Υπακοή

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος, μετά από μακρά και προφανώς δύσκολη διαβούλευση, κατέληξε σε μια αναλυτική απόφαση για τη στάση που θα τηρήσει η Εκκλησία της Ελλάδος σχετικά με την αντιμετώπιση της τρέχουσας επιδημίας. Μπορεί κανείς να τη διαβάσει, να σκεφθεί και να προβληματισθεί. Κάποιοι θα την θεωρήσουν ανεπαρκή, κάποιοι άλλοι θα την κατακρίνουν ως υποχωρητική απέναντι στην κοσμική πραγματικότητα. Πολλοί θα αναρωτηθούν τι πρέπει να κάνουν ως πιστοί: θα στερηθούν τις ακολουθίες, τα Μυστήρια, τις Προηγιασμένες Θείες Λειτουργίες; Όπως και με όλα τα μέτρα που λαμβάνονται και θα ληφθούν, κανένα δεν θα έχει πλήρη και αδιαμαρτύρητη αποδοχή.

     Ωστόσο, στον χώρο της Εκκλησίας δίνεται μεγάλη σημασία στην αρετή της υπακοής. Όπως μας έχουν διδάξει κατά καιρούς οι πνευματικοί πατέρες, εκείνος που κάνει υπακοή αποθέτει την ευθύνη για τις πράξεις του σ’ εκείνον στον οποίο πειθαρχεί. Με συναίσθηση της δικής μας αναξιότητος, και παίρνοντας αφορμή από τους περιορισμούς που τίθενται για να αναθεωρήσουμε καθένας τη δική μας ζωή και στάση ως μέλη της Εκκλησίας, η ασφαλέστερη οδός είναι να κάνουμε κι εμείς υπακοή σ‘ αυτήν. Και να αξιοποιήσουμε τον χρόνο και την ευκαιρία που μας δίνεται για να συμβάλουμε στην κοινή προσπάθεια προσευχής ώστε η κρίση αυτή να περάσει όσο γίνεται συντομώτερα, με τις λιγότερες δυνατές συνέπειες για τη ζωή και την υγεία όλων των συνανθρώπων μας, σε κάθε γωνιά του κόσμου. Διότι στην εποχή μας καμιά γωνιά δεν είναι πολύ μακριά.  

     Σημείωση: Η ανάρτηση των σχολίων δεν σημαίνει αναγκαστικά υιοθέτηση όλων των απόψεων. Για το ποιος είναι Ορθόδοξος και ποιος δεν είναι, ας μην αποφαινόμαστε τόσο εύκολα...

Υπόδειγμα γραφής

Δεν είναι συνηθισμένο να βλέπουμε κείμενα εύστοχα και καλογραμμένα από νέους ανθρώπους. Γι’ αυτό και η παρακάτω επιστολή που δημοσιεύθηκε προχθές με τον τίτλο ‘Οι δύσκολοι καιροί και περί βλασφημίας’ στην Καθημερινή αποτελεί πρότυπο σαφήνειας αλλά και ισορροπημένου ύφους: ελέγχει σταθερά αλλά και με ευγένεια, χωρίς να κατακρίνει καυστικά, υποδεικνύει το λάθος με λεπτότητα χωρίς να καταδικάζει ανθρώπους. Εννοείται ότι προσυπογράφεται πλήρως ως προς το περιεχόμενο. 

     Κύριε διευθυντά

     Ονομάζομαι Μαρία Κορνάρου και είμαι τριτοετής φοιτήτρια στη Νομική Σχολή Αθηνών. Σας γράφω εξαιτίας ορισμένων πράγματι βλάσφημων γελοιογραφιών που δημοσιεύσατε στην κατά τα άλλα αξιοπρεπέστατη εφημερίδα σας, στο φύλλο της Τρίτης 10 Μαρτίου.

     Κατανοώ ότι η επικρατούσα ατμόσφαιρα πανικού που διαχέεται στην κοινωνία μας μπορεί να οδηγήσει σε βεβιασμένες αποφάσεις, ακόμα και αδιάκριτες ενέργειες. Είμαστε άνθρωποι, και ο κίνδυνος απωλείας της ευαίσθητης και προσκαίρου βιολογικής ζωής μάς ταράσσει ιδιαίτερα. Ομως, το κλίμα των ημερών δεν μπορεί να δικαιολογήσει την καθύβριση εκείνων που είναι ιερότατα για την πλειονότητα του ελληνικού λαού, δηλαδή της Εκκλησίας και της Θείας Κοινωνίας, και κατ’ επέκταση του ίδιου του Χριστού. Ακόμη και εάν κάποιος αρνείται την αλήθεια της Ορθοδόξου Πίστεως, δεν μπορεί να υβρίζει τα ιερά των συμπολιτών του, ιδίως σε τέτοιους χαλεπούς καιρούς για την Ελλάδα και τον κόσμο.  Διερωτώμαι, θα δημοσιεύατε εξίσου προσβλητικά σκίτσα για το Κοράνι; Εμείς οι χριστιανοί δεν χρησιμοποιούμε βία, πειθόμενοι στην εντολή του Κυρίου «αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν». Ευχόμαστε, όμως, η νηφάλια διαμαρτυρία μας να οδηγήσει στην αφύπνιση της συνειδήσεως των καλοπροαίρετων ανθρώπων. Με αυτή την ελπίδα σάς εμπιστεύομαι αυτή την επιστολή.

