Αξιολόγηση

Μια από τις λέξεις εκείνες που προκαλούν ‘αναφυλαξία’ σχεδόν σε όλους. Ιδιαίτερα στους υπαλλήλους κάθε είδους, και μάλιστα τους δημοσίους. Ιδιαίτατα στους εκπαιδευτικούς. Αν είστε της παλιάς σχολής, όπως εγώ, βάλτε κι ένα θαυμαστικό στην τελευταία πρόταση. Γιατί; Η εκπαίδευση, κατά την αρχαία αντίληψή μου, είχε ανέκαθεν δυο σκέλη, αφενός την παροχή γνώσεων και δεξιοτήτων και αφετέρου την αξιολόγησή τους. Για την επιτυχία των σκοπών αυτών χρειάζεται επάρκεια των εκπαιδευτών, οι οποίοι πρέπει να επιμορφώνονται αλλά και να αξιολογούνται. Συνεπώς ο κλάδος εκείνος που θα έπρεπε να επιζητεί την αξιολόγηση πρωτοστατεί στην ακύρωσή της. Αφού προοδευτικά την εξαφάνισε από τους μαθητές, δεν θέλει ούτε να την ακούσει για τους καθηγητές.

     Βέβαια η ζωή ‘εκεί έξω’ είναι κάπως αλλιώτικη. Όταν βρεθείς στο πεδίο ανταγωνισμού, στην αρένα που λέγεται ιδιωτικός τομέας, ελεύθερη αγορά, πραγματικότητα, τότε η αξιολόγηση σε χτυπάει κατάμουτρα και σε αφυπνίζει βίαια από τον μακάριο ύπνο της ραθυμίας. Οι καθημερινές κρίσεις και συγκρίσεις, είτε τυπικές είτε άτυπες, αφήνουν γρήγορα στο περιθώριο τους νωθρούς και επιλέγουν και αναδεικνύουν τους άξιους και ικανούς. Αυτό βέβαια δεν αρέσει στους επαγγελματίες της μετριότητας και της ισοπέδωσης που ονομάζονται κομματικοί συνδικαλιστές. Γι’ αυτό και αγωνίζονται: για να μη φανεί πουθενά το πραγματικό τους επίπεδο. Μέχρι πότε;  

Μεταρρύθμιση

Ασχοληθήκαμε πρόσφατα ακόμη μια φορά με την εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση (ΑΕ) υποψηφίων με βαθμούς πολύ κάτω από τη βάση. Η κατάσταση αυτή αποτελεί:

-          Προσβολή για τους μαθητές που καταβάλλουν όχι απλά στοιχειώδη, αλλά εντατική προσπάθεια

-          Προσβολή για τους εκπαιδευτικούς της ΑΕ που καλούνται να δουλέψουν με ανθρώπινο δυναμικό κατώτερης αξίας (θα έπρεπε να κλείσουν τις σχολές σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την υποβάθμιση)

-          Ουσιαστικά αποθέωση της «ασχετίλας» και εξευτελισμό της ΑΕ (τουλάχιστον των συγκεκριμένων σχολών)

-          Υποβάθμιση των τμημάτων, και κατ’ επέκταση και των σχολών όπου αυτά υπάγονται (ποιο ξένο πανεπιστήμιο θα δεχόταν αποφοίτους τέτοιων σχολών ως μεταπτυχιακούς φοιτητές;).

     Τελικά διαιωνίζεται μια κατάσταση ισοπέδωσης στην ΑΕ, που σήμερα μπορεί να αφορά μόνο σε μερικές σχολές, αλλά εύκολα μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες. Η αντιμετώπιση του φαινομένου τόσο από την ελληνική κοινωνία όσο και από την επίσημη Πολιτεία (που, ανεξαρτήτως χρωματικής ποιότητος, θα έπρεπε να έχει άλλη αντίληψη πάνω στο θέμα) θυμίζει δυστυχώς τη στάση της στρουθοκαμήλου απέναντι στον κίνδυνο: το κεφάλι στην άμμο, να μην ανακατώσουμε τα πράγματα, σε λίγες μέρες θα το έχουν ξεχάσει όλοι, εκλογές (αργά ή γρήγορα) έρχονται, να πάρει το παιδί μας ένα πτυχίο (έστω και από ατόφιο τούβλο), να φτιάξουμε και καμιά καινούργια σχολή (δεν χρειάζονται δα και υψηλές απαιτήσεις), να βολέψουμε κόσμο κ.ο.κ.

