Εκκλησιαστικά ο όρος αναφέρεται στην ολοκλήρωση των ημερών που αφιερώνονται σε μια εορτή, στην εσχάτη ημέρα, όπου επαναλαμβάνεται η ακολουθία της κυρίας ημέρας. Ειδικά η απόδοση της Κοιμήσεως, τα λεγόμενα ‘εννιάμερα’ της Παναγίας, εορτάζεται σήμερα σε πολλούς ναούς ως κύρια ημέρα. Έτσι και στην Παναγία Φανερωμένη της Ν. Μηχανιώνας γίνεται την ημέρα αυτή η γνωστή μεγάλη πανήγυρις για τη θαυματουργή εικόνα που φιλοξενείται εκεί και λιτανεύεται το βράδυ της παραμονής. Είχαμε την ευλογία να παρευρεθούμε χθες βράδυ, μαζί με πλήθος κόσμου (φέτος βρέθηκε εκεί και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας), στην λιτανεία αυτή. Παρήγορη η σκέψη ότι και σε καιρούς δύσκολους και ‘περίεργους’ σαν τους δικούς μας οι θρησκευτικές παραδόσεις συνεχίζονται και ελκύουν την αγάπη και το ενδιαφέρον των Ελλήνων. Είθε η Παναγία να είναι πάντα αρωγός και σκέπη του έθνους μας, ‘άχρι τερμάτων αιώνος’.
«Άκουσε, συνάδελφε! Το τμήμα μου εφημερεύει για όλη τη Βόρειο Ελλάδα και μέχρι αύριο το πρωί θα έχει είκοσι εισαγωγές. Από ιατρικής πλευράς αποκλείεται να πάρω ασθενή που μπορεί να αντιμετωπισθεί εκεί που βρίσκεται». Κοφτή και ξεκάθαρη η απάντηση του συναδέλφου (άλλης ειδικότητος), και μια και έχει διατυπωθεί ήδη τρεις φορές, δεν σηκώνει αντίρρηση. Σύμφωνα με την ιστορική γνωμοδότηση του Νασρεντίν Χότζα, κι αυτός δίκιο έχει, από τη σκοπιά του. Μικρή λεπτομέρεια: το «εκεί που βρίσκεται» είναι ιδιωτική κλινική, όπου το «μπορεί να αντιμετωπισθεί» είναι μεν ιατρικά ορθό και απόλυτα εφικτό, αλλά μεταφράζεται σε μερικές χιλιάδες ευρώ επιβάρυνση του αρρώστου. Το επιχείρημά μου ότι απευθύνομαι στο δημόσιο νοσοκομείο μετά από αίτημα της οικογένειας του ασθενούς για τον λόγο αυτό συναντά την ίδια ακριβώς απάντηση: «Δεν με ενδιαφέρει το οικονομικό μέρος, μόνο το ιατρικό». Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να αρχίσει ένας καυγάς. Πώς θα μπορούσα να παρακάμψω την άρνηση; Να μεταφέρω τον άρρωστο στα εξωτερικά του ιατρεία και να τον εγκαταλείψω εκεί; Μόνο την δική ταλαιπωρία του θα κέρδιζα. Να τον απειλήσω ότι θα καλέσω τα κανάλια; Θα χάσω τη μέρα μου, θα χαλάσω την καρδιά μου, και θα κερδίσω μια αμφίβολη δημοσιότητα. Να αναφέρω στη συζήτηση, έτσι μισοαδιάφορα, ότι είμαι μέλος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Ιατρικού Συλλόγου και ότι μας ενδιαφέρουν ιδιαίτερα περιπτώσεις άρνησης παροχής υπηρεσιών; Δεν είμαι σίγουρος αν θα το πάρει σωστά, και ο εκβιασμός δεν ήταν ποτέ η προσφιλής μου τακτική. Και το τελευταίο επιχείρημα: «Θα κάνατε το ίδιο αν οι συγγενείς σας είχαν προσεγγίσει ιδιαιτέρως;» Ο πιο σίγουρος τρόπος για να κάνεις έναν εχθρό. Δεν τον χρειάζομαι σαββατιάτικα. Έχω πιο σοβαρές ασχολίες. Τον ευχαριστώ, ευγενικά μεν αλλά ελπίζω με την σωστή δόση πίκρας, κλείνω το τηλέφωνο, καταχωνιάζω στην τσάντα μου το αναλυτικό ενημερωτικό σημείωμα που είχα ετοιμάσει για την περίσταση, μεταφέρω τα νέα στην οικογένεια. Ομολογώ ότι ξαφνιάζομαι με την στωική αντίδρασή τους: «Αφού δεν μας δέχονται, θα μείνουμε εδώ». Δεν ξέρω αν το είχαν ήδη μισοαποφασίσει, αν απλώς αποδέχονται το αναπόφευκτο, αν μέσα τους κάνουν ήδη τα μαθηματικά της ιδιωτικής χειρουργικής επέμβασης, πού θα τα βρουν, τι θα περικόψουν. Συνειδητοποιώ ότι πολύ λίγο γνωρίζουμε τους ανθρώπους, μόνο όσο εκείνοι μας αφήνουν να μαντέψουμε, και ότι άδικα θα είχα στήσει τον καυγά, με δυσμενείς επιπτώσεις για όλες τις πλευρές. Συνεννοούμαι τηλεφωνικά με τον χειρουργό, ενημερώνω τον άρρωστο και την οικογένεια για το πρόγραμμα, τέλος. Τώρα μπορώ να φύγω για τη θάλασσα ξελαφρωμένος. Τι θα κάνω την επόμενη φορά που θα ανακύψει τέτοιο δίλημμα; Έχει ο Θεός μέχρι τότε. Ελπίζω μόνο ότι δεν θα πάψει να με απασχολεί και το οικονομικό μέρος των προβλημάτων των ασθενών μου.
Σάββατο πρωί, "έννυχα λίαν", έχοντας ξυπνήσει από τη συνήθεια και από τη ζέστη, βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να παρακολουθώ ζωντανά τις προσπάθειες της Κατερίνας Στεφανίδη στο άλμα επί κοντώ που οδηγούν σε ακόμη ένα χρυσό μετάλλιο για την Ελλάδα (τρίτο χρυσό, έκτο στο φετινό σύνολο). Άξια πρωταθλήτρια και Ολυμπιονίκισσα, που συγχρόνως έχει πτυχίο Βιολογίας, μεταπτυχιακό Νευροψυχολογίας και κάνει και διδακτορικό. Να της ευχηθούμε πάντα ψηλά, σε όλα.
Ένα ακόμη χάλκινο Ολυμπιακό μετάλλιο μας έφεραν σήμερα οι ιστιοπλόοι Παναγιώτης Μάντης και Παύλος Καγιαλής, χάνοντας το ασημένιο κυριολεκτικά πάνω στο νήμα του τελικού στα σκάφη ‘470’. Ωστόσο, το επίτευγμα αυτό παίρνει υποχρεωτικά τη δεύτερη θέση μετά το καινούργιο εγγόνι, έναν Κωνσταντίνο, που έφερε απόψε στον κόσμο η ανιψιά μας Μακρίνα. Ένα πραγματικό θαύμα, άξιο κάθε ευγνωμοσύνης και δοξολογίας. Δόξα τω Θεώ!
Λέξη που μας δημιουργεί αποστροφή, φόβο, απελπισία. Σκεφτόμαστε και απορούμε πώς είναι δυνατόν άνθρωποι φαινομενικά υγιείς με μυαλά εύστροφα, που πιάνουν πουλιά στον αέρα, να μετατρέπονται από τη μια μέρα στην άλλη σε πρόσωπα ανέκφραστα που δεν θυμούνται, δεν αναγνωρίζουν, δεν αντιδρούν συναισθηματικά, μαραίνονται και σβήνουν χωρίς να μπορούμε να αναστρέψουμε την κατάσταση αυτή, τόσο τραγική για τους θεατές όσο είναι αθέατη για τους πάσχοντες. Δεν αντέχουμε να φανταστούμε τους εαυτούς μας σε μια τέτοια κατάντια, χειρότερη και από τον θάνατο. «Γιατί έχουν αυξηθεί τόσο πολύ οι άνοιες;» με ρωτά η συνομιλήτριά μου, γυναίκα μορφωμένη, πνευματικά καταρτισμένη, σε ηλικία που «αρχίζω να ξεχνάω κι εγώ» όπως μου εκμυστηρεύεται. Δεν έχω βέβαια επιστημονική απάντηση στο ερώτημά της. Ωστόσο, κάνω τη σκέψη ότι αυτή η δυσάρεστη έκπτωση της νοημοσύνης ίσως είναι το αντίβαρο στην αχαλίνωτη αλαζονεία που έχουμε αναπτύξει εμείς οι άνθρωποι του 21ου αιώνα, βασισμένοι στην τεχνολογική μας πρόοδο και την επιστημονική μας υπερανάπτυξη. Αν βέβαια θελήσουμε να σταθούμε και να το δούμε φιλοσοφικά, μεταφυσικά, πνευματικά το πράγμα. Πολύ απλά, να σκεφθούμε ότι η νόηση, όπως και κάθε άλλο προσόν που διαθέτουμε, δεν είναι δικό μας εφεύρημα ή κατασκεύασμα. Διότι, «τί ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες; εἰ δὲ καὶ ἔλαβες, τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών;» Μαζί με τη μνήμη του θανάτου, η σκέψη της άνοιας μπορεί να μας συγκρατήσει και να μας αποτρέψει από πολλά ολισθήματα που πηγάζουν από τον εγωισμό και την υπεροψία μας. Καθόλου ασήμαντο ένα τέτοιο όφελος.
