Υπεύθυνη ψήφος

 Χωρίς κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για νικητές και ηττημένους στις σημερινές αυτοδιοικητικές εκλογές, διαβάζω πολιτικά σχόλια των ημερών και παραινέσεις προς τους πολίτες να ψηφίσουν όχι αυτούς που προβάλλονται καλά επικοινωνιακά αλλά αυτούς που έχουν να προσφέρουν ουσιαστικά στους δήμους και τις περιφέρειες της χώρας. Αφελώς ερωτώ: Πώς ακριβώς θα αναγνωρίσουμε τους τελευταίους; Καταρχήν ο μεγάλος αριθμός των υποψηφίων σε κάθε δήμο ή περιφέρεια καθιστά πρακτικά αδύνατη την γνώση των βιογραφικών σημειωμάτων όλων αυτών των προσώπων. Κάποιους λίγους μπορεί να τους γνωρίζουμε προσωπικά, για άλλους μπορεί να έχουμε αξιόπιστες (?) πληροφορίες, αλλά για τους υπόλοιπους; Ίσως να ξέρουμε κάτι παραπάνω (θετικό ή αρνητικό) για όσους έχουν ήδη θητεύσει στο αξίωμα ή έχουν κάποια άλλη αναγνωρίσιμη δημόσια παρουσία· για τους άλλους, ακόμη και τους γνωστούς μας, μπορούμε να μαντέψουμε πώς θα πολιτευθούν σε περίπτωση εκλογής τους; Μπορεί κανείς να σκεφθεί πολλές παραλλαγές και διακλαδώσεις των ερωτημάτων αυτών. Για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτό που θα ονομάζαμε ‘υπεύθυνη ψήφο’ είναι κάτι πολύ σχετικό και μάλλον ασαφές και εν πολλοίς ανέφικτο.

Πουλιά συγκρουόμενα

To McCormick Place στο Σικάγο είναι το μεγαλύτερο συνεδριακό κέντρο της Βόρειας Αμερικής. Είναι στο μεγαλύτερο μέρος του καλυμμένο με γυαλί. Όσοι έχουμε κατά καιρούς πάει σε ανάλογα μέρη έχουμε μια ιδέα για το πόσο εντυπωσιακά για τα μάτια μας είναι – το βλέπουμε άλλωστε και σε σύγχρονα κτίρια μικρότερης κλίμακας στις πόλεις μας. Δεν ισχύει όμως το ίδιο και για τα πουλιά, που δεν εντυπωσιάζονται από τη φαντασμαγορική όψη αλλά χρειάζονται τον ουρανό ως ζωτικό χώρο. Το γυαλί είναι γι’ αυτά οπτικό εμπόδιο γιατί δεν το αντιλαμβάνονται. Έτσι διαβάζω ότι προχθές, 5 Οκτωβρίου, τουλάχιστον χίλια πουλιά σκοτώθηκαν σε μια μέρα πέφτοντας πάνω στη τζαμαρία του συνεδριακού κέντρου που αναφέραμε. Κανείς δεν γνωρίζει ακόμη τον ακριβή αριθμό των θυμάτων (σκοτωμένα και τραυματισμένα), ενώ νεκρά πουλιά περισυλλέγονται σε ακτίνα 1,5 μιλίου από το σημείο της πρόσκρουσης. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο χάνονται ένα δισεκατομμύριο πουλιά από τέτοιες συγκρούσεις.
     Όπως μαθαίνω, αυτές οι μαζικές καταστροφές συμβαίνουν κυρίως κατά τις εποχικές μεταναστεύσεις των πουλιών. Και δεν είναι μόνο το γυαλί που προκαλεί θύματα, αλλά και οι καιρικές συνθήκες (φυσικό φαινόμενο) και η φωτορύπανση πάνω από τις μεγάλες πόλεις (που θεωρείται μεγαλύτερη στο Σικάγο από όλες τις πόλεις των ΗΠΑ), που αποπροσανατολίζουν τους ιπτάμενους μετανάστες. Μάλιστα σύμφωνα με μια μελέτη του 2021 στην ίδια πόλη, αν σβήσουν τα μισά φώτα στα μεγάλα κτίρια θα μειωθούν οι συγκρούσεις πουλιών κατά 6 ως 11 φορές. Ακόμη ένα τραγικό δείγμα για το πόσο οι ανθρώπινες δραστηριότητες, ακόμη και οι πιο αθώες όπως τα φώτα, τελικά δεν είναι τόσο αθώες…