     Η συζήτηση αυτή δεν θα τελειώσει εύκολα, και κάθε τόσο θα προτείνονται λύσεις υπαγορευόμενες από πολιτικές και άλλες σκοπιμότητες και όχι με σκεπτικό ουσίας (ενδεικτικά, διαβάζουμε στον χθεσινό τύπο πρόταση για διπλή βάση εισαγωγής). Κάποια στιγμή όμως θα πρέπει να γίνει ένας εθνικός διάλογος για την Παιδεία, τόσο την Ανώτατη όσο και την υποχρεωτική. Να καθορισθούν οι στόχοι των δυο, που μπορεί να αλληλεξαρτώνται, αλλά είναι και ριζικά διάφοροι. Η υποχρεωτική βασική παιδεία οφείλει να παρασκευάσει Πολίτες (με κεφαλαίο Π) στοιχειωδώς ενήμερους για την γλώσσα, την ιστορία και την παράδοση της πατρίδας και του έθνους τους, τον τρόπο συγκρότησης, οργάνωσης και λειτουργίας της κοινωνίας (στενότερης και ευρύτερης) μέσα στην οποία ζουν, τη δομή και τη σημασία του φυσικού περιβάλλοντος από το οποίο εξαρτάται η συνεχιζόμενη ύπαρξή τους, και τους δεοντολογικούς κανόνες συναναστροφής και αλληλεπίδρασης με τους συνανθρώπους τους ώστε να μη βλέπουμε καθημερινά φαινόμενα που τα χαρακτηρίζουμε ως «ζούγκλα» (αν και ο χαρακτηρισμός προσβάλλει αυτόν τον παρθένο και φυσικό χώρο!). Ένα από τα πρώτα πράγματα που διδάσκονται τα παιδιά στα σχολεία της Ευρώπης είναι ο σεβασμός της προτεραιότητας του άλλου, είτε στη βρύση που πίνουν νερό στο διάλειμμα, είτε στη στάση του λεωφορείου, είτε στη διάβαση του δρόμου.  

     Η ΑΕ έχει κύριο (για να μη πούμε αποκλειστικό) σκοπό να βγάλει Στελέχη της κοινωνίας μέσα στην οποία λειτουργεί: επιστήμονες, πολιτικούς, οικονομικούς και στρατιωτικούς ηγέτες. Η ΑΕ δεν μπορεί να δουλεύει με μετριότητες ούτε με «πάτους» (είτε ως εκπαιδευόμενους είτε ως εκπαιδευτές): χρειάζεται τους καλύτερους, οι οποίοι θα ασκούν και θα ασκούνται, θα «γηράσκουν αεί διδασκόμενοι», θα κρίνουν και θα κρίνονται ως προς το έργο και την επίδοσή τους, θα ανοίγουν δρόμους, θα προάγουν τη γενική ευημερία και το καλώς νοούμενο συμφέρον της χώρας και των συμπολιτών τους.

     Η ανάγνωση συνεντεύξεων με Έλληνες επιστήμονες που διαπρέπουν εκτός των ορίων της χώρας (όπως αυτή) δίνει ένα μέτρο σύγκρισης αλλά δείχνει και την απόσταση που έχουμε να διανύσουμε μέχρι το σημείο αυτό. Αν δεν καταλάβουμε και δεν αποδεχθούμε την ουσιαστική και αναγκαία διαφορά των δυο αυτών βαθμίδων της Παιδείας, θα συνεχίσουμε να ταλαιπωρούμε τα ‘παιδία’ και να κάνουμε πολιτικούς συμβιβασμούς στην εκπαίδευση που παρέχουμε (με τεράστιο κόστος και δυσανάλογα μικρό όφελος), και να κοροϊδεύουμε εαυτούς και αλλήλους.

