Παιδεια-ρίσματα

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή οι Έλληνες περνούμε μια φάση αυτοκριτικής (ας το πούμε κάπως κομψά) για το πώς επιλέγονται οι υποψήφιοι για τα πανεπιστήμια και γιατί μπαίνουν σε τμήματα που τους δεν τους αξίζουν ή που δεν τα θέλουν και για το τί πρέπει να αλλάξει, και άλλα σχετικά [βλέπε π.χ. ΕΔΩ]. Κι έπειτα, πιστοί στην παράδοση, όλοι ξεχνούμε τα όποια συμπεράσματα και προχωρούμε όπως πάντα μέχρι να δοθεί κάποια άλλη αφορμή για να ξαναπούμε τα ίδια. Μη έχοντας απολύτως κανένα έννομο συμφέρον (ούτε γονιός είμαι, ούτε υποψήφιος, ούτε καθηγητής, ούτε πολιτικός) εκτός από το ότι τα ΑΕΙ δαπανούν ένα κομμάτι του ΑΕΠ στο οποίο συνεισφέρω κι εγώ ως φορολογούμενος της χώρας, καταγράφω τις δικές μου σκέψεις, και όποιος θέλει ας σχολιάσει.
    Λοιπόν, η εισαγωγή (με οποιονδήποτε τρόπο) σε κάποιο τριτοβάθμιο ίδρυμα (όποιο νάναι) συμφέρει (σχεδόν) τους πάντες:
    - Οι έφηβοι αποκτούν το δικαίωμα να συνεχίσουν την εφηβική τους ηλικία που ‘ταλαιπωρήθηκε’ με τις πανελλήνιες εξετάσεις.
    - Οι γονείς καμαρώνουν που τα βλαστάρια τους σπουδάζουν κάτι (άσχετα από το πόσο τους κοστίζουν οι ‘σπουδές’).
    - Οι καθηγητές αποκτούν φοιτητές διότι αλλιώς δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τον μισθό τους.
    - Οι τοπικές κοινωνίες διεκδικούν το δικαίωμα να έχει ‘κάθε πόλη και ΑΕΙ, κάθε χωριό και ΤΕΙ’, για να συντηρείται η αγορά.
    - Οι πολιτικές παρατάξεις τρίβουν τα χέρια τους για την καινούργια φουρνιά ‘νεολαίων’ που θα μυήσουν στον χαβαλέ.
    - Η κυβέρνηση κρυφοχαίρεται διότι οι φοιτητές δεν καταγράφονται ως άνεργοι και επομένως δεν χαλούν την στατιστική εικόνα της χώρας.
    Κανένας βέβαια δεν κάνει τον κόπο να υπολογίσει πόσο κοστίζει στο δημόσιο ταμείο κάθε ένας φοιτητής, και αν στην τρέχουσα οικονομική πραγματικότητα έχουμε την πολυτέλεια να τρέφουμε τόσους και τόσους, πολλοί από τους οποίους δεν θα ενδιαφερθούν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους ή να ασχοληθούν σοβαρά με το γνωστικό τους αντικείμενο. Ακόμη κι αν κάποιος έχει κάνει αυτόν τον υπολογισμό, δεν τολμά να τον δημοσιοποιήσει: αμέσως θα ριφθεί στην πυρά διότι ‘μεθοδεύει την κατάργηση της δωρεάν παιδείας’ και άλλα τέτοια. Για επιλογή των φοιτητών από τις σχολές ας μην κάνουμε λόγο: αυτά γίνονται από ιδρύματα που σέβονται πρώτα τον εαυτό τους και δεν ‘καμαρώνουν’ για την 400ή θέση στην παγκόσμια κατάταξη (κάτι Χάρβαρντ και Καίμπριτζ και τα τούτοις όμοια).
    Όταν με το καλό θελήσουμε να ασχοληθούμε σοβαρά με το θέμα που λέγεται Παιδεία, θα αρχίσουμε από την ουσιαστική αξιολόγηση διδασκόντων και διδασκομένων, σε κάθε βαθμίδα. Θα αποδεχθούμε ότι η παιδεία είναι εθνικό αγαθό που είναι διαθέσιμο προς όλους, στον βαθμό όμως που καθένας μπορεί (δηλαδή έχει την θέληση και τα γνωστικά προσόντα) να την προσλάβει και αφομοιώσει. Θα ωριμάσουμε σε σημείο που να θεωρούμε την παιδεία ως ένα βαθμιδωτό κόσκινο που θα ξεχωρίζει ποιοί θα προχωρήσουν παραπάνω, όχι για να κάνει διακρίσεις, αλλά για να κατευθύνει έγκαιρα τον καθένα εκεί που θα αποδώσει καλύτερα. Θα φθάσουμε να εκτιμούμε το αγαθό αυτό (και το κόστος που συνεπάγεται) και να μην το καταστρέφουμε με τακτικό κάψιμο σχολών, καταστροφή βιβλίων και εργαστηρίων και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Και θα φθάσουμε να εκτιμούμε τις γνώσεις και τους τίτλους που αποκτήσαμε, σε κάθε βαθμίδα, όπως εκτιμούσαμε κάποτε το Απολυτήριο του Γυμνασίου ή του Λυκείου. Διότι σήμερα ζούμε και το ακόλουθο παράδοξο: να έχουμε μεταθέσει την υποχρεωτική εκπαίδευση σε επίπεδο πανεπιστημιακού πτυχίου, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι να αποζητούν διδακτορικά και μεταπτυχιακά με την ελπίδα να ξεχωρίσουν από τη μεγάλη μάζα, και με αμφίβολο αποτέλεσμα, καθώς οι μεγάλοι αριθμοί (φοιτητών και μεταπτυχιακών) είναι πάντα εις βάρος της ποιότητας.
    Μέχρι τότε, μπορούμε να κοιμόμαστε αμέριμνοι, και ό,τι ήθελε προκύψει.

Είναι πολλά τα λεφτά...

Διαβάζουμε ΕΔΩ ότι η Εταιρία Αξιοποίησης και Διαχείρισης της Περιουσίας του ΑΠΘ, της οποίας πρόεδρος είναι ο πρύτανης, κατέγραψε μεταξύ άλλων τις ακόλουθες δαπάνες:
    - 526.375 ευρώ για τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων με τα ακίνητα του Αριστοτελείου.
    - 430.189 ευρώ για τον «σχεδιασμό και εσωτερικό κανονισμό της Εταιρείας».
    - 250.000 ευρώ για τη λειτουργία των κυλικείων.
    - 180.322 ευρώ για «διάφορες δραστηριότητες» χωρίς καμία άλλη αιτιολογία.
    - 29.348 ευρώ για την ανακαίνιση της τουαλέτας της Πρυτανείας.
    Μετά από αυτά αναρωτιέται κανείς γιατί κάποιοι στην Ελλάδα ΔΕΝ επιθυμούν ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Νομίζετε ότι θα μπορούσαν να τρώνε εκεί με τα ίδια χρυσά κουτάλια, και μάλιστα χωρίς να παράγουν ανάλογο έργο;

Αίμα προπληρωμένο

Πολλή συζήτηση έγινε για την πρόσφατη δήλωση της Φράου Μέρκελ ότι ‘ματώνει η καρδιά της’ για τους συνταξιούχους και τους μισθωτούς της Ελλάδας. Μια απορία: η ‘αιμορραγία’ αυτή έχει αναδρομική ισχύ (όπως τα διάφορα μέτρα που συζητούνται), και από πότε; Θα πρότεινα, για να έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα, να αρχίσει γύρω στον Απρίλιο του 1941, μια και από τότε έχουμε πληρώσει πολύ αίμα στη Γερμανία, ζεστό και βιολογικό αρχικά, οικονομικό αργότερα. Και συνεχίζουμε.

