Απόρρητα

Θα μιλήσω γενικά, χωρίς να υπονοώ τίποτε και για κανέναν. Σ’ έναν κόσμο όπου οι ψηφιακές επικοινωνίες έχουν περισσότερες ‘τρύπες’ από ένα ψιλό κόσκινο ακούγεται τουλάχιστον οξύμωρη η ανακάλυψη ότι το τηλέφωνο ενός συγκεκριμένου προσώπου, ανεξάρτητα από ιδιότητα, ήταν στόχος παρακολούθησης (νόμιμης ή παράνομης). Βέβαια ο σχετικός θόρυβος διογκώνεται από τα κόμματα για το προσδοκώμενο πολιτικό όφελος. Τα περί προστασίας των θεσμών, της δημοκρατίας και τα τοιαύτα αποτελούν μάλλον το διακοσμητικό ‘γλάσο’ στο κέικ.

     Κάθε κράτος έχει τα μυστικά του και συλλέγει πληροφορίες δυνητικά χρήσιμες για την ασφάλειά του, χωρίς οι άλλοι να γνωρίζουν ότι τις κατέχει. Για τον σκοπό αυτό διαθέτει και τις ανάλογες υπηρεσίες. Σε μια ιδανική κοινωνία δεν θα υπήρχαν μυστικά και όλα θα ήταν στο φως, γυμνά και τετραχηλισμένα. Επειδή όμως δεν ζούμε σ’ έναν τέτοιο κόσμο, δεν μπορούμε να περιμένουμε να αναρτώνται στα περίπτερα και τις οθόνες όλες οι πληροφορίες, τα σχέδια και οι επιδιώξεις του κράτους. Αυτή η αρχή ισχύει σε όλο το γεωγραφικό και πολιτικό φάσμα, από τις πιο ακραίες δικτατορίες (κάθε χρώματος) μέχρι τις ακραιφνέστερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Η διαφορά έγκειται στους τρόπους και την έκταση συλλογής των πληροφοριών και στον σκοπό για τον οποίο αυτές χρησιμοποιούνται (προστασία του κράτους ή εκβιασμός και εξόντωση αντιπάλων). Και βέβαια στον βαθμό λογοδοσίας των υπηρεσιών απέναντι στο ίδιο το κράτος.

     Επί του προκειμένου, δεν έχω ιδέα αν υπήρχε θεμιτός αποχρών λόγος για παρακολούθηση του τηλεφώνου του συγκεκριμένου πολιτικού. Το ζήτημα δεν με αφορά, και εφόσον ανακαλύφθηκε θα πρέπει να εξετασθεί από τα αρμόδια όργανα με την δέουσα ευαισθησία, αλλά και εχεμύθεια. Θα είχα μειωμένη εμπιστοσύνη στο κράτος αν οι απόρρητοι μηχανισμοί προστασίας του ήταν έκθετοι στο ευρύ κοινό, συμπεριλαμβανομένων και των δημοσιογράφων. Καλώς ή κακώς, κάποια πράγματα πρέπει να μένουν μακριά από τους προβολείς. Για να θέσω το θέμα ως υπόθεση δευτέρου είδους (αντίθετη του πραγματικού), αν υπήρχε όντως μια σοβαρή υποψία για κάποιον, θα ήθελε αυτός να γίνει ευρέως γνωστή η υποψία αυτή;      

Δίαιτα βίας

Οδηγώντας σήμερα το πρωί ακούω γνωστούς δημοσιογράφους της ΕΡΤ να συζητούν σε ζωηρούς τόνους για το μέγα θέμα των ημερών, την έξαρση της βίας ιδίως εναντίον γυναικών, και να απορούν γιατί άραγε συμβαίνει αυτή. Μήπως, λένε, πάντοτε έτσι ήταν τα πράγματα και απλώς σήμερα οι ειδήσεις κυκλοφορούν γρήγορα και παντού, ενώ παλιότερα τα γεγονότα ‘κουκουλώνονταν’ σε τοπικό επίπεδο; Σίγουρα πολλές αιτίες μπορεί κανείς να επισημάνει. Εδώ ας περιορισθώ σε μία, που δεν την ακούω να αναφέρεται σχεδόν καθόλου.

