Ο Μικρός Πρίγκιπας

Ξανάπεσε σήμερα στα χέρια μου--τι ευτυχία!--μετά από πάρα πολλά χρόνια ο ‘Μικρός Πρίγκιπας’ του Antoine de Saint Exupery (γιατί άραγε και στα βιβλία υπάρχουν 'μόδες', με αποτέλεσμα οι νεότερες γενιές να μην τον έχουν διαβάσει;). Με το πλεονέκτημα (δεν θα πω την ωριμότητα) της ηλικίας, διαβάζει κανείς περισσότερα στις παιδόμορφες αλληγορίες του συγγραφέα, που μας λέει στην αφιέρωσή του ότι «Όλοι οι μεγάλοι ήταν πρώτα παιδιά. Λίγοι τους όμως το θυμούνται». Από τα πολλά διδακτικά επεισόδια αντιγράφω ένα σύντομο απόσπασμα (κεφ. ΧΙ):

‘Τον δεύτερο πλανήτη τον κατοικούσε ένας ματαιόδοξος:
--Ω! Ω! Επίσκεψη ενός θαυμαστή! φώναξε από μακριά ο ματαιόδοξος μόλις αντίκρισε τον μικρό πρίγκιπα. Γιατί, για τους ματαιόδοξους, όλοι οι άλλοι άνθρωποι είναι θαυμαστές.
--Καλημέρα, είπε ο μικρός πρίγκιπας. Τι αλλόκοτο καπέλο που φοράτε!
--Είναι για να χαιρετάω, του αποκρίθηκε ο ματαιόδοξος. Είναι για να χαιρετάω όταν με χειροκροτούν. Δυστυχώς, δεν περνά ποτέ κανένας από δω.’

Δεν ξέρω γιατί, αλλά μου θύμισε συγγραφέα ιστολογίου που περιμένει αναγνώστες. Όσοι φιλεύσπλαχνοι, ελεήστε τον ματαιόδοξο!

Η απλή λογική της δασοπυρόσβεσης

Πολλά καλά και λογικά λέγονται και γράφονται στον επίλογο κάθε μεγάλης καταστροφής (π.χ. από τον Ανεμοδείκτη της σημερινής Καθημερινής). Μακάρι να μην είχαμε φωτιές σε δάση και να μη χρειάζονταν τέτοια μέτρα και σχεδιασμοί, πραγματικοί ή φανταστικοί. Αυτό που δεν λέγεται και δεν γράφεται είναι ότι όλα αυτά τα καλά, απλά και λογικά μέτρα δεν φτάνουν σε επίπεδο πραγμάτωσης διότι και οι δασοφωτιές (όπως και τόσα άλλα θέματα, εθνικής σημασίας) γίνονται μπαλάκι κομματικής αντισφαίρισης: «έτσι θα κάνουμε εμείς όταν θα γίνουμε κυβέρνηση», «έτσι δεν πρόκειται να κάνουμε εμείς όσο το προτείνετε εσείς». Επιτέλους, πράσινοι, μπλε και όλα τα λοιπά χρώματα της ίριδος στον ίδιο γεωγραφικό χώρο ζούμε! Είμαστε όλοι ‘οικονόμοι’ (= διαχειριστές) εξ αδιαιρέτου του ίδιου φυσικού πλούτου, που υποχρεούμαστε να διαφυλάξουμε και για τους επόμενους και όχι μόνο να απολαύσουμε μέχρι καταστροφής, λέγοντας σαν τον αλήστου μνήμης Βασιλιά Ήλιο ότι ‘Εν τούτοις [το κράτος] θα πρέπει να διαρκέσει όσο και ημείς’. Μ’ αυτό το πλευρό να κοιμόμαστε....

[Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑ 1/9/2009]

Κούτσουρα αναβαθμισμένα

‘20.000 κούτσουρα παρήγαγε φέτος το υπουργείο Παιδείας’, διαβάζω στη σημερινή κεφαλίδα της ιστοσελίδας της ‘Ελευθεροτυπίας’. Προφανώς ο αριθμός αναφέρεται σε όσους έμειναν εκτός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με βάση τα αποτελέσματα των γενικών εξετάσεων. Ο αριθμός όμως είναι μάλλον πολύ μεγαλύτερος, καθώς η εισαγωγή σε ανώτατη σχολή δεν σημαίνει ότι έμαθε κανείς και γράμματα. Ακούω π.χ. από καθηγητές φιλοσοφικών σχολών γλωσσικά 'μαργαριτάρια' φοιτητών τους που δεν θα περνούσαν από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο στη δική μας εποχή. Τότε που οι τάξεις είχαν 40-60 μαθητές και που ο δάσκαλος είχε την ευλογημένη επικουρία της Αγίας Βέργας, καθώς και το δικαίωμα να αφήνει στην ίδια τάξη όσους δεν έπιαναν βάση (και όχι να τους βάζει στο Πανεπιστήμιο, όπως θέλει η σύγχρονη ‘προοδευτική’ παιδεία). Οι βάσεις μπορεί να ανεβαίνουν κάθε χρόνο, αλλά ίσως αυτό απλώς να σημαίνει καλύτερης ποιότητας καυσόξυλα.