[Απεστάλη στην Καθημερινή]

Φυσικοί νόμοι και ανθρώπινη ανοησία

Φυλλομετρώντας το ηλεκτρονικό ΒΗΜΑ συναντώ δυο τραγικές όσο και ανήκουστες ειδήσεις. Η πρώτη: Στη Γερμανία, ένας 75χρονος κριτής στο αγώνισμα του ακοντισμού βιάστηκε να πάει να μετρήσει την ρίψη πριν το ιπτάμενο ακόντιο, βάρους 700 γραμμαρίων, φθάσει στο έδαφος. Ο αέρας άλλαξε την πορεία του ακοντίου, με αποτέλεσμα να καρφωθεί στην καρωτίδα του και να τον αφήσει νεκρό.

    Η δεύτερη: Μια Καναδή ελληνικής καταγωγής, 30 ετών, έχασε τη ζωή της στη διάρκεια γαμήλιας φωτογράφισης σύμφωνα με το έθιμο-μόδα ‘Trash The Dress’ (= το φόρεμα στα σκουπίδια) όπου οι νύφες καταστρέφουν με κάποιο θεαματικό τρόπο το (μάλλον όχι ευτελούς αξίας) νυφικό τους. Η γυναίκα πνίγηκε όταν για την φωτογράφιση έπεσε να κολυμπήσει με το βαρύ νυφικό της σε τοπικό ποταμό, απ’ όπου ανασύρθηκε από δύτες μετά τέσσερεις ώρες.

   Είναι τραγικό να χάνονται άνθρωποι, με οποιοδήποτε τρόπο, αλλά όταν η ανθρώπινη ανοησία έρχεται αντιμέτωπη με τους φυσικούς νόμους, η μάχη είναι άνιση. Κι αν ο 75χρονος έχει το ελαφρυντικό της ηλικίας, τι πρέπει να καταλογίσουμε στην 30χρονη νύφη;

Μνήμες

Άλλα λογάριαζα να γράψω, αλλά θυμήθηκα τους πρώτους στίχους από το πασίγνωστο ποίημα του Βίκτωρος Ουγκώ ‘Το Ελληνόπουλο’ (ελληνική απόδοση Κωστή Παλαμά), που το έγραψε με αφορμή την καταστροφή της Χίου [1822], και το ανέσυρα, αλλάζοντας μόνο την αρχική λέξη, για την περίσταση:

Φωτιές διαβήκαν, χαλασμός, θάνατος πέρα ως πέρα.
Η Χίο, τ’ όμορφο νησί, μαύρη απομένει ξέρα,
με τα κρασιά, με τα δεντρά
τ’αρχοντονήσι, που βουνά και σπίτια και λαγκάδια
και στο χορό τις λυγερές καμιά φορά τα βράδια
καθρέφτιζε μεσ’ τα νερά.
Ερμιά παντού...

Επαιτεία

Περιμένοντας στο φανάρι της μεγάλης διασταύρωσης διατρέχω με το μάτι όλα τα γύρω πεζοδρόμια. Όλοι είναι στα πόστα τους. Ο μικρός με το μπουκάλι του νερού που καθαρίζει τα παρμπρίζ. Ο καμπουριασμένος μεσήλικας με το δεκανίκι στη μασχάλη. Η ακαθόριστης ηλικίας γυναίκα στην αναπηρική πολυθρόνα. Ο αξύριστος μονόχειρας. Παραλλαγές στο ίδιο θέμα, το απλωμένο χέρι και το βλέμμα που λέει: «Δώσε κάτι». Καθημερινή εικόνα σε διάφορα σημεία της πόλης, που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την κλιματιζόμενη ατμόσφαιρα του αυτοκινήτου με τα κλειστά παράθυρα, μέσα στην οποία η σύνθετη αντιστικτική πολυφωνία των King’s Singers που ακούγεται από το κασετόφωνο ακούγεται σχεδόν εξωγήινη. Απεικονίζει άραγε κατάσταση αληθινή ή ψεύτικη; Το πλήθος των ατόμων σε κάνει να σκέφτεσαι το δεύτερο: ο ένας επαίτης είναι τυχαίο συμβάν, οι δυο είναι σύμπτωση, οι τρεις και περισσότεροι αποτελούν οργανωμένη κατάσταση. Στο μυαλό μου έρχονται ιστορίες για επαίτες που βρέθηκαν να έχουν Μερσεντές και εκατομμύρια. Όταν δίνω κάτι σ’ έναν απ’ αυτούς, βοηθάω μια πραγματική ανάγκη ή ενθαρρύνω μια παρασιτική διαβίωση, ενδεχομένως με εγκληματικές προεκτάσεις [βλ. ΕΔΩ]; Πώς μπορώ να ξεχωρίζω τα δύο σε κάθε περίπτωση; Οι άνθρωποι με το απλωμένο χέρι ποντάρουν (συνειδητά ή από ένστικτο) στις ενοχές που με κάνουν να νιώθω γι’ αυτό που είμαι ή γι’ αυτό που έχω. Δεν μου αρέσει αυτό. Αν η διαχείριση αυτών που έχω είναι σωστή ή όχι, αυτό προτιμώ να το κρίνει η συνείδησή μου και όχι κάποιοι τυχαίοι άγνωστοι απ’ έξω. Σωστό ή λάθος; Αν είχα απάντηση, δεν θα την έκρυβα πίσω από τόσα ερωτηματικά.

Θεσμική ανομία

Καθισμένος στο αυτοκίνητο προχθές βράδυ παρακολουθώ ραδιοφωνική εκπομπή στην οποία γίνεται εκτεταμένη αναφορά στις φορολογικές και ασφαλιστικές ενημερότητες που δεν διαθέτουν κάποιες ομάδες ποδοσφαίρου ώστε να μπορούν να παίξουν στο πρωτάθλημα που προσεχώς αρχίζει. Μεταξύ των άλλων ενδιαφερόντων που ακούω είναι ότι περιμένουν να ανοίξει το Κοινοβούλιο για ‘να ρυθμισθεί το θέμα των χρεών των ομάδων’, ώστε να πάρουν το ‘χαρτί’ και να μπορούν να παίξουν. Με άλλα λόγια, αυτό που δεν μπορεί να κάνει οποιοσδήποτε κοινός φορολογούμενος ή επιχείρηση που χρωστάει στο δημόσιο οι ποδοσφαιρικές ομάδες το διεκδικούν (και απ’ όσο ξέρω μέχρι τώρα το επιτυγχάνουν) με τη ‘βούλα’ της Βουλής. Κανονικά και με το νόμο, φορτώνοντας έτσι τα διόλου ευκαταφρόνητα οικονομικά τους βαρίδια στον δημόσιο κορβανά, δηλαδή σε όλους μας. Όπως έλεγε ο Orwell στη ‘Φάρμα των Ζώων’, όλα τα ζώα είναι ίσα, αλλά μερικά είναι πιο ίσα από τα άλλα. 

