Θεωρία και απόδειξη

Σαν σήμερα το 1879 είχε γεννηθεί ο Αϊνστάιν, και σήμερα πέθανε, σε ηλικία 76 ετών, ο Στήβεν Χώκινγκ, ο μεγαλύτερος σύγχρονος θεωρητικός φυσικός. Από τα 21 του ζούσε με νόσο του κινητικού νευρώνα, μια πάθηση που συνήθως η επιβίωσή της μετριέται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Η εικόνα του φανερά παραμορφωμένου ανθρώπου που μόνιμα βρίσκεται στο αναπηρικό αμαξίδιο, ανήμπορος να μιλήσει αλλά με τη δύναμη να κάνει θεωρητικούς συλλογισμούς απρόσιτους για τους περισσότερους από μας, είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, και κανείς δεν αρνείται την ιδιοφυΐα του και την προσφορά του στην επιστήμη, αλλά και την θέλησή του. Ο ίδιος είπε κάποτε: «Οι προοπτικές μου μειώθηκαν στο μηδέν όταν ήμουν 21 ετών. Όλα όσα ήρθαν από εκεί και μετά ήταν ένα δώρο». Δώρο από ποιον άραγε; Και πάλι με δικά του λόγια: «Πιστεύω ότι η απλούστερη εξήγηση είναι ότι δεν υπάρχει Θεός. Κανένας δεν δημιούργησε το σύμπαν και κανένας δεν κατευθύνει τη μοίρα μας. Αυτό με οδηγεί να συνειδητοποιήσω ότι πιθανώς δεν υπάρχει παράδεισος ούτε ζωή μετά τον θάνατο. Έχουμε αυτή τη ζωή για να εκτιμήσουμε το μεγάλο σχέδιο του σύμπαντος, και γι’ αυτό είμαι εξαιρετικά ευγνώμων». Ευγνώμων σε ποιον; Είναι στ’ αλήθεια κρίμα που στα 55 χρόνια που έζησε ως ‘δώρο’ ο μεγάλος αυτός επιστήμονας και διανοητής δεν μπόρεσε να υπερβεί το φράγμα της ανθρώπινης νόησης και να δει τα ‘μη βλεπόμενα και αιώνια’, κατά τον Απόστολο Παύλο. Τώρα πηγαίνει να λάβει τις οριστικές απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα που ερευνούσε μια ζωή. Ελπίζω να ικανοποιήσουν την ακόρεστη περιέργειά του, έστω κι αν διαψεύσουν τις προβλέψεις του. 

Λίγο χιούμορ

Πολλά τα σοβαρά θέματα της τρέχουσας επικαιρότητος, αλλά δεν πρέπει να χάνουμε και το χιούμορ μας. Ακούγοντας λοιπόν τον πρωθυπουργό της χώρας να απαριθμεί τα κοινά σημεία που έχουν Ελλάδα και Πορτογαλία, σκέφθηκα ότι οι δυο χώρες έχουν και μια ουσιώδη διαφορά. Η Πορτογαλία παράγει και εξάγει φελλό (σχεδόν το 50% της παγκόσμιας παραγωγής), ενώ η Ελλάδα αξιοποιεί εγχώριους... φελλούς (υπάρχουν πολλοί από δαύτους) σε δημόσιες θέσεις και αξιώματα. Λίγο το έχετε αυτό;

Ποδοσφαιρικά

Πώς δουλεύει ο συνειρμός, και πώς ανασύρει από τον μαλακό δίσκο του εγκεφάλου κάποιες εγχαράξεις άλλων εποχών! Οι δικές μας μνημονικές εικόνες θα ακούγονται σαν ανέκδοτα από ανθρώπους του σήμερα, που δεν θα μπορούν καν να τις διανοηθούν, μια και δεν έχουν αντίστοιχες παραστάσεις. Ας το προσπαθήσω όμως, κι ό,τι βγει.
     Κάποτε λοιπόν το ποδόσφαιρο δεν ήταν επαγγελματικό. Υπήρχαν άνθρωποι που τις Κυριακές κλωτσούσαν μια μπάλα για το κέφι τους, και τις υπόλοιπες έξι μέρες της εβδομάδας (τότε δεν είχε αγώνες από το Σάββατο ως τη Δευτέρα) βιοπορίζονταν με άλλους τρόπους. Έπαιρναν τα πριμ τους όταν νικούσε η ομάδα ή όταν κέρδιζε κάποιον τίτλο ή σε κάποια άλλη ευκαιρία, αλλά αυτά δεν μετρώνταν σε εκατομμύρια. Υπήρχε και τότε οπαδικό πνεύμα, υπήρχαν ‘αιώνιοι αντίπαλοι’ (έστω κι αν δεν τους λέγαμε έτσι), υπήρχε η διελκυστίνδα μεταξύ των μεγάλων ομάδων σε κάθε πόλη, αλλά και η διηνεκής αντιπαλότητα και καχυποψία της επαρχίας (όχι μόνο του Βορρά) απέναντι στο λεγόμενο ΠΟΚ (όσοι δεν το ξέρουν ας προχωρήσουν παρακάτω, δεν χάνουν και τίποτε). Κορυφαία εκδήλωση μετά από κάθε τοπικό ντέρμπι ήταν η κηδεία. Το βράδυ μετά τον κρίσιμο αγώνα, ανάλογα με το αποτέλεσμα, εμφανίζονταν στις κολώνες της γειτονιάς τα κηδειόχαρτα (τυχαίο το παράδειγμα): ‘Τον προσφιλή μας ΠΑΟΚ που απεβίωσε σήμερα στη Χαριλάου κηδεύουμε… Ο πρόεδρος, οι παράγοντες, οι λοιποί τεθλιμμένοι συγγενείς’. Η τελετή γινόταν στο πλησιέστερο ‘Αρειανό’ καφενείο: φέρετρο στη μέση, κάμποσοι οπαδοί τριγύρω με κεριά αναμμένα, ύφος δήθεν πένθιμο (μερικοί έψελναν και Αιωνία η μνήμη), διανθισμένο με τα σχετικά ανέκδοτα. Ατμόσφαιρα καρναβαλιού και γενικής ψυχαγωγίας για όλους τους υπόλοιπους. Τέλος, μέχρι το επόμενο ματς.
     Και τότε γίνονταν επεισόδια πότε-πότε, και τότε αμφισβητούνταν οι φάσεις (δεν υπήρχαν και οι τηλεοπτικές κάμερες και τα άμεσα ριπλέι), και τότε ‘τα άκουγαν’ οι διαιτητές (συχνά δικαιολογημένα). Ωστόσο γενικά δεν θυμάμαι την ‘πολεμική’ ατμόσφαιρα που βλέπουμε σήμερα πριν ακόμη αρχίσει ο αγώνας. Τόσες κροτίδες δεν ακούγονται ούτε στη Βαγδάτη ή την Καμπούλ σε ώρα αιχμής. Ούτε θυμάμαι εισβολή ενόπλων προέδρων με δίμετρους σωματοφύλακες στον αγωνιστικό χώρο. Αλλά όταν το κάθε γκολ και το κάθε αποτέλεσμα μεταφράζεται σε εκατομμύρια, φαίνεται ότι οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν.