Και μετά την συγκέντρωση και την 'χειρουργική' ακρίβεια της Άννας και την μυϊκή δύναμη και ευλυγισία του Λευθέρη, είδαμε σήμερα το ψυχικό σθένος και την απίστευτη αντοχή του Σπύρου Γιαννιώτη στον 'Μαραθώνιο' της κολύμβησης, στα 10 χιλιόμετρα. Το ασημένιο του μετάλλιο, "σαν χρυσό" όπως είπε και ο ίδιος, αφού το πήρε με τον ίδιο ακριβώς χρόνο με τον πρώτο, ήταν το επισφράγισμα μιας επίμονης και επίπονης προσπάθειας τόσων ετών στον τελευταίο αγώνα της καριέρας του. Εύγε και στον αθλητή αυτόν, και τον ευχαριστούμε για τη χαρά που μας χάρισε. Και η αυλαία των αγώνων δεν έχει πέσει ακόμη...
Μετά τα δυο μετάλλια της Άννας Κορακάκη, ο Λευθέρης Πετρούνιας ανέβηκε χθες στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου κερδίζοντας επάξια το χρυσό Ολυμπιακό μετάλλιο στο δύσκολο αγώνισμα των κρίκων, με το τέλειο σκορ των 16,000 βαθμών. Μπράβο στον Μανιάτη αθλητή που έκανε τη σημαία μας να υψωθεί ξανά και τον εθνικό μας ύμνο να ακουστεί για δεύτερη φορά στην Ολυμπιάδα αυτή. Και σε άλλα με υγεία!
Η βροχή δεν σταμάτησε όλη νύχτα. Καλοκαιριάτικη, μας την είχε τάξει και το δελτίο, συνοδεύτηκε από μια ευπρόσδεκτη δροσιά που αναίρεσε τον συνηθισμένο νυχτερινό ιδρώτα. Η τυμπανοκρουσία των σταγόνων στα κάγκελα και την τέντα ήταν υπόκρουση διαρκείας, που σταμάτησε προς τα χαράματα. Ώρα οκτώ, Ουρανός σταχτής, έτοιμος να ξαναρχίσει ανά πάσα στιγμή. Καιρός για μπάνιο. Ευτυχώς δεν υποκύπτω στις αντιρρήσεις των άλλων: «Πού θα πάς; Κρύο κάνει!» και τα συναφή. «Αργότερα μπορεί να ξαναβρέξει», απαντώ. Εξάλλου, τι νόημα έχει να ξυπνάς Σάββατο πρωί μόλις εκατό μέτρα από την ακρογιαλιά και να την περιφρονείς; Τέτοιες ευκαιρίες δεν υπάρχουν κάθε μέρα. Χωρίς δεύτερη συζήτηση, γραμμή για την παραλία. Τα πάντα είναι μούσκεμα, από το γρασίδι μέχρι τα παγκάκια, τις ψάθινες ομπρέλες, την άμμο. Η ατμόσφαιρα είναι δροσερή, σχεδόν ψυχρή, αλλά δεν κουνιέται φύλλο. Πώς θα είναι το νερό; Η θάλασσα έχει γκρίζο χρώμα, ανταύγεια του ουρανού, αλλά είναι ασάλευτη, διάφανη και άδεια. Μόνο μια πετσέτα βλέπω κρεμασμένη στις βρεγμένες ομπρέλες, κάπου στο βάθος διακρίνω και την προφανή κάτοχό της, αλλά κατά τα λοιπά η παραλία είναι... ιδιωτική υπόθεση. Αποθέτω τα παρελκόμενά μου, δοκιμάζω το νερό: χλιαρό, ευχάριστο. Βουτιά και δρόμο. Δεν έχω ξανακάνει καλύτερο μπάνιο. Η ησυχία συνεχίζεται. Μέχρι να αποχωρήσω, μια ώρα αργότερα, δεν έχει εμφανισθεί άλλος άνθρωπος. Δεν ξέρουν τι χάνουν! Το κρύο ντους που ακολουθεί ολοκληρώνει το πρωινό ξύπνημα. Μετά από μια τέτοια αρχή, ο πρωινός καφές, το διάβασμα, το γράψιμο. όλα γίνονται με αλλιώτικη διάθεση. Θυμάμαι τον μακαρίτη τον πατέρα μου, που όταν είχε συννεφιά μας παρότρυνε: «Ιδανικός καιρός για βάψιμο!» Οι τοίχοι και τα κάγκελα του παλιού θερινού σπιτιού στο Ωραιόκαστρο ήταν ο ‘στίβος’ της εκγύμνασής μας στο πινέλο. Έτσι και σήμερα αφιερώνουμε μια-δυο ώρες στην ετήσια συντήρηση-βερνίκι στα ξύλινα κουφώματα του σπιτιού. Μάθε τέχνη κι άστηνε... Και του χρόνου! Η υπόλοιπη μέρα κυλάει άνετα, με εναλλαγές βιβλίων (για να μη βαριόμαστε), με γράψιμο (μια και υπάρχει έμπνευση), με τον καιρό να κρατιέται στεγνός, και με λαμπρή λιακάδα το απόγευμα. Επιστρέφοντας μέσα σε θαυμάσιο ηλιοβασίλεμα νιώθουμε για άλλη μια φορά ευγνώμονες για τον τόσο όμορφο αυτό ‘σαββατισμό’. Δόξα τω Θεώ.
Ενώ ακόμη ηχούν στ' αυτιά μας τα εύστοχα "μπαμ" της Άννας Κορακάκη στην Ολυμπιάδα, το χθεσινό σκίτσο του Ηλία Μακρή (Καθημερινή) δείχνει με χαρακτηριστική σιωπηλή ευγλωττία και καταπληκτική ακρίβεια ότι υπάρχουν στόχοι και στόχοι (ατομικοί, συλλογικοί, εθνικοί), και κάποιοι απ' αυτούς συνεχίζουν να μας διαφεύγουν. Ως πότε θα επιμένουμε να ρίχνουμε "στο γάμο του Καραγκιόζη";
Διαβάσαμε χθες στις ειδήσεις για ένα καταπληκτικό ψηφιδωτό μήκους 26 μέτρων και πλάτους 4 μέτρων που αποκαλύφθηκε σε αρχαιολογική ανασκαφή στην Κύπρο. Όπως πληροφορούμαστε, η αρχική ανεύρεσή του έγινε πριν ένα έτος, αλλά κρατήθηκε μακριά από τη δημοσιότητα μέχρι να ολοκληρωθεί η ανασκαφική έρευνα και να αποκαλυφθεί ολόκληρο το εύρημα. Δεν αντέχω να μη σχολιάσω ότι αυτό δείχνει σοβαρότητα στην επιστημονική εργασία και υπεύθυνη στάση απέναντι στα πολιτιστικά πράγματα. Η σύγκριση με τον τύμβο της Αμφίπολης και το σχετικό πολιτικό σήριαλ είναι αναπόφευκτη, και τα συμπεράσματα μάλλον αυτονόητα.
Είχα την ευκαιρία απόψε να ανοίξω την τηλεόραση στην κατάλληλη στιγμή και να παρακολουθήσω τον τελικό της σκοποβολής με πιστόλι στα 25 μέτρα, τη μεγάλη νίκη και την απονομή του χρυσού μεταλλίου στην εικοσάχρονη Άννα Κορακάκη, που μετά το προχθεσινό χάλκινο μετάλλιο στα 10 μέτρα ανέβηκε σήμερα στο ψηλό σκαλί του βάθρου και μας έδωσε την ευκαιρία να ακούσουμε τον εθνικό ύμνο στο Ρίο. Δυο Ολυμπιακά μετάλλια στα είκοσι χρόνια της, καθόλου μικρή υπόθεση (η δεύτερη και η τρίτη νικήτρια ήταν 33 και 47 ετών αντίστοιχα). Είθε να τη δούμε στο βάθρο και σε πολλές ακόμη διοργανώσεις, και να ζήσουμε παρόμοιες στιγμές και σε άλλα αθλήματα τις μέρες που ακολουθούν!
