Βαρβαριστί

 Περιεργαζόμενος τις εφημερίδες στο κυλικείο της κλινικής βλέπω στο πίσω φύλλο μιας 'ημερήσιας' μια στήλη με τίτλο που μου κινεί την περιέργεια. Γυναικείο το όνομα της γράφουσας, γνωστό και από άλλο έντυπο, σε ονομαστική πτώση, και από κάτω η ιδιότητα: Συγγραφέα. Όπως το βλέπετε. Προφανώς το γνωστό ουσιαστικό είναι διγενές και δικατάληκτο: ο συγγραφέας, η συγγραφέα. Ανεξάρτητα από τις γραμματικές γνώσεις ή τις συγγραφικές επιδόσεις της ως άνω κυρίας, αν διόρθωνα γραπτά σίγουρα θα της έκοβα μονάδες πριν ακόμη προχωρήσω στο περιεχόμενο του κειμένου. Τέτοιοι γλωσσικοί βαρβαρισμοί είναι απαράδεκτοι.

Ανατομία εγκλήματος

 Το θέμα πρωινής ενημερωτικής εκπομπής μεγάλου καναλιού ήταν ο φόνος ενός δεκαπεντάχρονου από έναν δεκαεπτάχρονο στην Αθήνα, σε μια συμπλοκή με ‘οπαδικά κίνητρα’, όπως αναφέρθηκε. Δεν είχα δει ολόκληρη τη συζήτηση που προηγήθηκε, ωστόσο ανοίγοντας την τηλεόραση άκουσα έναν από τους συνομιλητές να λέει (παραθέτω από μνήμης): «Όλα είναι θέμα πατέρα και μητέρας. Μπορεί να μη μας αρέσει να το ακούμε, αλλά έτσι είναι. Είτε για λόγους βιοπορισμού, είτε με την εύκολη λύση του ‘παρκαρίσματος’ μπροστά σε μια οθόνη, η απουσία των γονέων από το πλευρό των παιδιών έχει συνέπειες». Δεν τα λέει αυτά κάποιος συντηρητικός κληρικός ή ιεροκήρυκας, αλλά ένας παλαίμαχος του αστυνομικού ρεπορτάζ, που έχει δει, βιώσει και περιγράψει αναρίθμητα τραγικά και εγκληματικά περιστατικά, ο γνωστός δημοσιογράφος Πάνος Σόμπολος.

     Δεν είναι το μόνο παρόμοιο συμβάν σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από ολοένα αυξανόμενη βία σε όλα τα επίπεδα, από το διαπροσωπικό μέχρι το διεθνές. Πολλά λέγονται και γράφονται για τα αίτια και τους παράγοντες που τρέφουν την ατμόσφαιρα αυτή, αλλά ο ‘δάκτυλος’ δεν μπαίνει εύκολα ‘εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων’, στη διαπίστωση της ρίζας του κακού, που είναι η έλλειψη (ίσως η σκόπιμη κατάργηση) της αγωγής. Είχα γράψει παλαιότερα ότι οι τρεις παραδοσιακοί φορείς και συντελεστές της αγωγής αυτής (οικογένεια, σχολείο, εκκλησία) έχουν σταδιακά παραγκωνισθεί και ακυρωθεί στα πενήντα χρόνια της μεταπολίτευσης. Ο συνδυασμός του γεγονότος αυτού με την γενικευμένη απεικόνιση της ωμής βίας από την βιομηχανία του θεάματος και την καταλυτική επίδραση των ψηφιακών ‘κοινωνικών δικτύων’ αποτελεί, νομίζω, την μήτρα που κυοφορεί και γεννά τα φαινόμενα που βλέπουμε γύρω μας και οδηγεί ‘άλλους στο χώμα κι άλλους στη φυλακή’, κατά το γνωστό άσθμα.

Της παιδείας οι ρίζες

 Όπως γίνεται σχεδόν κάθε χρόνο τέτοια εποχή, διάφοροι ειδικοί και μη γράφουν δημόσια για το σύστημα εισαγωγής στις ανώτατες σχολές, που το θεωρούν αδιάβλητο μεν αλλά ανεπαρκές ή ακατάλληλο για τον σκοπό που είναι φτιαγμένο, και προτείνουν διάφορες εναλλακτικές λύσεις (η απλούστερη που έχει δοκιμασθεί εδώ και δεκαετίες είναι να αλλάζεις κάθε τόσο το όνομα των εξετάσεων, από εισαγωγικές σε πανελλαδικές, έχοντας περάσει από διάφορες παραλλαγές και συνώνυμα). Εδώ ας κάνουμε κάτι λίγο πιο ριζοσπαστικό, ανασκοπώντας πράγματα που έχουμε ξαναγράψει.