Θανατώσεις

Πολύς λόγος γίνεται κάθε τόσο για το αν κάποιος στη Συρία (ή όπου αλλού) χρησιμοποιεί χημικά όπλα – χθες το ξανακούσαμε στις ειδήσεις. Να διευρύνω λίγο το πεδίο με μια ‘αιρετική’ σκέψη: αν γενικά θεωρείται αποδεκτό να σκοτώνεις τον άλλο, τότε η επιλογή του όπλου μάλλον έχει δευτερεύουσα σημασία. Αν είναι ηθικό να σκοτώνεις, τότε η θανατηφόρα ένεση, η έξυπνη βόμβα, η πιστολιά στον κρόταφο, το μαχαίρι ή η θηλειά στο λαιμό, το τοξικό νέφος, το δηλητηριασμένο νερό, το πυρηνικό μανιτάρι, είναι απλώς αποχρώσεις της ‘καλλιτεχνικής ευαισθησίας’ του δολοφόνου. Κάτι ανάλογο έχει γίνει στο παρελθόν στις ΗΠΑ με εκτελέσεις καταδίκων που για τεχνικούς λόγους δεν πήγαν καλά, με αποτέλεσμα να ‘ταλαιπωρηθεί’ ο μελλοθάνατος: ακούστηκαν ένα σωρό διαμαρτυρίες για την βασανιστική διαδικασία, όχι όμως για την ίδια την εκτέλεση. Με άλλα λόγια, φαίνεται ότι η ευαισθησία και ο αποτροπιασμός μας εξαντλείται στο επιλεγόμενο μέσο ή τον τρόπο και δεν επεκτείνεται στην πράξη αυτή καθεαυτή. Έχει όρια άραγε η υποκρισία μας;

Γεωπολιτική

Άκουσα χθες στο ραδιόφωνο μια ενδιαφέρουσα ανάλυση από καθηγητή Γεωπολιτικής που συνέδεε μεταξύ τους τις ποικίλες αναστατώσεις που βασανίζουν τον κόσμο τα τελευταία χρόνια (Αφγανιστάν, Ιράκ, Αίγυπτο, Λιβύη, Συρία, Κουρδιστάν κτλ.) με το ‘μεγάλο παιχνίδι’ (για να θυμηθούμε την έκφραση του Κίπλινγκ) των υπερδυνάμεων: περικύκλωση της Ρωσίας από τις ΗΠΑ, εξασφάλιση των διαύλων μεταφοράς καυσίμων (και μάλιστα των ‘δικών μας’ έναντι των ‘άλλων’), με μια κουβέντα στρατηγική επικράτηση με οποιοδήποτε τρόπο. Κι επειδή οι διάφοροι τρόποι δεν είναι πάντα πολιτικά εύπεπτοι, επινοούνται διάφορα διπλωματικά προσχήματα (π.χ. εξαγωγή ‘δημοκρατίας’, ανύπαρκτα όπλα μαζικής καταστροφής κ.ά.), που οδηγούν σε εμφύλιες συγκρούσεις με θύματα κυρίως αμάχους και με τεράστιες υλικές ζημίες. Βαρύ και δύσκολο πράγμα η υπερδύναμη: η αλαζονεία της ισχύος και η αχορτασιά του πλούτου (αλλά και ο φόβος μήπως τυχόν οι ‘άλλοι’ πάρουν κάποια στιγμή το πάνω χέρι) οδηγούν σε μια κλιμάκωση τρόμου, στην οποία προσωπικοί συναισθηματισμοί και εθνικές ευαισθησίες δεν υπολογίζονται, αλλά ποδοπατούνται ανελέητα, εφόσον φαίνονται σαν εμπόδια στο ευρύτερο σχέδιο.
      Κι έρχεται πάλι ο προφήτης Ησαΐας στο σημερινό ανάγνωσμα (Ησ. 10:12-20) και μας θυμίζει πώς σκέπτονται οι υπερδυνάμεις κάθε εποχής και ποια είναι η τελική τους κατάληξη. «Όταν ο Κύριος ολοκληρώσει την παιδαγωγική τιμωρία στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει τιμωρία στον μεγάλο αυτό και αλαζονικό νου, στον άρχοντα των Ασσυρίων... Διότι αυτός είπε: ‘Με την δύναμή μου θα κατορθώσω έργα μεγάλα. Με την σοφίαν μου θα καταλύσω και θα κυριεύσω τα σύνορα των εθνών και την δύναμή τους θα λεηλατήσω. Θα συγκλονίσω τις κατοικημένες πόλεις, θα καταλάβω ολόκληρη την οικουμένη με το χέρι μου σαν φωλιά πουλιών και σαν αυγά παρατημένα σ’ αυτήν. Κανείς δεν θα υπάρξει, που να μου διαφύγει η να μου φέρει αντίρρηση’... Γι’ αυτό ο Κύριος των δυνάμεων θα στείλει στη σημερινή σου υπόληψη εξευτελισμό, και στη λαμπρότητα της δόξας σου φωτιά που θα την κατακαύσει... Τον Ασσύριο θα τον καταφάγει η φωτιά, όπως κατατρώγει τα ξερά χόρτα και τα δένδρα του δάσους. Την ημέρα εκείνη της τιμωρίας οι Ασσύριοι... θα σβησθούν από το πρόσωπο της γης, θα λείψουν και η φωτιά θα τους καταφάγει... Αυτοί που θα απομείνουν θα είναι ελάχιστοι, ώστε κι ένα μικρό παιδί να μπορεί να τους καταγράψει».
     Δεν έχουν σημασία τα ονόματα και οι λαοί, ούτε τους στοχοποιούμε. Οι νοοτροπίες και οι συμπεριφορές καθορίζουν την τύχη ανθρώπων και των εθνών, μικρών και μεγάλων. Ο προφήτης προδιαγράφει τις συμπεριφορές αυτές και την νομοτελειακή τύχη τους, και τα λόγια του επαληθεύονται με ακρίβεια στην πορεία της ιστορίας ξανά και ξανά, σαν ένα θεατρικό έργο που ‘ανεβαίνει’ από διαφόρους θιάσους, χωρίς η ανθρωπότητα να διδάσκεται από τις τραγικές επαναλήψεις.

Πονάει κεφάλι...

Η Λίνα Γιάνναρου παραθέτει στην Καθημερινή [Δημιουργική γραφή, 6/3/2018] πρόσφατη ανακοίνωση της ΕΛΜΕ Ημαθίας, που ζητάει από το υπουργείο παιδείας να καταργήσει τον διεθνή διαγωνισμό PISA που γίνεται αυτή την εποχή σε 70 χώρες, διότι «στηρίζεται και προωθείται από τον ΟΟΣΑ» και «εισάγει και εδραιώνει αποκλειστικά την ωφελιμιστική αντίληψη για τη γνώση... που φέρνει άμεσα οφέλη... σε βάρος της γενικής μόρφωσης». Το άρθρο επισημαίνει ότι στον τελευταίο διαγωνισμό του 2015 η Ελλάδα ήλθε 32η ανάμεσα σε 35 χώρες (σχεδόν χρυσό μετάλλιο δηλαδή...). Κι επειδή δεν μας αρέσουν οι επιδόσεις μας, να καταργήσουμε τον διαγωνισμό. Απλά πράγματα.
     Δυστυχώς το ‘ψάρι’ της παιδείας (ντρέπομαι να τη γράψω με κεφαλαίο) στη χώρα μας βρωμάει από το κεφάλι, ή μάλλον από τις σοφές κούτρες των κομματικών συνδικαλιστών της εκπαίδευσης, που έχουν τόση σχέση με τα γράμματα και τη γενική μόρφωση όση και οι ιθαγενείς του Αμαζονίου με το αλπικό σκι. Όταν μεθαύριο οι μαθητές τους θα ψωμοζητούν, υποθέτω ότι αυτοί θα τους βρούνε δουλειά. 