Πυρκαγιές και έκτακτα μέτρα

Ακόμη μια τραγωδία: ανθρώπινη, κοινωνική, περιβαλλοντική, εθνική. Για άλλη μια φορά συναγωνισμός στα πρωτοσέλιδα του τύπου σε πύρινες φωτογραφίες και φλογισμένους τίτλους. Και πάλι σχόλια, αναλύσεις, βυθοσκοπήσεις, αλληλοκατηγορίες, σενάρια ρεαλιστικά και φαντασιοκοπικά ανάμικτα. Είναι άραγε τόσο δύσκολο να ζητήσει κανείς κάποια αυτονόητα; Όπως:
- Αναστολή κάθε εκλογολογίας μέχρι το 2011. Δεν περισσεύουν λεφτά για φιέστες και πρόωρα μασκαραλίκια.
- Παράταση της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας για ένα έτος, ώστε να εκλείψει και αυτή η ανούσια αφορμή για ‘σικέ’ προσφυγή στις κάλπες (μη μου πείτε ότι είναι αντισυνταγματικό: το Σύνταγμά μας αποδεδειγμένα είναι από λάστιχο και έχει την ευελιξία του... Τιραμόλα).
- Σχολαστική εφαρμογή (επιτέλους) των οικιστικών κανονισμών. Δεν χρειάζονται καινούργιες καταγραφές ή γνώσεις: μια ματιά στο Google Earth μπορεί να μας δείξει που υπήρχαν σπίτια μέσα σε δάση, και ποια δάση ήταν ακέραια πριν από την πυρκαγιά. Όχι άλλες αποζημιώσεις για παρανομίες, όχι αθωώσεις, ‘νομιμοποιήσεις’ και νέες καταπατήσεις.
- Επιβολή (επιτέλους) των κανόνων για μπάζα, σκουπίδια, απόβλητα, παράνομες χωματερές, καθαρισμό ξερών χόρτων και ό,τι άλλο μπορεί να εμπλέκεται άμεσα ή έμμεσα σε τέτοιες καταστάσεις.
Αν μια δημοκρατική χώρα δεν μπορεί (ή δεν θέλει) να εφαρμόζει τους κειμένους νόμους, τότε καμία έκτακτη εισφορά και κανενας βαθμός εθελοντισμού δεν πρόκειται να τη σώσει από τις καταστροφές, φυσικές ή ανθρωπογενείς.

[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 1/9/2009]

Ευχάριστα νέα

Σίγουρα μια από τις πιο βαθιές ικανοποιήσεις από την άσκηση της ιατρικής είναι να μπορείς να αναγγείλεις στον άρρωστο ότι τα νέα δεν είναι άσχημα. Ότι οι φόβοι και οι ανησυχίες (δικές του και δικές σου) αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Ότι τα όποια ενοχλήματα τον οδήγησαν σε σένα, όσο δυσάρεστα και βασανιστικά κι αν ήταν, έχουν μια απλή εξήγηση και μια αθώα αιτιολογία, και μπορούν να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά. Μερικές φορές αυτό μπορεί να το πει ο γιατρός με σιγουριά από την πρώτη επαφή με τον άρρωστο, π.χ. εκεί που διακρίνει μια απλή ίωση επιπλεγμένη με άφθονο άγχος. Άλλοτε καταλήγει στη διαπίστωση αυτή μετά από αγωνία αρκετών ημερών, προκειμένου να συγκεντρώσει τα απαραίτητα στοιχεία για να τεκμηριώσει τη διάγνωση, έχοντας πορευθεί--τόσο ο ίδιος όσο και άρρωστος--‘εν μέσω σκιάς θανάτου’. Τότε το αναπάντεχα ευχάριστο αποτέλεσμα ακούγεται ακόμη πιο χαρμόσυνο: εκεί που ο ορίζοντας είχε μαυρίσει, φάνηκε φως. Ουράνιο τόξο μετά από καταιγίδα φόβων. Ας χαρούμε τη στιγμή, χωρίς καμιά έπαρση: δεν την δικαιούμαστε. Και μέσα στην ανακούφιση ας μη ξεχνούμε να πούμε ‘Δόξα τω Θεώ’.

Ν' αγαπάς

Ξανάκουσα χθες στο ραδιόφωνο το ομώνυμο τραγούδι (Στίχοι Νίκου Βελιώτη, μουσική και εκτέλεση Παντελή Θαλασσινού). Πέρα από την αναμφισβήτητη μελωδικότητά του, οι στίχοι αποπνέουν μια ατμόσφαιρα γαλήνης: αγαπάς όλο τον κόσμο, γιατί ο κόσμος είναι 'καλός λίαν'. Τι καλύτερο μπορεί να αποζητήσει κανείς;

Ν' αγαπάς τα βουνά και τα πέλαγα,
τους γνωστούς και τους άγνωρους τόπους,
τα πουλιά, τα λουλούδια, τα σύννεφα,
και πολύ ν' αγαπάς τους ανθρώπους.

Τα θεριά ν' αγαπάς και τ' ανήμερα,
τα νησιά, τα ποτάμια, τ' αστέρια.
Κι αν ποτέ σε πληγώσουν κατάστηθα
φίλοι, αγρίμια, λευκά περιστέρια,

ν' αγαπάς, να ξεχνάς και να χαίρεσαι
τη δική σου γαλήνη και κείνα
που μ' αγάπη το νου μας φωτίζουνε,
και βλασταίνουν αμάραντα κρίνα.

Offside

Απολαμβάνω το ποδόσφαιρο σαν παιχνίδι και σαν θέαμα (και τίποτε περισσότερο). Δεν έχω καμία αντίρρηση να είναι όσο πιο αθλητικό και όσο πιο έντιμο γίνεται (εντός και εκτός γηπέδου). Αυτό που δεν κατάλαβα ποτέ μου είναι η σκοπιμότητα της έννοιας του ‘οφσάιντ’. Με τις περιορισμένες μου γνώσεις πάνω στο θέμα το θεωρώ απλά ως μια ‘ζαβολιά’ των κανονισμών που στερεί τους αγώνες από μεγαλύτερα σκορ και πιο συχνές ανατροπές σκηνικού, άρα από περισσότερο σασπένς. Είμαι βέβαιος ότι αν η FIFA ή η UEFA ή όποιος άλλος διεθνής φορέας αποφάσιζε δοκιμαστικά να καταργήσει το οφσάιντ για μια σαιζόν, κανένας δεν θα ήθελε να το ξαναδεί στα γήπεδα. Μια δοκιμή ίσως πείσει και τους πιο δύσκολους.
Τα παραπάνω, που τα σκεφτόμουν από παλιά, ξαναβγήκαν στο προσκήνιο μετά από το χθεσινό 'άκυρο' πρώτο γκολ του Σαλπιγγίδη επί της Ατλέτικο...