Υπερβάσεις

Επί δεκαετίες, με διακυμάνσεις ανά εποχή, οι φόβοι και οι προβλέψεις για την πιθανή αιτία μιας παγκόσμιας καταστροφής περιστρέφονταν γύρω από μακροσκοπικά ορατές και μεγάλες σε φυσικό μέγεθος απειλές: πυρηνικό ατύχημα (ή πόλεμο), υπερθέρμανση του πλανήτη και ακραία καιρικά φαινόμενα, ίσως μια σύγκρουση με κάποιον μετεωρίτη ή άλλο ‘παραστρατημένο’ ουράνιο σώμα. Κανένας, εκτός ίσως από κάποιους ειδικούς και μερικούς φαντασιοκόπους συγγραφείς, δεν περιλάμβανε στα φόβητρα αυτά έναν ιό.

        Και να που ένα μικροσκοπικό ‘πλάσμα’, αόρατο όχι μόνο με γυμνό μάτι αλλά και με το πιο ισχυρό κοινό μικροσκόπιο, αναδεικνύεται σε υπ’ αριθμόν 1 δημόσιο κίνδυνο, όχι για μεμονωμένες πόλεις ή χώρες, αλλά για τον κόσμο ολόκληρο. Υπονομεύει ύπουλα και αποτελεσματικά όχι μόνο την ατομική υγεία αλλά και τη δημόσια, και ευρύτερα την κοινωνική, πολιτική και οικονομική ζωή. Δείκτης του τελευταίου αυτού φαινομένου οι ‘καταδύσεις’ των χρηματιστηρίων στην υφήλιο. Οι βουτιές τους ξεπερνούν κάθε προηγούμενο, εκμηδενίζοντας από τη μία στιγμή στην άλλη θεωρητικά πλούτη (πόσο πραγματικά ήταν άραγε;). Μια γενικευμένη πανδημία χωρίς ανάλογη εμπειρία από το παρελθόν, αθέατη και γι’ αυτό πιο επίφοβη, με προεκτάσεις που ξετυλίγονται κάθε μέρα προς απροσδόκητες κατευθύνσεις.

       Τι μπορεί κανείς να αντιτάξει σε μια τέτοια απειλή; Τα ανθρώπινα είναι τα διάφορα μέτρα προστασίας που συνιστούν οι ειδικοί και εφαρμόζει, θέλοντας και μη, ο πληθυσμός. Θα κάνουμε όμως άραγε την προέκταση και προς τα ‘ὑπὲρ ἄνθρωπον’;  Θα αναλογισθούμε ότι η γνώση μας για τον κόσμο και η κυριαρχία μας σ’ αυτόν έχει όρια που δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε, όσο προηγμένοι τεχνολογικά και επιστημονικά κι αν θέλουμε να λογιζόμαστε; Θα σκεφθούμε ότι Άλλος είναι «ὁ συνέχων τὰ πάντα τῇ χειρὶ Κύριος» και ότι είναι τραγικό λάθος να Τον αγνοούμε; Θα κρατήσουμε την όποια πίστη νομίζαμε ότι είχαμε όσον καιρό τα πράγματα ήταν ρόδινα και δεν διατρέχαμε κανέναν άμεσο κίνδυνο; Θα αναζητήσουμε αυτή που είχαμε και εγκαταλείψαμε απερίσκεπτα; Όπως μας θυμίζει ο Θεολόγος και Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη, «ὧδέ ἐστιν ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ πίστις τῶν ἁγίων» [Αποκ. 13:10]. Ας το ευχηθούμε κι ας το επιδιώξουμε. Στο κάτω-κάτω, τι έχουμε να χάσουμε πέρα από τις ψευδαισθήσεις της αυτάρκειάς μας;