Άλλοτε και τώρα

Πρόσφατα η υφυπυργός Παιδείας Δόμνα Μιχαηλίδου απάντησε απαξιωτικά στην πρόταση του Δημήτρη Νατσιού να ψάλλεται ο εθνικός ύμνος και να επαίρεται η σημαία στα σχολεία κάθε Δευτέρα. Αναχρονισμός και οπισθοδρόμηση θεωρήθηκε κάτι που επί χρόνια κάναμε καθημερινά στα σχολεία μας (μήπως πάθαμε τίποτε και δεν το ξέρουμε;). Το επεισόδιο αυτό δυστυχώς δείχνει τί πνεύμα επικρατεί και επιβάλλεται στην εκπαίδευση.

     Σε μια εποχή που μυξοθρηνούμε κάθε τόσο την φυγή τόσων χιλιάδων Ελλήνων στην αλλοδαπή, τί κάνουμε ως κράτος για να εμπνεύσουμε και να καλλιεργήσουμε στους νέους ανθρώπους την έννοια της πατρίδας; Κάποτε αποκαλούσαμε ‘χωνευτήρι’ (melting pot) την Αμερική, που αφομοίωνε τους κάθε λογής μετανάστες. Σήμερα τείνουμε να ομοιάσουμε κι εμείς μ’ αυτήν, αφαιρώντας από την καθημερινότητά μας καθετί που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως συνεκτικός κρίκος αφενός με τις ρίζες μας και αφετέρου με τους γύρω μας. Έτσι, θυμόμαστε τη σημαία και τον εθνικό ύμνο μας μόνο όταν κερδίζουμε κάποιο χρυσό μετάλλιο σε αθλητικούς αγώνες. Ξεθωριάζουμε την ιστορία και την πίστη μας σε σημείο που να γίνονται άχρωμες, άοσμες και άγευστες. Υιοθετούμε άκριτα οτιδήποτε εισαγόμενο, χωρίς να το εξετάζουμε στην ουσία του. Και με όλα αυτά, όπως στο γνωστό ανέκδοτο του Νασρεντίν Χότζα, πριονίζουμε το κλαδί πάνω στο οποίο καθόμαστε.

     Με αφορμή το γεγονός αυτό θυμήθηκα τα αθάνατα λόγια του Σωκράτη προς τον Κρίτωνα, που τον παρακινεί να δραπετεύσει από την φυλακή και να γλιτώσει την θανατική καταδίκη που του έχει επιδικάσει η πατρίδα του:

     «Μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν ἡ πατρὶς καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον καὶ ἐν μείζονι μοίρᾳ καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρ᾽ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι».

     Αυτά και άλλα παρόμοια μας δίδασκαν τότε στα σχολεία.

