόδοση της διδασκαλίας τους στους μαθητές.

· Η διδασκαλία χρειάζεται σχεδιασμό, εκτέλεση και κριτικό έλεγχο (audit) ως προς την αποτελεσματικότητά της, για να βελτιώνεται συνεχώς.

· Η παιδεία είναι δυνητικά για όλους, δεν είναι όμως όλοι ικανοί ή άξιοι να ‘παιδευθούν’ σε όλα τα επίπεδα.

· Υπάρχει μια παρανόηση ως προς την ‘υποχρεωτική εκπαίδευση’. Κατά τη γνώμη μου η ‘υποχρέωση’ της Πολιτείας έγκειται στο να ‘παιδεύσει’ κάθε μαθητή για ορισμένο αριθμό ετών, και όχι να τον φθάσει αναγκαστικά σε κάποια βαθμίδα γνώσης ή να του δώσει ένα τίτλο σπουδών ανεξάρτητα από τις γνωστικές του δυνατότητες και το ενδιαφέρον του για τα μαθήματα. Αν στα έτη αυτά ο δεδομένος μαθητής καταφέρει να τελειώσει μόνο το Δημοτικό ή φθάσει να ολοκληρώσει και το Γυμνάσιο, αυτό πρέπει να είναι το μέτρο της απόδοσής του, που θα καθορίσει και την περαιτέρω πορεία του.

· Η βασική παιδεία είναι υποχρεωτική, και επομένως παρέχεται σε όλους, ανεξάρτητα από επίδοση. Η περαιτέρω εκπαίδευση είναι προαιρετική, οπότε κατ’ ανάγκην πρέπει να παρέχεται με διάκριση ως προς τις μαθησιακές και αντιληπτικές δυνατότητες, αλλά και το ενεργό ενδιαφέρον του εκπαιδευομένου. Η αξιολόγηση κατά την βασική εκπαίδευση χρειάζεται ακριβώς για να διακρίνει αυτούς που μπορούν να συνεχίσουν με καλές προοπτικές.

· Η φοίτηση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν μπορεί να αποτελεί επ’ αόριστον αυτοσκοπό ούτε πολιτικό τέχνασμα για τη φαινομενική μείωση της ανεργίας.

· Η παιδεία πρέπει να παρέχεται δωρεάν, όχι όμως αδιάκριτα. Ο δωρεάν χαρακτήρας της παιδείας δεν είναι χωρίς αντάλλαγμα: η παιδεία δεν είναι ‘δώρο’, αλλά ‘επένδυση’ της πολιτείας, η οποία προσδοκά κέρδος υπό την μορφή καταρτισμένων και ικανών στελεχών για τις αυριανές της λειτουργίες.

· Η παιδεία είναι μια δαπανηρή υπόθεση, που δεν μπορεί να αποτελεί ερασιτεχνική ενασχόληση ή παιχνίδι για κανένα, μικρό ή μεγάλο, διδάσκοντα ή διδασκόμενο, μεμονωμένο άτομο ή συλλογικό ή κρατικό φορέα.

· Επειδή ακριβώς είναι ακριβή, η παιδεία πρέπει να παρέχεται με ανάληψη υποχρέωσης από τον εκπαιδευόμενο και τον νόμιμο κηδεμόνα του (συμβόλαιο παιδείας;) ότι αποδέχεται τους όρους παροχής της παιδείας και αναλαμβάνει νομική και οικονομική ευθύνη απέναντι στο σχολείο για οποιαδήποτε φθορά.

· Αντίστοιχη ευθύνη πρέπει να υπέχουν όλοι όσοι με οποιοδήποτε τρόπο παρακωλύουν την εκπαιδευτική διαδικασία (μεμονωμένα άτομα, σύλλογοι μαθητών, καθηγητών και γονέων, κόμματα ή άλλοι φορείς, ακόμη και κρατικές υπηρεσίες που μπορεί να ολιγωρούν π.χ. σε παράδοση βιβλίων).

· Η παιδεία χρειάζεται διαφορετικούς στόχους σε κάθε βαθμίδα (βασική, προπαρασκευαστική, επαγγελματική, ανώτατη). Η είσοδος σε κάθε βαθμίδα βασίζεται σε ορισμένα κριτήρια (ανάλογα με τους στόχους) και προϋποθέτει κατανόηση και αποδοχή των στόχων αυτών από τον εκπαιδευόμενο και τον νόμιμο κηδεμόνα του.