Κυνικές σκέψεις

Νόμοι: σύνολο πολυπλόκων διατάξεων που δίνουν τη δυνατότητα στους δικηγόρους να πλουτίζουν εις βάρος του Δικαίου και στους ενόχους να βγάζουν τη γλώσσα στα θύματά τους.

Ας είμαστε τελείως κυνικοί. Ως Έλληνες πολίτες, σε τι ακριβώς μας ζημίωσε ο Χριστοφοράκος; Μάλλον σε τίποτε. Με τα λεφτά της εταιρίας που εκπροσωπούσε 'έντυσε' μερικές πολιτικές τσέπες, ανέβασε την εταιρία του πιθανώς εις βάρος κάποιων άλλων εταιριών (που θα είχαν έννομο συμφέρον να τον μηνύσουν για αθέμιτο ανταγωνισμό, μόνο που θα έπρεπε αναγκαστικά να βγάλουν και τα δικά τους ‘άπλυτα’ στη φόρα), και βρέθηκε τώρα να τον κυνηγούν αυτοί που ισχυρίζονται ότι ποτέ δεν είδαν τα χρήματά του στην τσέπη τους. Πέρα από το ‘κακό παράδειγμα’ που έδωσε σε όλους τους υπόλοιπους συνεταίρους του Ελληνικού δημοσίου, ζημίωσε κανένα από μας; Ίσως ανέβασε τις ‘πολιτικές’ φιλοδοξίες μας: οι ανερχόμενοι άνδρες και γυναίκες ασφαλώς θα ονειρεύονται (ανομολόγητα) να βρεθεί στο δρόμο τους κανένας γενναιόδωρος Χριστοφοράκος. Οι υπόλοιποι πολίτες θα κουνάμε το κεφάλι μας και θα αναρωτιόμαστε αν μας ενδιαφέρει ποσώς αν ο εν λόγω κύριος θα πάει ή όχι στη φυλακή (Ελληνική ή Γερμανική), και αν με τη φυλάκισή του θα δούμε καλύτερες μέρες στα εγχώρια πολιτικά πράγματα. Ίσως τότε να πετάξει και ο γάιδαρος.

Παναγία απρόσωπη

Αν κάποιος λερώσει, ξεσχίσει ή με όποιο τρόπο βεβηλώσει μια εικόνα της μητέρας μας, ούτε εμείς ούτε η μητέρα μας παθαίνουμε τίποτε. Μόνο ο δράστης αποκαλύπτει τον ψυχικό του κόσμο, και βέβαια συνήθως είναι άξιος συμπαθείας. Μια τέτοια βεβήλωση υπέστη η τοιχογραφία της Παναγίας στο προσκυνητάρι του ναού του Αγίου Αθανασίου (Εγνατία, Θεσσαλονίκη), ξημερώματα της Μεγάλης Πέμπτης, αν θυμούμαι καλά. Έχει ακόμη την ίδια όψη, για να μας θυμίζει όσα κρύβουμε μέσα μας και αφήνουμε κάθε τόσο να ξεχειλίζουν, με λόγια ή με πράξεις.

Σήμερα (ήδη πέρασε ο Εσπερινός), ημέρα μνήμης της Κοιμήσεώς σου, αλλά και πάντοτε, Παναγία απρόσωπη, πρέσβευε υπέρ ημών.

Το παράπονο ενός κατασκόπου

Αντιγράφω το κύριο άρθρο της σημερινής Καθημερινής (Το παράπονο, 12/8/2009), χωρίς σχόλια. Ολόκληρη η ιστορία, όπως την αφηγείται ο ήρωάς της στον Σταύρο Τζίμα, βρίσκεται εδώ.

"Είκοσι οκτώ χρόνια στις φυλακές του Ενβέρ Χότζα είναι μια ολόκληρη ζωή. Τα πέρασε ένας Βορειοηπειρώτης καταδικασμένος για κατασκοπεία υπέρ της Ελλάδος. Κατάφερε να βγει ζωντανός από τα κολαστήρια του αλβανικού καθεστώτος και αντί να τιμηθεί, αντιμετωπίζει αδιαφορία. Το ελληνικό κράτος αρνείται να αναγνωρίσει ότι είναι Έλληνας.
Είναι 83 χρόνων, ξεχασμένος σε ένα γηροκομείο. Εξιστορεί ότι έγινε κατάσκοπος για να υπηρετήσει την Ελλάδα. Τον πνίγει το παράπονο: «Πριν κλείσω τα μάτια μου, ας μου δώσουν ένα χαρτί που να λέει αυτό που αισθάνομαι και είμαι, Έλληνας δηλαδή». "

Θα τον ακούσει κανείς;

Ορόσημα

Ανοίγοντας τα Ιστολόγια σήμερα διαπίστωσα ότι το παρόν έφτασε αισίως στις 400 αναρτήσεις, ενώ το "αδελφό" Λίθοι ιάσπιδες τις 50. Ας το αναφέρω υπό τύπον "επετείου", ευχαριστώντας όλους εκείνους που δείχνουν ενδιαφέρον και σχολιάζουν τα γραφόμενα. Συν Θεώ και σε περισσότερα!

Ιός της γρίπης και Μυστήρια της Εκκλησίας

Για να σοβαρευτούμε και λίγο. Επειδή ακούστηκε και το ενδεχόμενο μετάδοσης της γρίπης από τη Θεία Κοινωνία, ας δούμε την υπεύθυνη γνώμη ενός αρμοδιωτάτου (ως καταξιωμένου επιστήμονος και Ορθοδόξου κληρικού), του Μητροπολίτη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικολάου, για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα Μυστήρια της Εκκλησίας, είτε υπάρχει επιδημία γρίπης είτε όχι. ‘Το δε περισσόν εκ του πονηρού εστι’.