Φεουδαρχία

Έχουμε επισημάνει στο παρελθόν το γεγονός ότι στην ελληνική επικράτεια υπάρχουν διάφορα ‘βιλαέτια’ με ηγεμονίσκους που νέμονται ένα στοιχείο του κράτους (υπηρεσία, πολιτισμικό αγαθό κτλ.) πρωτίστως για δικό τους όφελος και ανεξάρτητα από τις επίσημες υπηρεσιακές υποχρεώσεις τους. Μια τέτοια κατάσταση φαίνεται ότι επικρατεί στον χώρο των αρχαιοφυλάκων, που έχουν την εξουσία «τοῦ ἀνοίγειν καὶ οὐδεὶς κλείσει, καὶ κλείειν καὶ οὐδεὶς ἀνοίξει» τους αρχαιολογικούς χώρους, για να δανειστούμε μια φράση από την Αποκάλυψη. Όπως γράφει σε σχετικό αναλυτικό ρεπορτάζ η Καθημερινή, έχουν καταφέρει να πληρώνονται ακόμη και για τις μέρες που απεργούν, καθώς αναγράφονται όλοι στις σχετικές καταστάσεις ως προσωπικό ασφαλείας χωρίς να είναι παρόντες, και έχοντας τα κλειδιά των χώρων που φυλάσσουν στα θυλάκιά τους. Επίσης, πληρώνονται από δυο διαφορετικούς φορείς και κανείς δεν βγάζει άκρη τι και πόσα παίρνουν, αλλά κανένας δεν τολμά να ξεκαθαρίσει την κατάσταση. Ποιος είπε ότι η φεουδαρχία έχει καταργηθεί στα δημοκρατικά κράτη;
     Κακά τα ψέματα. Η φράση ‘επανίδρυση του κράτους’ που είχε χρησιμοποιηθεί από πρώην πρωθυπουργό ως ‘πιασάρικο’ προεκλογικό σύνθημα θα ήταν κυριολεκτικά η μόνη λύση στο Ελληνικό πρόβλημα. Κατάργηση όλων των υπαρχουσών δομών, υπηρεσιών, προνομίων, μηχανισμών, και επανεκκίνηση με βάση αυστηρά καθορισμένα οργανογράμματα, με περιγραφές καθηκόντων και συμβόλαια εργασίας για κάθε μέλος του προσωπικού που θα απασχολείται εκεί, και με διαδικασίες ελέγχου και περιοδικής αναθεώρησης για την τήρηση των συμφωνημένων, με ανάλογο ποινολόγιο, χωρίς ρουσφέτια και στραβά μάτια. Μόνο έτσι θα είχε ελπίδα να αναδειχθεί αυτή η πανέμορφη και πλούσια χώρα που έχει την ατυχία να κατοικείται από τον πιο ατίθασο λαό του κόσμου.

Αδικοπραξίες

Για τις τροπολογίες έχουμε γράψει πολλές φορές, και είναι ίσως ανιαρό να επαναλαμβάνουμε τα ίδια. Μπορούμε όμως να σκεφθούμε κάτι διαφορετικό, μια νέα προέκταση ενός φαινομένου διαρκείας στην ελληνική πολιτική σκηνή. Αφορμή μας δίνει η πρόσφατη περίπτωση της υπουργού που εισέπραττε επίδομα ενοικίου ενώ της φτάνουν και της περισσεύουν να ζει και να πληρώνει το νοίκι της χωρίς... ΕΚΑΣ. Σχολιάζοντας το γεγονός (που βασίσθηκε σε τροπολογία προσαρτημένη εν είδει σκωληκοειδούς αποφύσεως στο νομοσχέδιο του 3ου μνημονίου το 2015) ο Α. Στάγκος γράφει (Καθημερινή 1/3/2018): 

     "...πολλές διατάξεις γίνονται νόμοι περνώντας ως τροπολογίες της τελευταίας στιγμής σε άσχετα νομοσχέδια, χωρίς συζήτηση στη Βουλή". 

     Νομίζω λοιπόν ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να τροποποιηθεί λιγάκι ο Ποινικός Κώδικας στην Ελλάδα. Έτσι στην ανιούσα κλίμακα βαρύτητος των αδικημάτων (πταίσμα--> πλημμέλημα--> κακούργημα) θα πρέπει να προστεθεί και μια ακόμη βαθμίδα: νομοθετική τροπολογία. Και επειδή το συγκεκριμένο αδίκημα δεν μπορεί να διαπραχθεί π.χ. από τον μανάβη, τον υδραυλικό, τον δάσκαλο, τον ανεπάγγελτο ή οποιονδήποτε άλλο πολίτη, η βαθμίδα αυτή εξ ορισμού θα πρέπει να εξαιρείται από νομικά τερτίπια περί ευθύνης υπουργών κ.τ.ο. Άλλωστε, αυτούς θα αφορά εξ ολοκλήρου και κατ’ αποκλειστικότητα.

Νέα έκδοση

Από το ‘Περιβόλι της Παναγίας’ κυκλοφόρησε χθες η ‘Ερμηνεία των Ιερών Ακολουθιών’ του αειμνήστου πατέρα μας. Πρόκειται για σειρά 75 ομιλιών (444 σελίδες) που έγιναν στο ενοριακό κέντρο των Αγίων Αποστόλων, στις οποίες παρουσιάζονται και ερμηνεύονται αναλυτικά τα επιμέρους στοιχεία των καθημερινών ακολουθιών της Εκκλησίας μας: του Εσπερινού, του Όρθρου, του Μεγάλου Αποδείπνου. Μπορεί να θεωρούμε ότι μας είναι οικείες, αλλά διαβάζοντας την ερμηνεία του π. Κωνσταντίνου διαπιστώνουμε πόσο λίγο πραγματικά «γινώσκωμεν ἃ ἀναγινώσκωμεν». Χωρίς να έχουμε οποιοδήποτε οικονομικό όφελος από την έκδοση αυτή, ευχαριστούμε τους εκδότες για τον κόπο τους και ευχόμαστε να συντελέσει στην πληρέστερη κατανόηση και βαθύτερη συμμετοχή όλων μας στη λατρεία της Εκκλησίας.

Ερμηνεία

Ένας ανασχηματισμός προσφέρει πάντα τροφή για γράψιμο για πολλές μέρες, πριν και μετά την πραγμάτωσή του. Είναι κάτι σαν τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα, όπου οι δυο ώρες απευθείας μετάδοσης σήμερα εισάγονται απαραιτήτως με μια ώρα pre-game και συνοδεύονται από τουλάχιστον δυο ώρες ανάλυση-νεκροψία του παιχνιδιού, όπου κάθε φάση του περνάει από ψιλό κόσκινο. Έτσι και στην πολιτική: αρχίζουμε με πιθανολογίες και υποθέσεις για τα πρόσωπα που θα μπουν και θα βγουν και συνεχίζουμε με τα αναμενόμενα αποτελέσματα, τις εκπλήξεις, τις εισόδους και τις εξόδους, και το τι σηματοδοτεί καθεμία από τις κινήσεις των πιονιών στη σκακιέρα του πρωθυπουργού (μόνος του παίζει το παιχνίδι αυτό). Όπως είπαμε, όχι απλώς τροφή, αλλά δείπνο γκουρμέ με πολλά πιάτα.
     Ωστόσο, για να μη μείνουμε στην πεζή και υλική σφαίρα, η ερμηνεία ενός ανασχηματισμού θυμίζει λίγο και την κριτική της ποίησης. Ως γνωστόν, ένα ποίημα λέει λίγα και αφήνει τα υπόλοιπα στη φαντασία των αναγνωστών. Κι όσο διαβάζει κανείς τέτοιες κριτικές αναλύσεις που προσπαθούν να απαντήσουν στο αγωνιώδες ερώτημα «Τι εννοεί ο ποιητής;», αναρωτιέται αν πράγματι ο ποιητής είχε στο μυαλό του όλα όσα του καταλογίζουν ή απλώς ξέχυνε στο λευκό χαρτί τη σύγχυση, την ταραχή, την αμηχανία του, τα αδιέξοδά του, ή και ‘ταναντία τούτων’. Έτσι και με την κριτική των ανασχηματισμών. Τα έχουμε ξαναγράψει, δεν χρειάζεται να προσθέσουμε κάτι περισσότερο στο παλιό αυτό πολιτικό παίγνιο.