Νόμος του Λυντς

Το είδαμε κι αυτό. Οι Υδραίοι πολιόρκησαν στο αστυνομικό τμήμα του νησιού τους υπαλλήλους της Οικονομικής Αστυνομίας που κατέγραψαν παραβάσεις σε κάποιον συντοπίτη τους, ενώ έκοψαν και τους κάβους του πλοίου της γραμμής, με το οποίο νόμισαν ότι θα έφευγαν. Το επεισόδιο θυμίζει το λυντσάρισμα, δηλ. την εκτός νόμου εκτέλεση από τον όχλο κάποιου που θεωρούνταν—κατά τον όχλο πάντα—ένοχος για κάποιο αδίκημα. Οι εγκυκλοπαίδειες μας λένε ότι τέτοια μέσα χρησιμοποιήθηκαν για εκφοβισμό μειονοτικών ομάδων (π.χ. των μαύρων στις ΗΠΑ), συνήθως σε περιόδους κοινωνικής και οικονομικής έντασης. Στην ίδια κατηγορία μπορούμε να εντάξουμε και τις δολοφονικές επιθέσεις εναντίον αλλοδαπών στη χώρα μας τις τελευταίες μέρες. Αν χρειαζόμασταν κάποιο έκδηλο ‘σημείο των καιρών’, μάλλον δεν χρειάζεται να ψάξουμε παραπέρα.

     Το κρίσιμο ερώτημα είναι βέβαια πώς θα αντιδράσει μια (υποτίθεται) συντεταγμένη πολιτεία σε τέτοιες αυθαίρετες καταστρατηγήσεις των νόμων.

Ιδέα

Βρήκα προχθές τυχαία σ’ ένα αγγλικό βιβλίο μια αναφορά σε μια ταινία της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (τίτλος: In which we serve, 1942, με τον Noel Coward). Ένας ναυτικός που υπηρετεί σ’ ένα πολεμικό πλοίο ετοιμάζεται να σαλπάρει και πάλι μετά από λίγες μέρες ανάπαυση στην ξηρά. Η πεθερά του τον ρωτάει πότε θα γυρίσει ξανά στο σπίτι.

«Όλα εξαρτώνται από τον Χίτλερ», απαντά εκείνος.

«Καλά, και ποιος νομίζει ότι είναι αυτός;» ρωτάει εκείνη.

Ο διάλογος, τυπικά εγγλέζικος, καταγράφεται σαν ιδέα που μπορεί να αξιοποιήσει ο πρωθυπουργός στις προσεχείς συναντήσεις του με την τρέχουσα διάδοχο του Reichsführer.

Αυλή των θαυμάτων

Τι μαθαίνει κανείς όσο ζει σ’ αυτή τη χώρα... Το σωκρατικό «Γηράσκω αεί διδασκόμενος» έχει αποκτήσει άλλη διάσταση. Απεικονίζει τις καθημερινές αποκαλύψεις που ζούμε στην ‘αυλή των θαυμάτων’ στην οποία ζούμε. Κάτω από κάθε πέτρα μπορεί να βρει κανείς ένα περίεργο ‘ζουζούνι’, άλλοτε απλώς ενοχλητικό, συχνά βλαπτικό και μερικές φορές επικίνδυνο για τη δημόσια ζωή. Όλα εκδηλώσεις ενός κοινωνικού παρασιτισμού που δεν φαίνεται να έχει όρια. Έτσι π.χ. ο Π. Μανδραβέλης περιγράφει σήμερα ('Διακηρύξεις εξάρτησης', Καθημερινή) πώς οι πολυάριθμες επαρχιακές εφημερίδες επιβιώνουν με τα χρήματα που εισπράττουν για να δημοσιεύουν διακηρύξεις του Δημοσίου, που χρεώνονται με τιμή διπλάσια από τον ισχύοντα τιμοκατάλογο, και εξυπηρετούν καθαρώς πελατειακές σχέσεις με την εκάστοτε εξουσία.
     Πολλά απ’ αυτά τα παράσιτα έδωσαν αφορμή και ευκαιρία στον Θεόδωρο Πάγκαλο να διατυπώσει την άποψη ότι «Μαζί τα φάγαμε». Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο γραμματικά σημαίνει ομολογία συνενοχής. Στην πράξη όμως λειτουργεί ως μέσον επιμερισμού (= αραίωσης) της ενοχής, και συνεπώς γενικής αθώωσης. Διότι «ένοχος ένοχον ου ποιεί», όπως έλεγαν οι παλαιοί νομικοί. Όταν είσαι βουτηγμένος στο μέλι μέχρι τους ώμους, δεν μπορεί να μέμφεσαι τους γύρω που παίρνουν ό,τι μπορούν με τα κουτάλια τους. Έτσι, βολεύονται όλοι όπως-όπως, και οι όποιες διαμαρτυρίες εκείνων που είναι έξω από το φαγοπότι θεωρούνται απλώς γραφικές. Ανεξάρτητα από τη γνώμη σας για τον τέως αντιπρόεδρο, διαβάστε ένα δείγμα από την ιστοσελίδα του βιβλίου του και βγάλτε τα συμπεράσματά σας.

Αντιθέσεις

Πέρασα σήμερα το μεσημέρι από το Σέιχ Σου. Η μέρα ήταν λαμπρή και πεντακάθαρη, και βρήκα ευκαιρία να σταματήσω για μερικές φωτογραφίες της πόλης αφ’ υψηλού. Χάρμα οφθαλμών...,

 

 ... μέχρι να στρέψει κανείς το βλέμμα προς το έδαφος, όπου κυριαρχούσαν τα κάθε λογής απορρίμματα. Η αντίθεση ανάμεσα στη φυσική θέα και την... ανθρώπινη επέμβαση δεν μπορούσε να είναι μεγαλύτερη. Κάτι τέτοιες ώρες σκέφτομαι ότι είναι κρίμα τέτοιον κόσμο να τον διαχειρίζονται (= βεβηλώνουν) άνθρωποι σαν κι εμάς. Κρίμα.