Φαντασίες

 Ο κ. Αθαν. Έλλις, έμπειρος κατά τεκμήριο αρθρογράφος της Καθημερινής, αναφερόμενος στην εκλογή-έκπληξη του αμερικανόφερτου νέου προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ και τις ‘θεωρίες συνωμοσίας’ που την περιβάλλουν (ότι δηλ. ήρθε με αποστολή να διασπάσει την Αριστερά ή, κατ’ άλλους, την Δεξιά), παραδόξως αναρωτιέται [Ένα πολύ περίεργο φυτό, 28/9/2023] αν μπορεί ένα είδος ‘φυτού’ να προκαλεί και να θεραπεύει την ίδια ασθένεια. Ακολουθώντας την παρομοίωση του ‘φυτού’ θα μπορούσα να τον παραπέμψω στην Ομοιοπαθητική. Ωστόσο, ας πλέξω κι εγώ ένα δικό μου σενάριο, εντελώς φανταστικό. Όσοι διαβάζουν μυθιστορήματα για πολιτικές ίντριγκες γνωρίζουν ότι υπάρχουν πράκτορες που χρησιμοποιούνται από τα αφεντικά τους κατά περίπτωση ως ‘μπαλαντέρ’, ανάλογα με τα συμφέροντα των τελευταίων. Όσο μια κυβέρνηση παίζει το επιθυμητό παιχνίδι, ο ‘πράκτορας’ μπορεί να την στηρίζει, έχοντας τεχνηέντως αδρανοποιήσει ή απομονώσει την ιδεολογική αντιπολίτευση. Αν κάποια στιγμή η κυβέρνηση ξεφύγει από την έξωθεν υπαγορευόμενη γραμμή πλεύσης, το ‘φυτό’ μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτική λύση, με την κατάλληλη υποβοήθηση. Μια τέτοια τακτική εκ μέρους του ‘αφεντικού’ ονομάζεται contingency planning, δηλ. σχεδιασμός για όλα τα ενδεχόμενα. Στη γεωστρατηγική σκακιέρα το απροσδόκητο θεωρείται ως ανεξέλεγκτο, και συνεπώς απαράδεκτο. Όλα πρέπει να είναι προμελετημένα και προσχεδιασμένα

     Τι παθαίνουν όσοι διαβάζουν μυθιστορήματα…

Προαγωγές

 Η κριτική γενικά δεν είναι αρετή. Ωστόσο, όσοι ανεβαίνουν στη δημόσια σκηνή εκθέτουν εαυτούς σε σχολιασμό των πράξεων και των λόγων τους. Με το πνεύμα αυτό γράφονται όσα ακολουθούν.

     Ένας μόνιμος αξιωματικός στις ένοπλες δυνάμεις προοδευτικά ανέρχεται στους διάφορους βαθμούς της στρατιωτικής ιεραρχίας. Προς την κορυφή οι βαθμίδες είναι πιο ‘στενές’ και η εξέλιξη πιο δύσκολη, και για πιο λίγους. Μετρημένοι στα δάχτυλα είναι εκείνοι που εκτός από τον υψηλό βαθμό καταλαμβάνουν και διοικητικές θέσεις ευθύνης (π.χ. επιτελάρχες) ή πολιτικά αξιώματα (π.χ. υπουργοί). Αυτό μας λέει η καθημερινή πείρα.

     Μέχρι τώρα βέβαια. Διότι στις μέρες μας, όταν όλα τα ειωθότα και κατεστημένα ανατρέπονται, υπάρχει και ακόμη μια βαθμίδα. Έτσι, μπορεί κάποιος από ναύαρχος, αρχηγός ΓΕΕΘΑ και μετέπειτα υπουργός Αμύνης να αυτοπροαχθεί σε ορντινάντσα νεόκοπου αρχηγού κόμματος. Δεν το λες και λίγο. Μόνο που αυτό δεν είναι ανέλιξη. Σε απλά ελληνικά θα το ονομάζαμε ξεφτίλα. 