Μετάλλαξη

Ας αφήσουμε κατά μέρος την πολιτική, τα φλέγοντα εθνικά θέματα, τον φημολογούμενο ανασχηματισμό (καιρό έχουμε να δούμε κάτι τέτοιο), και ας ασχοληθούμε με κάτι πιο χειροπιαστό. Στην κυριολεξία.
     Όπως λοιπόν μας πληροφορεί η Guardian, ειδικοί εργοθεραπευτές παίδων στη Βρετανία επισημαίνουν ότι τα μικρά παιδιά, λόγω της πρώιμης και σχεδόν αποκλειστικής χρήσης κινητών και υπολογιστών με οθόνες αφής, πηγαίνουν στο σχολείο μη έχοντας αναπτύξει την ικανότητα να κρατούν και να χειρίζονται το μολύβι. Αυτό οφείλεται στο ότι οι πολλοί μικροί μύες των χεριών που συλλογικά εκτελούν τις κινήσεις της γραφής δεν έχουν αναπτυχθεί με την καθημερινή χρήση. Με άλλα λόγια, φαίνεται ότι τα παιδιά δεν μουντζουρώνουν πλέον ατέλειωτα φύλλα χαρτιού (και όποια άλλη επιφάνεια, οριζόντια, κάθετη ή επικλινή, προσφέρεται για τον σκοπό αυτό) και δεν κάνουν άλλες, πιο απαιτητικές για μυϊκή προσπάθεια, παιδικές ασχολίες, διότι είναι πολύ απασχολημένα με το να χαϊδεύουν τα ηλεκτρονικά τους πινακίδια. Όπως λέει μια εργοθεραπεύτρια, οπωσδήποτε η τεχνολογία έχει αλλάξει τον κόσμο όπου μεγαλώνουν τα παιδιά μας. Εκτός από το πρόβλημα της γραφής, υπάρχει αυξανόμενη καθιστική ζωή και εικονική κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο στο σπίτι και οnline και συμμετέχουν λιγότερο σε εξωσπιτικές σωματικές δραστηριότητες.
     Επειδή η πρόοδος της τεχνολογίας (και η ταχύτητα με την οποία επιτελείται) εξάπτει αλλά και ξεπερνάει την λεγόμενη επιστημονική φαντασία, ας μη μας φανεί παράξενο αν το ανθρώπινο είδος κάποια μελλοντική στιγμή μεταλλαχθεί σε ένα τεχνοβιολογικό υβρίδιο. Δεν εννοώ ότι θα βγάλει κεραίες στο μέτωπο ή θύρες USB στα δάχτυλα. Απλώς θα είναι τόσο εξαρτημένο από τον τεχνολογικό του περίγυρο, ώστε όταν αρρωσταίνει δεν θα φωνάζουμε γιατρό αλλά... ηλεκτρονικό.

Προφητικά

Στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής, κάθε μέρα της εβδομάδος στην Έκτη Ώρα διαβάζονται αποσπάσματα από τις προφητείες του Ησαΐα. Σήμερα λοιπόν, Παρασκευή της Α΄ Εβδομάδας, το ανάγνωσμα μας λέει μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:
     «Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος σαβαὼθ ἀφελεῖ... ἄνθρωπον πολεμιστὴν καὶ δικαστὴν καὶ προφήτην καὶ στοχαστὴν καὶ πρεσβύτερον... καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα καὶ συνετὸν ἀκροατήν· καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαῖκται κυριεύσουσιν αὐτῶν. Καὶ συμπεσεῖται ὁ λαός, ἄνθρωπος πρὸς ἄνθρωπον καὶ ἄνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· προσκόψει τὸ παιδίον πρὸς τὸν πρεσβύτην, ὁ ἄτιμος πρὸς τὸν ἔντιμον». (Hσ. 3:1-5)
     Σε απλά ελληνικά: «Ο δεσπότης, ο Κύριος των δυνάμεων, θα αφαιρέσει [από τον λαό]… κάθε άνδρα εμπειροπόλεμο και δικαστή και προφήτη και συνετό και έμπειρο πρεσβύτη...  κάθε αξιόλογο σύμβουλο και σοφό αρχιτέκτονα και άνθρωπο, ο οποίος με σύνεση θα ακούει την αλήθεια. Θα επιτρέψει να γίνουν άρχοντες νεαροί χωρίς πείρα, και απατεώνες θα αναδειχθούν κύριοι και δυνάστες του λαού. Τότε ο ένας άνθρωπος θα πέσει πάνω στον άλλο και κάθε άνθρωπος εναντίον του πλησίον του. Με αυθάδεια θα συγκρουσθεί το παιδί με τον γέροντα, και ο ανέντιμος με τον έντιμο».
     Με δεδομένες τις σύγχρονες και πρόσφατες εμπειρίες, μας θυμίζει τίποτε η περιγραφή αυτή;

Γκλασνόστ

Πρόκειται για μια από τις δυο ρωσικές λέξεις που μάθαμε την μακρινή εποχή Γκορμπατσώφ (μαζί με την περεστρόικα), και που σημαίνει ‘διαφάνεια’. Μετά από τη χθεσινή ‘ρωμαϊκή αρένα’ που ακούει στο όνομα Ελληνικό κοινοβούλιο, αποτελεί ζητούμενο στην περιρρέουσα σκανδαλοσκευωρία (ίσες αποστάσεις, παρακαλώ!) που κυριαρχεί στην πολιτική ζωή της χώρας. Πώς μπορεί να επιτευχθεί; Πολύ απλά. ΟΛΟΙ οι πολιτικοί, κάθε χρώματος, παραιτούνται εκουσίως από τη βουλευτική ασυλία για τη συγκεκριμένη υπόθεση και αφήνουν μόνη τη Δικαιοσύνη να ασχοληθεί με την διαλεύκανσή της. Άλλωστε, κανείς δεν έχει να φοβηθεί τίποτε: ούτε οι κυβερνητικοί ως καταγγέλλοντες (αφού για όλα φταίνε "οι άλλοι"), ούτε οι απέναντι, οι καταγγελλόμενοι (αφού όλοι διακήρυξαν την αθωότητά τους). Εφόσον όλοι -- κατά δήλωσή τους -- έχουν εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη, ας δεχθούν την ετυμηγορία της μετά από τήρηση όλων των προβλεπομένων διαδικασιών. Με μια ακόμη προϋπόθεση: ας σβήσουν τη λέξη ‘παραγραφή’ από το λεξιλόγιό τους. Ούτε τα χρέη μας ούτε τα άλλα ‘προαπαιτούμενα’ (γράφε επιβαρύνσεις) της χώρας παραγράφονται. Για ποιο λόγο να παραγραφούν τα όποια ενδεχόμενα οικονομικά αδικήματα; 

[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 6/3/2018]

Γειτονία

Υποθετικό το παράδειγμα, βγαλμένο όμως από την πραγματικότητα. Στο σπίτι που μένεις έχεις έναν γείτονα που κάνει ό,τι μπορεί για να σε παιδεύει. Ισχυρίζεται ότι μέρος του οικοπέδου σου είναι δικό του και δεν σε αφήνει να το πλησιάσεις, και δεν διστάζει να σηκώνει και χέρι πάνω σου όταν βρίσκεσαι εκεί. Δεν αναγνωρίζει συμβόλαια και τίτλους ιδιοκτησίας. Ενοχλεί τα παιδιά σου όταν παίζουν στην αυλή και τους ανθρώπους που κάνουν εργασίες στον ίδιο χώρο. Τι μπορείς να κάνεις; Μιλάς μαζί του, προσπαθείς να τον φέρεις στα συγκαλά του, επικαλείσαι νομικά και άλλα επιχειρήματα, κι όταν εκείνος συνεχίζει το ίδιο βιολί, τελικά τον πηγαίνεις στα δικαστήρια (αφήνουμε έξω από τα νόμιμα μέσα την αυτοδικία). Αυτά στο ιδιωτικό δίκαιο.
     Κι ερχόμαστε στο διεθνές. Έχεις κι εδώ έναν γείτονα που ντε και καλά θέλει να σε βγάζει από τα ρούχα σου. Δεν αναγνωρίζει τα κυριαρχικά σου δικαιώματα, παρενοχλεί μέχρι εκεί που δεν πάει το στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό της χώρας, παρεμποδίζει δικές σου νόμιμες ενέργειες, παίζει με την υπομονή σου και γίνεται κάθε μέρα και πιο επιθετικός. Οι όποιες συνομιλίες μαζί του αποτελούν κοροϊδία, διότι δεν έχουν καμία σχέση με αυτά που συμβαίνουν στην πραγματικότητα. Πριν του απαντήσεις με την ίδια γλώσσα και με ανάλογα μέσα, τι μπορείς να του κάνεις; Η θεωρία θα έλεγε να τον πας στο διεθνές δικαστήριο, υπολογίζοντας σε ουσιαστική συμπαράσταση από τους υπάρχοντες θεσμούς και βέβαια σε συμμόρφωσή του με την όποια ετυμηγορία. Δυστυχώς η πείρα δεν επιτρέπει να περιμένεις ούτε το ένα ούτε το άλλο. Η έννοια ‘δίκαιο’ για τους κατά κόσμον ‘μεγάλους’ είναι τόσο ελαστική όσο και η παράλληλη έννοια ‘στρατηγικό συμφέρον’. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα δουν αντικειμενικά τα πράγματα και θα αποδώσουν ευθύνες εκεί που πρέπει (το αντίθετο μάλιστα). Όσο για συμμόρφωση της γείτονος με αποφάσεις, αυτό κι αν είναι ανέκδοτο.
     Και τι απομένει; Αυτό που ο βασιλιάς Δαβίδ πίστευε πάντα: «ἀποκάλυψον πρὸς Κύριον τὴν ὁδόν σου καὶ ἔλπισον ἐπ᾿ αὐτόν, καὶ αὐτὸς ποιήσει, καὶ ἐξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου καὶ τὸ κρῖμά σου ὡς μεσημβρίαν». Πίστη και ελπίδα στον Θεό. Διαθέτουμε άραγε τέτοια ‘μέσα’ και υπερόπλα; 