  

 

Διαρκές έγκλημα

Διαβάζω ΕΔΩ (όχι για πρώτη φορά) ότι ετησίως στην Ελλάδα έχουμε περίπου 100.000 γεννήσεις και 200.000 αμβλώσεις. Πέρα από τις ψυχρά αριθμητικές και τις δημογραφικές διαστάσεις του ζητήματος (πόσο ‘λιγοστεύουμε’ ως φυλή), υπάρχει το καθαρά ηθικό μέγεθος της Γενοκτονίας που διαπράττουμε, και για την οποία είμαστε αποκλειστικά υπαίτιοι, χωρίς να μας φταίει απολύτως κανένας άλλος. Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει (ή απλώς, βολικά, το αγνοούμε) ότι το κυοφορούμενο έμβρυο είναι ανθρώπινη υπόσταση, η καταστροφή της οποίας είναι φόνος, εξίσου ειδεχθής όπως και κάθε έγκλημα από αυτά που αναφέρονται καθημερινά από τους εκφωνητές των Μέσων με τα γουρλωμένα μάτια. Δεν χρειάζονται πολλά λόγια για να τεκμηριώσει κανείς την άποψη αυτή: ας σκεφθούμε μόνο ότι ως γιατροί πρέπει να προσέχουμε μήπως τα φάρμακα που δίνουμε σε μια έγκυο γυναίκα έχουν συνέπειες και για το έμβρυο, ενώ δεν πρέπει να εκθέτουμε μια μέλλουσα μητέρα σε ακτινοβολίες ή άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου για το κύημά της. Αν το έμβρυο δεν είναι ζωή, τι ακριβώς προστατεύουμε; Όσα νομικά, κοινωνικά ή ιατρικά επινοήματα κι αν εγείρονται υπέρ της άμβλωσης (‘δικαίωμα στην επιλογή’), δεν αποτελούν παρά ‘γενικά αναισθητικά’ για το συνειδησιακό πρόβλημα που δημιουργεί το γεγονός της βίαιας απόσπασης μιας ζωής από το μητρικό σώμα που την κυοφορεί. Τι απολογία θα δώσουμε σ’ Εκείνον που θα μας ζητήσει λόγο για το διαρκές έγκλημα κατά της ζωής; Μήπως η κρίση που ζούμε ως έθνος έχει να κάνει και με τέτοιες ηθικές εκτροπές;

Χρήμα και καθήκον

Και πάλι από τον ‘Μικρό Πλούταρχο’ του Λέοντος Μελά. Αυτή τη φορά αναφέρεται στον Επαμεινώνδα:
     ‘Ότε δε ο βασιλεύς της Περσίας Αρταξέρξης του έστειλε σημαντικήν ποσότητα χρημάτων όπως δεχθή προτάσεις του τινάς, [ο Επαμεινώνδας] αποβάλλων τα χρήματα είπεν: «Εάν αι προτάσεις του Αρταξέρξου συμφωνώσι με την τιμήν και τα συμφέροντα της πατρίδος μου, δεν έχω ανάγκην χρημάτων όπως παραδεχθώ αυτάς. Εάν δε αντίκεινται εις τα συμφέροντα και την τιμήν της πατρίδος μου, ουδέ όλος ο χρυσός της Περσίας θέλει με καταπείσει, παραδεχόμενος τας προτάσεις του βασιλέως, να προδώσω τα προς την πατρίδα καθήκοντά μου».’

Θλίψη...

[Φωτογραφία από το σημερινό ΒΗΜΑ]

Θλιβερά απομεινάρια δάσους από την πυρκαγιά που ακόμη σιγοκαίει στο βόρειο τμήμα του Αγίου Όρους...
Για σύγκριση, κάπως έτσι ήταν το δάσος πριν από τη φωτιά (δικές μου λήψεις, από το πλοίο, από παλαιότερη επίσκεψη):

Δηλώσεις και σχόλια

Καθημερινό παραγέμισμα των Δελτίων εδώ και πάμπολλα χρόνια, που αυξήθηκε τελευταία καθώς αυξήθηκε και ο αριθμός των σημείων στίξης--συγγνώμη, κομμάτων ήθελα να πω--που διεκδικούν τη δημοσιότητα. Κάθε κίνηση, σκέψη, ενέργεια, πρόταση από την πλευρά της κυβέρνησης γίνεται αφορμή για δηλώσεις από την άλλη όχθη. Το περιεχόμενο συνήθως επικριτικό, απορριπτικό, περιφρονητικό, συχνά υβριστικό, εμπρηστικό ή ανατρεπτικό. Κύριο συστατικό τους η πικροχολία. Τίποτε καλό, τίποτε χρήσιμο, τίποτε άξιο λόγου δεν παράγει ποτέ (κατά τη γνώμη των άλλων) όποιος κάθεται στην ‘καρέκλα’. Μόνη και μόνιμη επωδός η άρνηση. Σαν να λένε: «Δεν έχει σημασία που δεν χτίζουμε: σκοπός μας είναι η κατεδάφιση». Κι αν υποθέσουμε ότι αυτή την ‘πολυτέλεια’ την είχαμε σε άλλες εποχές, δεν καταλάβαμε ακόμη ότι ο κόσμος γύρω μας άλλαξε; Αν ο χρόνος και η φαιά ουσία που δαπανώνται για ‘δηλώσεις’ μπορούσε να αξιοποιηθεί αλλιώς, ίσως κάτι διαφορετικό να βλέπαμε γύρω μας.

Δοξομανείς πίθηκοι

Τις μέρες αυτές διαβάζω τον ‘Μικρό Πλούταρχο’ του Λέοντος Μελά, ένα ανάγνωσμα που είχα να πιάσω από την σχολική μου ηλικία. Ο Μελάς, κατά απομίμηση των ‘Παραλλήλων Βίων’ του Πλουτάρχου, βιογραφεί 12 μεγάλους Έλληνες της αρχαιότητος και εξιστορεί τα ιστορικά γεγονότα με τα οποία συνδέθηκαν (π.χ. Περσικοί πόλεμοι), προσφέροντας συγχρόνως ηθικά διδάγματα στους αναγνώστες του, κατά το έθος της εποχής του (1900-1902). Βρήκα εκεί την ακόλουθη ενδιαφέρουσα παράγραφο που μεταφέρω διατηρώντας τη γλώσσα του πρωτοτύπου:

    ‘Καθ’ όλας τα εποχάς και καθ’ όλα τα έθνη υπήρξαν ασυνείδητοι δοξομανείς και πειναλέοι τινές πολιτευόμενοι, οίτινες τον μέγαν Περικλέα πιθηκίζοντες, δεν αισχύνονται δημοκοπούντες και την οχλοκρατίαν περιθάλποντες και δημοκρατικοί δήθεν ανακηρυττόμενοι, να εξαπατούν και διαφθείρουν τους λαούς, όπως προσοικειωθούν αυτούς, και επί της δημοκρατίας πατούντες να εγερθούν απόλυτοι άρχοντες και αποτρόπαιοι τύραννοι, όπως και την δοξομανίαν και την φιλαρχίαν αυτών κορέσουν και τα κενά των βαλάντια πληρώσουν. Αλλά λησμονούν οι άθλιοι, ότι στερούμενοι ούτοι των σπανίων και εξόχων προτερημάτων, δι’ ων ο Περικλής ηδυνήθη επί 40 έτη να συγκρατήση υπό το δημοκρατικόν του σκήπτρον τους Αθηναίους, και αυτοί γελοίοι πίθηκοι αναφαίνονται, και την πατρίδα των αγρίως δολοφονούν’.   