Απολυταρχία

Ένας μακαρίτης καθηγητής της Χειρουργικής μας έλεγε επιγραμματικά στα μαθήματά του το 1976: «Ουδέν το απόλυτον εν τη Ιατρική πλην της βλακείας». Ζητώ συγγνώμη που αρχίζω το σχόλιό μου με κάτι τόσο… απόλυτο: θεωρήστε το σαν ανέκδοτο. Ωστόσο, περιγράφει μια αλήθεια, ότι δηλ. κάθε τι το απόλυτο (διάταγμα, απόφαση, κανονισμός, πρωτόκολλο κτλ.) κατά κανόνα έρχεται σε σύγκρουση με την πραγματικότητα, που είναι γεμάτη από εξαιρέσεις κάθε είδους. Αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό στην καθημερινή άσκηση της ιατρικής.
     Στο εξής λοιπόν αντιβιοτικά θα δίνονται μόνο με ηλεκτρονική ιατρική συνταγή. Σωστό ακούγεται καταρχήν. Ξέρουμε ότι είμαστε πρώτοι στην κατανάλωσή τους και ότι πρέπει να μάθουμε και να πεισθούμε, γιατροί και ασθενείς, να τα χρησιμοποιούμε πιο λογικά, πιο στοχευμένα, για να συνεχίσουν να είναι αποτελεσματικά. Έτσι π.χ. είναι καλό να διδαχθούν οι συνάδελφοι παθολόγοι, γενικοί γιατροί, ακόμη και πνευμονολόγοι, ότι οι κινολόνες δεν είναι φάρμακα επιλογής για κοινές αναπνευστικές λοιμώξεις (π.χ. φαρυγγίτιδα ή ιγμορίτιδα) ή για τους πυρετούς άγνωστης αιτίας. Τέτοια αρνητικά παραδείγματα υπάρχουν πολλά, και επιβάλλουν μια αναθεώρηση του τρόπου που διδάσκεται και εφαρμόζεται η θεραπευτική των λοιμώξεων της κοινότητας.
     Ωστόσο, από το σημείο αυτό μέχρι την απολυτοποίηση της συνταγογράφησης υπάρχει ένα χάσμα. Όλοι έχουμε χρόνιους ασθενείς με προβλήματα υγείας (π.χ. βρογχεκτασίες, ουρολοιμώξεις) που κάθε τόσο χρειάζονται εκτός των άλλων και χρήση αντιβιοτικά, τα οποία τους τα έχουμε δώσει πολλές φορές στο παρελθόν και τα συστήνουμε και τηλεφωνικά ακόμη, ιδίως όταν μένουν μακριά από τα ιατρεία (σε άλλες πόλεις). Επίσης, συχνά αντιμετωπίζουμε οξείες καταστάσεις μέσα σε γιορτές και αργίες και Σαββατοκύριακα, που θέλουν την αντιβίωσή τους και δεν περιμένουν την επόμενη εργάσιμη μέρα.
     Κοντά σε όλα αυτά υπάρχει και το πρόβλημα των θεραπευτικών πρωτοκόλλων. Και πάλι, η χρήση τους έχει θεωρητική και πρακτική αξία καθώς βάζει κάποια πράγματα σε τάξη. Ωστόσο, η προσπάθεια αυστηροποίησης των κανόνων θεραπείας μαζί με τα ξερά καίει και τα χλωρά. Έτσι, για να περιορισθώ στην ειδικότητά μου, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση δεν με αφήνει να χρησιμοποιήσω κωδικό βρογχίτιδας παρά μόνο αν εντάξω τον ασθενή μου σε πρωτόκολλο ΧΑΠ (χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας). Μα δεν έχει ΧΑΠ: απλή οξεία βρογχίτιδα έχει, κι αν αυτή έχει πυώδη χαρακτήρα θα πάρει αντιβιοτικό, τελεία και παύλα. Κι αν το αντιβιοτικό του έχει κόστος μόνο 2 ή 5 ευρώ (ναι, υπάρχουν και τέτοια, και πολύ αποτελεσματικά φάρμακα), δεν χρειάζεται να του γράψω ηλεκτρονική συνταγή, αν δεν τη θέλει. Από την άλλη μεριά, η καταχώριση του αρρώστου με μια πλασματική και άσχετη διάγνωση που νομιμοποιεί τη χρήση του αντιβιοτικού απλώς συντηρεί τις στατιστικές ανακρίβειες του συστήματος. Είναι κάτι σαν εκείνο το σφραγιδάκι με την ένδειξη ΑΝΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΤΟ που χρησιμοποιούσαμε κάποτε στα βιβλιάρια του Δημοσίου και που ‘σιδέρωνε’ κάθε γραφειοκρατική και δεοντολογική αντίρρηση.
     Η άσκηση της ιατρικής έχει ως σκοπό να υπηρετεί κατά πρώτον τον πάσχοντα άνθρωπο και όχι το γράμμα του νόμου. Αυτό απαιτεί ευελιξία, ώστε να μειώνεται η ταλαιπωρία τόσο των ασθενών όσο και των λειτουργών του συστήματος. Με βάση τα παραπάνω, μια λύση θα ήταν να καταρτισθεί μια βραχεία λίστα αντιβιοτικών πρώτης ανάγκης (λιγότερα από δέκα) που θα μπορούν οι ασθενείς να προμηθεύονται για συγκεκριμένη διάρκεια θεραπείας (π.χ. για 3 μέρες) χωρίς συνταγή. Με τον τρόπο αυτό θα καλύπτονται οι διάφορες έκτακτες περιστάσεις, χωρίς σπατάλη αλλά και χωρίς ακρότητες. Αν η ανάγκη για αντιβίωση συνεχίζεται πέρα από το όριο αυτό, ο ασθενής θα πρέπει να δει τον γιατρό του και να πάρει την πρέπουσα συνταγή για το ίδιο ή διαφορετικό φάρμακο, ανάλογα με τις συνθήκες.
     Νομίζω ότι με μια τέτοια δικλείδα διευκόλυνσης γιατρών και αρρώστων το όλο εγχείρημα θα γίνει πολύ πιο εύκολα αποδεκτό και αποδοτικό για όλους.