Memento mori

Στην αρχαία Ρώμη κάθε νικηφόρος στρατηγός έκανε τον λεγόμενο θρίαμβο: μια παρέλαση των αιχμαλώτων και των λαφύρων του, στην οποία προηγείτο ο ίδιος πάνω σε άρμα, φορώντας χρυσοκέντητο μανδύα και δάφνινο στεφάνι, και αποθεωνόταν από τα πλήθη. Κι ενώ ο λαός τον επευφημούσε, ένας ακόλουθος πάνω στο άρμα του κάθε τόσο τον προσγείωνε ψιθυρίζοντάς του: «Θυμήσου ότι πρόκειται να πεθάνεις» (αυτό σημαίνει το γνωμικό του τίτλου).

     Θυμήθηκα την παλιά αυτή ιστορία καθώς διάβασα ότι ένας προγραμματιστής έφτιαξε μια εφαρμογή (κοινώς app) για κινητό τηλέφωνο, η οποία πέντε φορές τη μέρα σου θυμίζει ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να πεθάνεις. Η μνήμη του θανάτου δεν είναι κάτι καινούργιο, ωστόσο η αξία της εξαρτάται από το νόημα που της δίνει κανείς. Έτσι ο ηδονιστής και ο εν γένει κοσμικός άνθρωπος αντιδρά στη σκέψη του θανάτου με το σύνθημα «φάγωμεν, πίωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν». Στον αντίποδα, η μνήμη θανάτου είναι παλιό ασκητικό όπλο κατά της ραθυμίας και της εν γένει ‘χαλαρής’ ζωής, και ο Άγ. Ιωάννης της αφιερώνει τον ς΄ λόγο της Κλίμακος των αρετών, που αυτή την εποχή διαβάζεται στα μοναστήρια. «Μνήμη θανάτου ἐναργής περιέκοψε βρώματα, βρωμάτων δε ἐν ταπεινώσει κοπέντων συνεξεκόπησαν πάθη», μας λέει μεταξύ άλλων. Ακόμη πιο παλιά διαβάζουμε στη Σοφία Σειράχ: «ἐν πᾶσι τοῖς λόγοις σου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐχ ἁμαρτήσεις». Μια τέτοια θεώρηση, από έναν σύγχρονο Γέροντα, μπορεί να βρει κανείς ΕΔΩ. Σε όσους τρέφονται με τα «ζωηρά λόγια» των Γραφών και των Πατέρων, οι ηλεκτρονικές υπενθυμίσεις «κομίζουν γλαύκα εἰς Αθήνας».

Χρωστούμενα

Η Καθημερινή δημοσιεύει μια σειρά στοιχείων για τις οφειλές προς το ελληνικό δημόσιο. Συνολικά, πάνω από 4 εκατομμύρια οφειλέτες (φυσικά και νομικά πρόσωπα) χρωστούν κάπου 100 δισεκατομμύρια. Όχι όμως ομοιόμορφα. Έτσι:
     • Το 1% των οφειλετών, δηλ. 40.000, χρωστάει το 90% του συνολικού ποσού, δηλαδή 90 δισ. Κατά μέσον όρο ο καθένας από αυτούς χρωστάει 2.250.000 ευρώ.
     • Το 80% των οφειλετών χρωστάει μόλις το 1% του συνολικού ποσού.
     • Περίπου 32 δισ. του συνόλου οφείλεται από 73 φορολογουμένους, με περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ ο καθένας.
     Ως απλός φορολογούμενος που βλέπω και ακούω για περικοπές συντάξεων, πλειστηριασμούς κατοικιών, χιμαιρικό κυνήγι φοροδιαφυγής και άλλα ανάλογα δρώμενα στη χώρα, αναρωτιέμαι αν το κράτος ασχολείται κατά προτεραιότητα μ’ εκείνους που χρωστούν τα περισσότερα ή υπάρχουν ‘τεχνικά κωλύματα’ στη διαδικασία αυτή. Κι ακόμη, πώς αφέθηκαν να φτάσουν τα χρέη αυτά σε τέτοια ύψη; Μήπως υπήρχε στο παρελθόν κάποια προνομιακή μεταχείριση των αντιστοίχων επιχειρήσεων και δεν υποβάλλονταν σε κανέναν έλεγχο; Μήπως αυτή η μεταχείριση συνεχίζεται ακόμη; Και επιτέλους, δεν δικαιούμαστε κάποια στιγμή να μάθουμε ποιοι ακριβώς χρωστάνε σε όλους εμάς από εκατό εκατομμύρια ο καθένας;

Ματαιότητες

Προ ημερών διάβασα στη Guardian για μια ακόμη τραγωδία με πρωταγωνιστές και θύματα δυο ορειβάτες (μετά τον δικό μας 59χρονο νευροχειρουργό στις Άνδεις προ μηνός). Μια Γαλλίδα 37 ετών κι ένας Πολωνός, πατέρας τριών παιδιών, επιχειρούσαν να ανεβούν στη Νάνγκα Πάρμπατ, την έκτη ψηλότερη κορυφή του κόσμου στα 8.126 μέτρα, στο καταχείμωνο, χωρίς χρήση οξυγόνου και χωρίς ντόπιο οδηγό. Έμειναν μόλις δευτερόλεπτα στην κορυφή, γιατί έπρεπε να κατέβουν εγκαίρως. Ο Πολωνός, που είχε κάνει ήδη έξι προηγούμενες απόπειρες να ανέβει στην κορυφή αυτή, ανέπτυξε οξεία νόσο των ορέων (βαρύ πνευμονικό οίδημα) και επειδή δεν φορούσε μάσκα (έτσι ήθελε...) τυφλώθηκε κιόλας. Η Γαλλίδα ορειβάτις, που και αυτή είχε αρχίσει να έχει παραισθήσεις και να αναπτύσσει κρυοπαγήματα, τον εγκατέλειψε μόνο για να μπορέσει να κατέβει σε χαμηλότερο υψόμετρο, όπου μπορούσε να έρθει βοήθεια από κάτω. Σώθηκε τελικά, και βρίσκεται στο νοσοκομείο, με την προοπτική πιθανώτατα να χάσει όλα τα δάχτυλά της σε χέρια και πόδια.
     Ας με συγχωρήσουν οι φανατικοί των ορέων, αλλά ο Θεός έδωσε και μυαλό στους ανθρώπους. Ένας πατέρας τριών παιδιών που πηγαίνει γυρεύοντας να πεθάνει, δεν ξέρω τι παράδειγμα αφήνει. Ότι η προσωπική φιλοδοξία είναι πάνω από την οικογένεια ή οτιδήποτε άλλο; Από την άλλη, η Γαλλίδα κατέκτησε τον... επίζηλο τίτλο ότι είναι η πρώτη γυναίκα που ανέβηκε στη Νάνγκα Πάρμπατ χωρίς οξυγόνο και χωρίς οδηγό σέρπα στην κορυφή, χειμώνα καιρό. Με τι κόστος; Να ζήσει στο εξής χωρίς δάχτυλα. Μια άλλη μορφή ναρκισσισμού.