     Αν λοιπόν θέλεις να αναμορφώσεις ένα εκπαιδευτικό σύστημα, δεν ξεκινάς από το τελευταίο στάδιό του, τις πανελλαδικές εξετάσεις. Αρχίζεις από τη βάση, από την υποχρεωτική εκπαίδευση, διδάσκεις (στην πράξη, όχι μόνο στα λόγια) ότι δεν είναι όλοι πλασματικά αριστούχοι και ότι η αποτυχία σε ένα μάθημα δεν είναι το τέλος της ζωής, ‘κοσκινίζεις’ τους μαθητές από τάξη σε τάξη, τους βαθμολογείς και τους προάγεις με βάση την πραγματική τους αξία και τους μαθαίνεις όχι μόνο να διαβάζουν, να γράφουν και να μετρούν, αλλά και να πολιτεύονται με στοιχειώδη ευπρέπεια και κοσμιότητα. Ταυτόχρονα, διδάσκεις και τους γονείς ότι τα καμάρια τους μπορεί να μην είναι οι φωστήρες που οι ίδιοι ονειρεύονται, και γι' αυτό δεν φταίει ούτε ο δάσκαλος ούτε το σχολείο ούτε ο εκάστοτε υπουργός παιδείας, αλλά τα γονίδιά τους και αυτοί οι ίδιοι. Εφόσον γίνουν όλα αυτά, μπορείς να ασχοληθείς και με το σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, που ΔΕΝ είναι υποχρεωτική για όλους. Διαφορετικά είναι σαν να χτίζεις ένα σπίτι αρχίζοντας από τα κεραμίδια της στέγης.

     Βέβαια, όλα αυτά είναι πολύ σωστά στη θεωρία, αλλά έχουν ένα (τουλάχιστον) μειονέκτημα. Ο χρόνος που χρειάζεται για την υλοποίησή τους είναι μεγαλύτερος από την θητεία ενός υπουργού παιδείας ή μιας κυβέρνησης, που σημαίνει ότι απαιτείται συναίνεση πολλών πλευρών, που όμως εκ των προτέρων δηλώνουν ότι δεν πρόκειται να συνεργασθούν μεταξύ τους. Συνεπώς και το μεγαλόπνοο αυτό σχέδιο κατατάσσεται στα ‘όνειρα θερινής νυκτός’. Κρίμα· και είναι τόσο καλό σαν όνειρο.

Φονικές λέξεις

Όπως διαβάζω, η έκθεση της Ανεξάρτητης Διεθνούς Επιτροπής Έρευνας του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη και το Ισραήλ κάνει λόγο για γενοκτονία και για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος, αναφέροντας ειδικά ότι το 30% των θυμάτων στη Γάζα ήταν παιδιά και ότι τουλάχιστον 20.179 παιδιά σκοτώθηκαν σε διάστημα δύο ετών. Το Ισραήλ απορρίπτει τις κατηγορίες και τους χαρακτηρισμούς. Άλλωστε το ίδιο κάνει και η γειτόνισσα Τουρκία όταν γίνεται λόγος για γενοκτονία των Αρμενίων ή των Ποντίων. Προφανώς για τους ενόχους κάποιες λέξεις είναι πιο φονικές από οποιοδήποτε όπλο.