Διάβασα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το πρόσφατο άρθρο της Σπυριδούλας Σπανέα
με τίτλο «Η μάχη για μια θέση στη ΔΟΕ» (Καθημερινή 31/7). Πολλές και χρήσιμες οι
πληροφορίες του, αλλά κοντοστάθηκα στα «οικονομικά οφέλη» και στις
«θνητές αδυναμίες» των μελών της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής και στο
ότι «καμία κυβέρνηση και κανένας οικονομικός παράγοντας δεν μπορεί να
αγγίξει την ανώτερη αρχή του Ολυμπιακού Κινήματος». Θυμήθηκα ότι τις
παραμονές του 2004 κάθε τόσο η ΔΟΕ επισκεπτόταν την Αθήνα και πρόσθετε
κι άλλες απαιτήσεις στις απαιτήσεις της για επιπλέον έργα, για αυξημένα
μέτρα ασφαλείας, για περισσότερες και καλύτερες εγκαταστάσεις κ.ο.κ.
Οπως και με το δημόσιο χρέος, αναρωτήθηκε κανείς πόσο «ανέβασαν» τον
τελικό λογαριασμό οι απαιτήσεις αυτές; Μήπως για τη σπατάλη δεν φταίει
πάντα η ελληνική απλοχεριά, αλλά την ενθαρρύνουν και εξωγενείς
παράγοντες; Και σε ποιον δίνουν λογαριασμό αυτοί που τόσο σεμνά και
ταπεινά αυτοαποκαλούνται «Αθάνατοι»;
Μου τηλεφώνησε κάπου στις αρχές Φεβρουαρίου. Γνώριμη η φωνή του, με χαρακτηριστική θεσσαλιώτικη προφορά. «Γιατρέ, θέλω να ’ρθω να σε δω, αλλά είναι κλειστοί οι δρόμοι». Δεν είχε κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα, όπως φάνηκε από τη συζήτηση. Μόνο να με δει ήθελε, μετά από δυο χρόνια. Συμβαίνει κι αυτό, με αρρώστους που έχουμε χτίσει μια κάποια σχέση. Με τον συγκεκριμένο είχαμε ‘δεθεί’ με αφορμή τα αναπνευστικά προβλήματα που είχε πριν και μετά από ένα επιτυχημένο χειρουργείο καρδιάς, και περιστασιακά ερχόταν για έναν έλεγχο. Απλός άνθρωπος, απλούστατος, δεχόταν ό,τι του έλεγες με την αφέλεια μικρού παιδιού. «Δεν πειράζει, μην ταλαιπωρηθείς τώρα, έλα μόλις βρεις ευκαιρία», τον καθησύχασα. Δεν τα ξαναείπαμε. Όταν πολύ αργότερα δέχθηκα μια κλήση στο κινητό από Θεσσαλία, το μυαλό μου πήγε σ’ εκείνον. Ήταν η γυναίκα του. «Πώς πάμε;» τη ρώτησα. «Πώς να πάμε, γιατρέ; Τον χάσαμε τον Κώστα. Ξέρεις πώς σ’ αγαπούσε, και είπα να σου το πω». Μερικούς μήνες νωρίτερα, λίγο μετά την κουβέντα μας στο τηλέφωνο. Γερός ήταν, πήγε στην εκκλησία Κυριακή πρωί, γύρισε στο σπίτι, κάποια στιγμή έκανε ένα «Ωχ!», κι αυτό ήταν. Η αναχώρηση είχε σημάνει. Την ευχαρίστησα κι έκλεισα το τηλέφωνο με δάκρυα στα μάτια. Μια απλή ψυχή που έλαβε μια τέτοια ευλογία. Ο αρχαίος Σόλων, που δεν έσπευδε να μακαρίσει κανέναν προ του τέλους, σίγουρα θα κατέγραφε τον κυρ-Κώστα σ’ εκείνους τους ευτυχισμένους που απαρίθμησε στον Κροίσο. Τι ωραία αυτή η λαϊκή, τόσο πλούσια ευχή!
Ο επί της προστασίας του πολίτη υφυπουργός έσπευσε να επωφεληθεί από την σύλληψη δυο καταζητουμένων τρομοκρατών-αναρχικών και δήλωσε ότι αποτελεί «επιτυχία της κυβέρνησης και των διωκτικών αρχών». Ας δεχθούμε, για την οικονομία της συζήτησης, ότι στην Ελλάδα η πολιτική ‘γλάστρα’ ποτίζεται από οτιδήποτε συμβαίνει εντός των ορίων της χώρας, έστω και από το τυχαίο αυτό συμβάν (με άλλη αφορμή τους έπιασαν οι αστυνομικοί και διαπίστωσαν ότι ήταν καταζητούμενοι). Εν προκειμένω, η επιτυχία για την κυβέρνηση ποια είναι; Ότι π.χ. επέτρεψε να προχωρήσει η σύλληψή τους και δεν έδωσε εντολή να αφεθούν ελεύθεροι; Με την ίδια λογική, η κυβέρνηση είναι υπαίτια για την ΜΗ σύλληψη πάμπολλων άλλων παραβατών και παρανόμων που κυκλοφορούν ελεύθεροι, κάτι που όχι χωρίς λόγο υποπτεύεται ένα μέρος του πληθυσμού. Μια και μιλούμε για κυβερνητικά πεπραγμένα, το επίσημο όργανο του κόμματος χαιρετίζει σήμερα την έγκριση της κατασκευής του τεμένους με τον τίτλο ‘Συναίνεση στο αυτονόητο’. Να θυμηθούμε όλα τα αυτονόητα στα οποία ΔΕΝ έχει συναινέσει κατά καιρούς ο αντίστοιχος πολιτικός φορέας; Βλέπετε, όταν συμφωνούν οι άλλοι μαζί μας, πρόκειται για συναίνεση. Εμείς όμως δεν πρόκειται ποτέ να γίνουμε ‘δεκανίκι’ των άλλων. Καταλάβατε;
Το ελληνικό κοινοβούλιο ενέκρινε σήμερα δαπάνη 946.000 ευρώ για την ανέγερση ισλαμικού τεμένους στην περιοχή του Ελαιώνα, σε έκταση που έχει παραχωρηθεί προς τούτο από το Πολεμικό Ναυτικό, με άρθρο που μπήκε ‘τσόντα’ στο 'νομοσχέδιο για τη ρύθμιση ενεργειακών ζητημάτων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας' (θα έχει άραγε και ανεμογεννήτρια ή φωτοβολταϊκή εγκατάσταση το τέμενος;), που κατατέθηκε προχθες στη Βουλή και ήδη ψηφίσθηκε με τη διαδικασία του κατεπείγοντος (μην τυχόν και αλλάξει κανείς γνώμη...) από όλα τα κόμματα πλην ΑΝΕΛ και Χρυσής Αυγής. Απορία: αν μια ελληνική κοινότητα ζητήσει οικονομική ενίσχυση από το κράτος για την αποπεράτωσή της μισοτελειωμένης εκκλησίας της, τι απάντηση θα πάρει; Μήπως, κατά το γνωστό ανέκδοτο, «Εδώκαμεν, εδώκαμεν»; Ή θα την παραπέμψουν στη Μητρόπολη ή την Ιερά Σύνοδο; Προφανώς λεφτά υπάρχουν, τουλάχιστον για τεμενάδες προς τη Μέκκα.
Δανείζομαι τον τίτλο από το ομώνυμο βιβλίο του Kazuo Ishiguro (δεν το έχω διαβάσει, αλλά ο τίτλος με βολεύει…, εξομολογημένη αμαρτία). Όλα άρχισαν με το ‘γρήγορο’ σταυρόλεξο αρ. 14.424 της εφημερίδας Guardian (απαραίτητη καθημερινή διανοητική άσκηση). Όσοι ξέρουν από αυτά, θα ψάχνουν κιόλας να βρουν την ημερομηνία, αλλά για να μη σας παιδεύω ήταν προχθές, πρωτομηνιά του Αυγούστου. Τελείωσα το γύμνασμα με τα σωστά και τα λάθη του (μόνο 1-2 φορές το έχω λύσει ολόκληρο χωρίς βοήθεια). Κι έπειτα φυλλομέτρησα την εφημερίδα για να δω τι άλλο άφηνε πίσω της η μέρα που τελείωνε. Αν ο ιστορικός του μέλλοντος κάποια στιγμή είχε την περιέργεια να ψάξει, τι θα έβρισκε τη μέρα αυτή; Να λοιπόν τι ανακάλυψα (η σειρά των θεμάτων είναι τυχαία), μαζί με κάποιες σκέψεις:
Μεγάλη πυρκαγιά στην Εύβοια καταστρέφει τεράστια δασική έκταση, απειλεί οικισμούς, ξενοδοχεία και μοναστήρια, και ευτυχώς δεν αποτελεί πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης (πάλι καλά…, να σας πω το φοβόμουν περισσότερο από τη φωτιά).