Προβλέψεις

Έχω ξαναγράψει ότι οι σύγχρονοι επιστήμονες μας παρουσιάζουν μεν πολλές ενδιαφέρουσες, ακόμη και συναρπαστικές ανακαλύψεις, αλλά κάθε τόσο μας προσφέρουν και αφορμές για πηγαίον γέλωτα. Σ’ αυτές θα πρέπει να κατατάξουμε και την πρόσφατη είδηση, σχετικά με μια πρόβλεψη μιας επιστημονικής ομάδας για το μέλλον του πλανήτη μας. Σύμφωνα λοιπόν με ένα προγνωστικό μοντέλο που έγινε με τη βοήθεια ενός υπερυπολογιστή, κάποια στιγμή από την συνένωση των ηπείρων θα σχηματισθεί μια ‘υπερήπειρος’, που την έχουν βαφτίσει Παγγαία Ούλτιμα (Pangea Ultima= εσχάτη, καμία σχέση με το δικό μας Παγγαίον όρος). Λόγω αυξημένης ηφαιστειακής δραστηριότητος και ηλιακής ακτινοβολίας, οι συνθήκες που θα επικρατούν θα εξαλείψουν κάθε είδος ζωής, ακόμη και τον άνθρωπο. Η δραματική αυτή εξέλιξη αναμένεται να συμβεί σε περίπου… 250 εκατομμύρια χρόνια.

     Και πού είναι το αστείο; θα αναρωτηθεί κάποιος. Μα, εδώ δεν ξέρουμε αν θα προλάβουμε να δούμε το τέλος του τρέχοντος αιώνος (όχι προσωπικά, αλλά ως ανθρώπινο γένος). Οι πιο ρεαλιστικές προβλέψεις μιλούν για επιδείνωση της κλιματικής κρίσης σε πολύ πιο σύντομη χρονική κλίμακα. Για να μη μιλήσουμε για την ανθρώπινη αφροσύνη, που μπορεί πάνω σε έναν παροξυσμό εγωισμού να επιταχύνει την εξέλιξη αυτή πατώντας κάποιο κόκκινο κουμπί. Καλή η επιστήμη, αλλά να χρησιμοποιεί πότε-πότε και την κοινή λογική, που φαίνεται ότι μάταια πασχίζει να επιβιώσει στον σύγχρονο κόσμο.

Παλιά ιστορία...

 Μεγάλη συζήτηση γίνεται εδώ και πολύν καιρό για την αργοπορία στην απονομή της δικαιοσύνης, τα αίτιά της και τα προβλήματα που αυτή δημιουργεί. Ακούσαμε πρόσφατα και εξαγγελίες μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου, και μακάρι κάτι ουσιαστικό να γίνει προς την κατεύθυνση αυτή. Ωστόσο φαίνεται ότι το πρόβλημα δεν είναι και τόσο νέο. Δεν εξηγείται αλλιώς το ότι ο Κων. Σκόκος (1854-1929) έγραφε εν έτει 1894: «Ουδέν ομοιάζει τόσον προς την αδικίαν, όσον η βραδέως αποδιδομένη δικαιοσύνη». Μήπως θα πρέπει το επίγραμμα αυτό να τοποθετηθεί στα υπέρθυρα όλων των δικαστικών αιθουσών ή πάνω από τις έδρες;

Καινά και παράδοξα

 Δεν ψήφισα βέβαια ΣΥΡΙΖΑ (αυτό έλειπε…) και συνεπώς δεν έχω ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα εσωκομματικά του. Ωστόσο, τα τεκταινόμενα ‘καινά και παράδοξα’ στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης δημιουργούν κάποια γενικά ερωτήματα. Αφήνω επί του παρόντος κατά μέρος τις προσωπικές προτιμήσεις του εξ Αμερικής ‘αλεξιπτωτιστή’ υποψηφίου και την ιδιάζουσα επικοινωνιακή του τακτική, που έφθασε να τον αναγάγει από παντελώς άγνωστο άτομο σε φαβορί για την αρχηγία του κόμματος (αυτό από μόνο του κάτι λέει για τα κριτήρια των ψηφοφόρων…). Ας δούμε λιγάκι πολιτικά το ζήτημα.

