Ιστορίες κάτω απο τη βάση

Μέσα στη μαυρίλα που δημιουργεί το καθημερινό άκουσμα τόσων επεισοδίων νεανικής βίας, για την οποία γράφαμε προχθές, βρήκα μια απρόσμενη αλλά τόσο καλοδεχούμενη αχτίδα φωτός και ελπίδας. Έπεσε στα χέρια μου το νέο βιβλίο ‘Ιστορίες κάτω από τη βάση’ [Εκδόσεις Έαρ] της Μαρίας Θεοχαρίδου-Ινεπολόγλου, φιλολόγου καθηγήτριας, που εξιστορεί εμπειρίες από πρώτο χέρι από επαφές με μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου με ποικίλα προβλήματα: ατομικά, οικογενειακά, διαπροσωπικά, κοινωνικά, υπαρξιακά. Καθεμιά περίπτωση ήταν τέτοια που θα προκαλούσε ένα αυθόρμητο «Ωχ, που πέσαμε!» στον εκπαιδευτικό. Η συγγραφέας (και πρωταγωνίστρια του βιβλίου) πήγε ένα βήμα πιο πέρα: έκανε το σταυρό της, άπλωσε χέρι προς τον κάθε μαθητή, όσο δύσκολος ή ζόρικος κι αν φαινόταν, βρήκε το ‘κουμπί’ του και έγινε φίλη του με την πιο ουσιαστική έννοια, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη, τη συνεργασία και τελικά την ευγνωμοσύνη του. Με αποτέλεσμα σε κάθε περίπτωση θετικό, την μεταμόρφωση ενός ‘χαμένου κορμιού’ σε ‘χαρίεντα ἄνθρωπον’. Οι μαθητές του βιβλίου ξεκίνησαν όλοι κάτω από τη βάση αλλά έφθασαν ακόμη και στο άριστα, χάρη στη βοήθεια και τις προσευχές της. Ένα βιωματικό εγχειρίδιο παιδαγωγικής που αξίζει να το πάρουν στα χέρια τους όλοι οι εκπαιδευτικοί κάθε βαθμίδας, και να αναθεωρήσουν την προσέγγισή τους στα δύσκολα νιάτα.  

Υποψίες

Στην διδασκαλία του αββά Δωροθέου ‘Περί ψεύδους’ συναντούμε κάτι που εκ πρώτης όψεως φαίνεται περίεργο. Λέει ο άγιος ότι μπορεί να ψευδόμαστε είτε με τα λόγια μας (πολύ οικείο φαινόμενο, και στην εποχή μας το αναβαπτίσαμε σε fake news επί το ευρωπαϊκότερον, άλλωστε ακούγεται και πιο αθώο), είτε με τη ζωή μας (άλλοι να είμαστε και άλλο πρόσωπο να επιδεικνύουμε στους γύρω, συχνό κι αυτό), είτε με τις σκέψεις μας. Παράδοξο αυτό το τελευταίο! Και όμως, ας το εξετάσουμε λιγάκι. Ο άγιος χαρακτηρίζει ως ψεύδη της σκέψεως τις κάθε λογής υποψίες που περνούν από το μυαλό μας. Δεν έχουμε στοιχεία ή αποδείξεις για κάτι, όμως με το νου μας πλάθουμε σενάρια και πιθανές εξηγήσεις για τους άλλους: τι σκέφτονται για μας, τι σχεδιάζουν εναντίον μας, τι ενδέχεται να μας κάνουν στο μέλλον… και πάει λέγοντας. Αυτό δεν κάνουμε όλοι μας, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό; Σε ατομικό επίπεδο οι υποψίες μπορεί να μας γεννούν αντιπάθειες και αντιπαλότητα και ψυχρότητα προς άλλους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε, ενώ σε διακρατικό επίπεδο μπορεί να φθάνουν μέχρι και σε προληπτικούς πολέμους, μόνο και μόνο με την υπόνοια ότι ‘οι άλλοι’ θα μας επιτεθούν πρώτοι. Από την πρόσφατη ιστορία, ας θυμηθούμε τα ‘όπλα μαζικής καταστροφής’ του Ιράκ που έδωσαν την ‘ηθική δικαιολογία’ για τον δεύτερο πόλεμο του Κόλπου, πλην όμως δεν βρέθηκαν ποτέ. Άλλωστε και οι κάθε είδους εξοπλισμοί μ’ αυτή τη λογική δεν κλιμακώνονται; Πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν μαθαίναμε να εξετάζουμε με ειλικρίνεια τους λογισμούς μας και να μην ψευδόμαστε, όχι μόνο ‘εἰς ἀλλήλους’ [Κολ. 3:9], αλλά και προς τον ίδιο τον εαυτό μας.