     Βέβαια θα αρκούσε η λέξη ‘έγκλημα’ για να χαρακτηρίσει πράξεις που οδηγούν σε θάνατο ανθρώπων. Έγκλημα ήταν η σφαγή της 7ης Οκτωβρίου από την Χαμάς, έγκλημα και η μαζικής κλίμακας επιχείρηση του Ισραήλ στη Γάζα. Ο χαρακτηρισμός της μιας ή της άλλης πράξης με όρους είτε καταδικαστικούς (σφαγή, γενοκτονία, τρομοκρατία κ.ο.κ.) είτε αθωωτικούς (αυτοάμυνα, εθνική ασφάλεια, ειδική στρατιωτική επιχείρηση κ.ο.κ.) μπορεί να σημαίνει κάτι για τους σχολαστικούς νομομαθείς, δεν αλλοιώνει όμως την ουσία και τον χαρακτήρα της. Αν εστιάζαμε περισσότερο στα αποτελέσματα των όποιων ενεργειών, ίσως θα τα βλέπαμε στις πραγματικές τους διαστάσεις, ως τραγωδίες με θύματα ανθρώπους σε όλες τις πλευρές. Κάτι που εσκεμμένα παραβλέπουν και αποσιωπούν οι φανατικοί ένθεν κακείθεν, για να προωθούν τα δικά τους όνειρα και συμφέροντα, εις βάρος αθώων. Κι έτσι καταφεύγουμε στις ‘φονικές’ λέξεις, με την ελπίδα ότι αυτές θα λειτουργήσουν αφυπνιστικά, αν όχι για τους ίδιους τους ενόχους, τουλάχιστον για τον υπόλοιπο κόσμο, που μπορεί μια μέρα να γίνει κι αυτός θύμα κάποιου άλλου φανατισμού.

Προτεραιότητες και επιλογές

 Άκουσα στο ραδιόφωνο ότι ο πρωθυπουργός παραβρέθηκε σε εκδήλωση που έγινε στο Γαλάτσι για τα μέτρα προστασίας των κατοικιδίων ζώων από φυσικές καταστροφές. Καλά έκανε καταρχήν· πρωθυπουργός είναι, για όλα πρέπει να νοιάζεται. Ωστόσο μου γεννήθηκε ένα ερώτημα. Ας πούμε ότι τον προσκαλούσαν σε μια ανάλογη εκδήλωση για την προστασία του αγέννητου παιδιού. Θα πήγαινε άραγε; Αλλά τί λέω; Εδώ πριν μερικά χρόνια ματαιώθηκε μια τέτοια διοργάνωση υπό την πίεση των γνωστών ‘προοδευτικών δικαιωματιστών’, ενώ το 2020 αφίσες με το ίδιο θέμα αφαιρέθηκαν από τα μέσα μεταφοράς στην Αθήνα.

     Επίσης, ανακοινώθηκε πρόγραμμα 500 εκατομμυρίων για ανακαίνιση παλαιών κατοικιών για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα στέγης που ταλαιπωρεί χιλιάδες ανθρώπους. Προφανώς το ίδιο πρόβλημα είχαν και οι τέσσερεις ηλικιωμένοι που απανθρακώθηκαν προχθές στην Κόνιτσα μέσα στο κοντέινερ όπου ζούσαν εδώ και χρόνια υπό άθλιες συνθήκες. Υπάρχει η γνωστή έκφραση ότι συχνά ‘βλέπουμε τα δένδρα και χάνουμε το δάσος’. Ωστόσο, φαίνεται να ισχύει και το αντίστροφο: κοιτάζοντας το δάσος δεν διακρίνουμε μεμονωμένα ‘δένδρα’ που χρειάζονται ιδιαίτερη (και όχι τόσο δαπανηρή) προσοχή και φροντίδα.

     Τελικά, μάλλον κάτι δεν πάει καλά με τις επιλογές και τις προτεραιότητές μας…

Μισθολογικά

Γενικά αποφεύγω να σχολιάζω εκκλησιαστικά θέματα. Το κάνουν τόσοι άλλοι, και αν αρχίσει κανείς είναι δύσκολο να βάλει μια ‘κόκκινη γραμμή’ ανάμεσα στον καλοπροαίρετο σχολιασμό και την κρίση και κατάκριση. Ωστόσο, οι γενναίες αυξήσεις στους μισθούς των μητροπολιτών και λοιπών αρχιερέων που ανακοινώθηκαν τελευταία είναι κυρίως οικονομικό θέμα, για το οποίο έγιναν ποικίλα σχόλια, όπως θα αναμενόταν. Για παράδειγμα, κάποιοι έγραψαν (και συμφωνώ μαζί τους) ότι θα ήταν πιο ουσιαστικό να δοθούν αυξήσεις στους ιερείς, και μάλιστα τους πολυτέκνους, αντί για τους επισκόπους. Η επίσημη απάντηση ήταν ότι ‘δεν υπήρχε ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος’. Δική μου εντύπωση είναι ότι ο χώρος αυτός έχει ιδιαίτερες ιδιότητες: στενεύει και ξεχειλώνει κατά την βούληση των ‘ἐχόντων τὸ γλωσσόκομον’ (κατά την βιβλική έκφραση, κοινώς το πορτοφόλι), άλλοτε δεν φτάνει και άλλοτε περισσεύει.