· Πολύς λόγος γίνεται για την ‘παραπαιδεία’ των φροντιστηρίων. Θα ήθελα να υποβάλω το αφελές και μάλλον ρητορικό ερώτημα αν είναι γνωστό το ποσοστό των λειτουργών της δημόσιας εκπαίδευσης που παράλληλα με τη δημόσια θέση τους ασκούν και το πάρεργο του φροντιστή. Κάθε τόσο ακούμε σχόλια για γιατρούς του ΕΣΥ που παραβιάζουν την αποκλειστική τους απασχόληση κάνοντας παράνομα ελεύθερο επάγγελμα. Αν οι άνθρωποι αυτοί δημιουργούν ένα καθεστώς ‘σύγκρουσης (ή διαπλοκής) συμφερόντων’ ανάμεσα στη δημόσια και την ιδιωτική τους εργασία, νομίζω ότι το ίδιο ισχύει και για τους εκπαιδευτικούς. Συνεπώς, αντί για τις καθημερινές διαμαρτυρίες των συνδικαλιστών για την παραπαιδεία, θα προτιμούσα να άκουγα μια επίσημη και υπεύθυνη τοποθέτηση πάνω στο αν επιτρέπεται η ετεροαπασχόληση στους εκπαιδευτικούς ή θα πρέπει και αυτοί να γίνουν ‘πλήρους και αποκλειστικής’, όπως οι γιατροί του ΕΣΥ. Κάθε διαφορετική θέση μπορεί να θεωρηθεί ως υπεκφυγή.

· Είναι στοιχειώδες δικαίωμα των ανωτάτων σχολών να καθορίζουν μόνες και χωρίς επηρεασμό από πολιτικές ή εκλογικές σκοπιμότητες τον αριθμό των φοιτητών που μπορούν να ασκήσουν επαρκώς, καθώς και τα κριτήρια επιλογής των φοιτητών αυτών. Από εκεί και πέρα είναι υποχρέωση της προπανεπιστημιακής εκπαίδευσης να προετοιμάσει υποψηφίους με τα απαραίτητα προσόντα για εισαγωγή στις σχολές. Η υποβάθμιση των στάνταρ εισαγωγής για να ικανοποιήσουμε τον ψηφολογικά απαιτούμενο ‘αριθμό εισακτέων’ είναι αντιεκπαιδευτική και μειώνει το κύρος των σχολών και την αξία των παρεχομένων πτυχίων.

· Είναι απαράδεκτο οι εκπαιδευόμενοι με τις χαμηλότερες επιδόσεις να επιβάλλουν τις απόψεις τους για την εκπαίδευση των υπολοίπων.

· Η παιδεία είναι εθνική υπόθεση, με μακρές μελλοντικές προεκτάσεις και συνέπειες, και δεν μπορεί να περιορίζεται από τη φιλοδοξία οποιουδήποτε προσώπου ή πολιτικού σχηματισμού, ούτε να σχεδιάζεται με προοπτική το πολύ μιας τετραετίας. Με την έννοια αυτή δεν μπορεί να γίνεται κάθε τόσο ‘μπαλάκι’ κομματικής ή συνδικαλιστικής αντισφαίρισης. Συνεπώς όσο περισσότερο απομακρύνεται η κομματική δραστηριότητα από το χώρο της παιδείας, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να δούμε ‘καλύτερες μέρες’.

Το ξεπροβόδισμα

Τοιχοκολλημένο στην καφετερία ‘Το Πέτρινο’, στον Παλαιό Παντελεήμονα της Πιερίας, βρίσκει κανείς το παρακάτω ποίημα:

Τώρα που φεύγεις μη ξεχνάς τη ‘ζώνη’ να φορέσεις!

Θέλω και πάλι να σε δω, να ’ρθεις αν θα μπορέσεις.

Μα αν ήπιες κάμποσο κρασί κι έχεις γλυκιά ζαλάδα

Μη πιάσεις το τιμόνι σου, είν’ όμορφη η Ελλάδα!!

Καλό ταξείδι, φίλε μου, καλή επιστροφή σου!

Να ξέρεις πως θα νοιάζομαι πρώτα για τη ζωή σου!

Το χωριό.

[Θερμές ευχαριστίες στον Τάσο που μου το’ στειλε. Το προσυπογράφω ανεπιφύλακτα. Η φωτογραφία του κάστρου του Πλαταμώνα, από τον Παντελεήμονα, δική μου, πριν μερικά χρόνια].