Τουρκία και Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπουν τη συμφωνία για τους πρόσφυγες να πνίγεται σχεδόν εν τη γενέσει της, μια και η πρώτη χρησιμοποιεί το πρόσφατο αποτυχημένο πραξικόπημα για να πιέσει την δεύτερη για τη χορήγηση βίζας σε Τούρκους υπηκόους. Γνωστό παιχνίδι ο εκβιασμός, ακόμη και θεσμοθετημένο σε διάφορα επίπεδα, αλλά μην το δοκιμάζετε, δεν παίρνω ευθύνη για τα αποτελέσματα.
Η J.K.Rowling (δημιουργός του Χάρι Πότερ) παραβρέθηκε στην πρεμιέρα του θεατρικού έργου που έγραψε για τον μάγο ήρωά της. Ήδη το αντίστοιχο βιβλίο τυπώνεται και πωλείται σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα τη μέρα, και τα σχόλια των αναγνωστών επικεντρώνονται στα κέρδη που θα έχει η Rowling από την πιο πρόσφατη μυθοπλασία της. Ποτέ τα παραμύθια δεν έπαψαν να πουλάνε, με την ανάλογη διαφήμιση.
Η Αμερική ζει τον ‘τεταρταίο’ (κάθε 4 χρόνια) προεκλογικό πυρετό της, και μαζί μ’ αυτήν ‘ψήνεται’ και ολόκληρος ο πλανήτης καθώς περιμένει να δει αν θα εκλεγεί η πρώτη γυναίκα πρόεδρος ή ένας φαντασμένος δισεκατομμυριούχος που φιλοδοξεί να προσθέσει κι ένα πλανητικής εμβέλειας δημόσιο αξίωμα στη συλλογή των ‘τροπαίων’ του – με τι κόστος για όλο τον κόσμο;
Δυο Γερμανοί κατάφεραν να σκαρφαλώσουν νύχτα στο Κολοσσαίο της Ρώμης και να φωτογραφίσουν από ψηλά την πόλη, γεννώντας ερωτηματικά αφενός για την ασφάλεια και αφετέρου για τη βεβήλωση των μνημείων (προσωπικά θα τους έλεγα «μπράβο» για το κατόρθωμα αλλά να μη το ξανακάνουν και θα τους έπαιρνα το φωτογραφικό υλικό).
Προωθείται το Διαδίκτυο και το Facebook στην Αφρική, και μάλιστα δωρεάν. Φιλανθρωπία; Όχι βέβαια! Ο λογαριασμός θα έρθει αργότερα. Όπως ξέρουμε όλοι, και η κινητή τηλεφωνία τζάμπα είναι, μέχρι να αρχίσουν οι ‘προσφορές’, οι αναβαθμίσεις, τα εξαρτήματα και τα ‘πακέτα’. Και οι διαφημίσεις της προσκολλήσεως. Τίποτε δεν δίνεται τζάμπα στον κόσμο.
Προαναγγέλλεται η λήξη της τηλεοπτικής σειράς ‘Game of Thrones’ (μετά από 1-2 σαιζόν), και αρχίζουν οι εικασίες και τα μαντέματα για το ποιο θα είναι το τέλος. Δεν το έχω δει ποτέ μου, αλλά απ’ όσα έχω διαβάσει πρόκειται για μια άλλη εκδοχή των ‘άρτων και θεαμάτων’ της αρχαίας Ρώμης, με πολύ αίμα, βία και κάθε είδους σκευωρία (χωρίς άρτο, βέβαια).
Το ίδιο ισχύει και για το Pokemon Go, το τελευταίο παιχνίδι ‘επαυξημένης πραγματικότητας’ (δεν μας έφτανε, βλέπετε, η απλώς εικονική…), που διεκδικεί σημαντικό μερίδιο της εγκεφαλικής λειτουργίας των πολυάριθμων χρηστών του, που επιδίδονται σε κυνήγι φανταστικών όντων οπουδήποτε στο περιβάλλον τους, σε σημείο που να φτάνουν σε ατυχήματα από απροσεξία και άλλα τέτοια.
Λίγες μέρες πριν από την έναρξη μιας ακόμη Ολυμπιάδας στο Ρίο, όλοι συζητούν τα πραγματικά και τα πιθανά προβλήματα της διοργάνωσης, από το ντοπάρισμα με σαφώς πολιτική απόχρωση («Οι μολυσμένοι Ρώσοι κι εμείς οι άλλοι οι καθαροί») μέχρι την καταλληλότητα του πόσιμου νερού και των αθλητικών και άλλων εγκαταστάσεων στο Ρίο. Όσο μεγαλύτερη μια διοργάνωση, τόσο μεγαλύτερα και τα προβλήματα, τα σκάνδαλα και οι σχετικές οικονομικές συναλλαγές (πάνω και κάτω από το τραπέζι). Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του σήμερα έχουν τόση σχέση με τη ρομαντική ιδέα του βαρώνου de Coubertin όσο και η σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ένωση με το μεταπολεμικό όραμα του Robert Schuman. Μήπως είναι καιρός να αναθεωρηθεί το όλο εγχείρημα;
Είπαμε: απομεινάρια (ή επιλογές) μιας μόνο ημέρας. Σίγουρα δεν πλήττει κανείς στον πλανήτη μας, αλλά μπορεί να πλήττεται από πολλές μεριές. Αφορμές για σκέψη (και περίσκεψη) δεν λείπουν ποτέ. Κάποια από τα θέματα αυτά μας έχουν απασχολήσει στο παρελθόν, κάποια άλλα θα πρέπει να τα ξαναδούμε. Πάντα και παντού διαβλέπει κανείς εγωισμό, φιλοδοξία, απληστία, υποκρισία, αρχομανία: αρχαία κίνητρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, υπεύθυνα για όλα τα δεινά που συσσωρεύει η ανθρωπότητα στο παθητικό της. Και συνεχίζει ακάθεκτη.
Το μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης αθώωσε για το αδίκημα της διατάραξης θρησκευτικής τελετής όλους τους ‘αντιεξουσιαστές’ που σνελήφθησαν προχθές διότι εισέβαλαν στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά και πέταξαν φέιγ βολάν την ώρα της Θ. Λειτουργίας. Ας θέσουμε δυο υποθετικά ερωτήματα. Θα τολμούσαν να δείξουν ανάλογη ‘αντιεξουσιαστική’ συμπεριφορά σε ισλαμική (ή όποιου άλλου θρησκεύματος) χώρα; Κι αν είχαν εισβάλει σε μουσουλμανικό τέμενος την ώρα της προσευχής της Παρασκευής, θα είχαν την ίδια αθωωτική αντιμετώπιση; Αλλά τι λέω; Σε τέτοια περίπτωση μάλλον δεν θα έφταναν σε δίκη -- θα είχε φροντίσει το πλήθος των πιστών να διευθετήσει το ζήτημα... εξωδίκως, με τον δικό του τρόπο. Υστερόγραφο. Είχα γράψει τα παραπάνω πριν διαβάσω το χθεσινό άρθρο του Τ. Θεοδωρόπουλου στην Καθημερινή (‘Όταν οι τρωγλοδύτες πάνε εκκλησία‘) που αναπτύσσει πληρέστερα ακριβώς τα ίδια επιχειρήματα, ενώ ο Π. Μανδραβέλης (‘Και οι ναοί της γνώσης;’) αναρωτιέται γιατί η αστυνομία δεν ενήργησε συλλήψεις και για τη βεβήλωση (μάλλον υποτονικός ο όρος, λεηλασία ταιριάζει καλύτερα) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου από τους ίδιους ‘τρωγλοδύτες’ -- έλα ντε! Ξέχασα όμως, εκεί ισχύει το άσυλο (ανιάτων φρενοβλαβών).