Φορολογικός εξορθολογισμός

Τα οικονομικά και οι φόροι μας απασχολούν, εκόντες άκοντες, όλους. Είτε διότι υποχρεωνόμαστε κάθε τόσο να πληρώνουμε, είτε διότι ‘την πληρώνουμε’ όταν κάποιοι άλλοι δεν πληρώνουν. Μου πέρασε λοιπόν η ακόλουθη ιδέα και τη βγάζω προς τα έξω για... διαβούλευση. Θα χρησιμοποιήσω ένα υποθετικό παράδειγμα για κατανόηση (μη δοκιμάσει κανείς να ελέγξει την ακρίβεια των αριθμών). Έστω ότι κάποιος δηλώνει μέσα σε ένα δεδομένο οικονομικό έτος εισόδημα 25.000 Ευρώ, και ότι μέσα στο ίδιο έτος πληρώνει 3000 Ευρώ ως φόρο εισοδήματος για το προηγούμενο έτος, 500 Ευρώ ως φόρο ακίνητης περιουσίας και άλλα 500 Ευρώ για περαιώσεις προηγουμένων ετών (είπαμε, υποθετικά νούμερα). Εφόσον τα τρία αυτά ποσά (3000 + 500 + 500 = 4000 Ευρώ) καταβάλλονται ως άμεσοι φόροι στο κράτος, δεν μπορούν να θεωρούνται ως καθαρό (= φορολογητέο) εισόδημα. Η κοινή λογική--και η φορολογική δικαιοσύνη-- απαιτούν να αφαιρέσουμε τα ποσά αυτά, βάσει των αποδείξεων καταβολής, από το ακαθάριστο εισόδημα και να φορολογήσουμε στη συνέχεια αυτό που μένει ως καθαρό (21.000 Ευρώ στο παράδειγμά μας). Δεν ξέρω αν κάτι τέτοιοι θα μείωνε σημαντικά τα έσοδα του κράτους, ωστόσο πιστεύω ότι θα αποτελούσε μια πράξη στοιχειώδους δικαιοσύνης, αν θέλετε και ένα κίνητρο για τον φορολογούμενο να επιδιώκει να πληρώνει τους εκκρεμείς φόρους, μια και τα ποσά θα εκπίπτουν από το εισόδημά του. Σε έσχατη ανάλυση, ακόμη και ένα δόλωμα για ψηφοφόρους (που τόσο τους κυνηγούν τα κόμματα όταν τους έχουν ανάγκη).

Και μια σχετική παρατήρηση: στο λογαριασμό του κινητού τηλεφώνου διαβάζω: Τέλος κινητής τηλεφωνίας (= έσοδο του κράτους) και δίπλα ΦΠΑ 19% ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟΥ ΤΕΛΟΥΣ. Τι άλλο απέμεινε; Μήπως ΦΠΑ και επί του φόρου εισοδήματος; Μπορεί κανείς να το εξηγήσει αυτό;

Κρίσιμες σπατάλες

Εν μέσω ποικίλων κρίσεων (παγκοσμίων και εγχωρίων), συνεχών επικρίσεων (εσωτερικών και από τρίτους) για τα εν Ελλάδι τεκταινόμενα και συγκρίσεων με το τί γίνεται αλλού, φαίνεται ότι εν πολλοίς ‘αγρόν αγοράζουμε’. Διαβάστε λοιπόν το απολαυστικό όσο και αφυπνιστικό κομμάτι της Μαριάννας Τζιαντζή (Καθημερινή 8/8/09) με τίτλο ‘Από τα χρυσά κουτάλια στις χρυσές πομάδες’, για τις μάσκες ομορφιάς από πανάκριβα προϊόντα, σκεφθείτε καλά αν πρέπει να γελάσετε ή να ξεσπάσετε σε λυγμούς, και προβληματισθείτε. Αντιγράφω μόνο μερικές φράσεις, ενδεικτικά:

‘Κρίση, ποια κρίση; Στην Ελλάδα το χρυσάφι μάς περισσεύει και το απλώνουμε στο πρόσωπό μας όπως το βούτυρο στη φρυγανιά. Στα golden boys αντιστοιχούν τα golden girls ή μάλλον κυρίες με golden moutra ή golden face. Kι επειδή το όριο της γυναικείας φιλαρέσκειας είναι το άπειρο, υπάρχουν και άλλα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο στην κουζίνα αλλά και στο μπουντουάρ, όπως το χαβιάρι. Η αισθητικός είπε επίσης ότι υπάρχουν και μάσκες με «κόκκους διαμαντιού», οι οποίες υποθέτουμε ότι είναι ακόμα πιο δραστικές’. (διαβάστε το ολόκληρο--αξίζει!)

Άλλο δείγμα της κρίσης: σε δείπνο μετά από κάποιο κοινωνικό γεγονός, έχοντας χορτάσει με το παραπάνω από τα διάφορα ‘πρώτα πιάτα’, βλέπουμε να μένουν σχεδόν ανέγγιχτες οι πολλές και μεγάλες πιατέλες με το ‘κύριο πιάτο’. Και θυμόμαστε (αλήθεια;) Εκείνον που, αφού χόρτασε με τα πέντε ψωμιά τις χιλιάδες του κόσμου, είπε στους μαθητές: "Συναγάγετε τα περισσεύσαντα κλάσματα ίνα μη τι απόληται". Πόσους τόννους τέτοιων κλασμάτων πετούμε καθημερινά;

Γοργά παρεστιγμένα

Οι πιο παρατηρητικοί αναγνώστες θα διαπίστωσαν ασφαλώς την αλλαγή της ονομασίας του ιστολογίου και το σχετικό σχόλιο που τη συνοδεύει. Όπως γνωρίζουν οι περί την Βυζαντινή μουσική ενδιατρίβοντες, το ‘γοργό’ συντομεύει τον χρόνο εκτέλεσης μιας μουσικής νότας στο μισό, ενώ ‘παρεστιγμένο’ σημαίνει ότι τα δυο μισά είναι άνισα, με την έμφαση να δίνεται στο πρώτο ή το δεύτερο μισό, ανάλογα με τη θέση της ‘στιγμής’. Νομίζω πως ο συγκεκριμένος τίτλος αποδίδει ακριβώς το ζητούμενο: να τονίζονται με συντομία κάποια θέματα, μείζονα ή ελάσσονα, που ελκύουν το ενδιαφέρον του γράφοντος. Ευπρόσδεκτη πάντα η συμφωνία, αλλά και η αντίστιξη.

