Το μ του Μετρό

 

Επειδή στην Ελλάδα προφανώς μας λείπουν τα ουσιαστικά προς συζήτηση θέματα, καταπιανόμαστε και με… τρίχες. Κι επειδή τη γκρίνια την έχουμε στο DNA μας, αυτή μας βγαίνει με κάθε αφορμή, σοβαρή ή ανθυποασήμαντη. Σίγουρα πρόκειται για πολύ ισχυρό γονίδιο, που πιο πρόσφατα εκδηλώθηκε γύρω από το λογότυπο του οσονούπω εγκαινιαζομένου Μετρό της πόλης μας. Δεν θυμούμαι άλλοτε να έγινε τόση… μουρμούρα για ένα γράμμα του αλφαβήτου, ένα πεζό μ. Κάλαμοι οξυγράφων γραμματέων σε εφημερίδες και ιστοσελίδες απεδύθησαν σε αγώνα κριτικής – σχεδόν αποκλειστικά αρνητικής – για την αισθητική του, τη γραμματοσειρά του, το σχήμα και το μέγεθός του, τον τρόπο ανάθεσης της δημιουργίας του, το κόστος του, τον τρόπο και τον τόπο παρουσίασής του. Προσωπικά δεν μου φαίνεται άσχημο. Ωστόσο, κάποια από τα σχόλια που ακούσθηκαν από ανθρώπους του γραφιστικού χώρου θυμίζουν τους ‘όμφακες’, τις αγουρίδες της αλεπούς του Αισώπου («Αφού δεν το σχεδιάσαμε εμείς δεν αξίζει φράγκο»). Κάποιος έγραψε, εύστοχα νομίζω, ότι εφόσον πρόκειται για την ίδια εταιρεία που κατασκεύασε και το μετρό των Αθηνών, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί το ίδιο λογότυπο. Όπως και να έχει το πράγμα, το σήμα έχει αξία ή το έργο; Αυτό περιμένουμε να δούμε να κινείται και να το δοκιμάσουμε («Μετά τον πρώτο μήνα!», μου είπε προχθές ένας οδηγός ταξί). Ελπίζω μόνο τα εγκαίνιά του να γίνουν καθώς πρέπει, με αγιασμό, και όχι μόνο με πολιτικές φανφάρες.  

Δαπάνες υγείας

Ο πρώην χρηματίσας και άρτι επανεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε ως προσεχή υπουργό υγείας και ανθρωπίνων υπηρεσιών τον Ρόμπερτ Κένεντι, γνωστό για τις αντιεμβολιαστικές και άλλες συνωμοσιολογικές του θέσεις. Είναι αυτό που λέει η γνωστή ρήση: ο σωστός άνθρωπος στη σωστή θέση. Ήδη έχουν διατυπωθεί από πολλούς φορείς επιφυλάξεις και αμφιβολίες  για την επιλογή αυτή και τις ενδεχόμενες συνέπειές της για την υγεία εν γένει. Ωστόσο, με αφορμή το γεγονός αυτό, ας δούμε λίγο το παράδοξο της υγείας στη χώρα αυτή.

     Η Αμερική είναι χώρα μεγάλων αντιθέσεων, και αυτό φαίνεται και στον χώρο της ιατρικής. Επιστημονικά βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο, κάτι που φαίνεται από τον όγκο και την ποιότητα του ερευνητικού έργου και της νέας γνώσης που παράγει. Η μετεκπαίδευση και εργασιακή εμπειρία στις ΗΠΑ θεωρείται σημαντικό προσόν για γιατρούς από όλο τον κόσμο, όχι αδικαιολόγητα. Αυτή είναι η θετική πλευρά.

     Υπάρχει όμως και η άλλη όψη του νομίσματος. Το υψηλό επιστημονικό επίπεδο δεν συμβαδίζει με ανάλογο επίπεδο ιατρονοσηλευτικής φροντίδας για όλο τον πληθυσμό της χώρας. Για παράδειγμα, το 2023 περίπου 25,3 εκατομμύρια Αμερικανοί δεν είχαν ασφάλιση υγείας, ενώ εκτιμάται ότι 112 εκατομμύρια (44% του πληθυσμού) δυσκολεύονται να πληρώσουν για την υγεία τους, μια και το κόστος της φροντίδας είναι δυσθεώρητο. Προ ετών είχε δημοσιευθεί σε επίσημο αμερικανικό ιατρικό περιοδικό η περίπτωση ενός ηλικιωμένου που πήγε στα Επείγοντα επειδή είχε αίμα στις κενώσεις. Μέσα σε μία μέρα, αξονική, κολονοσκόπηση και λοιπές εξετάσεις του στοίχισαν 10.000 δολάρια, όσα είχε στον τραπεζικό του λογαριασμό. Η διάγνωση ήταν προχωρημένος καρκίνος, ωστόσο δεν του είχε μείνει ούτε πεντάρα για θεραπεία.

     Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στη διόγκωση των δαπανών υγείας στις ΗΠΑ. Τα διάφορα συστήματα (δημόσια και ιδιωτικά) είναι σπάταλα. Οι μισθοί και οι αμοιβές των ιατρών βρίσκονται στα ύψη. Το κόστος των φαρμάκων και της τεχνολογίας είναι σχεδόν τετραπλάσιο από εκείνο σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες, μια και οι τιμές διαμορφώνονται από τις δυνάμεις της αγοράς και όχι με κρατικές ρυθμίσεις. Ακόμη, ο φόβος των μηνύσεων για το παραμικρό σφάλμα οδηγεί σε αμυντικές πρακτικές, όπως πολλές περιττές εξετάσεις, και σε υψηλά ασφάλιστρα αστικής ευθύνης. Συνέπεια όλων των παραπάνω είναι ότι η φροντίδα που θα λάβει κανείς εξαρτάται από την ασφαλιστική κάλυψη που έχει, χωρίς όμως αυτή να εγγυάται πάντα το καλύτερο αποτέλεσμα.

     Με δεδομένα όπως τα παραπάνω, θα περίμενε κανείς από κυβερνήσεις και υπουργούς υγείας να έχουν ως κύρια προτεραιότητα την εξομάλυνση των ανισοτήτων και την παροχή πιο προσιτής φροντίδας, κάτι μάλλον ουτοπικό όταν οι άνθρωποι που κατέχουν τις θέσεις-κλειδιά μετρούν την περιουσία τους σε εκατομμύρια και δισεκατομμύρια. Απομένει βέβαια να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα και στον τομέα αυτό, και μακάρι να αποδειχθούν αβάσιμοι οι φόβοι και οι ανησυχίες. Όσο για μας, ας κάνουμε συγκρίσεις και ας θυμόμαστε να λέμε «Δόξα τῷ Θεῷ» για όσα έχουμε, γνωρίζοντας ότι πολύς κόσμος τα στερείται. Ακόμη και στις λεγόμενες υπερδυνάμεις.      

Σχέσεις άστοργες

 Ακόμη μια φορά μαθαίνουμε για μια στυγερή δολοφονία μιας γυναίκας 43 ετών, με τρία παιδιά στην εφηβεία, από έναν 30χρονο πρώην ‘σύντροφο’. Τα εισαγωγικά έχουν τη σημασία τους. Σκοπός του σημειώματος δεν είναι ούτε να αποσείσει την πλήρη ενοχή από τον δράστη ούτε να στοχοποιήσει το θύμα. Παίρνοντας αφορμή από το συγκεκριμένο συμβάν, ας αναλογισθούμε γενικότερα τι λογής ‘συντροφικότητες’ είναι αυτές που καταλήγουν σε τραγωδίες, συνήθως με θύματα τις γυναίκες (χωρίς να σημαίνει ότι οι άνδρες έχουν πλήρη ανοσία), και κατ’ επέκταση τα παιδιά τους, αν υπάρχουν. Σχέσεις που διέπονται αποκλειστικά από το πάθος χωρίς να λαμβάνουν στοιχειωδώς υπόψη πιο παραδοσιακά κριτήρια όπως η διαφορά ηλικίας, η κοινωνική συμπεριφορά και η όλη προσωπικότητα του άλλου και ο αυτοσεβασμός μπορούν κατά κανόνα να χαρακτηρισθούν ως προβληματικές. Αργά ή γρήγορα η διάσταση των χαρακτήρων θα οδηγήσει σε σύγκρουση, κι αν το ένα μέρος δεν είναι διατεθειμένο να αποδεχθεί την ρήξη ενός ασύμβατου δεσμού, το κακό δεν αργεί να γίνει.

     Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός ψυχολόγος για να σκεφθεί τα παραπάνω. Δυστυχώς όμως, όπως και σε τόσα άλλα θέματα, η κοινή λογική και η παραδοσιακή ηθική συγκρούονται με την πολιτική ορθότητα και με την κοινωνικά ‘κατακτημένη’ ελευθεριότητα των σχέσεων. Με αποτελέσματα σαν αυτά που βλέπουμε κάθε τόσο.

     Υστερόγραφο: Ακούω σε σχετικές ραδιοτηλεοπτικές συζητήσεις να σχολιάζεται το θέμα με την ετικέτα της ενδοοικογενειακής βίας. Μάλλον λανθασμένος ο όρος, μια και η ‘συντροφικότητα’ δεν δημιουργεί οικογένεια. Ίσως να είναι και αυτό μέρος του προβλήματος, δηλ. το ότι θεσμοί πανάρχαιοι και καθιερωμένοι (προσοχή στο στοιχείο της ιερότητος) έχουν χάσει σήμερα το νόημα, άρα και την ουσία τους.