Λόμπι

Αν το ιστολόγιο είχε σημαία, αυτή θα κυμάτιζε μεσίστια σε ένδειξη πένθους για τους 17 μαθητές και δασκάλους στο σχολείο της Φλόριντα που έπεσαν θύματα της μανίας ενός νεαρού που κράδαινε ένα -- κατά πάντα νόμιμο -- πολεμικό όπλο AR-15 και πυροβολούσε όποιον έβλεπε μπροστά του. Όχι βέβαια για πρώτη φορά: δυστυχώς ο κατάλογος παρομοίων εκτελέσεων όλο και μακραίνει. Η συζήτηση για την οπλοκατοχή στις ΗΠΑ γίνεται και ξαναγίνεται, με τα ίδια πάντοτε αποτελέσματα (το απόλυτο μηδέν), μια και υπάρχει το πανίσχυρο λόμπι της NRA που ‘φοδράρει’ με πολλά εκατομμύρια δολάρια τις τσέπες υποψηφίων προέδρων και γερουσιαστών ώστε να εκλέγονται (ή να μην εκλέγονται) πρόσωπα που θα προωθούν (ή που αντιστρατεύονται, αντίστοιχα) την ελεύθερη κατοχή και διακίνηση κάθε είδους όπλων. Δημοκρατία έχουν άλλωστε εκεί. Τη μεγαλύτερη στον κόσμο, με πλήρη ελευθερία να σκοτώνουν όποιον θέλουν.
     Κι ο Πρόεδρος; Δήλωσε ότι τα κρούσματα ψυχικών διαταραχών πρέπει να δηλώνονται στις αρχές. Απόλυτα εύστοχος και εντός θέματος, και για τα όπλα ούτε κουβέντα. Πιστός και ευπειθής στις υποσχέσεις που έδωσε στους χρηματοδότες του. Βλέπετε, το ‘λάδωμα’ π.χ. από φαρμακευτικές εταιρείες είναι παράνομο, αλλά η χρηματοδότηση από τα διάφορα ‘λόμπι’ είναι απόλυτα θεμιτή. Με τα σχετικά ανταλλάγματα, βεβαίως.

Θεσμοί

Κυβέρνηση και Αντιπολίτευση. Θεσμικά όργανα απαραίτητα για τη δημοκρατική διοίκηση και πορεία ενός κράτους. Ευθύνη της μιας να κατευθύνει σωστά και με σύνεση τις τύχες της χώρας, να λύνει τα προβλήματα, να ελαχιστοποιεί τις ζημιές και τις βλάβες. Καθήκον της άλλης να προτείνει εναλλακτικές λύσεις, να ελέγχει τα στραβοπατήματα της κυβέρνησης, να μην την αφήνει να εκτρέπεται σε αυταρχισμό.

     Σε ποιο παραμύθι τα διάβασες αυτά; θα ρωτήσει κάποιος. Δουλειά της κυβέρνησης είναι να κρατηθεί στην εξουσία, δουλειά της αντιπολίτευσης να τη διώξει από εκεί και να πάρει τη θέση της. Και στο άθλημα αυτό όλα είναι θεμιτά. Όπως το να υποσχόμαστε πράγματα ανώτερα των δυνάμεών μας (που στην πράξη διαψεύδονται), να ρίχνουμε όλες τις ενοχές στους προκατόχους μας (απαραιτήτως), να κοκορευόμαστε ότι σ’ ένα μήνα κλείνει η διαπραγμάτευση ή βγαίνουμε από το μνημόνιο (κάτι τέτοιο δεν έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση στο δεύτερο μισό του 2014;), ότι φτάνει η χρονιά της ανάπτυξης (και πέρυσι ερχόταν, αν θυμούμαι καλά). Και συγχρόνως να ανταλλάσσουμε ύβρεις, λοιδορίες και απαξίωση με κάθε ευκαιρία, στοχεύοντας να κερδίσουμε ‘νίκες στα σημεία’ με επικεφαλίδες, σλόγκαν, ατάκες, αποστομωτικές απαντήσεις. Για την ουσία των πραγμάτων ούτε λόγος: η ΕΞουσία είναι που μετράει.

     Βλέποντας τόσα χρόνια τώρα τα δείγματα γραφής των πολιτικών σχηματισμών, κάθε χρώματος και αρώματος, έχω άδικο να αισθάνομαι βαθιά απογοητευμένος από όλους;     

Εκ στόματος και δια χειρός

Μετά τον Μίκη Θεοδωράκη, μια ακόμη εμβληματική φυσιογνωμία βγάζει φωνή αγωνίας για το θέμα του ονόματος. Ο Μανώλης Γλέζος, το άλλο ιστορικό 'εικόνισμα' της αριστεράς, αρθρογραφεί σχετικά στην Καθημερινή χωρίς να μασάει τα λόγια του, και καταλήγει ως εξής:

     "Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι απέναντι στους γείτονες: ο κάθε λαός προσδιορίζεται από 1) τη γλώσσα του, 2) τα ήθη και τις κοινές παραδόσεις του, 3) τον τρόπο που θρησκεύεται, 4) τη θέλησή του να αποκτήσει εθνική ανεξαρτησία, 5) τη βούληση όλου του λαού και όχι ελαχίστων.

     Ενας λαός μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται, χάνει όμως την επαφή με τη δική του ιστορία όταν ετεροπροσδιορίζεται. Βγάλτε λοιπόν από τον νου σας τη λέξη Μακεδονία με οποιαδήποτε μορφή και βάλτε αυτό που σας προσδιορίζει η ιστορία σας, η γλώσσα σας, τα ήθη και οι παραδόσεις σας, η θέληση για μια ειρηνική συνύπαρξη με όλους τους γείτονές σας, αυτό που εκφράζει το σύνολο του λαού σας και όχι μέρος αυτού".

     Δεν νομίζω ότι μπορώ να προσθέσω τίποτε στα παραπάνω.

Χωρίς λόγια...

[Του Α. Πετρουλάκη, Καθημερινή 09/02/2018]

Novartis

«Δικαιοσύνην μάθετε οι ενοικούντες επί της γης», διαβάζουμε στον προφήτη Ησαΐα, μερικές εκατοντάδες χρόνια προ Χριστού. Διαχρονικό το αίτημα, διότι πανάρχαια είναι και η ροπή του ανθρώπου προς την αδικία. Από παλιά οι λαοί θέσπισαν την τρίτη εξουσία και την τιμούσαν σε διάφορο βαθμό και με ποικίλους τρόπους (ιδιαίτερη θεότητα είχαν κάνει την Θέμιδα οι πρόγονοί μας, ενώ ως Χριστιανοί δεχόμαστε ως απόλυτα δίκαιο και υπέρτατο κριτή μόνο τον ένα Θεό). Ωστόσο, ανά τους αιώνες διαφαινόταν (κι όσο πλησιάζουμε στην εποχή μας τόσο πιο ξεκάθαρα διακρίνεται) η υφέρπουσα σχέση διαπλοκής ανάμεσα στις εξουσίες. Πάντα ακούγονταν φωνές για την αμεροληψία και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης -- είτε ότι υπάρχει είτε ότι δεν υπάρχει. Και όσο πιο πολλές φωνές ακούγονται, τόσο πιο καχύποπτοι γίνονται οι ακούοντες, όλοι εμείς.

     Δυστυχώς, στα χέρια των πολιτικών η δικαιοσύνη και οι υποθέσεις της έχει καταντήσει ένα ακόμη μέσον/όπλο στον πόλεμο των κομμάτων. Με κάθε τρόπο προσπαθούν να την προσεταιρίζονται και να τη χρησιμοποιούν για να σημειώσουν πλήγματα κατά του αντιπάλου, με αντικειμενικό στόχο όχι την απονομή του δικαίου (αν αυτή συμβεί, θα είναι ‘παράπλευρο όφελος’ μάλλον δευτερεύουσας σημασίας), αλλά πρωτίστως την κομματική νίκη. Όταν οι αποφάσεις της προωθούν τον στόχο μας (όποιοι κι αν είμαστε εμείς), τότε «η ανεξάρτητη δικαιοσύνη κάνει καλά τη δουλειά της». Όταν οι αποφάσεις δεν μας συμφέρουν, τότε «Η δικαιοσύνη χειραγωγείται». Και τανάπαλιν.

