Επετειακά

 Πριν μερικές ημέρες οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής γιόρτασαν τα 250 χρόνια της Ανεξαρτησίας τους από το Βρετανικό Στέμμα. Στις 4 Ιουλίου 1776 υπογράφηκε η περίφημη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, που θεωρείται το ιδρυτικό κείμενο της Αμερικανικής Συμπολιτείας. Στους δυόμισι αιώνες που ακολούθησαν την επαναστατική αυτή απόσχιση οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε ένα πραγματικά μεγάλο κράτος που πρόσφερε πολλά στον υπόλοιπο κόσμο και βρέθηκε στην πρωτοπορία των επιστημών και της τεχνολογίας. Πέρασαν βέβαια κι αυτές από διάφορες δοκιμασίες και κύματα, όπως έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, και χρειάσθηκε να περάσουν άλλα εκατό χρόνια για να εξαλειφθούν, τουλάχιστον στη θεωρία, οι φυλετικές διακρίσεις που τις κατέτρυχαν – στην πράξη έχουν ακόμη δρόμο να διανύσουν. Ωστόσο η οικονομική/υλική άνθηση δεν είχε και ανάλογη πνευματική διάσταση. Η επιδίωξη της ευδαιμονίας (που αναφέρεται και στη Διακήρυξη ως στόχος και δικαίωμα του λαού) οδήγησε στην ανάπτυξη της πιο σκληρής μορφής κερδοσκοπίας και καπιταλισμού, με αποτέλεσμα τις μεγάλες κοινωνικές ανισότητες με την συνοδό ανέχεια και αυξημένη εγκληματικότητα. Οι τάσεις αυτές δυστυχώς διαχέονται σε όλο τον κόσμο, που θαυμάζει το λεγόμενο ‘αμερικανικό όνειρο’ όπως αυτό προβάλλεται μέσα από την κυρίαρχη βιομηχανία του θεάματος, και προσπαθεί να το αντιγράψει στις χειρότερες εκδοχές του.

     Εκτός αυτού όμως, οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε παγκόσμια υπερδύναμη μέσα από τη νικηφόρα συμμετοχή τους σε δυο Παγκοσμίους Πολέμους, και αξιοποίησαν τα αποτελέσματα τους για να εδραιώσουν την κυριαρχία και την επιρροή τους έξω από τα γεωγραφικά τους όρια, σε όλα τα μήκη και πλάτη. Ο εκάστοτε πρόεδρός τους απέκτησε τον ανεπίσημο τίτλο του ‘πλανητάρχη’, οι αποφάσεις του οποίου επηρεάζουν την πολιτική, στρατιωτική και οικονομική ζωή σχεδόν ολοκλήρου του κόσμου. Γι’ αυτό και έχει μεγάλη σημασία το πρόσωπο που κατέχει το αξίωμα αυτό, που στο παρελθόν έχει ‘φιλοξενήσει’ αξιόλογες προσωπικότητες, αλλά και (κυριολεκτικά…) τενεκέδες. Δυστυχώς η ανάδειξή του είναι υπόθεση εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων και συνεπάγεται ποικίλους συμβιβασμούς και συμμαχίες με τις διάφορες ομάδες πίεσης (τα γνωστά ‘λόμπι’) που υποστηρίζουν ακόμη και τις πιο ακραίες θέσεις. Βέβαια το αμερικανικό σύνταγμα βάζει διάφορους περιορισμούς στις δικαιοδοσίες του προέδρου· ωστόσο βλέπουμε, ειδικά στις μέρες μας, πώς αυτοί παρακάμπτονται είτε με νομικίστικα τερτίπια είτε και με το ‘έτσι θέλω’. Κάποια στιγμή η νόμιμη θητεία του κάθε προέδρου παίρνει τέλος· το θέμα όμως είναι τί αφήνει πίσω του, τόσο εντός όσο και εκτός συνόρων, και τι παράδειγμα έχει δώσει για τους επόμενους.

     Η πρόχειρη αυτή αποτίμηση δεν πηγάζει φυσικά από αντιαμερικανισμό. Ευχής έργον θα είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες να συνεχίσουν να ευδοκιμούν ως κράτος, να ωριμάσουν πνευματικά, και να έχουν ηγέτες που θα δώσουν ‘προστιθέμενη αξία’ στη χώρα τους και θα την κάνουν θετικό παράδειγμα και για τον υπόλοιπο κόσμο. Όλοι θα έχουν να κερδίσουν από μια τέτοια εξέλιξη. Αλλά βέβαια ισχύει και το αντίστροφο.