Πλανητικά-2

Οι αμερικανικές κάλπες, με το ιδιόρρυθμο και εν πολλοίς δυσνόητο σύστημα των εκλεκτόρων, έστειλαν και πάλι τον πρώην πρόεδρο Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Πάμπολλα ειπώθηκαν και γράφτηκαν στην προεκλογική περίοδο (εδώ και ένα έτος και πλέον), ακόμη περισσότερα σχολιάζονται και εικάζονται μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος. Σίγουρα ο βίος, η πολιτεία και η όλη συμπεριφορά του προσώπου δεν δημιουργεί θετικές εντυπώσεις, και ο πολύς κόσμος φοβάται για το τι κρύβει η δεύτερη θητεία που θα αρχίσει σε δύο σχεδόν μήνες (μέσα στους οποίους πολλά μπορούν να συμβούν· ας μη το ξεχνάμε κι αυτό). Ωστόσο, διάβασα και σχόλια που επικροτούν την εκλογή Τραμπ ως νίκη της λογικής και ήττα το σκότους (!), διότι είναι πολέμιος των εκτρώσεων και εν γένει της woke κουλτούρας και άλλων καινοφανών ρευμάτων, και διότι έτσι η Αμερική βάζει φρένο στον αποχριστιανισμό τη Δύσης [ΕΔΩ]. Ακόμη, μας λένε ότι θα τελειώσει τους πολέμους σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή και άλλα καλά. Προφανώς δια της μαγικής ράβδου…

     Ας είμαστε προσγειωμένοι. Κανένας άνθρωπος δεν αντιπροσωπεύει το απόλυτο καλό ή το απόλυτο κακό. Στου καθενός τη διαδρομή μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει καλές και κακές στιγμές, περισσότερες ή λιγότερες από το κάθε είδος. Ο καθένας μπορεί να έχει κάποιες σωστές και κάποιες τελείως λανθασμένες απόψεις και αντιλήψεις. Το μίγμα (ή, αν θέλετε, το αλγεβρικό άθροισμα) θετικών και αρνητικών στοιχείων μπορεί να φαντάζει πιο σκούρο ή πιο φωτεινό, ανάλογα και με την οπτική γωνία του παρατηρητή. Το προηγούμενο πέρασμα του συγκεκριμένου ανθρώπου από την δημόσια ζωή και το ‘πλανητικό’ αξίωμα μας έχει δώσει επαρκείς ενδείξεις για τον τρόπο σκέψης και δράσης του και δεν μας κάνει αισιόδοξους για τον ‘δεύτερο γύρο’. Αυτή η εμπειρία θα πρέπει να κάνει την γηραιά ευρωπαϊκή ήπειρο να ωριμάσει λιγάκι και να αρχίσει να στέκεται σε δικά της πόδια, κάτι που το αμέλησε εδώ και δεκαετίες. Σε εθνικό επίπεδο, επειδή έχουμε περί πολλού τις στρατηγικές μας σχέσεις με τις ΗΠΑ και τον εκάστοτε ηγέτη τους, ας θυμόμαστε την ρήση του Δαβίδ: «ἀγαθὸν πεποιθέναι ἐπὶ Κύριον ἢ πεποιθέναι ἐπ᾿ ἄνθρωπον· ἀγαθὸν ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον ἢ ἐλπίζειν ἐπ᾿ ἄρχουσι» [Ψ. 117:8-9].

     Και μια οικονομική απορία. Διαβάζω ότι η νίκη του Τραμπ πρόσθεσε 64 δις δολάρια στην περιουσία των 10 πλουσιωτέρων ανθρώπων του κόσμου, με χρηματιστηριακές αλχημείες. Αλήθεια, πόσο πραγματικά είναι αυτά τα χρήματα που τη μια μέρα υπάρχουν και την άλλη δεν υπάρχουν;

Πλανητικά

Μετά από ένα αγιορειτικό τριήμερο, επάνοδος στα καθημερινά του κόσμου τούτου. Κυρίαρχο θέμα στα μέσα ενημέρωσης οι προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ που διεξάγονται αυτόν τον καιρό και μονοπωλούν, καλώς ή κακώς, το ενδιαφέρον όλων. Παίρνουν και δίνουν οι αναλύσεις και εκτιμήσεις για το τι θα γίνει αν ο ένας ή η άλλη εκλεγεί στο ύπατο αξίωμα της χώρας αυτής και περιβληθεί τον μανδύα του ‘πλανητάρχη’. Θα δούμε άραγε την πρώτη ‘πλανητάρχισσα’; (ή μήπως ‘πλανητάρχιδα’; Ιδού άλλο ένα κρίσιμο ερώτημα που θα απασχολήσει το ελληνικό φιλολογικό κοινό, αν προκύψει το αντίστοιχο αποτέλεσμα).