     Όταν ο Ν. Ανδρουλάκης, ευρωβουλευτής ων, εξελέγη πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, έγινε πολλή συζήτηση για το πώς θα μπορούσε να ηγείται του κόμματος χωρίς να είναι εκλεγμένος στο ελληνικό κοινοβούλιο. Κάποια φόρμουλα βρέθηκε και κάλυψε τις τότε ανάγκες μέχρι τις εκλογές. Τώρα έρχεται κάποιος που δεν είναι καν πολιτικό πρόσωπο. Τι ρόλο ακριβώς θα έχει ένας πρόεδρος εκτός βουλής; Τι είδους αξιωματική αντιπολίτευση θα ασκεί; Δι’ αντιπροσώπου; Και ποιες θα είναι οι θέσεις του για ζητήματα καίρια για το έθνος και την επιβίωσή του; Όσα είδαμε και ακούσαμε μέχρι τώρα δεν μας κάνουν ιδιαίτερα αισιόδοξους--το αντίθετο μάλιστα.

     Θα μπορούσε κανείς να κάνει διάφορες υποθέσεις, πολλές από τις οποίες έχουν ήδη εκφρασθεί. Όπως π.χ. ότι σκόπιμα εισάγεται (όχι εισέρχεται) έξωθεν στην ελληνική πολιτική σκηνή για να ανατρέψει τα παραδοσιακά δεδομένα κατά το συμφέρον και τις ορέξεις των παρασκηνιακών πατρώνων του. Ίσως το πιο θετικό σενάριο που μπορεί να σκεφθεί κανείς είναι μετά την δεύτερη εσωκομματική κάλπη να υπάρξουν δυο κόμματα στη θέση του ΣΥΡΙΖΑ, που όμως δεν θα μπορούν πλέον να αποτελούν αξιωματική αντιπολίτευση. Για να δούμε.

Προτεραιότητες

 Ζούμε σε μια χώρα που ειδικά φέτος μαστίζεται από διαδοχικές πρωτοφανείς θεομηνίες και άλλα τραγικά γεγονότα, πολλά από τα οποία οφείλονται σε ανθρώπινες αστοχίες και παραλείψεις. Αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία αυξανόμενο πρόβλημα βίας με διάφορες μορφές. Δεν έχουμε ακόμη συνέλθει από προηγούμενες οικονομικές και υγειονομικές κρίσεις, και το μέλλον, ιδίως μετά τον πρόσφατο κατακλυσμό στη Θεσσαλία, δεν διαγράφεται ιδιαίτερα αισιόδοξο.

     Μέσα στην πολύ δύσκολη αυτή κατάσταση αναρωτιέται κανείς: το προέχον πρόβλημα της χώρας μας είναι ο γάμος ομοφύλων ζευγαριών και η τεκνοθεσία από αυτά; Ο αρθρογράφος Απ. Λακασάς μας λέει (Καθημερινή 14/9/23) ότι «πολύ μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας είναι ώριμο να δει μία κυβέρνηση που δεν κάμπτεται από τις οπισθοδρομικές τρικλοποδιές της Εκκλησίας». Πώς το ξέρει άραγε; Έχει αριθμητικά στοιχεία; Για την Ορθόδοξη Εκκλησία και τους πιστούς της οι εντολές του Θεού έχουν διαχρονική ισχύ και δεν επιδέχονται ανθρώπινες επεμβάσεις και παρερμηνείες. Το σύμφωνο συμβίωσης θεσπίσθηκε για να καλύψει νομικά και τα ομόφυλα ζευγάρια. Η επιδίωξη της θεσμοθέτησης του γάμου γι’ αυτά αποσκοπεί στο να τους προσδώσει μια επίφαση ‘κανονικότητας’: θυμίζει την Αισωπική αλεπού που έχασε την ουρά της και προσπαθούσε να πείσει και τις άλλες αλεπούδες να κάνουν το ίδιο (το έχουμε ξαναπεί αυτό). Αλήθεια, δεν είναι παράδοξο αυτό σε μια εποχή που ετερόφυλα ζευγάρια στρέφονται από τον γάμο προς το σύμφωνο συμβίωσης;