Μουσκίδι

Μικρός είχα διαβάσει την ακόλουθη διδακτική ιστορία. Μια παρέα παιδιών περπατούσε σ’ ένα πάρκο, όπου υπήρχε μια διακοσμητική λίμνη με έναν βράχο στη μέση. Ο τολμηρός της παρέας έβαλε στοίχημα ότι μπορούσε να φτάσει τον βράχο μ’ ένα άλμα. Πράγματι, πήρε φόρα και πήδησε και πέτυχε τον στόχο. Όταν όμως θέλησε να επιστρέψει, διαπίστωσε ότι ο μόνος τρόπος ήταν να πέσει στο νερό, αφού δεν υπήρχε χώρος πάνω στο βράχο για να τρέξει.

     Θυμήθηκα την ιστορία αυτή ακούγοντας ποικίλα σχόλια για τις πρόσφατες κινήσεις του Ερντογάν. Μια εκτίμηση ήταν ότι θέλει πλέον να απεμπλακεί από την κρίση που ο ίδιος δημιούργησε, χωρίς όμως να χάσει και τη μάχη των εντυπώσεων και των προσχημάτων, για να μη φανεί ότι υποχωρεί με την ουρά στα σκέλια. Τόσο οι αναφερόμενες υποθέσεις για πιθανό θερμό επεισόδιο όσο και οι ‘τζαμοποιήσεις’ της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας μπορεί να εντάσσονται σε ένα τέτοιο πλαίσιο. Κι αν αληθεύει αυτό που έγραψε η ‘Die Welt’, ότι ζήτησε από τους στρατηγούς να βυθίσουν ελληνικό πλοίο αλλά εκείνοι αρνήθηκαν, θα πρέπει να αναθεωρήσουμε την ρήση του Κλεμανσώ ότι «ο πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να τον αφήνουμε στους στρατιωτικούς». Βέβαια, όπως δείχνει η ιστορία, ό,τι και να κάνεις τελικά δεν το γλιτώνεις το μουσκίδι. Δεν είναι όμως καλύτερα να προβλέπεις τις συνέπειες των ενεργειών σου και να μη συμπαρασύρεις στην αλαζονική ανοησία σου τόσους και τόσους ανθρώπους;

Νομοτέλεια

Καλό και ευχάριστο είναι να έχεις καλούς γείτονες, ανθρώπους συνεννοήσιμους, με τους οποίους να μπορείς να συζητάς, να συντρώγεις, να συναναστρέφεσαι χωρίς δεύτερες σκέψεις ή ανησυχίες ότι κάτι άλλο μπορεί να έχουν στο μυαλό τους. Κακό και οπωσδήποτε δυσάρεστο να έχεις γείτονες χωρίς μπέσα, δύσκολους στη συνεννόηση, ψεύτες και άρπαγες, που δεν σέβονται στοιχειώδεις κανόνες συμβίωσης. Και ένας μόνο να είναι δύστροπος στο διπλανό σπίτι, αρκεί για να σου χαλάει την κάθε μέρα. Ακόμη κι αν κάποια στιγμή κάπου προσπαθήσεις να τα βρεις μαζί του με πολιτισμένο τρόπο, αυτό θα θεωρηθεί αδυναμία και θα το εκμεταλλευθεί με πρώτη ευκαιρία εις βάρος σου. Ο εκβιασμός είναι μέρος του οπλοστασίου του και δεν διστάζει να τον χρησιμοποιεί αψηφώντας κάθε μορφής νομιμότητα.

Στην κατηγορία αυτή ανήκει και ο σημερινός ηγέτης της εξ ανατολών γείτονος χώρας, που κάθε του δήλωση θυμίζει όλο και περισσότερο την παροιμία για τον γάιδαρο και τον πετεινό. Όταν μιλάει για προκλήσεις και για επεκτατικές ενέργειες εκ μέρους της Ελλάδος στο Αιγαίο, τον εαυτό του ατενίζει στον καθρέφτη. Έχει ιππεύσει το πιο φαρδύ καλάμι που βρήκε μπροστά του και λησμονεί ότι τα νεκροταφεία της ιστορίας είναι γεμάτα από νταήδες όλων των αποχρώσεων, που όσο πιο ψηλά ανέβηκαν τόσο πιο απότομα και επώδυνα έπεσαν. Δεν χρειάζεται να τους απαριθμήσουμε ονομαστικά. «Οἱ ὑψηλοί τῇ ὕβρει συντριβήσονται» έγραφε ο προφήτης Ησαΐας οκτακόσια χρόνια προ Χριστού, και η προφητεία του ισχύει και επαληθεύεται σε κάθε εποχή. Κανείς βέβαια δεν εύχεται κακό για κανέναν, αλλά δεν βλάπτει να θυμόμαστε την πραγματικότητα αυτή.