     Κάποιοι συνέδεσαν τις αυξήσεις με τις επερχόμενες εκλογές, ως μια προσπάθεια της κυβέρνησης να καλοπιάσει την διοικούσα εκκλησία, αν και λέγεται ότι η υπόσχεση για αυξήσεις είχε δοθεί από την εποχή του μακαριστού αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου. Στην εποχή μας η καχυποψία απέναντι στους πολιτικούς είναι δικαιολογημένη, και ο χρόνος τήρησης των υποσχέσεων είναι από τα μέσα που χρησιμοποιούν οι τελευταίοι προς όφελός τους (ενώ άλλοτε, πολύ βολικά, απλώς τις ξεχνούν). Ο σεβαστός μητροπολίτης Κυθήρων κ. Σεραφείμ δήλωσε ότι τα χρήματα θα τα διαθέσει για την στέγαση εκπαιδευτικών και γιατρών που θα πάνε στα Κύθηρα, και είναι γνωστό το πρόβλημα στέγης που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι αυτοί που διορίζονται στα νησιά. Αναμφίβολα υπάρχουν πολλοί αρχιερείς που ανέκαθεν διέθεταν και διαθέτουν τις όποιες οικονομικές απολαβές τους για έργα φιλανθρωπίας, ‘μὴ σαλπίζοντες, μὴ δημοσιεύοντες τὴν ἑαυτῶν εὐποιίαν’ και που θα συνεχίσουν να το κάνουν είτε λάβουν είτε όχι αυξήσεις.     

     Τέλος, στέκομαι στη δικαιολογία ότι οι αρχιερείς ‘έχουν τυπικά προσόντα που σε οποιαδήποτε θέση θα αμείβονταν με πολλαπλάσιες αμοιβές’. Θέλω να πιστεύω ότι οι περισσότεροι επίσκοποι δεν επεδίωξαν το αξίωμά τους ως μια υψηλόμισθη καριέρα, αλλά εκλέχθηκαν για να διακονήσουν την εκκλησία. Το παραπάνω επιχείρημα είναι μάλλον πολύ φθηνό.

Αλλοπρόσαλλος

 Δεν ήξερα αν το επίθετο του τίτλου υπάρχει σε άλλη γλώσσα. Μια αναζήτηση στην τεχνητή νοημοσύνη του διαδικτύου μου πρόσφερε τις εξής επιλογές στην αγγλική: Erratic: Για αλλοπρόσαλλη, ασυνεπή ή ασταθή συμπεριφορά. Capricious: Για συμπεριφορά που βασίζεται σε παρορμήσεις και απρόσμενες αλλαγές. Quirky: Για κάποιον που είναι ιδιόρρυθμος ή κάπως εκκεντρικός. Unpredictable: Κάποιος του οποίου οι αντιδράσεις ή οι αποφάσεις δεν μπορούν να προβλεφθούν. Flaky: Αργκό όρος για έναν αναξιόπιστο άνθρωπο που αθετεί υποσχέσεις ή αλλάζει σχέδια. Υπάρχουν και άλλες.

     Προσπάθησα να ταιριάσω κάποιο από αυτά τα επίθετα στον πρόεδρο που διακήρυξε ότι θα υπογραφεί συμφωνία ειρήνης με το Ιράν μέσα στο σαββατοκύριακο (όρισε μάλιστα και τη Γενεύη ως τόπο υπογραφής), ενώ όλοι οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι λένε ότι δεν γνωρίζουν τίποτε. Και αν μεν εκείνος διαθέτει κάποιο μαγικό ραβδί και επιτύχει αυτό που διαφημίζει, πάει καλά. Έλα όμως που μέχρι χθες μιλούσε για άνευ προηγουμένου πλήγματα που θα καταφέρει στο Ιράν. Δεν έχω μετρήσει πόσες διαφορετικές υποσχέσεις, απειλές, ανακοινώσεις και άλλες εξαγγελίες έχει κάνει από την έναρξη των επιχειρήσεων στον Περσικό κόλπο. Κανείς δεν γνωρίζει τί άλλο μπορεί να αναγγείλει μέχρι το βράδυ ή αύριο πρωί. Νομίζω ότι το δικό μας επίθετο είναι το πιο κατάλληλο. Ή ίσως ένα κοκτέιλ των πέντε προτάσεων της ΤΝ.