Ξαναδιαβάζω αυτές τις μέρες τους ‘Κυνηγούς μικροβίων’, την συναρπαστική αφήγηση του Paul de Kruif για τους πρωτοπόρους που άνοιξαν το δρόμο για την καταπολέμηση των διαφόρων λοιμώξεων που θέριζαν την ανθρωπότητα μέχρι πριν λίγες δεκαετίες. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1926, έγινε αμέσως μπεστ σέλερ και είναι εξίσου ενδιαφέρον έναν αιώνα αργότερα [ΣΗΜ. Κυκλοφορεί και στα ελληνικά]. Σε όλο τον κόσμο είναι πλέον γνωστά τα ονόματα του Παστέρ και του Κωχ και των άλλων ηρώων της επιστήμης που, συχνά με κίνδυνο (ή με άγνοια του κινδύνου) της δικής τους ζωής και με μέσα που σήμερα μας φαίνονται τελείως ευτελή και πρόχειρα, ανακάλυψαν και στη συνέχεια αντιμετώπισαν αποτελεσματικά τα μικροσκοπικά αίτια της λύσσας, της φυματίωσης, του άνθρακα, της διφθερίτιδας, της ελονοσίας και τόσων άλλων επιδημιών και μαστίγων. Ας μην επιχειρήσουμε να σκεφθούμε ποια θα ήταν η παγκόσμια υγεία χωρίς τη συνεισφορά τους. Αλλά βέβαια οι επιδημίες δεν εξαφανίστηκαν. Όλες οι παραπάνω ασθένειες υπάρχουν και συνεχίζουν το έργο τους σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό ανάλογα με την περιοχή του πλανήτη όπου ζει κανείς. Οικονομικοί και πολιτικοί λόγοι δεν επιτρέπουν τη μαζική εξάλειψή τους από τον χάρτη, κάτι που έγινε κατορθωτό μόνο για την ευλογιά εδώ και σαράντα σχεδόν χρόνια. Έτσι ο Τρίτος κόσμος εξακολουθεί να μαστίζεται από φυματίωση, ελονοσία, κίτρινο πυρετό... (ας μην επεκταθούμε στο AIDS, που έχει διαφορετική επιδημιολογία). Αλλά και οι ανεπτυγμένες χώρες δεν πάνε πίσω. Αυτόν τον καιρό δυο ασθενείς μου έχουν ανοικτές και ζόρικες εκκρεμότητες με μικρόβια. Ανεξέλεγκτοι πυρετοί, απανωτές εξετάσεις, πολυάριθμα διαδοχικά αντιβιοτικά, και οι καλλιέργειες να βγάζουν το ένα ανθεκτικό στέλεχος μετά το άλλο. Θα έλεγε κανείς ότι ταΐζουμε τα μικρόβια με μπισκότα και καραμέλες. Χωρίς να αγνοούμε τις καθημερινές καταχρήσεις φαρμάκων που συντελούν στην αύξηση της ανθεκτικότητας, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι στον μακροχρόνιο αγώνα κατά των λοιμώξεων οι μικροσκοπικοί οργανισμοί αποδεικνύονται πολύ σκληροί για να πεθάνουν. Οι πρωτοπόροι κυνηγοί τους κέρδισαν δύσκολες και μεγάλες μάχες, αλλά ο πόλεμος συνεχίζεται.
Ορισμός: ‘Πολιτικός είναι εκείνος που, όταν δεν υπόσχεται ο ίδιος στους πάντες τα πάντα, υβρίζει, απαξιώνει και απορρίπτει αυτούς που... υπόσχονται στους πάντες τα πάντα’. Δεν έχει σημασία το χρώμα της σημαίας που ανεμίζει ή η ιδεολογία που ευαγγελίζεται. Το μόνο που αλλάζει είναι η πλευρά του φράχτη από την οποία ασκεί το υπέρ πάρτης έργο του. Έτσι, ως κυβερνών φορτώνει όλα τα δεινά στους προηγουμένους («Εμείς ως γνωστόν χάος παραλάβαμε...» θα έλεγε ο Χάρρυ Κλυν), εξηγώντας έτσι γιατί δεν κάνει όσα υποσχέθηκε. Ως αντιπολιτευόμενος, υπόσχεται να αναιρέσει όσα κάνουν οι άλλοι και να κάνει τα ίδια με άλλο όνομα. Εξυπακούεται ότι όλα αυτά γίνονται στα πλαίσια ‘σφοδρών αντιπαραθέσεων’, πάντα σε ‘ιδιαίτερα υψηλούς τόνους’, με κορώνες, λαρυγγισμούς και αμανέδες κάθε ήχου και με ‘διασταύρωση των ξιφών’ (ευτυχώς μόνο φραστικών, αλλιώς θα γινόταν του... Σαίξπηρ σε κάθε συνεδρίαση). Στα παραπάνω θα μπορούσε κανείς να προσθέσει την πλήρη έλλειψη κατανόησης των κρισίμων προβλημάτων της χώρας και την παντελή αδυναμία συνεννόησης για την ουσιαστική αντιμετώπισή τους. Το ζωνάρι τους πάντα είναι απλωμένο για καυγά. Τι μπορεί να περιμένει κανείς από τέτοιους ανθρώπους;
Το παρακάτω επεισόδιο θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως το άκρο άωτο της -- πώς αλλιώς να τη χαρακτηρίσω; -- ανοησίας. Διαβάζω ότι μια δασκάλα στη Φλόριντα των ΗΠΑ έκανε αίτηση για να διδάξει ανάγνωση και γλώσσα σ’ ένα σχολείο όπου απαραίτητη προϋπόθεση για πρόσληψη είναι η γνώση της Ισπανικής γλώσσας. Η συγκεκριμένη δασκάλα δεν μιλάει Ισπανικά και δεν έγινε δεκτή. Τώρα κάνει μήνυση στην κομητεία όπου ανήκει το σχολείο για φυλετική διάκριση εις βάρος της. Είναι αυτονόητο ότι όταν η θέση που διεκδικείς προβλέπει συγκεκριμένα προσόντα που δεν έχεις, τότε το πρόβλημα το έχεις εσύ, όχι η θέση. Απομένει να δούμε πώς θα αντιμετωπίσουν τα δικαστήρια μια τέτοια υπόθεση, αλλά μη θεωρείτε σίγουρο ότι στην Αμερική το αυτονόητο είναι πάντα και... ολοφάνερο.
Έχει περάσει μια εβδομάδα και πλέον από το αποτυχημένο πραξικόπημα στη γείτονα και άσπονδη ‘φίλη και σύμμαχο’ Τουρκία. Τα ερωτήματα, οι υποψίες, οι επιφυλάξεις παραμένουν για το ποιος και πώς οργάνωσε αυτή όλη την ιστορία, που κράτησε λίγες μόνο ώρες, αλλά στοίχισε εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές και ανέδειξε υποκείμενες συνθήκες και καταστάσεις και οδήγησε σε συνέπειες που θα επηρεάσουν σοβαρά την εικόνα και τη ζωή της χώρας για άγνωστο χρονικό διάστημα. Ένα θέμα που ‘έπαιξε’ στα Μέσα τις μέρες αυτές ήταν η λαοφιλία του Ερντογάν. Ειπώθηκε κατά κόρον ότι ο λαός στήριξε τον εκλεγμένο πρόεδρο και βοήθησε στην καταστολή του πραξικοπήματος. Ταυτόχρονα όμως, είδαμε στις οθόνες μας αυτή η ‘στήριξη’ να εκδηλώνεται με ξυλοκοπήματα και λυντσάρισμα στρατιωτών και άλλων αντιπάλων του καθεστώτος, και με μια γενική συμπεριφορά όχλου (μπορούμε να φαντασθούμε ότι και τα γνωστά από την ιστορία Σεπτεμβριανά κάπως έτσι έγιναν). Όπως και στις δασικές φωτιές, δεν θέλει και πολύ για να ανάψει μια πυρκαγιά: ένα σπίρτο φτάνει. Ακούσαμε επίσης (και συνεχίζουμε να ακούμε) για χιλιάδες συλλήψεις, διώξεις αντιφρονούντων από στρατό, εκπαίδευση, δικαιοσύνη, δημοσιογραφία, για τρίμηνη κατάσταση έκτακτης ανάγκης και για αναστολή της Ευρωπαϊκής Συνθήκης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ακόμη και για ενδεχόμενη επαναφορά της θανατικής ποινής, ενώ σήμερα η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε βασανισμούς και βιασμούς κρατουμένων. Άραγε η ‘λαοφιλία’ δίνει στον εκλεγμένο ηγέτη το δικαίωμα της αυθαίρετης συμπεριφοράς και της εκκαθάρισης των πολιτικών του αντιπάλων; Είναι φανερό ότι όσο ένας άνθρωπος -- οποιοσδήποτε -- αυξάνεται σε ισχύ και εξουσία, τόσο πρέπει να είναι κανείς επιφυλακτικός απέναντί του. Η αλαζονεία της εξουσίας οδηγεί σε τύφλωση, με αποτέλεσμα απολυταρχία. Ας κλείσουμε τις σκέψεις αυτές με ένα ιστορικό επεισόδιο. Ο Μπετόβεν είχε αρχικά δώσει στην περίφημη Τρίτη (Ηρωική) Συμφωνία του το όνομα ‘Βοναπάρτης’, διότι πίστευε ότι ο Ναπολέων ενσάρκωνε τα δημοκρατικά και αντιμοναρχικά ιδεώδη της Γαλλικής Επανάστασης. Τι έγινε στη συνέχεια; Γράφει ο μαθητής και γραμματέας του, Φερδινάνδος Βρις: ‘Όταν του ανήγγειλα ότι ο Ναπολέων ανακήρυξε τον εαυτό του αυτοκράτορα (το 1804), οργίσθηκε και ξεφώνισε: «Ώστε λοιπόν δεν ήταν παρά ένας κοινός θνητός! Τώρα κι αυτός θα ποδοπατήσει όλα τα δικαιώματα του Ανθρώπου, θα ικανοποιήσει μόνο τη φιλοδοξία του. Τώρα θα θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο όλων, θα γίνει τύραννος». Με τα λόγια αυτά έσχισε το πρώτο φύλλο της συμφωνίας που έφερε το όνομα Βοναπάρτης’. Τα λόγια του Μπετόβεν φαίνεται να σκιαγραφούν καλύτερα με τη λιτή τους ακρίβεια άλλα ιστορικά πρόσωπα, εκτός από τον Ναπολέοντα.