     Κι έτσι ετοιμαζόμαστε να απολαύσουμε μια ακόμη συγκλονιστική υπερπαραγωγή που ακούει στο όνομα Novartis. Ήδη προβλέπεται πολλή αντάρα και κουρνιαχτός στο πεδίο της μάχης και τηλεθέαση που θα παραγκωνίσει τα ποικίλα σήριαλ και ποδοσφαιρικά ματς και τους επικείμενους χειμερινούς Ολυμπιακούς αγώνες. Ακόμη και την τέταρτη αξιολόγηση και τα δεκαπέντε υπόλοιπα προαπαιτούμενα και τη φορομπηξία και το ονοματολογικό ζήτημα... Μήπως είναι κι αυτός ένας ακόμη στρατηγικός στόχος;

     Υ.Γ. Να θυμηθώ να εξαφανίσω τα διαφημιστικά της εν λόγω εταιρείας από το γραφείο μου.

 [Σκίτσο του Δ. Χαντζόπουλου, Καθημερινή 7/2/2018]

Περί ορέξεως

Προ ημερών η Καθημερινή παρουσίασε έναν νέο Έλληνα μάγειρο που κάνει καριέρα σε ακριβό εστιατόριο της Νέας Υόρκης. Αντιγράφω από την εκεί εμπειρία του: «Κάθε ημέρα, στις 5 το απόγευμα, λίγο πριν ανοίξει το εστιατόριο, γίνεται γευστική δοκιμή στην κουζίνα. Αν το πιάτο που έχεις αναλάβει να φτιάξεις δεν είναι ακριβώς όπως πρέπει να είναι, πηγαίνει στα σκουπίδια. Δεν είχε σημασία αν είναι καλό ή ακόμη και πολύ καλό. Μετράει μόνο το ότι δεν είναι ακριβώς όπως πρέπει».
     Και μένω με το ερώτημα: τι σημαίνει «ακριβώς όπως πρέπει να είναι»; Αν είναι λίγο πάνω ή λίγο κάτω, ποιος νοιάζεται; Ανεξάρτητα από το τιμολόγιο του μαγαζιού, κάθε γεύμα (ακόμη και μέσα στο σπίτι μας) είναι μια μικρή γευστική περιπέτεια, με τις παραλλαγές και τις αποχρώσεις της νοστιμιάς του. Και για να πάμε σε κάτι πιο σοβαρό, τι υποδηλώνει το πέταγμα του πιάτου στα σκουπίδια; Δική μου ερμηνεία: Ακατάσχετη χλιδή, επίδειξη, και τελικά ασέβεια προς την τροφή ως ανάγκη επιβίωσης, θεοποίηση της γαστρονομίας, αλλά και βάναυση περιφρόνηση στον κάθε πεινασμένο (και υπάρχουν πολλοί στον κόσμο, ακόμη και στη Νέα Υόρκη). Τι λόγο θα δώσουμε άραγε για κάθε πιάτο φαγητό που πετάξαμε;

Όμφακες

Για να είμαστε κατά το δυνατόν αντικειμενικοί, πρέπει να βλέπουμε και την επίσημη εκδοχή για τα γεγονότα. Ιδού λοιπόν πώς σχολίασε το γραφείο τύπου του πρωθυπουργού τη σημερινή εκδήλωση στο Σύνταγμα:
     «Το συλλαλητήριο για το ονοματολογικό συγκέντρωσε, όπως αναμενόταν, αρκετές χιλιάδες πολιτών στο Σύνταγμα... Ο ‘σεισμός’ και τα εκατομμύρια διαδηλωτών που φαντάστηκαν οι διοργανωτές... παρέμειναν ευσεβείς πόθοι... Η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού, που το παρακολούθησε από τους τηλεοπτικούς του δέκτες, ανεξαρτήτως απόψεων συγκλίνει στην εκτίμηση ότι τα μείζονα θέματα της εξωτερικής πολιτικής δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με οδηγό το φανατισμό και τη μισαλλοδοξία».
     Καταλάβατε; Δεν επρόκειτο για ένα άνευ προηγουμένου πανελλαδικό συλλαλητήριο, ένας απλός... συνωστισμός ‘αρκετών χιλιάδων πολιτών’ ήταν. Δεν χρειάζεται άλλο σχόλιο. Ας σκεφθούμε όμως ότι αν οποιοδήποτε πολιτικό κόμμα κατάφερνε ποτέ να κάνει τέτοιου είδους προεκλογική συγκέντρωση (την εικόνα την είδαμε, οι αριθμητικές εκτιμήσεις περιττεύουν), θα έσπευδε να προεξοφλήσει την σαρωτική του νίκη. Οι ‘αγουρίδες’ που έβλεπε η αλεπού του Αισώπου βρίσκουν την καλύτερη έκφρασή τους στη δημόσια ζωή: αφού δεν ήταν δικό μας, δεν θα ήταν τίποτε σπουδαίο. 
     Ας διατυπώσω και μια απορία. Με βάση το παραπάνω σχόλιο, από τους ομιλητές ο Μίκης Θεοδωράκης ήταν ο ‘φανατικός’ και ο Γιώργος Κασιμάτης ο ‘μισαλλόδοξος’, ή αντίστροφα;

"Νυν απολύεις"

Είναι λες και κάποιοι άνθρωποι δέχονται ένα ιδιαίτερο δώρο άνωθεν. Έτσι, το «νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα» του Θεοδόχου Συμεών, που ακούσαμε στη σημερινή ακολουθία της Υπαπαντής, που πιθανώς έλεγε μυστικά μέσα στην τελευταία παρατεταμένη αρρώστια του ο σεβάσμιος π. Μάξιμος Ψιλόπουλος, εισακούσθηκε σήμερα, και η ψυχή του ανεχώρησε «ἐκ τῆς ἐπικήρου ζωῆς πρὸς τὴν ἀγήρω λῆξιν». Αιωνία ας είναι η μνήμη του, και ας πρεσβεύει και για όλους μας.

 

 

Αποκαλύψεις

Διαβάζουμε κάθε τόσο (ιδίως στις αρχές του έτους) για υποθέσεις που έρχονται ξανά στο φως της δημοσιότητας μετά από 30-50 χρόνια, ανάλογα με τη νομοθεσία, στη Βρετανία και την Αμερική, όταν αποχαρακτηρίζονται τα μέχρι τότε απόρρητα έγγραφα, και παίρνουμε μια μυρωδιά για τα παιγνίδια που παίζονταν τότε είτε στο εσωτερικό της κάθε χώρας είτε στις σχέσεις της με τις άλλες. Είναι, τρόπον τινά, ένα είδος όψιμης διαφάνειας που αποκαθιστά (έστω στο ηθικό επίπεδο) την ιστορική αλήθεια για κάποια γεγονότα που στον καιρό τους είχαν οσμή σκανδάλου ή αποτελούσαν κατάφωρες αδικίες, όπως π.χ. το 2010 η περίπτωση του Αμερικανού πτεράρχου Τζων Λέιβελ για βομβαρδισμούς στο Βιετνάμ που έγιναν με προεδρική εντολή (του Νίξον) και όχι με δική του αυθαιρεσία, για την οποία και τον είχε καθαιρέσει τότε ο Πρόεδρος για να τηρήσει κάποια προσχήματα και να καλύψει τη δική του ‘λερωμένη φωλιά’. Καλώς ή κακώς, όλα τα κρυπτά δημοσιεύονται.
     Θα φανταζόμασταν κάτι τέτοιο να γίνεται στην Ελλάδα; Ποιες θα ήταν οι συνέπειες; Ποια τα εμπόδια; Θα αποδίδονταν πραγματικές ιστορικές ευθύνες (χωρίς να μας ενδιαφέρει αποκλειστικά και μόνο η ‘τιμωρία των ενόχων’) π.χ. για την υπόθεση Πολκ, για το Κυπριακό (σε κάθε φάση του), τη χούντα, τα Ίμια, τα όποια σκάνδαλα βράζουν κατά καιρούς στην πολιτική ζωή του τόπου; Ή θα δίνονταν απλώς αφορμές για ατέλειωτες αψιμαχίες εξεταστικών επιτροπών και για συγγραφή δημοσιογραφικών σήριαλ; Θα διδασκόμασταν κάτι από αυτή την πρόσφατη ιστορία; (οι όποιες αμφιβολίες είναι απόλυτα κατανοητές). Τελικά μήπως είμαστε καλύτερα στην άγνοιά μας;