       Αφορμή για σκέψεις...

Στραβομάρες

Και πάλι στην επικαιρότητα οι εκατοντάδες τυφλοί που κυκλοφορούν στη Ζάκυνθο, ακόμη και οδηγούν... Φαίνεται το ‘φιόρε του Λεβάντε’ είναι ιδιαίτερα φιλικό για τα άτομα με αναπηρία αυτού του είδους. Όπως ακούμε στις σχετικές ειδήσεις, ο ‘ανοιχτομάτης’ οφθαλμίατρος που τους διέγνωσε και τους πιστοποίησε παραμένει, τόσους μήνες μετά την αποκάλυψη του θέματος, ανέγγιχτος στη θέση του, λες και δεν συμβαίνει τίποτε. Γιατί άλλωστε να συμβεί;
   Διάβασα τυχαία σε σημερινή εφημερίδα ότι χιλιάδες σχολικά βιβλία παραμένουν αχρησιμοποίητα σε αποθήκες του ΟΕΔΒ, διότι, λέει, κάποιες χρονιές άλλα χρειάζονταν και άλλα τυπώθηκαν. Έχοντας πλήρη εμπιστοσύνη στην κρίση της ελληνικής πολιτείας, είμαι σίγουρος ότι ουδείς πταίει και γι’ αυτό. Και βέβαια για απόδοση ευθυνών δεν γίνεται λόγος. Κάποιοι κάνουν λόγο για σκάνδαλο. Ποιό σκάνδαλο; Συνηθισμένες υπερβολές των δημοσιογράφων.

Δυο γάμοι και μια επέμβαση

Πριν δυο εβδομάδες, ενώ ξεκινούσα για ένα γάμο, ένα σοβαρό επεισόδιο δυσπεψίας με ανάγκασε να γυρίσω στο σπίτι και να ταλαιπωρηθώ μια ολόκληρη νύχτα. Μερικές μέρες αργότερα το πρόβλημα επαναλήφθηκε, ‘δι’ ασήμαντον αφορμήν’ αυτή τη φορά. Οι εξετάσεις έδειξαν οξεία χολοκυστίτιδα με πέτρες, κι έτσι δήλωσα απουσία και από άλλο γάμο όπου ήμουν κεκλημένος. Αντ’ αυτού κατέληξα στον χειρουργό που με απάλλαξε από την εστία του προβλήματος. Μεγάλη υπόθεση η ιατρική πρόοδος, που σε στέλνει στο σπίτι σε μια μέρα αντί για τις εβδομάδες του παρελθόντος, ενώ σε άλλες δυο μέρες μπορείς να οδηγείς και να εργάζεσαι. Ακόμη μεγαλύτερη υπόθεση αυτό που ονομάζουμε επουλωτική διαδικασία, που συμβαίνει με θαυμαστό τρόπο, αθόρυβα, χωρίς να μπορούμε να παρέμβουμε, με την αρμονική συνεργασία δισεκατομμυρίων κυττάρων (και τελείως... τυχαία βέβαια, όπως θα υποστήριζαν μερικοί), και της οποίας το αποτέλεσμα το νιώθουμε στο πετσί μας μέρα με τη μέρα. Δόξα τω Θεώ. 

Ο 'δράκος' της Πάρου

Δράκος; Τέρας; Όχι δα! Άνθρωπος με κεφάλι, χέρια, πόδια, ανάγκες, επιθυμίες, ορμές, όπως εσείς κι εγώ. Κάποια στιγμή η πιεστική σύγκριση ανάμεσα στην πραγματικότητα που έβλεπε γύρω του (χρήμα, σπατάλη, ακριβά πράγματα, ομορφιά, συντροφικότητα, καλοπέραση) και σ’ αυτή που βίωνε ο ίδιος (ξενιτειά, ανέχεια, στέρηση από υλικά αγαθά και αισθήματα, κοινωνική απομόνωση) έφτασε σε ‘σημείο βρασμού’, με αποτέλεσμα να χαραμιστούν τουλάχιστον δυο ζωές. Δεν δικαιολογώ την πράξη, απλώς προσπαθώ να την ερμηνεύσω. Ακραίο σύμπτωμα ενός ευρύτερου νοσηρού κοινωνικού φαινομένου, του οποίου ούτε πρόληψη ούτε λύση διαφαίνεται στον ορίζοντα. Ούτε καν καλές προθέσεις. Ο Θεός να μας ελεήσει όλους μας.

Ολυμπιακά κουπιά

[Η φωτογραφία από το ΒΗΜΑ]

Οι Έλληνες κωπηλάτες σήμερα μας χάρισαν ιδιαίτερες συγκινήσεις στους τελικούς. Πρώτα η ανδρική τετράδα (Στέργιος Παπαχρήστος, Γιάννης Τσίλης, Γιώργος Τζιάλλας και Γιάννης Χρήστου) πήρε την 4η θέση ανάμεσα στα κορυφαία πληρώματα του κόσμου. Και μετά από λίγα λεπτά η Αλεξάνδρα Τσιάβου και η Χριστίνα Γιαζιτζίδου φόρεσαν επάξια το χάλκινο Ολυμπιακό μετάλλιο (που παραλίγο να είναι και ασημένιο). Τους συγχαίρουμε, και τους ευχαριστούμε!

ΣΗΜ. Αξίζει να διαβάσετε για την ‘επίσκεψη του κρυπτοχριστιανού ιερέως-στρατηγού’ στο ΑΗΔΟΝΙ.

Νόμοι και πολίτες

Κάπου γράφει ο Μ. Βασίλειος (νομίζω) ότι οι Χριστιανοί διακρίνονται σε δούλους, μισθωτούς και παιδιά του Θεού. Οι πρώτοι φοβούνται τον Θεό ως τιμωρό, οι δεύτεροι τον υπηρετούν ελπίζοντας σε ανταλλάγματα, οι τρίτοι τον αγαπούν ως Πατέρα.

     Ας μεταφέρουμε τη σκέψη του στη στάση μας απέναντι στην ελληνική πολιτεία και τους νόμους της. Κάποιοι ίσως εφαρμόζουμε τους νόμους μόνο και μόνο διότι φοβούμαστε την τιμωρία. Άλλοι από μας μπορεί να περιμένουμε από την τήρηση των νόμων ‘ανταποδοτικότητα’, παροχές, ενδεχομένως επαίνους και αναγνώριση. Πιθανώτατα υπάρχουν κι εκείνοι που τηρούν τους νόμους απλώς διότι είναι νόμοι, διότι τους θέσπισε η πολιτεία στην οποία ανήκουμε όλοι μας.