Με αφορμή την Επίδαυρο

Έχω γράψει κι άλλη φορά για τις σύγχρονες τάσεις παραμόρφωσης των θεατρικών έργων, με αφορμή μια παράσταση Σαίξπηρ που το ΚΘΒΕ την έκανε αγνώριστη. Πιστεύω όμως, ως γενική αρχή, ότι τα κάθε είδους έργα (και οπωσδήποτε τα κλασικά) πρέπει να αποδίδονται κατά το δυνατόν με σεβασμό προς το πνεύμα της εποχής που γράφτηκαν: ο Αισχύλος ως Αισχύλος, ο Σαίξπηρ ως Σαίξπηρ, ο Ίψεν ως Ίψεν. Δεν γνωρίζω τι ‘ανοσιούργημα’ διαπράχθηκε πρόσφατα στην Επίδαυρο και προκάλεσε το γιουχάισμα των θεατών, αλλά όσοι θέλουν να κάνουν ‘πειραματικό’ θέατρο ή σκηνοθετικές ακροβασίες, μπορούν να ασχοληθούν με τις μορφές αυτές τέχνης είτε σε μη κλασικά έργα είτε έξω από τους καθιερωμένους παραδοσιακούς χώρους. Δεν είναι κακό να σέβεται κανείς στοιχειωδώς τους συγγραφείς και τα έργα τους, αλλά και κάποιους χώρους με ιστορία και παράδοση. Υπάρχουν γύρω μας τόσες ευκαιρίες για νεωτερισμούς που κανείς δεν θα μπορούσε να μιλήσει για περιθωριοποίηση της ελευθερίας του κάθε θεατρικού δημιουργού. Δεν χρειάζεται να τα ισοπεδώσουμε όλα.

Κεφάλια ή μάρμαρα;

Τελικά κατέστρεψαν ή όχι κάποιοι Χριστιανοί γλυπτά της Ακρόπολης; Πιθανώτατα ναι. Μετά από αιώνες αγρίων διωγμών, αποκλειστική σχεδόν αιτία των οποίων ήταν ότι οι Χριστιανοί δεν θυσίαζαν στο Δία ή την Αθηνά, θα ήταν εξαιρετικά περίεργο (ίσως αφύσικο) να μη βρεθούν κάποιοι που έβγαλαν το άχτι τους στις μαρμάρινες απεικονίσεις των θεών της αρχαιότητας. Κακώς, κάκιστα, αλλά είναι προτιμότερο να γκρεμίζονται μάρμαρα από το να κόβονται κεφάλια. Από απόσταση ασφαλείας αρκετών αιώνων μπορούμε βέβαια να κάνουμε κριτική με την άνεση της πολυθρόνας. Ίσως αυτό να ήταν το μόνο σχόλιο που χρειαζόταν από πλευράς Εκκλησίας για το πολύκροτο βίντεο του Κώστα Γαβρά στο Μουσείο της Ακρόπολης. Κάθε άλλη εκδήλωση ή απαίτηση (για περικοπή, λογοκρισία κτλ) αποτελεί απλώς διαφήμιση και προβολή. Εδώ που τα λέμε, όταν με το καλό επισκεφθούμε το μουσείο, στο βίντεο θα εξαντλήσουμε το ενδιαφέρον μας;

Σημ. Βλέπε και τη γνώμη του καθηγητή Ν. Σταμπολίδη, διευθυντή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, για το θέμα αυτό.

Θεωρίες συνωμοσίας

Έχω ανάμικτα συναισθήματα απέναντι στις λεγόμενες Θεωρίες Συνωμοσίας (που ως γενικό μοτίβο έχουν ότι πίσω από κάθε φαινόμενο, φυσικό, βιολογικό, οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό κτλ. υπάρχουν σκοτεινές και υστερόβουλες επιδιώξεις, που τελικά στόχο έχουν να βάλουν όλο τον κόσμο στο χέρι). Το ίδιο ισχύει και για την τρέχουσα γρίπη, για την οποία ακούγονται πολλά και διάφορα (ποιος κερδίζει από τα εμβόλια και τα αντι-ιικά φάρμακα, ποιος Αμερικανός πολιτικός έχει μετοχές στην κάθε εταιρεία, και πάει λέγοντας). Βέβαια ο Απόστολος Πέτρος μας λέει ότι ο διάβολος ‘ως λέων ωρυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίη’, που σημαίνει ότι κάθε πονηρία και κακία προέρχεται από αυτόν. Ωστόσο, υπάρχει ένα αγιορείτικο ανέκδοτο για κάποιον μοναχό που σοφίστηκε έναν ιδιαίτερα σύνθετο τρόπο για να ψήσει ένα αυγό σε καιρό νηστείας. Όταν ο ηγούμενος τον ρώτησε πώς το σκέφθηκε, εκείνος απάντησε: «Ο διάβολος μου έβαλε την ιδέα, Γέροντα», οπότε εμφανίζεται προσβεβλημένος ο διάβολος και διαμαρτύρεται: «Ούτε μου πέρασε από το μυαλό κάτι τέτοιο!». Που σημαίνει ότι μερικές φορές μπορεί και στον διάβολο να δίνει ο άνθρωπος μαθήματα.