Διακρίσεις αδιάκριτες

Ένα από τα παράδοξα της εποχής μας: όσο επιμένουμε ότι ‘καταργούμε’ τις κάθε είδους διακρίσεις, διαιρέσεις κτλ., τόσο τις προάγουμε και τις καλλιεργούμε, σχεδόν αποκλειστικά προς κάποιου είδους όφελος. ‘Συντηρητικοί’ και ‘προοδευτικοί’. ‘Δημοκράτες’ και ‘φασίστες’. ‘Κεφάλαιο’ και ‘εργατιά’. ‘Ντόπιοι’ και ‘ξένοι’. Και πάει λέγοντας. Σε πιο γενικευμένη μορφή: ‘Οι δικοί μας’ και ‘Οι άλλοι’. Ο πολιτισμός της ετικέτας σε όλο του το μεγαλείο.

Δεν θέλω να ισχυρισθώ ότι δεν υπάρχουν διαφορές, και ότι κάθε είδους ‘ταξινόμηση’ είναι κακή και υστερόβουλη. Συχνά όμως αυτές οι ταξινομήσεις σκοπό έχουν να δώσουν έμφαση στις διαφορές και να δημιουργήσουν μια έντεχνη αντιπαλότητα (ας σκεφθούμε για λίγο ότι πολλοί ‘φορείς’, κόμματα, παρατάξεις, φατρίες, ‘ρεύματα’ και άλλα συναφή θα έχαναν τον λόγο υπάρξεώς τους αν δεν υπήρχε μια ‘διαφορά’, αληθινή ή επίπλαστη). Δεν είναι από μόνες τους κακές οι διακρίσεις, όταν οδηγούν σε μια διαλεκτική σύνθεση. Κακό είναι να τονίζονται αποκλειστικά όσα μας διακρίνουν και να παραβλέπονται τα (πολύ βασικότερα) που μας ενώνουν. Όπως η κοινή μας ανθρώπινη ιδιότητα και υπόσταση, το ότι έχουμε τις ίδιες βασικές ανάγκες, ότι ζούμε στην ίδια χώρα και στο ίδιο φυσικό περιβάλλον, ότι μπορεί να νοσήσουμε από τις ίδιες αρρώστιες και να μας βρουν οι ίδιες αναπάντεχες συμφορές, ότι μια μέρα όλοι μας θα αφήσουμε τον κόσμο αυτό, σε άδηλο χρόνο. Αν προσπαθήσουμε να δούμε τον άλλο πρώτα ως ίδιο με μας άνθρωπο (ως ‘αδελφόν δι’ ον Χριστός απέθανε’, όπως θα έλεγε ο Απόστολος Παύλος), τότε θα είναι ευκολότερο να γυρίσουμε την πλάτη σε όσους αρέσκονται να κολλούν τις διάφορες ετικέτες και να ζουν με δόγμα τους το ‘διαίρει και βασίλευε’.

Εξεγέρσεις

Κάθε χρόνο το Χριστουγεννιάτικο τεύχος του British Medical Journal ασχολείται με θέματα που αγγίζουν όχι τη αυστηρή επιστήμη, αλλά την ‘περιφέρεια’ της Ιατρικής: ιστορία, φιλοσοφία, χιούμορ, σατιρικές ‘μελέτες’, απίθανα περιστατικά, και άλλα που αποτελούν απολαυστικό ανάγνωσμα για όλο τον χρόνο.

Από το φετινό τεύχος, ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντα, ξεχώρισα τις αναμνήσεις του συνταξιούχου Ούγγρου χειρουργού Andras Barabas από την εποχή της εξέγερσης κατά του κομμουνισμού το 1956 ('On not becoming a communist doctor'). Όπως περιγράφει, ένα τέταρτο των φοιτητών της Ιατρικής από το έτος του δραπέτευσαν από την Ουγγαρία μετά την αιματηρή καταστολή της εξέγερσης, ενώ από εκείνους που έμειναν δεκάδες συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν ή τους απαγορεύθηκε να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Η φοιτήτρια Ilona Tóth εκτελέσθηκε από τους κομμουνιστές. Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού το 1989 η προτομή της (Φωτογραφία) στήθηκε μπροστά στο κεντρικό κτίριο της Ιατρικής Σχολής στη Βουδαπέστη.

Ο συγγραφέας μνημονεύει ακόμη τον καθηγητή της καρδιολογίας Imre Haynal, που ήταν Καθολικός. Όταν οι αρχές του νοσοκομείου όπου εργαζόταν κρέμασαν στο διάδρομο ένα πορτρέτο του Λένιν, εκείνος κρέμασε ακριβώς απέναντί του ένα εικονοστάσι με την Παναγία. Οι αρχές διεμήνυσαν στον Haynal ότι αυτό θα έχει συνέπειες, κι εκείνος τους απάντησε: «Θα κατεβάσω το εικονοστάσι μόνο αν κατεβάσετε τον Λένιν», κάτι που απρόθυμα έπραξαν. Άλλες εποχές, άλλα ήθη.