     Συγκρίνοντας τις τρεις, υπάρχει σωστή και λανθασμένη στάση; Ας περιορισθούμε εδώ στην πολιτική διάσταση. Καταρχήν δεν νομίζω ότι όλοι κρατούμε την ίδια στάση απέναντι σε όλους τους νόμους: κάποιοι νόμοι είναι πιο ‘αναγκαστικοί’ από άλλους, με τους φορολογικούς να βρίσκονται ίσως στην τελευταία θέση, τουλάχιστον στη συνείδηση των πολιτών. Έπειτα, δεν αποπνέουν όλοι οι νόμοι την ίδια αίσθηση δικαιοσύνης (και πάλι οι φορολογικοί νόμοι είναι το πρόχειρο παράδειγμα). Τέλος, συχνά αυθαιρετούμε και αυτοσχεδιάζουμε στην ερμηνεία τους όταν συγκρούονται με το προσωπικό μας συμφέρον, συχνά επικαλούμενοι και την αρωγή του Συντάγματος (αντισυνταγματικότητα των νόμων), κάτι που συνήθως γίνεται από οργανωμένα σωματεία, συνδικάτα και άλλους φορείς (τα παραδείγματα αφθονούν, από τη ΔΕΗ μέχρι τα Πανεπιστήμια).

     Σε μια ιδανική πολιτεία, όλοι θα δέχονταν τους νόμους ως αναγκαίους και επωφελείς και θα τους τηρούσαν τελείως φυσιολογικά και αβίαστα, αγαπητικά θα έλεγα. Επιστρέφοντας όμως στις έννοιες της θεολογίας, μια ιδανική πολιτεία σίγουρα θα αντιμετώπιζε τους πολίτες σαν παιδιά της, και όχι σαν δούλους ή μισθωτούς υπαλλήλους.

Δωρεάν παιδεία

Ακούσαμε επίσημες εξαγγελίες ότι το μεγαλύτερο μέρος των σχολικών βιβλίων είναι έτοιμα, και ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο δεν θα υπάρχει κανένα σχολείο που δεν θα πάρει εγκαίρως τα διάφορα βοηθήματα. Πολύ καλά. Δεν ακούσαμε όμως αν θα ληφθεί κάποιο μέτρο για την πρόληψη της καταστροφής των βιβλίων ή για την επιστροφή των βιβλίων στις σχολικές βιβλιοθήκες μετά το πέρας της χρήσης τους (τουλάχιστον ορισμένων από αυτά). Σε περίοδο κρίσης είμαστε, περικοπές παντού κάνουμε. Δεν θα πρέπει να ανακαλύψουμε και πάλι τα στοιχειώδη, ότι δηλ. το ‘τζάμπα’ σχολείο δεν προσφέρεται για ασέλγεια στα κτίρια, τον εξοπλισμό, τα βιβλία και ό,τι άλλο αυτό περιέχει και σημαίνει; Αν π.χ. με κάθε εγγραφή μαθητή ή φοιτητή σε δημόσιο σχολείο (οποιασδήποτε βαθμίδας) ο κηδεμόνας του υπέγραφε μια υπεύθυνη δήλωση ότι αναλαμβάνει να καλύψει, στο ποσοστό που του αναλογεί, τη δαπάνη για τις ζημίες που θα προκληθούν στη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους από μη εκπαιδευτικές δραστηριότητες (καταλήψεις, βανδαλισμούς κ.τ.λ.), θα υπήρχαν άραγε γονείς που θα άφηναν τα βλαστάρια τους να συμμετέχουν σε τέτοιες ενέργειες;

Τελετή έναρξης

Η αισθητική της τελετής έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου επιδέχεται πολλές ερμηνείες και βαθμολογίες. Ορισμένα κομμάτια της ήταν εξαιρετικά, άλλα απλώς για τα μπάζα (ένα μεγάλο μιούζικαλ, όπως σχολίασε κάποιος). Ας σημειώσω μια προσωπική θετική εντύπωση: την εκτεταμένη προβολή του NHS, του εθνικού συστήματος υγείας της Βρετανίας, για το οποίο δικαιολογημένα είναι περήφανοι οι Άγγλοι (είναι ο πρώτος στην εμπιστοσύνη των πολιτών θεσμός στη Βρετανία). Δεν μπορούμε να ζηλέψουμε, με την καλύτερη δυνατή έννοια του όρου, μια τέτοια περηφάνια και να κάνουμε κάτι αντίστοιχο; Εξάλλου, όπως έχουμε ξαναπεί, το NHS δημιουργήθηκε στη Βρετανία εν μέσω της μεταπολεμικής οικονομικής κρίσης, σε μια εποχή που ακόμη και τα πιο απαραίτητα αγαθά μοιράζονταν σε όλους τους πολίτες με το δελτίο (που καταργήθηκε το 1952). Βούληση χρειάζεται, και συλλογική πειθαρχία, χωρίς πονηριές και διαγκωνισμούς για προτεραιότητα και άλλα παρόμοια. Άλλωστε, η ‘ουρά’ της αναμονής είναι μέρος της Αγγλικής φιλοσοφίας ζωής, και μάλλον σε καλό τους βγαίνει.

Ολυμπιακό πνεύμα

Επίκαιρο το δημοσίευμα, μη τυχόν ξεχαστεί κανείς και πάρει Ευαγγέλιο μαζί του στους Ολυμπιακούς χώρους! Όσο για την προβολή των "χορηγών", εξυπακούεται ότι αυτή είναι αποκλειστικά κατοχυρωμένη. Φαίνεται τελικά ότι τα λεγόμενα "ανθρώπινα δικαιώματα" δεν είναι τόσο προστατευμένα όσο νομίζουμε, αλλά έχουν και τους Ολυμπιακούς περιορισμούς τους. Κάπως έτσι έκαναν και οι αρχαίοι, αν δεν κάνω λάθος... Πάντως εκείνοι θυσίαζαν στους θεούς πριν από τους αγώνες.

Ουσία και φαντασία

Πριν πολλά χρόνια, ως νεαρός ειδικευόμενος στη Βρετανία, παρουσίαζα στην επιστημονική συνάντηση του μεγάλου νοσοκομείου μας ένα ασυνήθιστο περιστατικό και προσπαθούσα να αποδείξω στους συγκεντρωμένους καθηγητές και διευθυντές και άλλους ότι επρόκειτο για μικτή νόσο του συνδετικού ιστού. Όταν τελείωσα, με κάποιο καμάρι για την (όπως πίστευα) καλή παρουσίασή μου, ο τότε καθηγητής της Παθολογίας Leszek Borysiewicz, γνωστός σε όλους ως Professor Borys, μου κατεδάφισε το καμάρι με ένα μάλλον ψυχρό σχόλιο: «Μέχρι τώρα δεν είδα ούτε ένα ουσιαστικό στοιχείο που να υποστηρίζει αυτή τη διάγνωση».