Για να ξαναγυρίσουμε στη γρίπη (όχι, δεν θα σας δώσω οδηγίες για το τι να κάνετε, γι’ αυτές είναι υπεύθυνα τα τηλεοπτικά κανάλια, και βοήθειά σας!), βλέπουμε μια αμφιθυμική στάση του κοινού και των δημοσιολόγων. Από τη μια συζητούμε με αρκετή δόση πικρίας (και ζήλιας;) για το πόσα θα κερδίσουν οι φαρμακοβιομηχανίες (και οι μέτοχοί τους) από τα φάρμακα και τα εμβόλια, από την άλλη κοπτόμαστε για το αν θα φτάσουν τα εμβόλια για όλους, και μήπως πρέπει να πάρουμε περισσότερα, δηλ. να αυξήσουμε ακόμη περισσότερο τα κέρδη εκείνα που καταδικάζουμε. Τελικά τι ακριβώς θέλουμε;

Ο τελευταίος μιας γενεάς

Ο λόγος για τον Δημήτριο Παπαδημητρίου, απόστρατο υποστράτηγο Υγειονομικού, που ετελειώθη εν ειρήνη προχθές, ενώ βάδιζε ήδη στο εκατοστό έτος της ηλικίας του (1910-2009). Γιός του προπάππου μου, παπα-Γρηγόρη Παπαδημητρίου, με ανεδέχθη εκ της κολυμβήθρας από τα χέρια του πατέρα του, για να με παραδώσει στη μητέρα μου, που ο ίδιος είχε βαπτίσει και στεφανώσει. Έχοντας υπηρετήσει την πατρίδα σε καιρούς χαλεπούς και έχοντας τιμηθεί με πολλές στρατιωτικές διακρίσεις, θεωρούσε ως υψίστη τιμή το ρητό που είχε αναρτημένο στον τοίχο του γραφείου του, ανάμεσα στα διπλώματα και τις εύφημες μνείες: «Ο καυχώμενος εν Κυρίω καυχάσθω». Ευτύχησε να δει ‘κύκλω της τραπέζης του ως στελέχη τα έκγονά του’, και όλοι μας ευτυχήσαμε να παίρνουμε τις ευχές από το διαυγέστατο πνεύμα του σε κάθε προσωπική και οικογενειακή περίσταση, ευχάριστη ή θλιβερή (όπως ο πρόσφατος θάνατος του ανεψιού του Γρηγόρη, μετά από δύσκολη ασθένεια). Ήδη ‘προσετέθη προς τους πατέρας αυτού’. Χθες τον προπέμψαμε χωρίς θρήνους, με το ‘Χριστός ανέστη’, όπως του άρμοζε. ‘Μακάριοι οι νεκροί οι εν Κυρίω αποθνήσκοντες’.

Ένα Σύνταγμα από λάστιχο

Έχουμε ένα Σύνταγμα που το φτιάχνουμε κατά τα μέτρα μας. Το αναθεωρούμε όποτε μας δόξει, όπως λένε οι Κύπριοι. Το ξεχειλώνουμε ερμηνευτικά όσο και προς όποια πλευρά θέλουμε. Το θυμόμαστε και το επικαλούμαστε όταν μας βολεύει, το αγνοούμε σιωπηρά ή και επιδεικτικά το καταπατούμε όταν δεν καλύπτει το εφήμερο μικροσυμφέρον μας (αχ αυτός ο νομοθέτης, όλο απρονοησίες ήταν!). Όλοι οι εθνοπατέρες (και μητέρες) αυτό σηκώνουν σαν σημαία, κι όταν χρειάζεται μ’ αυτό τυλίγουν την ποικιλόχρωμη πολιτική γύμνια τους. Τελικά, μήπως και το Σύνταγμα εκφράζει απλώς το πνεύμα του λαού τον οποίο--υποτίθεται--προσπαθεί να βάλει σε κάποια τάξη; Άλλωστε, κι αυτοί που το συνέταξαν Έλληνες δεν ήταν;

Αθόρυβα και αποτελεσματικά

Όσο κι αν οι αστυνομικές ειδήσεις-- ιδίως με επιτυχές τέλος, όπως η πρόσφατη ιστορία με τους απαγωγείς Παναγόπουλου κτλ. -- αποτελούν προσφιλές ανάγνωσμα στα Μέσα, το μόνο θετικό μήνυμα που παίρνει κανείς είναι ότι όταν οι διωκτικές αρχές δουλεύουν με την αθόρυβη τακτική που αρμόζει σε τέτοιες σοβαρές υποθέσεις (χωρίς κάμερες και εκτενείς δημόσιες αναλύσεις των κινήσεών τους) μπορούν να φέρνουν αποτελέσματα. Δεν είναι τελείως παράλογο, και άδικο, να γεμίζουμε τα φύλλα με υπηρεσιακές «αποκαλύψεις» και λεπτομέρειες που μπορεί να κάνουν πιο δύσκολο το έργο των κυνηγών του εγκλήματος τη επόμενη φορά; Για να μη μιλήσουμε για την προσωπική τους ασφάλεια και ακεραιότητα.

[Δημοσιεύθηκε ως επιστολή στο ΒΗΜΑ 9/7/2009]

Η δασκάλα του χωριού

Για όσους ενδιαφέρονται για τα της Παιδείας (και της ιστορίας της) στη χώρα αυτή, παραπέμπω χωρίς περιττά σχόλια στο ιστολόγιο μιας δασκάλας, με την αναφορά της σε μιαν άλλη δασκάλα. Δεν είναι από τις ιστορίες που συμβαίνουν κάθε μέρα...

Ύποπτοι με ταυτότητα

Ακούστηκε από την αντιπολίτευση ότι η ονομαστικοποίηση των καρτοκινητών τηλεφώνων καθιστά όλους τους Έλληνες υπόπτους. Χωρίς να παραβλέπουμε την ψυχολογική ανάγκη κάποιων θεσμικών οργάνων και προσώπων να βρίσκουν ψεγάδια σε όλα, σημειώνουμε ότι η καθημερινή πείρα ολοένα μας αποκαλύπτει πρόσωπα ‘υπεράνω υποψίας’ αναμεμιγμένα σε διάφορες υποθέσεις ποικίλου βαθμού σκοτεινότητος, σε σημείο που να μη θεωρούμε κανέναν ανίκανο για κάποιου είδους λαθροχειρία ή αδίκημα. Πόσο περισσότερο υπόπτους μπορούν να μας κάνουν τα ονομαστικά καρτοκινητά; Ίσως με την εφαρμογή του μέτρου να γνωρίσουμε επιτέλους μερικούς από τους ‘γνωστούς αγνώστους’. Εκτός κι αν μια τέτοια ταυτοποίηση δεν πολυσυμφέρει...