Ραψάνη -- ένα χωριό του Κάτω Ολύμπου, ονομαστό για το κρασί του, με το οποίο έχουμε συγγενικούς δεσμούς, που συνδέθηκε στενά με τα παιδικά μας χρόνια και που κάθε φορά το επισκεπτόμαστε με ιδιαίτερη συγκίνηση. Η σημερινή, σχεδόν απρογραμμάτιστη ανάβαση είχε κάτι το ιδιαίτερο. Μέσα στους τελευταίους 15 μήνες έφυγαν από τη ζωή οι τρεις τελευταίοι μιας οικογένειας από την προηγούμενη γενεά που τους αγαπήσαμε κάποτε με τον ξεχωριστό τρόπο που αγαπούν τα μικρά παιδιά, με μια αγάπη που δεν ξεθωριάζει εύκολα. Ο Παναγιώτης, ο Ηλίας, η Λιλή ανήκουν πλέον στο βασίλειο των αναμνήσεων. Περάσαμε από τους τάφους τους, ανάψαμε τα καντήλια, κάψαμε λίγο θυμίαμα, τους νιώσαμε ξανά κοντά μας. Ο Θεός να τους αναπαύσει, μαζί με τους γονείς τους. Για την ιστορία, στη Ραψάνη έμαθα, σε ηλικία εννιά ετών, ότι το καλύτερο πρόγευμα ήταν μια ντοματοσαλάτα (από τον μπαχτσέ) με μπόλικο λαδόξυδο, κατσικίσιο τυρί (από το τουλούμι) και ζυμωτό ψωμί (από το φούρνο της θειάς Κατίγκως). Ας μη μιλήσω για το ζεστό φρέσκο γάλα από τη Μορφούλα, τη γίδα που άρμεγε η θεία κάθε πρωί: αυτό δεν το άντεχε ποτέ το γευστικό μου αισθητήριο. Σε αντίθεση με το κόκκινο τοπικό κρασί, μια ‘δαχτυλήθρα’ από το οποίο συνόδευε συνήθως τα γεύματά μου την εποχή εκείνη. Αξέχαστες μέρες.
Δεν έκανα ποτέ μου χαρτοκλέφτης, αλλά νομίζω ότι οι προσφιλείς τρόποι που μετέρχονται οι διάφοροι αετονύχηδες για να εξαπατούν τα θύματά τους είναι οι σημαδεμένες τράπουλες και το μοίρασμα των χαρτιών με τρόπο τέτοιο ώστε να κρατούν οι ίδιοι τα χαρτιά που θέλουν. Έτσι και στο ‘πόκερ’ που λέγεται πολιτική, οι μεταμορφώσεις του εκλογικού νόμου είναι ο τρόπος που έχει ένα κόμμα να ‘μοιράζει την τράπουλα’ έτσι ώστε να εξασφαλίζει καλή ‘χαρτωσιά’ για τον εαυτό του. Ο εκλογικός νόμος είναι ο άσσος στο μανίκι των «πονηρών πολιτευτών» (κατά τον έξοχο χαρακτηρισμό του Δ. Σαββόπουλου). Πώς θα αγοράσουμε πελατεία στις επόμενες (ή μεθεπόμενες) εκλογές; Ας δώσουμε ψήφο στα όσα χρόνια μας συμφέρει, και ό,τι ήθελε προκύψει. Αν προσθέσει κανείς στα παραπάνω τη σχετική συζήτηση στη Βουλή, όπου κυριαρχούν οι υψηλοί τόνοι, οι δριμείες κριτικές, η ανταλλαγή βαρέων χαρακτηρισμών μεταξύ μορμολυκείων και άλλα φαιδρά επεισόδια, καταλαβαίνει κανείς ότι πρόκειται για μια πλήρη απομυθοποίηση και απαξίωση της πολιτικής. Έτσι, χωρίς ενδοιασμούς και τύψεις, θα μπορούσαμε να απευθύνουμε προς τους χαρτοπαίκτες των κομμάτων τους τελευταίους στίχους από το παραπάνω άσμα του Σαββόπουλου:
«Παίρνεις την αλήθεια μου και μου την κάνεις λιώμα,
Προσπαθώντας να συλλέξω κάποια στοιχεία για τον ιατρό Νικόλαο Σκαμπαρδώνη (εκοιμήθη προχθές, 18 Ιουλίου), ξεκίνησα με τις σύγχρονες μεθόδους αναζήτησης. Στο Google δεν τον βρήκα πουθενά (με εξαίρεση το γενεαλογικό δένδρο που τηρούν τα ξαδέρφια μας). Με τα μοντέρνα ‘ακαδημαϊκά’ κριτήρια δεν θα θεωρούνταν καλός γιατρός! Δημοσιεύσεις; Βρήκα μία μόνο στο ηλεκτρονικό δίκτυο Medline. Παρουσιάσεις; Συνέδρια; Βιβλία; Δημόσια προβολή; Πού είναι όλα αυτά που χαρακτηρίζουν τους συγχρόνους επιστήμονες και τόσο πολύ εκτιμώνται από τους κριτές; Κι έτσι άφησα την ηλεκτρονική και ανέτρεξα στην κλασική μνήμη. Κι έφερα στη σκέψη μου τον θείο που επέστρεψε από την Αμερική όταν ήμουν ακόμη μαθητής του Δημοτικού, και που εργαζόταν ατελείωτες ώρες στο Θεαγένειο, με αποτέλεσμα λίγο μόνο να τον βλέπουμε στο σπίτι τότε που έμενε ακόμη μαζί μας. Και που λειτούργησε ως υπόδειγμα και πρότυπο για όσους ακολουθήσαμε αργότερα τον δρόμο της Ιατρικής (έστω κι αν δεν του μοιάσαμε σε πολλά πράγματα), αλλά και για πολλούς συνεργάτες και μαθητές του όταν είχε τη διεύθυνση της Γαστρεντερολογικής κλινικής του Θεαγενείου. Σπούδασε ιατρική στην Αθήνα σε εποχές δύσκολες, κοινωνικά και οικονομικά, και ακολούθησαν έξι χρόνια μετεκπαίδευσης στην Αμερική, τότε που τα γράμματα έκαναν μέρες να διασχίσουν τον Ατλαντικό, που δεν υπήρχαν τηλέφωνα για άμεση επικοινωνία, και που η πρώτη του επιστροφή στην Ελλάδα έγινε μετά πέντε χρόνια απουσίας. Η επιστημονική και επαγγελματική ανάδειξη μέσα από τις δυσκολίες αυτές δεν τον έκανε υπερόπτη και αλαζόνα, αλλά του καλλιέργησε απεριόριστη ευγνωμοσύνη προς τους γονείς και τα αδέλφια του που τον στήριξαν, αλλά και μεγάλη κατανόηση και εγγύτητα προς τους αρρώστους και τα ποικίλα προβλήματά τους. Ήταν συνήθως σοβαρός, αλλά με ένα διακριτικό χαμόγελο πάντα έτοιμο για χρήση, όταν έπρεπε να ενθαρρύνει, να παρακινήσει, να διευκολύνει μια δύσκολη κατάσταση. Είχε παραδοσιακή ευγένεια και αρχοντιά στη συμπεριφορά του, χωρίς να είναι απόμακρος και απρόσιτος. Αντίθετα, ήταν πάντα ευπροσήγορος, καταδεκτικός και ήρεμος, και μετέδιδε εντελώς φυσικά το ύφος αυτό στους γύρω του: δεν μπορούσες να μιλήσεις άσχημα, απότομα ή υβριστικά μπροστά του. Η εντύπωση αυτή δεν ήταν μόνο δική μου, αλλά την άκουσα κατά καιρούς από γιατρούς και νοσηλεύτριες που δούλεψαν μαζί του επί χρόνια. Το αρχαίο γνωμικό «Των φρονίμων ολίγα» του ταίριαζε απόλυτα: μιλούσε περισσότερο με τη σιωπή και την όλη παρουσία του παρά με πολλά και φλύαρα λόγια. Τον θυμάμαι πάντα με ένα βιβλίο ή περιοδικό στο χέρι. Ήταν ενημερωμένος τόσο για ιατρικά όσο και για ευρύτερα θέματα κοινού ενδιαφέροντος, και απαντούσε πάντα μετρημένα, ζυγισμένα, με εύστοχες παρατηρήσεις και σχόλια