     Ο κόσμος σήμερα ‘σιτίζεται’ με ένα διαιτολόγιο βίας. Όχι μόνο στην καθημερινή πραγματικότητα (= επίλυση των κάθε είδους διαφορών με πολέμους και αλληλοκαταστροφές), αλλά και στην εικονική (κινηματογράφος, τηλεόραση, βιντεοπαιχνίδια, κόμικς κτλ.) αυτό που κυριαρχεί είναι το βίαιο στοιχείο, τόσο λεκτικό (τρόπος έκφρασης) όσο και σωματικό (φόνοι, ξυλοδαρμοί, κάθε είδους βιαιοπραγία), με όλο και πιο ρεαλιστικό τρόπο. Το μίσος, η βία και ο πόνος που αυτή προκαλεί πρέπει να δείχνουν όσο γίνεται πιο ‘φυσικά’. Τα όρια ηλικίας που θεωρητικά ισχύουν για την παρακολούθηση ταινιών ανάλογα με το περιεχόμενό τους αποτελούν πλέον ανέκδοτο: κανείς δεν τα υπολογίζει. Τούτου δοθέντος, είναι άραγε περίεργο το ότι πολλοί άνθρωποι φθάνουν να εφαρμόζουν στην πράξη όσα έχουν διδαχθεί από την κούνια τους;

     Πριν αρκετά χρόνια, με αφορμή κάποιο σχετικό δημοσίευμα, είχα στείλει στο ιατρικό περιοδικό British Medical Journal μια επιστολή με το παραπάνω επιχείρημα, που δεν δημοσιεύθηκε. Η απάντηση που έλαβα από τον συγγραφέα του άρθρου ήταν ότι δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν την άποψη ότι η θέαση της βίας παρακινεί σε βίαιες συμπεριφορές. Με τη λογική αυτή, θα περιμένουμε αρκετά ακόμη (θρηνώντας κάθε τόσο θύματα) μέχρι να συσσωρευθούν τα δεδομένα. Όπως λέγεται ως μαύρο χιούμορ, αν οι στατιστικές δεν συμφωνούν με την πραγματικότητα, τόσο το χειρότερο για τη δεύτερη.

Διαολιές

Όλοι μας έχει τύχει να δούμε μικρά παιδιά που, όταν αντιλαμβάνονται ότι κάποια ενέργειά τους ενοχλεί τον άλλο, την κάνουν ξανά και ξανά μόνο και μόνο για να τον πειράξουν, να προκαλέσουν τις αντιδράσεις του, να τον ‘διαολίσουν’ όπως λέμε (από τον διάβολο πηγάζουν όλες αυτές οι προκλήσεις). Δυστυχώς τέτοιες ‘διαολιές’ δεν βλέπουμε μόνο στη συμπεριφορά μικρών παιδιών. Ακόμη και σε επίπεδο κρατών και ‘ηγετών’ υπάρχουν αντίστοιχα φαινόμενα. Η πρόσφατη επίσκεψη-αστραπή (ούτε 24ωρο δεν κράτησε) της κ. Πελόζι στην Ταϊβάν κάπως έτσι μπορεί να θεωρηθεί. Ήταν απαραίτητη; Πρόσφερε κάτι ουσιαστικό στο παγκόσμιο γίγνεσθαι; Ή απλώς αποτελούσε μια πολιτική κίνηση ‘υψηλού συμβολισμού’, όπως αρέσκονται να τις λένε οι δημοσιολόγοι, αλλά ουσιαστικά ηγεμονικού εγωισμού; Ήταν σαν να έλεγε στους απέναντι Κινέζους: «Ξέρω ότι δεν σας αρέσει, γι’ αυτό ακριβώς και το κάνω, και να δω πώς θα το πάρετε». Κι αν το πάρουν πολύ στραβά;

     Για να σκεφθούμε ένα κοντινό μας ανάλογο παράδειγμα, ξέρουμε ότι κάπου φυσάει αέρας οκτώ μποφόρ και υπάρχουν ξερά χόρτα. Αν κάποιος πάει εκεί και ανάψει φωτιά, έτσι για να δει ‘πώς θα το πάρει ο καιρός’, θα φταίνε ο αέρας και τα ξερά χόρτα για το παρανάλωμα που θα επακολουθήσει; Κι αν ο φυσικός εμπρησμός είναι έγκλημα, τι είναι ο γεωπολιτικός εμπρησμός;