Άσπρη γάτα, μαύρη γάτα

Πολύς λόγος στα Μέσα για την αντικατάσταση του επικεφαλής της ΕΥΠ από εισαγγελικό λειτουργό, για το αν οι αρμοδιότητες της υπηρεσίας αυτής είναι μόνο εκτός του κράτους ή επεκτείνονται και εντός, και άλλα διάφορα παρα-κατασκοπευτικά. Δεν γνωρίζω το θέμα, και δεν μου πέφτει λόγος να το σχολιάσω. Κάνω απλώς τη σκέψη ότι στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον που ζούμε τα σύνορα των κρατών (και συνεπώς και των υπηρεσιακών αρμοδιοτήτων) έχουν πολύ σχετική σημασία. Το έγκλημα (και η τρομοκρατία) είναι εξίσου διεθνοποιημένα με άλλες, θεωρητικά νόμιμες αλλά ηθικά αμφίβολες δραστηριότητες (π.χ. διασυνοριακή διακίνηση χρημάτων με σκοπό τη φορολογική ελάφρυνση). Συνεπώς το ζητούμενο είναι μια «γάτα» που να πιάνει τα ποντίκια. Αν το χρώμα της θα είναι άσπρο, μαύρο ή κανελλί, μας ενδιαφέρει από αισθητική πλευρά και μόνο. Και περί χρωμάτων, ουδείς λόγος!

Προτεραιότητες

Ίσως έχει κι αυτό κάποια σχέση με τα προηγούμενα. Σε γνωστή πρωινή ενημερωτική εκπομπή του ραδιοφώνου η κεντρική εκφωνήτρια μας αναγγέλλει ότι θα ακολουθήσουν οι αθλητικές ειδήσεις. Ο ρεπόρτερ που παίρνει τη σκυτάλη μας ενημερώνει με κάθε λεπτομέρεια για το ποιος παίκτης "μιλάει" με ποια ομάδα, για πόσα χρόνια και για πόσα λεφτά (μεγάλα ποσά), ενώ λίγο πριν κλείσει την ανταπόκρισή του θυμάται να μας πει, σαν υστερόγραφο: "Α, ναι, και οι έφηβοί μας πήραν χθες τη δεύτερη θέση στο παγκόσμιο μπάσκετ, χάνοντας στον τελικό από τις ΗΠΑ με 88-80. Σπουδαία επιτυχία". Απομένουμε να αναρωτιόμαστε πόσο σπουδαία είναι η επιτυχία αφού αποτελεί την τελευταία είδηση στο 'αθλητικό' ρεπορτάζ, όπου κυριαρχεί μόνο το ιδιόμορφο χρηματιστήριο των ποδοσφαιρικών αξιών. Αφού οι μεταγραφές είναι κυρίως χρηματικές συναλλαγές, γιατί δεν τις βάζουν στις οικονομικές ειδήσεις, μαζί με τις εξαγορές τραπεζών ή άλλων εταιριών;

Το μηδέν και τα Άριστα

Όσο κι αν έχουμε συνηθίσει (δεν θα έλεγα «εξοικειωθεί») σε ένα καθημερινό διαιτολόγιο από σκάνδαλα, διαπλοκές, «μέσα» και «προμήθειες», νιώθουμε μια ξεχωριστή δυσφορία διαβάζοντας στη στήλη του Α. Παπαχελά (Καθημερινή 12/7/2009) για την κυρία που διαμαρτυρήθηκε στο δάσκαλο για τον όχι ικανοποιητικό βαθμό που πήρε η εργασία του παιδιού της, προσθέτοντας ότι «Εγώ πλήρωσα 200 ευρώ σε δασκάλα του σχολείου σας για να μου ετοιμάσει αυτή την εργασία». Ο σχολιασμός του γνωστού αξιόλογου δημοσιογράφου είναι εύστοχος: διδάσκουμε από μικρά τα παιδιά μας ότι όλα έχουν την τιμή τους, και όλα γίνονται αν πληρώσεις το ανάλογο ποσό εκεί που θα πιάσει τόπο. Τότε τι περιμένουμε από τους μεγαλύτερους, που ανατράφηκαν με τέτοιες ‘αρχές’;

Θυμούμαι δυο περιπτώσεις αριστούχων στο έτος μας. Ο ένας κατέβαλλε κάθε δυνατή προσπάθεια μελέτης, και έλεγε στον καθηγητή: «Αν πρόκειται να πάρω κάτω από 9, κόψτε με για να ξαναδώσω το μάθημα». Ο άλλος, όταν κάποτε πήρε ένα οκτάρι, πήγε και είπε στον καθηγητή: «Ξέρετε, μου λείπει μια μονάδα για να βγάλω άριστα», και ο καθηγητής αμέσως άλλαξε το 8 σε 10. Μου είχε διηγηθεί ο ίδιος το περιστατικό, και αναρωτήθηκα αν το είχε κάνει μόνο σε ένα μάθημα. Εσείς ποιο Άριστα θα επιλέγατε;

Τίτλοι τιμής

Ο γνωστός υπέρμαχος των δικαιωμάτων των καπνιστών κ. Τηλέμαχος Μαράτος έχει βέβαια το δικαίωμα της γνώμης του (βλ. Καθημερινή 10/7/2009), όπως και το δικαίωμα επιλογής του τρόπου του θανάτου του (αλλά μόνο του δικού του). Θα μπορούσε άραγε να υποστηρίξει τα επιχειρήματά του (έωλα και νεόκοπα) απέναντι στις οικογένειες που χάνουν καθημερινά δικούς τους ανθρώπους σε πρόωρες ηλικίες (40-60 ετών) από καρκίνους πνεύμονα, εμφράγματα και άλλες άμεσα σχετιζόμενες με το κάπνισμα νόσους; Δεν ξέρω πόσους τέτοιους ανθρώπους γνωρίζει: προσωπικά έχω στα ιατρικά μου κατάστιχα μερικές εκατοντάδες. Εν πάση περιπτώσει, αν θεωρεί ότι όσοι προσπαθούμε--κινούμενοι από την πικρή επαγγελματική μας πείρα--να περιορίσουμε τη ζημία που υφίστανται οι συνάνθρωποί μας από την καπνισματική συνήθεια είμαστε "πουριτανοί" ή "ιεροεξεταστές", ας δεχθούμε τους χαρακτηρισμούς του ως τίτλους τιμής από έναν τόσο κοινωνικά υπεύθυνο πολίτη.