     Όσο για το ζήτημα της τεκνοθεσίας, η πρόσφατη επιστολή του κ. Δ. Βανδώρου (Καθημερινή 8/9/23) ήταν πολύ εύγλωττη και προσυπογράφεται. Θα επαναλάβω μόνο ένα ερώτημα που είχα θέσει και προ ετών: Θα έδινε κάποιος από τους βουλευτές μας δικό του παιδί για αναδοχή ή τεκνοθεσία από ομόφυλο ζευγάρι; Η ένσταση αυτή δεν πηγάζει από κάποια ‘φοβία’ αλλά από σεβασμό προς την ανθρώπινη φυσιολογία και τις ψυχικές ανάγκες των παιδιών. 

[Απεστάλη στην Καθημερινή]

Άρχοντες

Υπάρχει στην ιστορία της Αγγλίας ένα επεισόδιο (ίσως θρύλος) ιδιαίτερα διδακτικό. Το 1017, μετά από εισβολή των Δανών στη Βρετανία, έγινε βασιλιάς ο Κανούτος (Canute ή Knut). Στην ακμή της εξουσίας του οι αυλικοί του τον κολάκευαν λέγοντας: «Είσαι ο μεγαλύτερος βασιλιάς που υπήρξε ποτέ. Όχι μόνο κυβερνάς την Αγγλία, τη Σκωτία, τη Δανία και τη Σουηδία, αλλά ακόμη και η θάλασσα υπακούει στις προσταγές σου».

     Ο Κανούτος δεν έλεγε τίποτε, αλλά μια μέρα που βρισκόταν στην ακροθαλασσιά με τη συνοδία του είπε στους αυλικούς να τοποθετήσουν τον θρόνο του στο χείλος της θάλασσας, ενώ ανέβαινε η παλίρροια. Έπειτα κάθησε εκεί και είπε στη θάλασσα: «Μην πλησιάζεις! Εγώ ο Κανούτος, βασιλιάς της γης και της θάλασσας, σε διατάζω». Η θάλασσα βέβαια ανέβηκε και έβρεξε τα πόδια και τη στολή του. Τότε εκείνος σηκώθηκε, έκανε πίσω και είπε: «Ας μάθουν όλοι πόσο κενή και ανίσχυρη είναι η δύναμη των βασιλέων, διότι δεν υπάρχει κανένας που να αξίζει αυτό το όνομα, εκτός από Εκείνον που γη και θάλασσα υπακούουν σύμφωνα με αιώνιους νόμους». Έπειτα κρέμασε το χρυσό του στέμμα πάνω σ’ έναν σταυρό και δεν το ξαναφόρεσε, «προς τιμήν του Θεού, του παντοδυνάμου Βασιλέως» όπως είπε.

     Στα ανθρώπινα πράγματα υπάρχουν άρχοντες για να εφαρμόζουν τους νόμους, να διασφαλίζουν την τάξη και γενικά να ρυθμίζουν τη δημόσια ζωή. Πολλά έχουν γραφεί για τα επιθυμητά προσόντα του άρχοντος. Ας θυμηθούμε εκείνο που έλεγε ο αρχαίος Αγάθων, ότι ο άρχοντας πρέπει να θυμάται τρία πράγματα: «ὅτι ἀνθρώπων ἄρχει, ὅτι κατὰ νόμους ἄρχει, καὶ ὅτι οὐκ ἀεί ἄρχει», αλλά και την απάντηση του Κυρίου στον Πιλάτο: «οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν […], εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν» [Ιωάν. 19:11]. Αν ο κάθε άρχοντας (ανεξάρτητα από τον τίτλο του) αναγνωρίζει την Άνωθεν προέλευση της εξουσίας του, θα αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα για τους πολίτες.

Το άγαλμα του Μεγάλου Κωνσταντίνου έξω από τον καθεδρικό ναό του York, στην Αγγλία, 

όπου ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας το 306 μ. Χ.