που άντεχαν στην κριτική. Στην άσκηση της ιατρικής ήταν προσεκτικός, λεπτομερής χωρίς υπερβολές, ανθρώπινος και ευαίσθητος χωρίς να κάνει εκπτώσεις στην επιστημονική ποιότητα. Κανείς δεν γνωρίζει πόσους πάσχοντες ευεργέτησε είτε στο νοσοκομείο είτε ιδιωτικά: δεν μιλούσε ποτέ γι’ αυτά. Ωστόσο, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω πολλούς πρώην ασθενείς του, που συνέχιζαν να τον συμβουλεύονται για κάθε είδους πρόβλημα για μεγάλο διάστημα μετά την αποχώρησή του από την ενεργό άσκηση της ιατρικής—μόνο καλά και αγαπητικά λόγια είχαν να πουν γι’ αυτόν. «Μνήμη δικαίου μετ’ εγκωμίων», έλεγε ο σοφός Σολομών. Ποια καλύτερη μνήμη μπορεί να αφήσει ένας γιατρός από την αγάπη και τα εγκώμια των ασθενών του; Οι συνθήκες άσκησης της ιατρικής μπορεί να μεταβάλλονται, αλλά οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες παραμένουν αναλλοίωτες. Μπορούμε να συνεχίσουμε να ανταποκρινόμαστε σ’ αυτές σύμφωνα με το παράδειγμα του εκλιπόντος, χωρίς να χανόμαστε μέσα στην τεχνολογία και τη γραφειοκρατία που καθημερινά μας επιβάλλονται όλο και περισσότερο; Άνθρωπος μεγάλης υπομονής στις καλές του μέρες, ίσως επειδή γνώρισε την σοβαρή αρρώστια από μικρή ηλικία, έγινε ακόμη πιο καρτερικός στις μετέπειτα απανωτές ασθένειές του, ιδίως τα τελευταία χρόνια που αντιμετώπισε σοβαρούς περιορισμούς στην κινητικότητά του. Χωρίς υπερβολή, θα λέγαμε με τα λόγια του Απ. Παύλου ότι «εν ασθενεία ετελειώθη»,. Δεν θα ήθελε εκείνος, δεν χρειάζεται κι εγώ να πω περισσότερα. Αναπολώντας τις καλές μνήμες μιας ολόκληρης ζωής, εύχομαι εκ μέρους όλων μας να τον αναπαύσει ο Θεός «εν χώρα ζώντων» και να του αποδώσει κατά τα έργα του, με την θετική συνηγορία των ασθενών που διακόνησε. Καλόν Παράδεισο, αξέχαστε θείε Νίκο!
Παράρτημα: Ένα σημαντικό μέρος των παιδικών αναμνήσεων από τον θ. Νίκο ήταν οι πολλοί δίσκοι 78 στροφών που είχε φέρει από την Αμερική, πρωτόγνωρο είδος για τις δικές μας εμπειρίες. Και το πιο γνωστό άσμα από την συλλογή εκείνη ήταν το Dominique, 'σουξέ' της εποχής, από τη Soeur Sourire, τη Βελγίδα ‘καλόγρια που τραγουδούσε’. Για να συμπληρώσω την ανάμνηση το παραθέτω εδώ.
Μια λέξη που από μόνη της προκαλεί ένα κάποιο δέος. ‘Παν’: το όλον, όσο ανθρωπίνως μπορεί να εννοηθεί και να περιγραφεί. ‘Επιστήμη’: γνώση τεκμηριωμένη, μεθοδική, συστηματοποιημένη. Η σύνθεσή τους: σύνολο γνώσης που γεννά νέα γνώση, που προσθέτει κύρος σε όσους μοχθούν και προσπαθούν και δημιουργούν μέσα σ’ αυτό. Ο χώρος καταξιώνει τους ανθρώπους, που με τη σειρά τους αποτελούν ‘προστιθέμενη αξία’ για τον χώρο που διακονούν. Τα Πανεπιστήμια (με κεφαλαίο Π) επιλέγουν τόσο τους διδάσκοντες όσο και τους φοιτητές τους μ’ αυτό το κριτήριο: να βρουν και να προσλάβουν αξίους και να τους προσθέσουν περισσότερη αξία. Και στους μεν και στους δε παρέχουν το προνόμιο να ονομάζονται μέλη της ακαδημαϊκής τους κοινότητας, και να πολιτεύονται ανάλογα, αφού το υψηλό προνόμιο γεννά ανάλογες υποχρεώσεις. Υπάρχουν και πανεπιστήμια (με μικρό π). Εδώ κυρίαρχη έννοια είναι το προνόμιο ως δικαίωμα. Όχι στη μόρφωση (αυτή είναι η δικαιολογία, το προσωπείο). Δικαίωμα στον χαβαλέ, την ασυδοσία, την αναίδεια, την αντιλογία, το «ποιος είσαι εσύ που θα με ελέγξεις;», την ελεύθερη κατασκήνωση, το «μπάτε, σκύλοι, αλέστε». Αυτό που βλέπουμε στο ΑΠΘ στις μέρες μας, γέννημα σαράντα ετών ασυδοσίας, ατιμωρησίας και κομματικής εκμετάλλευσης. Με μια λέξη, άσυλο. Αν τα Πανεπιστήμια εξακολουθούν να αναγνωρίζουν τα πανεπιστήμια και να δίνουν και σε μας ευκαιρίες, είναι διότι υπάρχει ακόμη ‘λείμμα’ ανθρώπων που συνεχίζουν, έστω και μέσα σε τέτοιες συνθήκες, να παλεύουν τίμια για το ‘παν’ και την ‘επιστήμη’. Μέχρι πότε, άραγε;
Απαραίτητη η ανάπαυλα από την καθημερινή ρουτίνα. Ακόμη κι αν η δουλειά δεν είναι πολλή, έχει σημασία να «βγαίνεις από τη μπρίζα» της ετοιμότητας, να μπορείς να λες «Συγγνώμη, αυτή την εβδομάδα απουσιάζω». Να είναι σχεδόν μοναδική σου έγνοια αν η πρωινή θάλασσα θα είναι ευχάριστη, ήρεμη, γαλήνια. Να μην έχεις ιδέα για το τι γίνεται στον κόσμο, σχεδόν. Γιατί υπάρχουν και πράγματα που δεν ξεφεύγουν. Όπως ο τελικός του Euro, όπου η Πορτογαλία μετά από δυο ώρες παιχνίδι πήρε επιτέλους το κύπελλο που η Ελλάδα της είχε στερήσει μέσα στο σπίτι της εκείνη τη χρυσή βραδιά του 2004. Κατ’ αναλογίαν, και αυτή έκλεψε την προσδοκία της Γαλλίας μέσα στο Παρίσι, με το ίδιο σκορ (1-0), ακόμη και μετά τον πρόωρο τραυματισμό του αρχηγού της. Συναρπαστικό παιχνίδι, αμφίρροπο μέχρι το τελευταίο σφύριγμα, και με τον Φερνάντο Σάντος να ευχαριστεί στα ελληνικά την παλιά του ομάδα. Δεν μπορώ να μη σταθώ στον ανόητο (δεν χωράει άλλη λέξη) θάνατο δυο νέων ανθρώπων από κέρατα ταύρων, ενός στην αρένα της Μαδρίτης και άλλου στους δρόμους της Παμπλόνα, στο εξωφρενικό εκείνο κυνηγητό ταύρων και ανθρώπων. Μόνο ρωμαϊκές θηριομαχίες θυμίζουν τα ‘φολκλορικά’ αυτά δρώμενα, και όσο πιο γρήγορα καταργηθούν, τόσο καλύτερα. Αφήνω όμως τα πεζά αυτά αγωνίσματα για να θυμηθούμε τον ‘υπεραθλητή’ Άγιο Παΐσιο, που φέτος γιορτάσθηκε για δεύτερη χρονιά μετά την επίσημη αγιοκατάταξή του. Βρεθήκαμε σε γειτονικό μοναστήρι για τη σχετική αγρυπνία, και ακούσαμε την προτροπή: φιλότιμο να αποκτήσουμε, που τόση ανάγκη το έχουμε σήμερα, άρρηκτα συνδεδεμένο