[Απεστάλη στην Καθημερινή]

Ξαγρυπνώντας

Στη βιογραφία της Μαρίας Κιουρί διαβάζουμε πώς, όταν ήταν στο γυμνάσιο, ένα βράδυ ξενύχτησε μαζί με άλλες συμμαθήτριές της, διότι με το χάραμα θα απαγχονιζόταν ο αδελφός μιας φίλης της που είχε συλληφθεί για συνωμοσία κατά του τσάρου (η Πολωνία ήταν τότε υποταγμένη στη Ρωσία). Η αγρυπνία αυτή τελειώνει με την ανατολή του ήλιου: «Όταν η χλομή αυγή ήρθε να φωτίσει τη χλομάδα τους και να σημάνει την ώρα του τέλους, έπεσαν στα γόνατα και, ψιθυρίζοντας μια στερνή προσευχή, έκρυψαν στα χέρια τους τα έντρομα πρόσωπά τους».

Το περιστατικό αυτό, που είχα διαβάσει παλιά ως μαθητής, τριγύριζε απρόσκλητο στο νου μου όλη μέρα χθες, καθώς περίμενα τον Στέφανο να πεθάνει. Οι πολλές δουλειές με τους άλλους ασθενείς έγιναν στη σκέψη της αναμονής αυτής. Το νήμα της ζωής του ξεφτούσε, η άμμος στην κλεψύδρα έτρεχε όλο και πιο γοργά, αλλά δεν έλεγε να σωθεί. Το καντήλι τρεμόπαιζε. Η ανάσα έβγαινε όλο και πιο δύσκολη, και το κάθιδρο πρόσωπο έδειχνε όλη την αγωνία της επίγνωσης του τέλους. Μαρτύριο η τελική δύσπνοια: οι πνεύμονες δεν δέχονται καν το οξυγόνο που τους προσφέρουμε. Αναγκαστήκαμε να τον ηρεμήσουμε φαρμακευτικά ώστε να μην αισθάνεται την προοδευτική ασφυξία. Λίγο νωρίτερα ο ιερέας τον είχε κοινωνήσει και είχε διαβάσει την ‘Ευχή εις ψυχορραγούντα’. Οι ανθρώπινες δυνατότητες για ουσιαστική βοήθεια είχαν εξαντληθεί. Και πέρασε το απόγευμα, και πέρασε το βράδυ. Μια τελευταία επίσκεψη: ο ίδιος κοιμόταν βαθιά. Γύρω του όλοι οι δικοί του, οι άνθρωποι που μετρούν τα δευτερόλεπτα και κρατούν την έσχατη ανάμνηση από μια δύσκολη πορεία προς το τέλος. Με το κουράγιο που έρχεται απρόσμενο, εκεί που νομίζουμε ότι δεν υπάρχει.

Ο Στέφανος πέταξε για τον ουρανό ακριβώς τα μεσάνυχτα...

Τράβα με να σε τραβώ

Ευτυχώς δεν αργήσαμε να το ακούσουμε από υπουργικά χείλη, κι έτσι πήγε η καρδιά μας στη θέση της: δεν πρόκειται να χάσουμε το ΙΚΑ που ξέραμε. Θα συνεχίσει να υπάγεται στο Υπουργείο Απασχόλησης και να μην έχει καμιά σχέση με το 'Υγείας' (ή με την υγεία;). Που σημαίνει ότι όλες οι κινήσεις που ανακοινώθηκαν τις προηγούμενες μέρες (βλ. και προηγούμενη ανάρτηση) είναι ουσιαστικά μια διελκυστίνδα υπουργείων ("pushme-pullyu" στη γλώσσα του Dr Dolittle) που δεν ενδιαφέρονται ούτε στο ελάχιστο γι΄αυτό που τελείως ουτοπικά ονειρευόμαστε κάποιοι: ισότιμη μεταχείριση των ασθενών, ανεξάρτητη από επάγγελμα, ηλικία, φύλο ή 'Ταμείο'. Όπως λέει η αγγλική παροιμία, δεν μπορείς να διδάξεις σε γέρο σκύλο νέα κόλπα.

Ενιαία ασφάλιση υγείας

Ακόμη και στη χώρα της ακριβής ιατρικής, τις ΗΠΑ, πληθαίνουν οι σοβαρές φωνές, όπως εκείνη του νομπελίστα οικονομίας Paul Krugman (Καθημερινή 7/7/2009) που συνηγορούν για την προσιτή ιατρική περίθαλψη για όλους. Να ελπίσουμε ότι μια και κάθε τόσο αντιγράφουμε την Αμερική σε διάφορους τομείς, με άλλοτε άλλη επιτυχία, κάποια μέρα μπορεί να αντιγράψουμε και την ιδέα αυτή; Ο γράφων έχει διατυπώσει δημόσια τη γνώμη του (ΒΗΜΑ, 9/12/2008) ότι πρέπει κάποια στιγμή επιτέλους να διαχωρισθεί η υγεία από τις συντάξεις και άλλες κοινωνικές παροχές. Κάτι τέτοιο εξήγγειλε πρόσφατα η κυβέρνηση ως μελλοντική προοπτική για το ΙΚΑ. Γιατί όχι και για όλα τα ταμεία; Οι αρρώστιες δεν κάνουν επαγγελματικές ή άλλες διακρίσεις: αυτές τις κάνουν οι ασφαλιστές και οι πολιτικοί. Αν οι αρρώστιες είναι ίδιες, τότε και η φροντίδα γι' αυτές θα πρέπει να είναι ενιαία και ισότιμη. Χωρίς τη βασική αυτή αρχή δεν μπορούμε να μιλούμε για Εθνικό Σύστημα Υγείας.