Νεανική βία

Διαβάζω δυο πρόσφατα άρθρα στην Καθημερινή [ΕΔΩ κι ΕΔΩ] για την άγρια βία των ανηλίκων. Κάνουν διαπιστώσεις, διατυπώνουν ανησυχίες, προχωρούν σε αναλυσεις, αλλά ‘δάκτυλον εις τον τύπον των ήλων’ (τις αιτίες του φαινομένου) δεν βάζουν, παρά μόνο ακροθιγώς. Ας επιχειρήσω μια πρόχειρη εκτίμηση. Ποιο είναι το ‘διαιτολόγιο’ των νεοτέρων γενεών σήμερα; Διαρκής έκθεση (τηλεοπτική και διαδικτυακή) σε όλο και πιο βίαια θεάματα και ‘παιχνίδια’ (αυτό που στην αγγλική ονομάζεται graphic violence, δηλ. ρεαλιστική αναπαράσταση της βίας με αίματα, κομμένα κεφάλια, διαμελισμένα σώματα και πρόσωπα κτλ.), συχνά συμπεπλεγμένα με έκδηλες σεξουαλικές απεικονίσεις (ο ‘ήρωας’ που εξοντώνει τους πάντες στην επόμενη σκηνή βρίσκεται στο κρεβάτι με το πρώτο διαθέσιμο θηλυκό). Κοινωνική βία, φυσική και λεκτική, σε όλα τα επίπεδα, μέχρι και στα ανώτερα πολιτικά αξιώματα. Επίλυση όλων των προβλημάτων με τη γροθιά ή τη σκανδάλη, ή με τον διαδικτυακό εκφοβισμό και εξοστρακισμό μέχρις αυτοκτονίας. Αν συνδυάσει κανείς αυτά με την έλλειψη γονικής μέριμνας (όχι ως νομική υποχρέωση αλλά ως ουσιαστική συμπαράσταση και επίβλεψη των παιδιών) και την αποδυνάμωση των εκπαιδευτικών που δεν έχουν κανένα δικαίωμα επιβολής στην τάξη και εφαρμογής της πειθαρχίας, καθώς και την κατάργηση κάθε είδους τιμωρίας (όχι με εκδικητική μορφή αλλά ως αρνητική συνέπεια μιας κακής συμπεριφοράς), τότε η συνταγή έχει πετύχει πλήρως, με τα αποτελέσματα που θρηνούμε κάθε τόσο. Χρειάζεται πολλή υποκρισία (ή παντελής άγνοια) για να μην αναγνωρίζουμε τα βασικά αυτά αίτια. Αλλά βέβαια δεν συμφέρει να χάσουμε τη βόλεψή μας, ούτε τα κέρδη που αποφέρουν στους δημιουργούς τους τα βίαια θεάματα. Μέχρι να πέσουμε θύματα κάποιου επόμενου επεισοδίου βίας, οπότε θα είναι μάλλον πολύ αργά. Και τα πράγματα θα έχουν γίνει πολύ χειρότερα.