με ταπείνωση και αγάπη, όπως το έδειχνε και το ασκούσε μια ζωή εκείνος. Την ευχή και τις μεσιτείες του να έχουμε πάντα. Φεύγοντας από την αγρυπνία μια σουβλιά στο δόντι μου θυμίζει ότι έχω αμελήσει τον τακτικό έλεγχο. Με τα λόγια του Πωλ Μπράντ, δόξα τω Θεώ για τον πόνο. Αυτό δεν μας εμποδίζει την επομένη να απολαύσουμε σε ειδυλλιακή ακτή μια εξαιρετική ψαροφαγία με την ευγενή φροντίδα δυο αγαπημένων φίλων -- μέχρι και δράκαινα σαχανάκι μας σέρβιραν! Στα μισά της εβδομάδος μια αγγλίδα πολιτικός παραιτείται από την υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία μετά από φραστικό ατόπημα (σε απλή γλώσσα ‘πατάτα’): είπε ότι οι γυναίκες που μεγάλωσαν παιδιά είναι πιο ικανές από τις άτεκνες για να κυβερνήσουν μια χώρα. Δεν έχει σημασία αν αυτό που είπε είναι σωστό ή λάθος: το ότι χρησιμοποίησε ένα τέτοιο επιχείρημα απέναντι στην πολιτική αντίπαλό της θεωρήθηκε ‘φάουλ’, unfair, ‘κάτω από τη ζώνη’, και η κριτική που δέχθηκε από τα Μέσα ήταν τέτοια που δεν τη σήκωνε. Οι συμπατριώτες της δεν χαρίζουν κάστανα σε τέτοιες περιπτώσεις. Τι ευαισθησία κι αυτή! Οι δικοί μας δημόσιοι άνδρες και γυναίκες λένε και ακούνε πολύ χειρότερα, και ούτε που ιδρώνει το αυτί τους. Δεν έρχονται από εδώ οι ξένοι να μάθουν τίποτε; (Για
την ιστορία, μετά από δυο μέρες η TheresaMay έγινε η δεύτερη γυναίκα πρωθυπουργός της Βρετανίας). Η εβδομάδα κοντεύει στο τέλος, κι ένα νέο τρομοκρατικό πλήγμα συγκλονίζει ξανά τη Γαλλία, την ημέρα της Βαστίλλης, με πάνω από 80 νεκρούς. Πώς το λέει ο Απ. Παύλος; «Όταν λέγωσιν, εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται ὄλεθρος». Σύντομη επάνοδος στην πόλη, πολλή ζέστη, τακτοποίηση εκκρεμοτήτων, επιστροφή στη θάλασσα. Μετά το πρωινό μπάνιο του Σαββάτου μαθαίνουμε για τη χθεσινοβραδινή απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία που κατέληξε σε φιάσκο. Ο Ερντογάν έχει το πάνω χέρι--για καλό ή για χειρότερο; Αστάθεια και ανατροπές παντού, τίποτε δεν μένει ασάλευτο από τα ανθρώπινα, «πάντα χωρεῖ καὶ οὐδὲν μένει». Πόσο λίγο εκτιμούμε τη σταθερότητα, αυτό που λέμε περιφρονητικά ‘ρουτίνα’... Ας ελπίσουμε ότι θα σταματήσουν εκεί τα πράγματα, κι ας ξαναπιάσουμε δουλειά, και ο Θεός βοηθός.
Η έκθεση Chilcot για τον πόλεμο του Ιράκ και τον ρόλο της Βρετανίας που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα είναι σφόδρα καταδικαστική για τον πρώην πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ: ούτε λίγο ούτε πολύ, συμπεραίνει ότι ο πόλεμος δεν ήταν αναπόφευκτος, όπως είχε δηλώσει τότε ο πρώην προκειμένου να ‘βάλει πλάτη’ στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με την έκθεση, το 2003 ο Σαντάμ Χουσεΐν δεν αποτελούσε άμεση απειλή ούτε διέθετε τα περιβόητα όπλα μαζικής καταστροφής (που ήταν το πρόσχημα για την εισβολή). Και βέβαια, όπως φάνηκε στη συνέχεια, η ανατροπή του δεν έλυσε το πρόβλημα της παγκόσμιας τρομοκρατίας, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Εδώ όμως δεν προσπαθούμε να δικάσουμε τον Μπλερ ούτε να αθωώσουμε τον Σαντάμ. Για να συνδέσουμε την υπόθεση με τα καθ’ ημάς, όπου κάθε τόσο ακούμε για εξεταστικές επιτροπές που βγάζουν πέντε διαφορετικά πορίσματα ανάλογα με την κομματική τους σύνθεση, ας δούμε πώς γίνονται αυτά τα πράγματα αλλού. Η ‘Έρευνα για το Ιράκ’ (the Iraq Inquiry), όπως λέγεται επίσημα, ήταν μια ανεξάρτητη έρευνα που διατάχθηκε από τον διάδοχο του Μπλερ, τον Γκόρντον Μπράουν (και οι δυο του Εργατικού Κόμματος), το 2009, μετά από πιέσεις από το ευρύ κοινό και από το κοινοβούλιο. Ο σερ Τζων Τσίλκοτ που προήδρευσε της επιτροπής είναι πρώην ανώτερος κρατικός υπάλληλος και είχε την εντολή να εξετάσει την περίοδο από το καλοκαίρι του 2001 μέχρι το τέλος Ιουνίου του 2009, που περιλάμβανε τις παραμονές της εισβολής στο Ιράκ, τις στρατιωτικές δράσεις και τα επακόλουθά τους. Ξεκάθαρα πράγματα, και συμπεράσματα που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση.
Στον απόηχο του βρετανικού δημοψηφίσματος και στο... ετήσιο μνημόσυνο του αντιστοίχου ελληνικού, το χθεσινό σκίτσο του Δ. Χαντζόπουλου (Καθημερινή) είναι ιδιαίτερα προσφυές.
Η διεθνής αξιοπιστία είναι από εκείνες τις έννοιες που δύσκολα εκτιμούμε αν δεν γευθούμε τις συνέπειές της. Όταν έκανα ειδικότητα στο εξωτερικό, στα νοσοκομεία όπου είχε προηγουμένως εργασθεί Έλληνας γιατρός μετρούσαν οι εντυπώσεις από το προηγούμενο αυτό. Αν ο προηγούμενος είχε αφήσει καλές αναμνήσεις (εργατικότητα, επιμέλεια, συνέπεια, συνεργασία με το προσωπικό κτλ.), ο δρόμος για τον κάθε επόμενο ήταν πολύ πιο εύκολος, και υπήρχαν νοσοκομεία που είχαν προσλάβει σειρές ολόκληρες Ελλήνων γιατρών. Αν ο προηγούμενος είχε δημιουργήσει προβλήματα ή δεν είχε αποδώσει στον χώρο εργασίας του, η κακή σφραγίδα έμενε και οι κατοπινές αιτήσεις Ελλήνων υποψηφίων αντιμετωπίζονταν απορριπτικά ή με αυξημένη δυσπιστία. Μπορεί να θεωρούμε μια τέτοια στάση μεροληπτική, αλλά σε χώρους ανταγωνιστικούς όπως το παγκόσμιο εμπόριο όλα έχουν τη σημασία τους. Μού ήρθαν στο νου τα παραπάνω καθώς διάβαζα για την ‘Κόσκο’, το λιμάνι του Πειραιά και τη σχετική συμφωνία με το ελληνικό δημόσιο. Θυμίζω ότι ως χώρα όχι απλώς περιμένουμε ξένους επενδυτές, αλλά τους κυνηγάμε με το τουφέκι (προφανώς με την πανάρχαια έννοια του κυνηγιού...).