Κοινωνική παιδεία

Πρόσφατα η Καθημερινή ανέδειξε μια γωνιά της Αθήνας, την λεγόμενη Ακαδημία Πλάτωνος, που από χώρος αρχαιολογικής και πολιτιστικής σημασίας έχει καταντήσει μνημείο εγκατάλειψης από τις αρχές και βεβήλωσης και κακομεταχείρισης από τους πολίτες. Ενώ είναι γνωστή σε ξένους επισκέπτες, ιδίως του φιλοσοφικού και του εν γένει ακαδημαϊκού χώρου, που έρχονται και οργανώνουν εκεί διαλέξεις και άλλες εκδηλώσεις μνήμης και τιμής προς τους ανθρώπους πριν δυόμιση χιλιάδες χρόνια ανέπτυξαν εκεί φιλοσοφικές απόψεις που αποτέλεσαν θεμέλια του σημερινού πολιτισμού μας, περιφρονείται παντελώς από την ελληνική πολιτεία.

     Όταν πηγαίνει κανείς σε άλλες χώρες και βλέπει να αναδεικνύονται ως χώροι πολιτισμού κάποια κτίσματα ή πάρκα ή ό,τι άλλο, με χρονικό και ιστορικό παρελθόν που δεν είναι ούτε το ένα εικοστό εκείνου των δικών μας αρχαιολογικών και άλλων μνημείων, καταλαβαίνει ότι υπάρχει μια βασική διαφορά νοοτροπίας, τόσο του κράτους όσο και των πολιτών που το απαρτίζουν. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για το πώς αντιμετωπίζονται όλοι οι δημόσιοι χώροι (πάρκα, πλατείες, διατηρητέα κτίρια, αγάλματα κλπ.), την εικόνα των οποίων βλέπουμε κάθε μέρα. Κοινή ρίζα όλων αυτών των εκδηλώσεων απαξίωσης είναι η έλλειψη μιας στοιχειώδους κοινωνικής και ιστορικής παιδείας, που θα μας εμφυτεύει την επίγνωση και τον σεβασμό του παρελθόντος μας και την θέληση να ζούμε ως άξιοι απόγονοί του.

Εξωφρενισμοί

Πρόσφατα μάθαμε ότι βεβαιώθηκαν πρόστιμα συνολικού ύψους 270.000 ευρώ σε βάρος ενός άνδρα που εγκατέλειψε σε οικόπεδο εννιά γατάκια. Είμαι αντίθετος στην κάθε είδους κακοποίηση είτε ζώων είτε ανθρώπων, αλλά πιστεύω ότι εκφράζω την εύλογη απορία πολλών αναγνωστών για το μέγεθος της ποινής και τον τρόπο επιδίκασής της. Τέτοιου είδους ποινές δεν μπορεί να επιβάλλονται ως ‘διοικητικά πρόστιμα’ χωρίς να μεσολαβήσει κάποια δίκη. Εδώ δεν πρόκειται για 100-200 ευρώ π.χ. για τροχαία παράβαση, αλλά για μια περιουσία ολόκληρη, που δεν μπορεί να απαιτείται για λογαριασμό του κράτους με την υπογραφή ενός υπαλλήλου, οποιασδήποτε υπηρεσίας ή αρχής. Σαφώς και είναι καταδικαστέα και τιμωρητέα η κακοποίηση ενός ζώου. Ωστόσο, η αντιμετώπιση μιας τέτοιας πράξης θα πρέπει να ακολουθεί τους γενικούς κανόνες απονομής του δικαίου (τόσο ως προς την διαδικασία όσο και ως προς το ύψος των ποινών) και να μη γίνεται ‘αντανακλαστικά’ για να αναδεικνύει την ζωοφιλία μας. Και βέβαια η ποινή να μην προσβάλλει κατάφωρα την συνταγματική ‘αρχή της αναλογικότητας’, αλλά ούτε και την κοινή λογική.

                                                                                                         [Απεστάλη στην Καθημερινή]

Δημοσκοπήσεις

Σχεδόν δεν περνάει μέρα που να μην ακούσουμε για μια νέα δημοσκόπηση που καταγράφει τις προθέσεις ψήφου και τη δημοφιλία των πολιτικών και άλλες συναφείς παραμέτρους. Επειδή το όλο θέμα καταντά εξαιρετικά πληκτικό, θα πρέπει να το δούμε στις πραγματικές του διαστάσεις.