Αίσωπος, Πόε και ιός

Ανάμεσα στους διδακτικούς μύθους του Αισώπου υπάρχει κι ένας που τον διαβάζαμε και στο αναγνωστικό της αρχαίας ελληνικής του Ζούκη με τίτλο ‘Παῖς καὶ λέων γεγραμμένος’. Τον μεταφέρω εδώ σε ελεύθερη απόδοση: Ένας δειλός γέρος είχε ένα γιο κυνηγό και είδε στον ύπνο του ότι τον κατασπάραξε ένα λιοντάρι.  Από τον φόβο του έφτιαξε μια ασφαλή κατοικία που δεν πατούσε στη γη και έκλεισε μέσα τον γιο του για να τον προφυλάξει. Για να τον διασκεδάσει, ζωγράφισε στους τοίχους διάφορα θηρία, κι ένα λιοντάρι. Ο γιος του τα κοίταζε και μελαγχολούσε ακόμη περισσότερο, και είπε μια μέρα στο λιοντάρι: «Εξαιτίας σου, παλιοθηρίο, βρίσκομαι κλεισμένος εδώ μέσα. Να δεις τι θα σου κάνω!» και με το δάχτυλό του χτύπησε το μάτι του λιονταριού σα να ήθελε να το βγάλει. Με το χτύπημα, μια ακίδα μπήκε στο δάχτυλό του, του προκάλεσε γενικευμένη φλεγμονή, και τελικά ο νεαρός πέθανε από το ‘δάγκωμα’ του ζωγραφισμένου λιονταριού.

        Πολλούς αιώνες αργότερα, ο Αμερικανός συγγραφέας Έντγκαρ Άλαν Πόε, γνωστός από τις φανταστικές ιστορίες τρόμου που έγραψε, ξεσήκωσε τον μύθο στο διήγημά του με τίτλο ‘Η μάσκα του κόκκινου θανάτου’, όπου περιγράφει μια επιδημία που σαρώνει μια ολόκληρη χώρα κάπου στα τέλη του Μεσαίωνα. Ο κόσμος αρρωσταίνει και πεθαίνει ανεξέλεγκτα, κανείς δεν μπορεί να αναχαιτίσει την εξάπλωση της νόσου, και κανείς δεν φαίνεται να μπορεί να αποφύγει το μοιραίο. Ωστόσο, ένας πρίγκιπας της χώρας έχει συγκεντρώσει χίλιους ευγενείς, αριστοκράτες και άλλους φίλους του στον μεγάλο του πύργο, όπου κλειδώνει και ασφαλίζει πόρτες και παράθυρα και επιδίδεται σ’ ένα γλέντι διαρκείας. Κάποια στιγμή στη διάρκεια ενός πάρτι μεταμφιεσμένων εμφανίζεται ανάμεσα στο πλήθος των εκλεκτών κάποιος ντυμένος σαν… ασθενής, με τα εξανθήματα της νόσου πάνω του, και τριγυρίζει από δωμάτιο σε δωμάτιο. Έξαλλος ο πρίγκιπας για το κακόγουστο αστείο ορμά επάνω του, για να αντιληφθεί ότι είναι ένα άυλο ον και να πέσει αμέσως νεκρός, ακολουθούμενος προοδευτικά από τους καλεσμένους του, που δεν μπόρεσαν να αποφύγουν την επίσκεψη του ‘κόκκινου θανάτου’.

       Θυμήθηκα τον μύθο του Αισώπου και το μακάβριο αλλά διδακτικό αυτό διήγημα καθώς διάβαζα σήμερα για ακραία μέτρα που παίρνουν ανά τον κόσμο κάποιοι πάμπλουτοι, όπως να αγοράζουν υπόγεια παροπλισμένα πρώην αντιπυρηνικά καταφύγια σε ερημιές της Ντακότα ή να πετούν με ιδιωτικά τζετ με αποκλειστικούς γιατρούς και νοσηλευτές σε απόμακρα μέρη του κόσμου, όπου θα είναι ασφαλείς από τον ιό SARS–CoV-2. Έτσι τουλάχιστον νομίζουν. Δεν είμαστε ούτε μοιρολάτρες ούτε απαισιόδοξοι για την έκβαση των πραγμάτων, αλλά δεν μπορούμε και να παραβλέπουμε την κοινή πείρα του ανθρωπίνου γένους που ρωτάει ποιητικά με τη γλώσσα του ψαλμωδού: «Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον; ῥύσεται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς ᾅδου;» [Ψ. 88:49]. Μέσα στις κρίσιμες περιστάσεις που περνάει ο κόσμος ολόκληρος, καθένας που θέλει να διδαχθεί από την πρωτόγνωρη αυτή κρίση μπορεί να μάθει πολλά.