     Κάπως έτσι και με μας και την τρόικα. Λόγια και σχέδια και πλάνα (με την ξένη σημασία της λέξης, αν και η ελληνική αποδίδει ακριβώς την προκείμενη πραγματικότητα) έχουμε πολλά. Στοιχεία όμως; Επί της ουσίας τι κάνουμε απ’ όλες αυτές τις ‘διαρθρώσεις’ που επαγγελλόμαστε κάθε τόσο; Ξέρουμε τι ακριβώς σημαίνει η αορίστως επαναλαμβανομένη έκφραση ‘διαρθρωτικές αλλαγές’ ή απλώς (για να πλάσω κι εγώ ένα ρήμα) γλωσσοβαράμε;

Του Θεού το βλέμμα

Πίνοντας Κυριακάτικο καφέ σε κάποιο ζαχαροπλαστείο άκουγα με μισό αυτί κάποιο ορχηστρικό κομμάτι από τα μεγάφωνα του μαγαζιού. Εντελώς συνειρμικά και απρόσκλητα, ο ρυθμός της μουσικής μου έφερε στο νου ένα τραγούδι που είχα δεκαετίες να ακούσω ή να σκεφθώ. Ευτυχώς υπάρχει το μεγάλο ηλεκτρονικό αρχείο του Google όπου δεν χάνεται (σχεδόν) τίποτε. Ξαναθυμήθηκα λοιπόν τον μακαρίτη πλέον Τώνη Βαβάτσικο και την ερμηνεία του ξεχωριστού τραγουδιού που ο ίδιος έγραψε και μελοποίησε, και που του χάρισε το Α΄ Βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1974 [σχετικό ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ], και το παραθέτω για να το θυμηθούν όσοι το ήξεραν και να το γνωρίσουν οι υπόλοιποι.

Πίσω απ’ το ποτάμι που τρέχει είναι μια πηγή,
Πίσω απ’ το γλυκό το φιλί μας είναι μια ζωή.
Πίσω απ’ τη γλυκιά προσευχή μας είναι η μοναξιά,
Πίσω από το τάμα στον άγιο η παρηγοριά

Σύντροφέ μου σε άκουσα πάλι τον άνεμο να ρωτάς:
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;
Αν μπορείς την απάντηση δώσε πως βρέθηκες και που πας,
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;

Πίσω απ’ τη σιωπή του πατέρα είναι η υπομονή,
Πίσω απ’ τη μεγάλη τη νίκη η επιμονή.
Πίσω απ’ το φιλί της μητέρας είναι η στοργή,
Πίσω απ’ την κρυφή μας ελπίδα Θεέ μου είσαι εσύ.

Σύντροφέ μου σε άκουσα πάλι τον άνεμο να ρωτάς:
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;
Αν μπορείς την απάντηση δώσε πως βρέθηκες και που πας,
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;
Ποιος να ξέρει πως έχει μοιράσει τις μέρες μας της χαράς;
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;

Σύντροφέ μου σε άκουσα πάλι τον άνεμο να ρωτάς:
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;
Αν μπορείς την απάντηση δώσε πως βρέθηκες και που πας,
Ποιος να ξέρει στο βλέμμα Του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;

Νόμιμα και ανήθικα

Η διαφορά του νόμιμου από το ηθικό έχει αναλυθεί διεξοδικά στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια με αφορμή την ιστορική ρήση γαλάζιου τέως υπουργού. Δεν λέω ότι την μάθαμε στην πράξη, διότι αυτό απαιτεί άλλες προϋποθέσεις, συνεχή καλλιέργεια και παράδειγμα εκ των άνω. Έλα όμως που και σε παγκόσμιο επίπεδο διαπιστώνουμε ότι η λεπτή αυτή διάκριση δεν γίνεται αντιληπτή ούτε στις ‘καλύτερες’ οικογένειες. Όπως μας αποκαλύπτει έρευνα που έκανε το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης (Tax Justice Network) και δημοσιεύει η εφημερίδα Observer (υπάρχει ολόκληρη η σχετική έκθεση στο Διαδίκτυο), υπολογίζεται ότι τα αφορολόγητα ποσά που αποκρύπτονται σε διάφορους φορολογικούς ‘παραδείσους’ ανά τον κόσμο (από την Ελβετία μέχρι τα νησιά Cayman) φθάνουν τα 21 τρισεκατομμύρια δολλάρια (13 τρις λίρες Αγγλίας), που αντιστοιχούν με το άθροισμα του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος ΗΠΑ και Ιαπωνίας. Πρόκειται για εκτίμηση μόνο—ποιος μπορεί να ξέρει τα ακριβή ποσά; Βέβαια, όλοι αυτοί οι ‘παράδεισοι’ λειτουργούν νόμιμα, για να εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα, αλλά για την ηθική τους υπόσταση δικαιούμαστε να έχουμε σοβαρές αμφιβολίες. Όπως γράφει η Guardian, οι ηγέτες των G20 έχουν επανειλημμένα υποσχεθεί να κλείσουν τα λιμάνια αυτά των διεθνών φοροφυγάδων, αλλά πολλές χώρες αρνούνται να δώσουν τα στοιχεία τους στις φορολογικές αρχές. Οι σεμνά αποκαλούμενες ‘αγορές’ λοιπόν δεν είναι κάποια απρόσωπα όντα, αλλά συγκεκριμένοι επώνυμοι που επωφελούνται από τη μυστικότητα των ιδιωτικών τραπεζών για να ζουν και να πλουτίζουν παρασιτικά εις βάρος των πολλών ανά τον κόσμο, που βλέπουν τα μετρημένα εισοδήματά τους να ακρωτηριάζονται καθημερινά στον βωμό της οικονομικής σταθερότητας. Μέχρι πότε;  

Υ.Γ. Με την σημερινή, οι αναρτήσεις της σελίδας αυτής φθάνουν τις 1200. Δεν έχω τούρτα να κεράσω, αλλά εσείς συνεχίστε να περνάτε από εδώ, και βλέπουμε.

Παράπονο

«Γιατρέ, χθες είχαμε πανηγύρι στο χωριό, του Προφήτη Ηλία. Σηκώθηκα να χορέψω, αλλά δεν τον έβγαλα τον χασάπικο. Φούσκωσα».

Ο άρρωστός μου είναι γύρω στα εβδομήντα, ένας γεροδεμένος αγρότης που μια ζωή στύβει την πέτρα. Εδώ και πολλά χρόνια τον παρακολουθώ για μια πνευμονική ίνωση που πορεύεται αρκετά ικανοποιητικά, για τα δεδομένα της πάθησής του. Ο ίδιος συνεχίζει τις αγροτικές ασχολίες του, χωρίς να δυσκολεύεται ιδιαίτερα. Πρώτη φορά μου παραπονέθηκε σήμερα για δύσπνοια. Βλέπεις, το πανηγύρι είναι έθιμο, είναι κοινή γιορτή, και ο παλιός χορευτής πάντα έδινε το ‘παρών’. Φέτος όμως; Ο χορός ήταν η καθιερωμένη, σχεδόν τελετουργική ευκαιρία να δείξει τη λεβεντιά του, όχι για να καυχηθεί ή για να ελκύσει την προσοχή, αλλά σαν μια συμβολική πράξη καταξίωσης και αυτοεπιβεβαίωσης μέσα στην κοινότητα. Η αδυναμία να ολοκληρώσει τον χορό αμέσως τον κατατάσσει από τους άνδρες στους γέροντες. Με τη σπαρτιάτικη γλώσσα, αντί να τραγουδάει περήφανα «Τώρα είμαστε εμείς, κι αν θες δοκίμασέ μας!», νιώθει ότι «Ήμασταν κάποτε κι εμείς γενναία παλικάρια». Αισθάνεται ότι όσοι τον βλέπουν σιγομουρμουρίζουν: «Τά ’φαγε τα ψωμιά του ο γερο-Ιάκωβος». Κι ύστερα έρχεται απρόσκλητος ο ενδόμυχος, ανομολόγητος φόβος: «Τι με περιμένει από εδώ και μπρος;». Δικαιολογημένο το παράπονο, που αποζητάει την παρηγοριά του από τον θεράποντα.