     Μια δημοσκόπηση είναι μια ‘σημειακή’, χρονικά περιορισμένη αποτύπωση πολιτικών απόψεων ενός πολύ περιορισμένου δείγματος πληθυσμού. Ωστόσο, παρά τους δυο αυτούς σοβαρούς περιορισμούς, τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων αντιμετωπίζονται από τα μέσα ενημέρωσης ωσεί μείζονα πολιτικά γεγονότα, και ανατέμνονται και αναλύονται εξονυχιστικά και δια μακρών από ειδικούς και μη. Με την επανάληψη φθάνουν να γίνονται, εκούσια ή ακούσια, εργαλεία έντεχνης χειραγώγησης του κοινού προς κάποια επιθυμητή κατεύθυνση, να δημιουργούν ένα ‘κλίμα’ υπέρ ή κατά κάποιων και να αναδεικνύουν εκ του μηδενός ‘καταλληλότερους’ ηγέτες ή κόμματα. Αυτό δικαιολογεί την δυσπιστία απέναντί τους.

     Οι πολιτικές δημοσκοπήσεις δεν πρόκειται να εκλείψουν, αλλά σίγουρα δεν χρειάζεται να γίνονται κάθε μέρα ή εβδομάδα (όπως ακριβώς και οι κάθε είδους ιατρικές εξετάσεις δεν πρέπει να επαναλαμβάνονται κάθε λίγο αν δεν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος). Σε κάθε περίπτωση, εμείς ως πολίτες δεν πρέπει να τις χρησιμοποιούμε ως κριτήρια για τις προσωπικές μας επιλογές για το ποιος θέλουμε να κυβερνήσει τη χώρα. Υπάρχουν πολύ πιο ουσιαστικές παράμετροι που θα πρέπει να υπαγορεύουν την εκλογική μας συμπεριφορά. Ωστόσο, για να φθάσουμε στην πολιτική ωριμότητα που απαιτείται για κάτι τέτοιο ‘θέλουμε δουλειά πολλή’, κατά τον ποιητή.

Απάτες

Ο αριθμός που έδειχνε το κινητό μου δεν ήταν γνωστός. Το ίδιο και η φωνή, που με απευθύνθηκε με το ‘κύριε’ και το όνομά μου. Κάποιος που ήθελε ραντεβού; Μου συστήθηκε με ένα πάγκοινο ονοματεπώνυμο (κυρίαρχο στην Ελλάδα την περίοδο 1967-74 και έγκλειστο στον Κορυδαλλό στη συνέχεια) και μου είπε ότι είναι ‘από τον τομέα 4 των εξωτερικών βλαβών του ΔΕΔΔΗΕ’. Εδώ τον διέκοψα λέγοντάς του ότι ο αριθμός του θα αποσταλεί στην αστυνομία. Λίγο αργότερα ανάλογη κλήση από τον ίδιο αριθμό έγινε και στο σταθερό τηλέφωνο του σπιτιού μας.

     Ακόμη ένα περιστατικό, κοντά σε άλλα παρόμοια με ‘λογιστές’ και ‘τεχνικούς’ και άλλους τηλεαπατεώνες που ψαρεύουν πιθανά θύματα μέσα από τις σύγχρονες επικοινωνίες. Παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις στα Μέσα για το είδος αυτό του ψηφιακού εγκλήματος, οι θιασώτες του συνεχίζουν ακάθεκτοι, και κάθε τόσο εφευρίσκουν καινούργιες παραλλαγές στο σενάριο που χρησιμοποιούν για δόλωμα. Με δεδομένη την πραγματικότητα αυτή θα πρέπει, κατά την ευαγγελική ρήση, να είμαστε ‘φρόνιμοι ως οι όφεις’ και να μην υπακούμε σε οποιαδήποτε τηλεφωνική εντολή, παραγγελία, απαίτηση, αν δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι για τον συνομιλητή μας. Το ίδιο ισχύει και για αγορές, προσφορές, αναβαθμίσεις και άλλες ‘ευκαιρίες’. Υπάρχουν καταστήματα όπου μπορούμε με δική μας επιλογή να αναζητήσουμε κάτι που στ’ αλήθεια μας χρειάζεται, και όχι να παρασυρθούμε από την ευκολία της τηλεφωνικής προσφοράς. Όπως λέει ένα αμερικανικό λογοπαίγνιο, το πρώτο συνθετικό της λέξης convenience (ευκολία) είναι το con (απάτη). Ισχύει απόλυτα.