Χρόνος

Μια λέξη και μια έννοια που μπορεί να μας απασχολεί για... χρόνια, και να μην τελειώνουμε. Διάσταση της υλικής ύπαρξης, μέτρο προόδου, ωρίμανσης και εξέλιξης, αλλά συγχρόνως και παρακμής και φθοράς. Με τη γέννηση του καθενός μας αρχίζει μια αντίστροφη μέτρηση, αλλά βέβαια δεν ξέρουμε από ποιον αριθμό ξεκίνησε. Όταν είμαστε μικροί, συνήθως κοιτάζουμε μπροστά, ανυπόμονοι να μεγαλώσουμε, ώσπου κάποια στιγμή ο χρόνος αρχίζει να φαίνεται ότι τρέχει όλο και πιο γρήγορα. Συζητώντας προ ημερών με μια προϊσταμένη στον χώρο της δουλειάς μου, της λέω: «Αν είχα γεννηθεί τότε που έπιασα δουλειά εδώ, τώρα θα τελείωνα το Λύκειο». Πότε πέρασαν δεκαοκτώ χρόνια; Σίγουρα η σημερινή αίσθηση δεν είναι ίδια μ’ εκείνη που είχαμε τότε που τα μετρούσαμε σαν τρέχοντα σχολικά έτη, άσχετα από την ημερολογιακή τους ισότητα. Λες κι ο χρόνος είναι σαν τον χώρο: για ένα παιδάκι το μικρό του δωμάτιο είναι κόσμος ολόκληρος, ενώ όσο αυτό μεγαλώνει το σπίτι γίνεται όλο και πιο στενόχωρο, ίδια φυλακή. Μεγαλώνουμε εμείς, συστέλλεται  και σμικρύνεται ο χρόνος. Μέχρι να έρθει το τέλος, όταν το χρονόμετρο θα δείξει το προσωπικό μας μηδέν, και «χρόνος οὐκέτι ἔσται», αλλά μόνο το άπειρο, η αιωνιότητα.   

Κυβιστήσεις

Η στοιχειώδης παρακολούθηση των τακτικών αρθρογράφων στις εφημερίδες δίνει χρήσιμες πληροφορίες για τα κίνητρα και την αντικειμενικότητά τους. Έτσι, από την γενική και χωρίς εξαιρέσεις λεκτική απαξίωση και καταβαράθρωση του συλλαλητηρίου της Θεσσαλονίκης, πολλοί προχώρησαν σταδιακά – να μην πάθουμε και τίποτε! – στην αποδοχή του, ενώ ήδη κάποιοι γράφουν για «θηριώδες συλλαλητήριο» και για «ενεργή εθνική συνείδηση» και δηλώνουν «έκπληκτοι από τον όγκο και τον παλμό του». Ειλικρινής μεταμέλεια; Θα ήταν πολύ καλό για να ’ναι αληθινό. Απλώς διαβλέπουν ότι η όλη εκδήλωση αποτελεί πιθανώς ‘μαγιά’ για μελλοντικές πολιτικές-κομματικές ανακατατάξεις (διάσπαση κομμάτων, ίδρυση άλλων, μετασχηματισμό τρίτων, συσπείρωση τετάρτων). Με άλλα λόγια, φαίνεται να έχει δημοσιογραφικό ‘ψωμί’ και μέλλον η υπόθεση και σπεύδουν να πάρουν μερίδιο (όπως άλλωστε και οι πολιτικοί). Όσο για την ουσία, οψόμεθα.

Αμέσως και σαφώς

Πόσες φορές έχουμε ακούσει, από δημοσιογραφικά συνήθως χείλη, την τετριμμένη φράση «Εμμέσως πλην σαφώς»; Οι δηλώσεις των δημοσίων προσώπων συνήθως υποβάλλονται σε διπλές και τριπλές αναγνώσεις, σε μια προσπάθεια να βρεθούν υπονοούμενα, υπαινιγμοί, κρυφά νοήματα, να αποκρυπτογραφηθούν και να ερμηνευθούν ανάλογα με την προσωπική ευαισθησία (και σκοπιμότητα) του κάθε ερμηνευτή: οι σχολιαστές θέλουν να μας πείσουν ότι η κάθε δήλωση κρύβει και κάτι άλλο. Αλλά και οι ίδιοι οι ομιλητές συχνά καταφεύγουν στην εκούσια ασάφεια, που τους δίνει την άνεση και το περιθώριο να δικαιολογούν εκ των υστέρων τις δηλώσεις τους όπως θέλουν («Είπα αυτό, αλλά εννοούσα κάτι άλλο»). Άλλοτε πάλι μπαίνει στη μέση η περίφημη ‘πολιτική ορθότητα’ που δεν επιτρέπει να λέγονται κάποια πράγματα με το όνομά τους, αλλά τα ωραιοποιεί με ευφημισμούς και εύπεπτα σχήματα λόγου, μην τύχει και κατηγορηθεί ο ομιλών για ρατσισμό, σεξισμό, ναζισμό, και πάει λέγοντας.
     Υπάρχει όμως και μια άλλη τακτική, που την ακούμε από το στόμα του Κυρίου στην επί του όρους ομιλία: «ἔστω ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν», κι αυτό να γίνεται «ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσητε», όπως συμπληρώνει ο Αδελφόθεος Ιάκωβος. Ξεκάθαρα πράγματα, χωρίς υποκριτικές συγκαλύψεις. Όχι με διάθεση βάναυσης προσβολής ή καταδικαστικής κριτικής, αλλά με ενδιαφέρον και σεβασμό προς την αλήθεια, όσο είναι δυνατό να την γνωρίζουμε ως άνθρωποι, και ευθύτητα και με το θάρρος της προσωπικής γνώμης. Ποια γραμμή προτιμούμε;
     Στο ιστολόγιο ΓορΓά παρεστιΓμένα επιλέγουμε γενικά την τακτική της αμεσότητος του λόγου, αφήνοντας τη δημιουργική ασάφεια για τους πιο ειδικούς. Μας αρέσει βέβαια το λεπτό και πλάγιο χιούμορ, μας αρέσουν και οι υπαινιγμοί και τα λογοπαίγνια, αλλά να φαίνεται η αλήθεια. Με τον τόμο αυτό συμπληρώνουμε δέκα χρόνια ιστογραφίας, και ανανεώνουμε την απόφαση να συνεχίσουμε στο ίδιο πνεύμα, «ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ». Και αν οι αναγνώστες συνεχίζουν να διαβάζουν.

Προς νέο ποιητή

Δεν είχα ποτέ ακούσει τον Nicanor Parra, Χιλιανό φυσικομαθηματικό και ποιητή: τον γνώρισα προχθές όταν, έχοντας λύσει το καθημερινό σταυρόλεξο της Guardian, διάβασα τα σχόλια των αναγνωστών και βρήκα μια αναφορά στον θάνατό του στις 23/1 σε ηλικία 103 ετών. Εκεί βρήκα και το ακόλουθο μικρό ποίημα (απ’ όσα λίγα διάβασα στη Wikipedia, ο ίδιος αντιπαθούσε τις συμβατικές φόρμες στην ποίηση), που μπορεί να ισχύσει και για κάθε είδος γραφής. Η ελληνική απόδοση (από το αγγλικό) δική μου.   

                                               Γράψε όπως θέλεις
                                               Σε όποιο στυλ θέλεις
                                               Έχει περάσει πολύ αίμα κάτω από τη γέφυρα
                                               Για να συνεχίζεις να πιστεύεις
                                               Ότι μόνο ένας δρόμος είναι σωστός.
                                               Στην ποίηση όλα επιτρέπονται.
                                               Μόνο μ’ αυτόν τον όρο, βέβαια:
                                               Πρέπει να βελτιώσεις τη λευκή σελίδα.