Γλωσσαμυντορομαχίες

Ως λαός αρεσκόμαστε να παθιαζόμαστε με τη γλώσσα μας, ίσως διότι την θεωρούμε ως ένα από εκείνα τα συνεκτικά στοιχεία της φυλής μας, μαζί με το ‘όμαιμον’ και τα ‘θεών ιδρύματα κοινά και θυσίας ήθεά τε ομότροπα’ [Ηρόδοτος]. Από συστάσεως του ελληνικού κράτους έχουν γίνει πολλές και ιστορικές μάχες, σε επίπεδο σχεδόν εμφυλίου πολέμου, μεταξύ οπαδών (κάποιας μορφής) καθαρεύουσας και (κάποιας μορφής) δημοτικής, ενώ κάθε τόσο εγείρεται νέα υποψία για μια πραγματική ή φανταστική επιβουλή κατά της ελληνικής γλώσσης. Εδώ η ιστορία μπλέκεται με τη μυθολογία και τα όρια ρεαλισμού και συνωμοσίας είναι συχνά ασαφή. Οι αστικοί μύθοι αφθονούν και διαιωνίζονται με την βοήθεια και των συγχρόνων ηλεκτρονικών ευκολιών, και όλοι (συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών και των δημοσιογράφων) γίνονται περίπου ειδικοί και στο θέμα αυτό, όπως και σε τόσα άλλα. Αυτό δείχνει ότι η ‘γλώσσα’ δεν είναι απλώς ένα συμβατικό εργαλείο αμοιβαίας κατανόησης και κοινής συνεννόησης (όπως π.χ. τα μαθηματικά σύμβολα). Οι λέξεις, προφορικές ή γραπτές, φορτίζονται εννοιολογικά και συναισθηματικά, μεταδίδουν στους ακροατές ή τους αναγνώστες τους το πάθος ενός ρήτορα, την πίστη ενός κήρυκα, τον λαϊκισμό ενός δημαγωγού, και μπορεί να σηκώσουν επαναστάσεις που διέπονται είτε από ενθουσιασμό είτε από μίσος. Οι λέξεις αποκτούν ιερότητα με τη μορφή κειμένων που δεν τολμά κανείς να θίξει ή να αλλοιώσει χωρίς να προκαλέσει τουλάχιστον θύελλα. Οι λέξεις χρησιμοποιούνται ως ‘λογότυπα’ και κατατεθειμένα σήματα πολιτικών και άλλων ιδεολογιών, και τοποθετούν τους χρήστες τους στο κομματικό φάσμα με αξιοθαύμαστη ακρίβεια. Οι λέξεις, σε ένα πιο πρωτόγονο επίπεδο, παίρνουν μαγικές διαστάσεις και γίνονται ξόρκια και κατάρες. Αποτέλεσμα είναι όχι σπάνια η γλώσσα από μέσο συνεννόησης να γίνεται διαχωριστικός μεσότοιχος, κάτι που χιουμοριστικά διατύπωσε ο George Bernard Shaw για την αγγλική (‘Αμερική και Αγγλία είναι δυο χώρες που χωρίζονται από μια κοινή γλώσσα’). 
      Μπορούμε να κατεδαφίσουμε αυτόν τον μεσότοιχο; Δύσκολο το βλέπω, με δεδομένη την ιστορία των γλωσσομαχιών στην Ελλάδα. Θα χρειαζόταν πολλή νηφαλιότητα και ώριμη σκέψη για να συναποδεχθούμε ότι το διαφορετικό γλωσσικό ιδίωμα του άλλου δεν είναι δείγμα πολιτικής αντιπαλότητας ούτε τον κατατάσσει αυτόματα στα ‘μιάσματα’ ή τους αιρετικούς. Θα χρειαζόταν όμως και αντίστοιχη βούληση να αποδεχθούμε την φυσική εξέλιξη και πορεία της ζωντανής γλώσσας χωρίς απόπειρες θεσμικού βιασμού και αυθαίρετης αποκοπής από τις ρίζες και την ιστορική της συνέχεια. Με δεδομένη τη δυσκολία συνεννόησης για ελάσσονα θέματα (όπως π.χ. ο σχηματισμός μιας κυβέρνησης εθνικής ανάγκης) το μείζον αυτό φαντάζει σχεδόν ακατόρθωτο. 

Προετοιμασία

Οδηγώντας προς τη δουλειά άκουγα χθες με το ένα αυτί από το ραδιόφωνο διάφορες ειδήσεις, ανάμεσά τους και αθλητικές. Όπως και άλλες χρονιές, είναι η εποχή που οι ομάδες της Α΄ Κατηγορίας (ελληνιστί Super League) εντείνουν την προετοιμασία τους για το επικείμενο πρωτάθλημα. Σχεδόν χωρίς εξαίρεση ένα μέρος της γίνεται κάτω από ξένους ουρανούς, στην Κεντρική Ευρώπη. Αναρωτήθηκα: «Γιατί; Αλλιώς παίζουν εκεί απ’ ό,τι στην Ελλάδα;» Ίσως ο καύσωνας να είναι μια δικαιολογία για να φύγει κανείς λίγο πιο βόρεια, και δροσερά. Ας δεχθώ την άποψη αυτή, μέχρι ένα σημείο. Άλλες χρονιές αυτό μπορεί να ήταν λογικό, όπως και το να πηγαίνουμε πολλοί για διακοπές σε Αυστρία, Γερμανία, Ιταλία, και βάλε. Φέτος όμως; Υποτίθεται ότι τα συλλογικά μας οικονομικά ως κράτους είναι όχι απλώς περιορισμένα, αλλά ανύπαρκτα. Λοιπόν, απ’ αυτά που δεν μας περισσεύουν θα πρέπει να ‘πετούμε’ ουκ ολίγα και εκτός συνόρων; Υπάρχει κάποια λογική και κάποιος έλεγχος για τις δαπάνες αυτές; Πόσο κοστίζουν, και τί αποφέρουν; Μήπως και στο θέμα αυτό θα πρέπει να μάθουμε να συμπεριφερόμαστε διαφορετικά, ως άτομα και ως μικρά επιμέρους σύνολα μέσα στα όρια της Ελλάδος;