Επισφαλής ευγένεια

Το ότι διάφοροι λαοί και πολιτισμοί έχουν διαφορετικά ήθη και έθιμα και κοινωνικές νόρμες είναι φυσικά πασίγνωστο. Πολλά από αυτά μπορεί να φαίνονται παράδοξα, γελοία, ακόμη και αποκρουστικά, στον ξένο επισκέπτη, είναι όμως εντελώς φυσιολογικά και αποδεκτά για τον άνθρωπο που έχει ζήσει και ανατραφεί μ’ αυτά. Και βέβαια η σημασία ή η χρησιμότητά τους μπορεί να αλλάζει με τον καιρό και με τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές και ευρύτερες συνθήκες.

     Η αγάπη των Γιαπωνέζων για την εθιμοτυπία, τους καλούς τρόπους και τον σεβασμό προς τους άλλους είναι γνωστή. Ένα παράδειγμα είδα πρόσφατα σε σχετικό δημοσίευμα. Όταν μπαίνει κάποιος σε ένα σπίτι, βγάζει τα παπούτσια του. Οι άνθρωποι του σπιτιού τοποθετούν τα παπούτσια του επισκέπτη με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να τα φορέσει εύκολα όταν θα βγαίνει. Έτσι έκαναν πάντα, και με όλους. Αυτό όμως δημιουργεί ένα απροσδόκητο πρόβλημα με ανθρώπους που δεν έρχονται για επίσκεψη αλλά για επείγουσα εργασία. Έτσι π.χ., οι τραυματιοφορείς που έρχονται να παραλάβουν έναν ασθενή βγάζουν τα παπούτσια τους και τα αφήνουν όπως τα έβγαλαν, ώστε να τα ξαναβάλουν εύκολα βγαίνοντας. Αυτός που τους κάλεσε όμως τα στρέφει προς τα έξω και τα ευθυγραμμίζει, όπως θα έκανε με οποιονδήποτε επισκέπτη. Κατά την έξοδο οι τραυματιοφορείς πρέπει να κάνουν πρόσθετες και ασυνήθιστες κινήσεις για να φορέσουν ο καθένας τα παπούτσια του, χωρίς να δυσκολέψουν τον ασθενή που κουβαλούν, κάτι που δεν είναι εύκολο και παίρνει και περισσότερο χρόνο (σε τριάντα δευτερόλεπτα τον υπολόγισαν). Έτσι, η παραδοσιακή ευγένεια γίνεται εμπόδιο στην αποτελεσματικότητα σε μια κατάσταση όπου η καθυστέρηση μπορεί να είναι επιβαρυντική για τον πάσχοντα.

     Κατόπιν τούτου, η πυροσβεστική υπηρεσία της πόλης Καναζάγουα, στην κεντρική Ιαπωνία, απηύθυνε έκκληση στους πολίτες να μην τακτοποιούν τα παπούτσια που έχουν βγάλει τα πληρώματα των διασωστών, ώστε να μην τους δημιουργούν πρόσθετα προβλήματα, καθησυχάζοντάς τους ότι αυτό δεν αποτελεί παράβαση του εθιμικού δικαίου. Κάποιος σχολιαστής το πήγε ένα βήμα παραπέρα, γράφοντας: «Είναι έκτακτη ανάγκη. Θα τους έλεγα απλά: “Παρακαλώ, μπείτε μέσα με τα παπούτσια σας!”». Αυτονόητο; Ίσως όχι για όλους.