     Δυστυχώς, όπως τονίζουν πολλοί, η εκλογική αυτή διαδικασία αναδεικνύει τα χάσματα και τις διαιρέσεις που έχουν δημιουργηθεί στην αμερικανική κοινωνία, και που χρησιμοποιούνται ως όπλα στην διελκυστίνδα των υποψηφίων. Είναι γνωστό το σλόγκαν ‘Everything is big in America’ (= όλα είναι μεγάλα στην Αμερική). Με τα νυν δεδομένα, αυτό ισχύει και για την ασυνεννοησία και για την πόλωση και για την αντιπαλότητα. Όλα αυτά έχουν αναχθεί στον υπερθετικό βαθμό. Καθώς τα προγνωστικά είναι αμφίρροπα, και έχοντας δει πώς αντιμετώπισαν ο Τραμπ και οι φανατικοί οπαδοί του την προηγούμενη ήττα τους, αυτό σημαίνει ότι και τα 'παρατράγουδα' που φοβούνται πολλοί, ανάλογα με το αποτέλεσμα των εκλογών, μπορεί να είναι εξίσου μεγάλα και τραγικά. Το αρχαίο ‘μέτρον’ είναι άγνωστη ποιότητα στη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου (και όχι μόνο εκεί, βέβαια). Ας ευχηθούμε να το ανακαλύψουν οι πολιτικοί και των δύο πλευρών, έστω και… «ἔν τινι μέτρῳ».

     Και μια τελευταία σκέψη. Αφού η εκλογή προέδρου στις ΗΠΑ φαίνεται εν πολλοίς να επηρεάζει ένα μεγάλο μέρος του υπολοίπου κόσμου, μήπως θα έπρεπε να έχει και αυτός ο υπόλοιπος κόσμος δικαίωμα ψήφου; Ίσως δεν πρέπει να το εκλάβουμε μόνο ως ανέκδοτο.

Γνώση και οίηση

 Προ καιρού, με αφορμή τη βράβευση του Ντέμη Χασάμπη με το Νομπέλ Χημείας, ο αρθρογράφος της Καθημερινής Σ. Μουμτζής έγραψε ένα ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο ‘Το ανεξερεύνητο, η οίηση και η γοητεία της’ [11/10/24]. Η ουσία του είναι ότι το ανθρώπινο πνεύμα, ιδίως σε κάποιους προικισμένους ανθρώπους, προσπαθεί να ξεπεράσει τα όρια των δυνατοτήτων του και ότι η προσπάθεια αυτή μοιάζει με εκείνη του μυθικού Προμηθέα. Ο αρθρογράφος αναρωτιέται αν υποκρύπτεται κάποια οίηση και αλαζονεία στην πορεία αυτή, και καταλήγει: «Αλλά και να δεχτούμε ότι η προμηθεϊκή αντίληψη φέρει το σπέρμα της οίησης, δύσκολα μπορούμε να αρνηθούμε ότι αυτή η οίηση, η οίηση της γνώσης, δεν κρύβει μια απίστευτη γοητεία».

     Οπωσδήποτε τα μεγάλα νοητικά επιτεύγματα μπορεί να γεννούν τον πειρασμό της αλαζονείας, ιδίως όταν τυγχάνουν παγκόσμιας αναγνώρισης και επιβραβεύονται αδρά. Πώς όμως μπορεί κανείς να επιδιώκει την γνώση και να γοητεύεται από αυτήν, χωρίς να υποκύπτει στον πειρασμό της οίησης; Αρκεί να σκέφτεται δυο πράγματα. Πρώτον, ότι (όπως έλεγε ο μεγάλος και ταπεινός συγχρόνως Ισαάκ Νεύτων) «αν βλέπω λίγο πιο μακριά, αυτό γίνεται διότι πατώ πάνω σε ώμους γιγάντων», εννοώντας τους προγενεστέρους του επιστήμονες και σοφούς, στις παρατηρήσεις και ανακαλύψεις των οποίων στηρίχθηκε. Και δεύτερον, ότι η απόσταση της νόησης από την άνοια είναι πολύ μικρή και απρόβλεπτη, και ότι μπορεί κανείς να βρεθεί στην άλλη κατάσταση από τη μια στιγμή στην άλλη, όσο σοφός κι αν είναι. Με άλλα λόγια, να θυμίζει στον εαυτό του τον λόγο του Αποστόλου Παύλο: «μὴ ὑψηλοφρόνει, ἀλλὰ φοβοῦ» [Ρωμ. 11:20].